Nghiên Cứu Đánh Giá Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Cây Ngô Tại Tỉnh Tuyên Quang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến cây ngô tại tỉnh Tuyên Quang, cung cấp cái nhìn sâu sắc về nông nghiệp bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Việt Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Xuân Hiển
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Nghiên cứu đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến cây ngô tại tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một vài khái niệm chung về biến đổi khí hậu (BĐKH)
• 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu về tác động của BĐKH đến cây trồng trong và ngoài nước
• 1.2.1. Những nghiên cứu về tác động của BĐKH đến cây trồng thế giới
• 1.2.2. Những nghiên cứu về tác động của BĐKH đến cây trồng tại Việt Nam
• 1.2.3. Đặc điểm khu vực nghiên cứu
• 1.2.3.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên
• 1.2.3.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 1.3. Đặc điểm sinh học cây Ngô và các yếu tố tự nhiên ảnh hưởng đến sự phát triển của cây Ngô
• 1.3.1. Đặc điểm sinh học cây Ngô
• 1.3.2. Các yếu tố tự nhiên ảnh hưởng đến sự phát triển của cây Ngô
• 2. MÔ TẢ SỐ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở dữ liệu và mô tả số liệu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp phân tích xu thế và biến đổi trong quá khứ
• 2.2.2. Giới thiệu mô hình AquaCrop
• 3. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN CÂY NGÔ TẠI TỈNH TUYÊN QUANG
• 3.1. Xu thế biến đổi khí hậu tỉnh Tuyên Quang thời kỳ 1961-2015
• 3.1.1. Các hiện tượng thời tiết cực đoan
• 3.2. Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến cây Ngô tại tỉnh Tuyên Quang
• 3.2.1. Diễn biến diện tích, sản lượng, năng suất Ngô tại tỉnh Tuyên Quang trong bối cảnh BĐKH
• 3.2.2. Đánh giá tác động của BĐKH đến năng suất cây Ngô tỉnh Tuyên Quang
• 3.2.3. Đề xuất một số giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu đối với sản xuất Ngô ở Tuyên Quang
• 3.2.3.1. Giải pháp ứng phó với BĐKH đối với sản xuất nông nghiệp tại Tuyên Quang
• 3.2.3.2. Giải pháp ứng phó với BĐKH đối với sản xuất Ngô tại tỉnh Tuyên Quang
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Tác Động Biến Đổi Khí Hậu Đến Cây Ngô

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với nông nghiệp toàn cầu, đặc biệt là đối với cây ngô tại tỉnh Tuyên Quang. Cây ngô không chỉ là nguồn lương thực chính mà còn đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp của tỉnh. Việc đánh giá tác động của BĐKH đến cây ngô là cần thiết để tìm ra các giải pháp ứng phó hiệu quả.

1.1. Khái Niệm Biến Đổi Khí Hậu Và Tác Động Đến Nông Nghiệp

Biến đổi khí hậu được định nghĩa là sự thay đổi lâu dài trong các yếu tố khí hậu. Tác động của BĐKH đến nông nghiệp, đặc biệt là cây ngô, bao gồm sự thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa và các hiện tượng thời tiết cực đoan.

1.2. Tình Hình Cây Ngô Tại Tỉnh Tuyên Quang

Cây ngô là một trong những cây trồng chủ lực tại Tuyên Quang. Diện tích trồng ngô ngày càng tăng, nhưng BĐKH đang đe dọa đến năng suất và sản lượng của cây trồng này.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Do Biến Đổi Khí Hậu Gây Ra

Tác động của BĐKH đến cây ngô tại Tuyên Quang không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn đến sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán và lũ lụt đang gia tăng, gây khó khăn cho nông dân trong việc canh tác.

2.1. Tác Động Của Thời Tiết Cực Đoan Đến Cây Ngô

Các hiện tượng như mưa lớn, hạn hán và nhiệt độ cao có thể làm giảm năng suất cây ngô. Nông dân phải đối mặt với nhiều rủi ro hơn trong sản xuất.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Dự Đoán Thời Tiết

Sự biến đổi không lường trước của thời tiết khiến cho việc lập kế hoạch sản xuất trở nên khó khăn. Nông dân cần có thông tin chính xác để đưa ra quyết định đúng đắn.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu

Để đánh giá tác động của BĐKH đến cây ngô, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học hiện đại. Việc sử dụng mô hình AquaCrop giúp phân tích chính xác hơn về năng suất cây trồng dưới tác động của BĐKH.

3.1. Mô Hình AquaCrop Trong Nghiên Cứu

Mô hình AquaCrop được sử dụng để dự đoán năng suất cây ngô dựa trên các yếu tố khí hậu và điều kiện đất đai. Mô hình này giúp nông dân có thể điều chỉnh phương pháp canh tác.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Khí Hậu

Phân tích dữ liệu khí hậu từ các năm trước giúp xác định xu hướng biến đổi khí hậu và tác động của nó đến cây ngô. Điều này rất quan trọng để đưa ra các giải pháp ứng phó.

IV. Giải Pháp Ứng Phó Với Biến Đổi Khí Hậu Đối Với Cây Ngô

Để giảm thiểu tác động của BĐKH đến cây ngô, cần có các giải pháp ứng phó hiệu quả. Việc áp dụng công nghệ mới và cải thiện kỹ thuật canh tác là rất cần thiết.

4.1. Giải Pháp Kỹ Thuật Canh Tác

Cải thiện kỹ thuật canh tác như sử dụng giống cây chịu hạn, áp dụng biện pháp tưới tiêu hợp lý có thể giúp tăng năng suất cây ngô trong điều kiện BĐKH.

4.2. Đào Tạo Nông Dân Về Ứng Phó Với BĐKH

Đào tạo nông dân về các biện pháp ứng phó với BĐKH là rất quan trọng. Nông dân cần được trang bị kiến thức để thích ứng với những thay đổi trong điều kiện khí hậu.

V. Kết Luận Về Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Cây Ngô

Tác động của BĐKH đến cây ngô tại Tuyên Quang là một vấn đề nghiêm trọng cần được quan tâm. Việc đánh giá và tìm ra các giải pháp ứng phó là cần thiết để đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững.

5.1. Tương Lai Của Ngành Nông Nghiệp Tại Tuyên Quang

Ngành nông nghiệp tại Tuyên Quang cần có những thay đổi để thích ứng với BĐKH. Việc đầu tư vào công nghệ và nghiên cứu là rất quan trọng.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Nông Dân

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc ứng phó với BĐKH. Các chương trình đào tạo và hỗ trợ tài chính sẽ giúp nông dân vượt qua khó khăn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA CÁC KHOA HỌC LIÊN NGÀNH NGUYỄN VIỆT ANH NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN CÂY NGÔ TẠI TỈNH TUYÊN QUANG LUẬN VĂN THẠC SĨ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Hà Nội - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA CÁC KHOA HỌC LIÊN NGÀNH NGUYỄN VIỆT ANH NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN CÂY NGÔ TẠI TỈNH TUYÊN QUANG LUẬN VĂN THẠC SĨ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu Mã số: 8900201.01QTD Cán bộ hƣớng dẫn: TS Nguyễn Xuân Hiển (Chữ kí của GVHD) Hà Nội - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là kết quả nghiên cứu do cá nhân tôi thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Xuân Hiển, không sao chép các công trình nghiên cứu của ngƣời khác. Nội dung luận văn có tham khảo và sử dụng tài liệu, thông tin đăng tải trên các ấn phẩm, tạp chí các trang website đều đƣợc trích dẫn, các số liệu sử dụng đều là các số liệu điều tra chính thống. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính xác thực và nguyên bản của luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Nguyễn Việt Anh i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn với đề tài “Nghiên cứu đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến cây ngô tại tỉnh Tuyên Quang”, tôi xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS. Nguyễn Xuân Hiển đã tận tình hƣớng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn. Tôi chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô trong Khoa các khoa học liên ngành trƣờng Đại Học Quốc Gia Hà Nội, đã tận tình truyền đạt kiến thức, kinh nghiệm thực tế, kỹ năng nghiên cứu khoa học trong 2 năm học tập vừa qua. Vốn kiến thức tôi tiếp thu đƣợc trong quá trình học tập không chỉ là nền tảng cho quá trình nghiên cứu luận văn mà còn là hành trang vững chắc cho công việc và sự nghiệp của tôi sau này. Tôi xin chân thành cảm ơn Cục thống kê Tỉnh Tuyên Quang đã nhiệt tình giúp đỡ cung cấp đầy đủ cho tôi các số liệu cần thiết để thực hiện nghiên cứu đề tài luận văn tốt nghiệp. Tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè và gia đình đã luôn động viên, hỗ trợ tôi trong thời gian thực hiện đề tài vừa qua. Cuối cùng tôi xin chúc quý Thầy, Cô dồi dào sức khỏe và thành công trong công việc và cuộc sống. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Học viên Nguyễn Việt Anh ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC . iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT . v DANH MỤC BẢNG . vi DANH MỤC HÌNH . vii MỞ ĐẦU . Tính cấp thiết của đề tài . Mục tiêu của đề tài . Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Vấn đề nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu . Bố cục luận văn . TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Một vài khái niệm chung về biến đổi khí hậu (BĐKH) . Tổng quan tình hình nghiên cứu về tác động của BĐKH đến cây trồng trong và ngoài nƣớc.1 Những nghiên cứu về tác động của BĐKH đến cây trồng thế giới .2 Những nghiên cứu về tác động của BĐKH đến cây trồng tại Việt Nam .3 Đặc điểm khu vực nghiên cứu .1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên .2 Điều kiện kinh tế xã hội . Đặc điểm sinh học cây Ngô và các yếu tố tự nhiên ảnh hƣởng đến sự phát triển của cây Ngô. Đặc điểm sinh học cây Ngô .2 Các yếu tố tự nhiên ảnh hƣởng đến sự phát triển của cây Ngô . MÔ TẢ SỐ LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Cơ sở dữ liệu và mô tả số liệu. 30 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Phƣơng pháp nghiên cứu.1 Phƣơng pháp phân tích xu thế và biến đổi trong quá khứ .2 Giới thiệu mô hình AquaCrop . ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU . 39 ĐẾN CÂY NGÔ TẠI TỈNH TUYÊN QUANG .1 Xu thế biến đổi khí hậu tỉnh Tuyên quang thời kỳ 1961-2015 . Các hiện tƣợng thời tiết cực đoan .2 Đánh giác tác động của biến đổi khí hậu đến cây Ngô tại tỉnh Tuyên Quang .1 Diễn biến diện tích, sản lƣợng, năng suất Ngô tại tỉnh Tuyên Quang trong bối cảnh BĐKH .2 Đánh giá tác động của BĐKH đến năng suất cây Ngô tỉnh Tuyên Quang .3 Đề xuất một số giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu đối với sản xuất Ngô ở Tuyên Quang .1 Giải pháp ứng phó với BĐKH đối với sản xuất nông nghiệp tại Tuyên Quang .2 Giải pháp ứng phó với BĐKH đối với sản xuất Ngô tại tỉnh Tuyên Quang . 68 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 71 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 75 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ANLT An ninh lƣơng thực BĐKH Biến Đổi Khí Hậu BVTV Bảo vệ thực vật ĐBSCL Đồng Bằng Sông Cửu Long ĐBSH Đồng Bằng Sông Hồng ĐVT Đơn vị tính GRDP Tổng sản phẩm trên địa bàn Kc Hệ số cây trồng Intergovernmental Panel on Climate Change, Ban IPCC liên chính phủ về Biến đổi khí hậu NS Năng suất NNPTNT Nông nghiệp phát triển nông thôn R Lƣợng mƣa R50 Số ngày có lƣợng mƣa lớn hơn hoặc bằng 50mm R100 Số ngày có lƣợng mƣa lớn hơn hoặc bằng 100mm Kịch bản nồng độ khí nhà kính đặc trƣng RCP (Representative Concentration Pathways) RCP4.5 Kịch bản nồng độ khí nhà kính trung bình thấp RCP8.5 Kịch bản nồng độ khí nhà kính cao Thermosensitive Genic Male Sterility, Dòng mẹ TGMS bất dục đực chức năng di truyền nhân mẫn cảm với nhiệt độ TNn Nhiệt độ tối thấp nhiệt đối TP Thành phố TXx Nhiệt độ tối cao tuyệt đối TW Trung Ƣơng United Nations Environment Programme, UNEP Chƣơng trình Môi trƣờng Liên Hiệp Quốc v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Hiện trạng sử dụng đất đƣợc phân theo mục đích sử dụng đất và phân theo Huyện/Quận/Thị xã/Thành phố của Tuyên Quang (tính đến 31/12/2017) . Diện tích, sản lƣợng năng suất Ngô niên giám thống kê tỉnh Tuyên Quang năm 2017 . Sản lƣợng Ngô phân theo đơn vị cấp huyện tỉnh Tuyên Quang theo niên giám thống kê tỉnh Tuyên Quang 2017 . Diện tích Ngô phân theo đơn vị cấp huyện tỉnh Tuyên Quang theo niên giám thống kê tỉnh Tuyên Quang 2017 . Năng suất Ngô phân theo đơn vị cấp huyện tỉnh Tuyên Quang theo niên giám thống kê tỉnh Tuyên Quang 2017 . Kết quả tính toán năng suất cho đông xuân theo kịch bản nền (1986-2005) và theo kịch bản biến đổi khí hậu RCP4.5 cho tỉnh Tuyên Quang . Kết quả tính toán năng suất cho ngô hè thu theo kịch bản nền (1986-2005) và theo kịch bản biến đổi khí hậu RCP4.5 cho tỉnh Tuyên Quang . Kết quả tính toán thay đổi năng suất ngô đông xuân (%) theo các kịch bản biến đổi khí hậu RCP4.5 so với kịch bản nền (1986-2005) . Kết quả tính toán thay đổi năng suất ngô hè thu (%) theo các kịch bản biến đổi khí hậu RCP4.5 so với kịch bản nền (1986-2005) . 65 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Bản đồ hành chính tỉnh Tuyên Quang (tuyenquang.2: Cơ cấu lao động tỉnh Tuyên Quang 2017 (tuyenquang.1 Sơ đồ tính toán nhu cầu nƣớc cho cây trồng bằng mô hình Aquacrop . 1 Xu thế biến đổi tuyến tính của nhiệt độ trung bình năm tỉnh Tuyên Quang, tại các trạm thời kỳ 1961-2015. 2 Xu thế biến đổi tuyến tính của lƣợng mƣa năm tỉnh Tuyên Quang, tại các trạm thời kỳ 1961-2015 .3 Xu thế biến đổi tuyến tính lƣợng mƣa mùa hè và mùa đông tại trạm Tuyên Quang, thời kỳ 1961-2015 .4 Xu thế biến đổi tuyến tính lƣợng bốc hơi (mm) tại tỉnh Tuyên Quang ở các trạm, thời kỳ 1961-2015 .5 Xu thế biến đổi tuyến tính lƣợng bốc hơi (mm) mùa hè và mùa đông tại trạm Tuyên Quang, thời kỳ 1961-2015. 6 Xu thế biến đổi tuyến tính của tốc độ gió năm (m/s) tỉnh Tuyên Quang, tại các trạm thời kỳ 1961-2015. 7 Xu thế biến đổi tuyến tính của nhiệt độ tối thấp nhiệt đối (TXx) năm tỉnh Tuyên Quang, tại các trạm thời kỳ 1961-2015 .8 Xu thế biến đổi tuyến tính của số ngày nắng nóng năm tỉnh . 45 Tuyên Quang, tại các trạm thời kỳ 1961-2015 . 9 Xu thế biến đổi tuyến tính của số ngày rét đậm năm tỉnh Tuyên Quang, tại các trạm thời kỳ 1961-2015. 10 Xu thế biến đổi tuyến tính của số ngày rét hại năm tỉnh Tuyên Quang tại các trạm thời kỳ 1961-2015.11 Xu thế biến đổi của số ngày mƣa lớn trên 50mm (ngày) tại các trạm khí tƣợng tỉnh Tuyên Quang thời kỳ 1961-2015 .12 Xu thế biến đổi của số ngày mƣa lớn trên 100mm (ngày) tại các trạm khí tƣợng tỉnh Tuyên Quang thời kỳ 1961-2015 . 48 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Biến đổi khí hậu (BĐKH) là một trong những thách thức lớn đối với nhân loại toàn cầu trong thế kỷ 21. Những báo cáo gần đây của Ủy ban Liên Chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) đã xác nhận rằng biến đổi khí hậu đang diễn ra và gây ra nhiều tác động nghiêm trọng đến sản xuất, đời sống và môi trƣờng tại nhiều nƣớc trên thế giới, trong đó, Việt Nam là một trong những nƣớc chịu ảnh hƣởng nặng nề do những tác động của BĐKH (IPCC, 2007). BĐKH sẽ tác động đến hầu hết mọi mặt của xã hội nhƣng lĩnh vực chịu tác động mạnh mẽ nhất của BĐKH là nông nghiệp, thủy lợi, thủy sản, lâm nghiệp, công nghiệp và an ninh lƣơng thực (Đào Xuân Học, 2009). Tuyên Quang là một tỉnh miền núi phía Bắc có toạ độ địa lý 21030'- 22040' vĩ độ Bắc và 104053'- 105040' kinh độ Ðông, cách Thủ đô Hà Nội 165 km về phía Tây Bắc. Diện tích đất tự nhiên là 5.867,3 km2, trong đó diện tích đất sản xuất nông nghiệp là 81.633 ha, chiếm 13,91% tổng diện tích tự nhiên, diện tích đất lâm nghiệp 446.641 ha chiếm 76,12% diện tích đất tự nhiên. Đất đai tƣơi tốt, màu mỡ, có tiềm năng để phát triển nông nghiệp, đặc biệt là sản xuất lƣơng thực và phát triển vƣờn cây ăn trái đem lại giá trị xuất khẩu lớn cho cả nƣớc. Tuy nhiên, dƣới tác động của biến đổi khí hậu, diễn biến thời tiết cực đoan ở Tuyên Quang ngày càng trở nên phức tạp và khó dự đoán, gây ra thiệt hại lớn về ngƣời và tài sản. Các yếu tố khí tƣợng thủy văn cực trị có diễn biến bất thƣờng trong thời gian gần đây.