Đánh giá suất liều hiếu ngoài và hoạt độ tồn dư trong ơ thể ủa bệnh nhân ung thư tuyến giáp điều trị bằng liệu pháp i 131

Tài liệu nghiên cứu Đánh giá suất liều hiếu ngoài và hoạt độ tồn dư trong ơ thể ủa bệnh nhân ung thư tuyến giáp điều, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Trần Đình Hoàng Linh
• Người hướng dẫn: TS. Đàm Nguyên Bình
• Trường học: Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
• Chuyên ngành: Kỹ thuật hạt nhân
• Đề tài: Đánh Giá Suất Liều Chiếu Ngoài Và Hoạt Độ Tồn Dư Trong Cơ Thể Bệnh Nhân Ung Thư Tuyến Giáp Điều Trị Bằng I-131
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
• LỜI CẢM ƠN
• 1. TỔNG QUAN VỀ ĐIỀU TRỊ UNG THƯ TUYẾN GIÁP SỬ DỤNG I-131 VÀ CÁC VẤN ĐỀ AN TOÀN BỨC XẠ LIÊN QUAN
• 1.1. Điều trị bệnh ung thư tuyến giáp thể biệt hóa sử dụng chất phóng xạ hở
• 1.2. Phương pháp điều trị ung thư tuyến giáp sử dụng I-131
• 1.2.1. Cơ chế điều trị ung thư tuyến giáp bằng I-131
• 1.2.2. Chỉ định liều uống
• 1.2.3. Các vấn đề an toàn bức xạ liên quan
• 1.2.3.1. Ảnh hưởng của I-131 đến cơ thể con người
• 1.2.3.2. Kiểm soát bệnh nhân điều trị ung thư tuyến giáp bằng I-131
• 2. ĐO SUẤT LIỀU CHIẾU NGOÀI VÀ TÍNH TOÁN HOẠT ĐỘ TỒN DƯ TRONG CƠ THỂ
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp đo suất liều bức xạ bên ngoài bệnh nhân (EDR)
• 2.2.2. Phương pháp phân tích nước tiểu (RBA)
• 2.2.3. Chu kỳ bán rã sinh học
• 2.3. Bố trí và tiến hành thí nghiệm
• 2.3.1. Phương pháp EDR
• 2.3.2. Phương pháp tính toán hoạt độ tồn dư thông qua hoạt độ trong nước tiểu (RBA)
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Suất liều bức xạ chiếu ngoài của bệnh nhân (EDR)
• 3.2. Hoạt độ phóng xạ tồn dư trong cơ thể theo phương pháp phân tích nước tiểu (RBA)
• 3.3. Mối tương quan giữa EDR và RBA
• 3.4. Chu kỳ bán rã sinh học
• 3.5. So sánh RBA và hoạt độ phóng xạ tính theo EDR
• 4. HƯỚNG PHÁT TRIỂN TIẾP CỦA ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ung Thư Tuyến Giáp và Điều Trị I 131 An Toàn

Kỹ thuật hạt nhân, đặc biệt trong y học hạt nhân, ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong chẩn đoán và điều trị, điển hình là sử dụng I-131 cho ung thư tuyến giáp thể biệt hóa. Liệu pháp I-131 giúp tiêu diệt các mô tuyến giáp còn sót lại sau phẫu thuật, tuy nhiên, bệnh nhân trở thành nguồn phát bức xạ. Tia beta từ I-131 có năng lượng thấp và ít xuyên thấu, trong khi tia gamma có thể gây phơi nhiễm cho cộng đồng. IAEA khuyến cáo kiểm soát mức I-131 tồn dư khi bệnh nhân xuất viện để đảm bảo an toàn phóng xạ. Các phương pháp đánh giá bao gồm đo suất liều chiếu ngoài (EDR) và tính toán hoạt độ tồn dư (RBA) thông qua phân tích nước tiểu. Theo ấn phẩm số 60 của IAEA, các quy tắc an toàn bức xạ trong điều trị phóng xạ rất nghiêm ngặt. Liều hiệu dụng hàng năm cho nhân viên y tế không được vượt quá 5 mSv/năm. Do đó, cần có quy định để hạn chế phơi nhiễm cho nhân viên y tế, người thân và người chăm sóc. Các quốc gia có quy định khác nhau, thường dựa trên đo EDR hoặc RBA.

1.1. Ung Thư Tuyến Giáp Thể Biệt Hóa Cơ Sở Điều Trị I 131

Liệu pháp phóng xạ sử dụng nguồn phóng xạ hở, tập trung chiếu xạ đến tế bào ung thư. Các phương pháp thường dùng là uống hoặc tiêm tĩnh mạch. Việc sử dụng liệu pháp I-131 trong điều trị ung thư tuyến giáp ngày càng quan trọng. Hầu hết hạt nhân phóng xạ sử dụng phát ra tia beta với khả năng thâm nhập mô thấp. Chúng cũng phát ra tia gamma có khả năng đâm xuyên cao hoặc tia X đặc trưng. Tia beta giới hạn ở bệnh nhân, chất bài tiết và dịch cơ thể, do đó, mối quan tâm về an toàn bức xạ chủ yếu liên quan đến bệnh nhân, việc xử lý chất thải. Bảng 1.1 liệt kê các hạt nhân phóng xạ thường dùng trong y học hạt nhân và thời gian bán rã của chúng.

1.2. An Toàn Bức Xạ I 131 Tiêu Chuẩn và Giới Hạn Xuất Viện

Năm 2006, IAEA khuyến nghị hoạt độ tồn dư dưới 1100 MBq hoặc suất liều nhỏ hơn 50 μSv/h (đo cách bệnh nhân 1m) là an toàn để xuất viện. Liên minh châu Âu (EU) đưa ra tiêu chuẩn khắt khe hơn: RBA nhỏ hơn 400 MBq và EDR ở 1m nhỏ hơn 20 μSv/h. Các nghiên cứu trước đây thường chỉ tập trung vào EDR hoặc RBA riêng lẻ. Nghiên cứu này là cần thiết vì dữ liệu từ nước ngoài có thể không phù hợp với người Việt Nam do sự khác biệt về chế độ ăn uống, khu vực, cơ địa và chủng tộc.

II. Vấn Đề Thiếu Dữ Liệu Suất Liều I 131 và Hoạt Độ Tồn Dư

Mặc dù một số nghiên cứu đã chứng minh EDR có tương quan với RBA, chưa có phương pháp khả dụng nào mô tả cụ thể mối quan hệ này. Việc ước tính RBA từ phép đo EDR là quan trọng. Ngoài ra, số lần đo trong các nghiên cứu trước đây còn hạn chế. Nghiên cứu này thực hiện 10 điểm thời gian đo trong vòng 72 giờ để mô tả rõ hơn sự thay đổi phụ thuộc thời gian của EDR và RBA. Nghiên cứu năm 2012 tại Mỹ sử dụng phương pháp EDR trên 562 bệnh nhân, cung cấp dữ liệu hữu ích cho xây dựng hướng dẫn an toàn bức xạ cho nhân viên y tế và những người tiếp xúc với bệnh nhân sau điều trị I-131.

2.1. Sự Khác Biệt Giữa EDR và RBA Ước Tính Rủi Ro Phơi Nhiễm

Năm 2013, các nhà khoa học châu Âu nghiên cứu sự bài tiết I-131 qua nước tiểu, thời gian bán hủy và suất liều còn sót lại. Họ nhận định bệnh nhân uống liều 100-150 mCi có thể xuất viện sau 2 ngày, liều 200 mCi sau 3 ngày. Năm 2014, Haiying Zhang thực nghiệm cả hai phương pháp EDR và RBA, nhưng chưa phân tích sự khác biệt theo tuổi và giới tính. Kỹ sư và bác sĩ tại Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM (2019) khảo sát suất liều và hoạt độ phóng xạ trước xuất viện trên 819 bệnh nhân, kết quả cho thấy suất liều và hoạt độ giảm dần theo số lần uống. Tuy nhiên, nghiên cứu này chưa so sánh hoạt độ tồn dư tính trực tiếp với hoạt độ tồn dư tính theo công thức IAEA.

2.2. Thực Trạng Đánh Giá Sau Điều Trị I 131 tại Việt Nam

Ở Việt Nam, chưa có nghiên cứu nào đánh giá đồng thời suất liều bên ngoài và hoạt độ tồn dư sau điều trị ung thư tuyến giáp bằng I-131. Các bệnh viện thường chỉ kiểm tra bằng phương pháp EDR. Do đó, luận văn này tập trung vào đánh giá suất liều chiếu ngoài và hoạt độ tồn dư của bệnh nhân ung thư tuyến giáp điều trị bằng I-131, với mục tiêu tìm hiểu hai phương pháp EDR và RBA, đóng góp dữ liệu đào thải I-131 cho người Việt, đánh giá mối tương quan giữa chúng.

III. Phương Pháp Đánh Giá Suất Liều và Hoạt Độ Tồn Dư I 131

Luận văn sử dụng cả hai phương pháp EDR và RBA trên cùng một nhóm bệnh nhân. EDR được đo bằng thiết bị đo liều cầm tay tại vị trí cổ bệnh nhân. RBA được tính toán thông qua đo hoạt độ trong nước tiểu thải ra. Khảo sát được thực hiện trên 30 bệnh nhân điều trị lần đầu với liều 50mCi. Dữ liệu được thu thập trong vòng 72 giờ sau khi uống I-131. Mục tiêu là so sánh và thiết lập mối liên hệ giữa EDR và RBA, đồng thời tính toán chu kỳ bán rã sinh học.

3.1. Đo Suất Liều Chiếu Ngoài EDR Kỹ Thuật và Thiết Bị Sử Dụng

Phương pháp EDR sử dụng máy đo liều cầm tay AT1121 để đo suất liều tại vị trí cổ bệnh nhân. Các phép đo được thực hiện định kỳ trong vòng 72 giờ sau khi bệnh nhân uống I-131. Việc lựa chọn vị trí đo (cổ) nhằm phản ánh chính xác nhất mức độ phơi nhiễm gần cơ quan đích.

3.2. Phân Tích Nước Tiểu RBA Phương Pháp Tính Hoạt Độ Tồn Dư

Phương pháp RBA dựa trên việc thu thập nước tiểu của bệnh nhân trong vòng 72 giờ sau khi uống I-131. Hoạt độ phóng xạ trong nước tiểu được đo bằng thiết bị chuẩn liều phóng xạ CRC-55tR. Từ đó, hoạt độ tồn dư trong cơ thể bệnh nhân được tính toán dựa trên lượng I-131 bài tiết qua nước tiểu.

3.3 Chu kỳ bán rã sinh học Yếu tố ảnh hưởng đến hoạt độ tồn dư

Chu kỳ bán rã sinh học của I-131 ở bệnh nhân được tính toán dựa trên sự suy giảm của hoạt độ tồn dư theo thời gian. Yếu tố này quan trọng trong việc đánh giá thời gian lưu trữ bệnh nhân và các biện pháp bảo vệ phóng xạ.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tương Quan EDR và RBA Sau Điều Trị I 131

Kết quả cho thấy cả hai phương pháp EDR và RBA đều suy giảm theo hàm mũ theo thời gian. Bệnh nhân nam có EDR và RBA suy giảm nhanh hơn bệnh nhân nữ, và lứa tuổi trẻ suy giảm nhanh hơn lứa tuổi già. Nghiên cứu khẳng định công thức tính toán hoạt độ tồn dư thông qua suất liều của IAEA có thể áp dụng cho người Việt Nam. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc đơn giản hóa quy trình đánh giá an toàn phóng xạ sau điều trị I-131.

4.1. Phân Tích EDR và RBA Ảnh Hưởng của Tuổi và Giới Tính

Phân tích chi tiết EDR và RBA theo nhóm tuổi và giới tính cho thấy có sự khác biệt đáng kể trong tốc độ đào thải I-131. Điều này có thể liên quan đến sự khác biệt về dược động học của I-131 giữa các nhóm đối tượng.

4.2. So Sánh RBA Đo Được và RBA Tính Toán Độ Tin Cậy Của Mô Hình

So sánh RBA đo được trực tiếp từ nước tiểu và RBA tính toán từ EDR theo công thức IAEA cho thấy sự tương đồng đáng kể. Điều này khẳng định tính tin cậy của mô hình IAEA trong việc ước tính hoạt độ tồn dư từ phép đo suất liều.

4.3 Chu kỳ bán rã sinh học Sự thay đổi theo lứa tuổi

Giá trị chu kỳ bán rã sinh học theo lứa tuổi và giới tính có sự khác nhau, chứng tỏ rằng ở mỗi đối tượng, khả năng hấp thụ và đào thải I-131 là không giống nhau.

V. Ứng Dụng Hướng Dẫn Xuất Viện An Toàn Cho Bệnh Nhân I 131

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể xây dựng hướng dẫn xuất viện cụ thể cho bệnh nhân ung thư tuyến giáp điều trị bằng I-131, bao gồm tiêu chí về EDR và RBA, thời gian lưu viện, và các biện pháp phòng ngừa phóng xạ cho người thân và cộng đồng. Việc áp dụng các hướng dẫn này sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ phóng xạ và đảm bảo an toàn bức xạ cho mọi người.

5.1. Đề Xuất Tiêu Chí Xuất Viện Dựa Trên Suất Liều và Hoạt Độ

Nghiên cứu đề xuất tiêu chí xuất viện dựa trên cả suất liều và hoạt độ, kết hợp với thông tin về tuổi và giới tính của bệnh nhân, nhằm đảm bảo an toàn phóng xạ tối ưu.

5.2. Hướng Dẫn Phòng Ngừa Phóng Xạ Tại Nhà Sau Điều Trị I 131

Cung cấp hướng dẫn chi tiết về các biện pháp phòng ngừa phóng xạ tại nhà, bao gồm vệ sinh cá nhân, khoảng cách tiếp xúc, và xử lý chất thải, giúp giảm thiểu phơi nhiễm phóng xạ cho người thân và cộng đồng.

VI. Kết Luận Suất Liều và Hoạt Độ Tồn Dư trong Điều Trị I 131

Nghiên cứu này đã đánh giá thành công suất liều chiếu ngoài và hoạt độ tồn dư ở bệnh nhân ung thư tuyến giáp điều trị bằng I-131 tại Việt Nam. Kết quả cho thấy mối tương quan giữa EDR và RBA, đồng thời khẳng định tính ứng dụng của công thức IAEA trong việc ước tính hoạt độ tồn dư. Nghiên cứu này cung cấp dữ liệu quan trọng cho việc xây dựng hướng dẫn an toàn bức xạ và tối ưu hóa quy trình điều trị I-131 tại Việt Nam.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu và Ý Nghĩa Thực Tiễn

Nghiên cứu này đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả của việc sử dụng cả hai phương pháp EDR và RBA để đánh giá an toàn phóng xạ sau điều trị I-131.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo về Dược Động Học I 131

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc khảo sát sâu hơn về dược động học của I-131 ở bệnh nhân Việt Nam, bao gồm các yếu tố ảnh hưởng đến sự hấp thụ và đào thải I-131, nhằm cá nhân hóa liệu trình điều trị và tối ưu hóa an toàn bức xạ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ung thư tuyến giáp thể biệt hóa là một trong những loại ung thư nội tiết phổ biến nhất, chiếm khoảng 90% các ca ung thư tuyến giáp và khoảng 1% tổng số các loại ung thư. Liệu pháp điều trị bằng đồng vị phóng xạ I-131 đã được áp dụng rộng rãi trên thế giới và tại Việt Nam nhằm tiêu diệt mô tuyến giáp còn sót lại sau phẫu thuật. I-131 phát ra tia beta có khả năng thâm nhập mô thấp và tia gamma có khả năng đâm xuyên cao, do đó bệnh nhân sau điều trị trở thành nguồn phát bức xạ, gây nguy cơ phơi nhiễm cho người xung quanh.

Hiện nay, có hai phương pháp chính để đánh giá hoạt độ tồn dư của I-131 trong cơ thể bệnh nhân là đo suất liều chiếu ngoài (EDR) và phân tích hoạt độ trong nước tiểu (RBA). Tuy nhiên, tại Việt Nam chưa có nghiên cứu nào đánh giá đồng thời mối tương quan giữa hai phương pháp này trên cùng một nhóm bệnh nhân. Luận văn tập trung khảo sát 30 bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hóa điều trị lần đầu bằng liều 50 mCi I-131, đo suất liều tại vị trí cổ và tính toán hoạt độ tồn dư qua phân tích nước tiểu trong vòng 72 giờ sau điều trị.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá sự suy giảm suất liều chiếu ngoài và hoạt độ tồn dư trong cơ thể theo thời gian, phân tích ảnh hưởng của giới tính và độ tuổi đến quá trình đào thải phóng xạ, đồng thời xác định mối tương quan giữa hai phương pháp EDR và RBA. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng hướng dẫn an toàn bức xạ cho bệnh nhân và người chăm sóc, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý phóng xạ trong y học hạt nhân tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Chu kỳ bán rã vật lý và sinh học của I-131: I-131 có chu kỳ bán rã vật lý là 8,04 ngày, phát ra tia beta và gamma. Chu kỳ bán rã sinh học (Tbio) phản ánh thời gian đào thải phóng xạ khỏi cơ thể, phụ thuộc vào các yếu tố sinh học cá thể.
• Phương pháp đo suất liều chiếu ngoài (EDR): Đo suất liều bức xạ gamma tại khoảng cách 1m từ bệnh nhân để ước tính hoạt độ phóng xạ còn lại trong cơ thể theo công thức tỷ lệ thuận giữa suất liều đo được và hoạt độ ban đầu.
• Phương pháp phân tích nước tiểu (RBA): Đo hoạt độ phóng xạ trong mẫu nước tiểu thu thập liên tục sau điều trị, tính toán hoạt độ tồn dư trong cơ thể dựa trên lượng phóng xạ bài tiết qua nước tiểu.
• Mô hình suy giảm hàm mũ: Sự suy giảm suất liều và hoạt độ tồn dư theo thời gian được mô tả bằng hàm mũ, phù hợp với chu kỳ bán rã vật lý và sinh học của I-131.

Các khái niệm chính bao gồm suất liều chiếu ngoài (EDR), hoạt độ tồn dư trong cơ thể (RBA), chu kỳ bán rã sinh học (Tbio), và liều điều trị I-131.

Phương pháp nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: 30 bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hóa, điều trị lần đầu bằng liều 50 mCi I-131, chia thành 3 nhóm tuổi (dưới 22 tuổi, 23-59 tuổi, trên 60 tuổi), mỗi nhóm gồm 5 nam và 5 nữ.
• Thu thập dữ liệu: Đo suất liều bức xạ gamma bên ngoài bệnh nhân bằng máy đo AT1121 tại khoảng cách 1m, thực hiện 10 lần đo trong vòng 72 giờ sau uống thuốc. Thu thập mẫu nước tiểu liên tục, đo hoạt độ phóng xạ bằng thiết bị chuẩn liều CRC-55tR.
• Phân tích dữ liệu: Tính toán hoạt độ tồn dư trong cơ thể dựa trên suất liều đo được và hoạt độ trong nước tiểu theo công thức chuẩn. Xác định chu kỳ bán rã sinh học từ dữ liệu suy giảm. So sánh và phân tích mối tương quan giữa EDR và RBA bằng mô hình hồi quy tuyến tính.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện đo đạc và thu thập mẫu trong 72 giờ sau điều trị, phân tích và xử lý số liệu trong giai đoạn tiếp theo.

Phương pháp chọn mẫu theo tiêu chuẩn bệnh nhân điều trị lần đầu, không có bệnh nền hay di căn, nhằm đảm bảo tính đồng nhất và giảm thiểu sai số. Phương pháp phân tích sử dụng mô hình hàm mũ và hồi quy tuyến tính để đánh giá mối quan hệ giữa các biến.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự suy giảm suất liều chiếu ngoài (EDR): Suất liều đo được giảm nhanh trong ngày đầu tiên, từ khoảng 52,33 đến 77 μSv/h xuống còn 1,17 đến 8,33 μSv/h sau 72 giờ. Nam giới có tốc độ suy giảm nhanh hơn nữ giới, đặc biệt rõ ở nhóm tuổi trên 60. Nhóm tuổi dưới 22 đào thải nhanh nhất, nhóm trên 60 tuổi chậm nhất.

2. Sự suy giảm hoạt độ tồn dư trong cơ thể (RBA): Hoạt độ phóng xạ trong nước tiểu giảm từ 25,6-48,5 mCi sau 6 giờ xuống còn 2,09-13,99 mCi sau 72 giờ. Tương tự EDR, nam giới và nhóm tuổi trẻ có tốc độ đào thải nhanh hơn.

3. Mối tương quan giữa EDR và RBA: Phân tích hồi quy tuyến tính cho thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa suất liều chiếu ngoài và hoạt độ tồn dư trong cơ thể với hệ số tương quan R² = 0,9914, phương trình:
   $$ \text{EDR} = 1.515 \times \text{RBA} - 6.008 $$

4. Chu kỳ bán rã sinh học (Tbio): Giá trị Tbio dao động từ 6,13 ± 0,82 giờ (nam dưới 22 tuổi) đến 15,92 ± 0,74 giờ (nữ trên 60 tuổi), phản ánh sự khác biệt về tốc độ đào thải phóng xạ theo tuổi và giới tính.

5. So sánh hoạt độ tồn dư tính theo RBA và EDR: Hoạt độ tính theo RBA cao hơn từ 1,42% đến 10,95% so với tính theo công thức IAEA dựa trên EDR, do RBA chỉ đo lượng phóng xạ bài tiết qua nước tiểu, trong khi EDR phản ánh tổng lượng phóng xạ còn lại, bao gồm cả bài tiết qua mồ hôi, hơi thở và phân (chiếm khoảng 10%).

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự suy giảm hoạt độ phóng xạ trong cơ thể bệnh nhân sau điều trị I-131 tuân theo mô hình hàm mũ, phù hợp với chu kỳ bán rã vật lý và sinh học của I-131. Sự khác biệt về tốc độ đào thải giữa các nhóm tuổi và giới tính có thể giải thích bởi sự khác biệt về chuyển hóa và chức năng sinh học. Nam giới và người trẻ tuổi có khả năng đào thải nhanh hơn, điều này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế trước đây.

Mối tương quan mạnh giữa EDR và RBA cho phép sử dụng phương pháp đo suất liều chiếu ngoài làm công cụ đánh giá nhanh và chính xác hoạt độ tồn dư trong cơ thể, giảm thiểu rủi ro và thời gian so với phương pháp phân tích nước tiểu phức tạp. Sự chênh lệch nhỏ giữa hai phương pháp cũng được lý giải hợp lý dựa trên cơ chế bài tiết phóng xạ.

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các báo cáo quốc tế và khẳng định công thức tính toán của IAEA có thể áp dụng cho người Việt Nam, mặc dù có sự khác biệt về thể trạng và chế độ sinh hoạt. Dữ liệu này có thể hỗ trợ xây dựng các hướng dẫn an toàn bức xạ phù hợp với đặc điểm dân số Việt Nam.

Việc trình bày dữ liệu qua các biểu đồ suy giảm suất liều và hoạt độ theo thời gian, bảng so sánh chi tiết giữa các nhóm tuổi và giới tính giúp minh họa rõ ràng quá trình đào thải phóng xạ, đồng thời biểu đồ hồi quy thể hiện mối tương quan giữa EDR và RBA rất trực quan và thuyết phục.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng phương pháp đo suất liều chiếu ngoài (EDR) làm tiêu chuẩn đánh giá hoạt độ tồn dư: Đề nghị các cơ sở y tế sử dụng phương pháp EDR để theo dõi hoạt độ phóng xạ còn lại trong cơ thể bệnh nhân sau điều trị I-131 nhằm đảm bảo an toàn bức xạ nhanh chóng, chính xác và tiết kiệm chi phí. Thời gian áp dụng: ngay lập tức; Chủ thể thực hiện: các bệnh viện y học hạt nhân.

2. Xây dựng hướng dẫn xuất viện cho bệnh nhân ung thư tuyến giáp điều trị I-131: Dựa trên kết quả nghiên cứu, bệnh nhân điều trị liều 50 mCi có thể xuất viện sau 1-2 ngày khi suất liều chiếu ngoài giảm dưới ngưỡng an toàn. Thời gian áp dụng: trong vòng 6 tháng; Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế, các bệnh viện chuyên khoa.

3. Tăng cường đào tạo nhân viên y tế về an toàn bức xạ và kỹ thuật đo suất liều: Đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật đo EDR và xử lý mẫu nước tiểu để nâng cao chất lượng và độ tin cậy của kết quả đo. Thời gian: 12 tháng; Chủ thể: Viện Vật lý kỹ thuật, các trung tâm y học hạt nhân.

4. Mở rộng nghiên cứu trên các nhóm bệnh nhân đa dạng hơn: Bao gồm bệnh nhân điều trị nhiều lần, có di căn hoặc bệnh nền, sử dụng các liều điều trị khác nhau để hoàn thiện dữ liệu và xây dựng mô hình dự đoán chính xác hơn. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: các viện nghiên cứu, bệnh viện chuyên khoa.

5. Tăng cường công tác kiểm soát và xử lý chất thải phóng xạ: Đảm bảo an toàn môi trường và sức khỏe cộng đồng bằng việc quản lý nghiêm ngặt các mẫu nước tiểu và chất thải phóng xạ từ bệnh nhân. Thời gian: liên tục; Chủ thể: các cơ sở y tế, cơ quan quản lý nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ và kỹ thuật viên y học hạt nhân: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực nghiệm về phương pháp đo suất liều và phân tích hoạt độ tồn dư, giúp nâng cao hiệu quả và an toàn trong điều trị ung thư tuyến giáp bằng I-131.

2. Nhà quản lý y tế và cơ quan quản lý bức xạ: Thông tin về giới hạn an toàn, thời gian xuất viện và mối tương quan giữa các phương pháp đo giúp xây dựng chính sách và quy định phù hợp với đặc điểm dân số Việt Nam.

3. Nhà nghiên cứu trong lĩnh vực kỹ thuật hạt nhân và y học hạt nhân: Luận văn cung cấp cơ sở dữ liệu và mô hình toán học để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về an toàn bức xạ và đào thải phóng xạ.

4. Bệnh nhân và người chăm sóc: Hiểu rõ về quá trình đào thải phóng xạ, các biện pháp an toàn và thời gian cách ly cần thiết sau điều trị, giúp giảm thiểu nguy cơ phơi nhiễm cho người thân và cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp đo suất liều chiếu ngoài (EDR) có ưu điểm gì so với phân tích nước tiểu (RBA)?
   Phương pháp EDR nhanh chóng, không xâm lấn, giảm thiểu rủi ro phơi nhiễm cho nhân viên y tế và bệnh nhân, đồng thời cho kết quả chính xác với mối tương quan cao so với RBA. Ví dụ, trong nghiên cứu, hệ số tương quan giữa EDR và RBA đạt 0,9914.

2. Tại sao hoạt độ tồn dư tính theo RBA lại cao hơn so với tính theo EDR?
   RBA chỉ đo lượng phóng xạ bài tiết qua nước tiểu, trong khi EDR phản ánh tổng lượng phóng xạ còn lại trong cơ thể, bao gồm cả bài tiết qua mồ hôi, hơi thở và phân, chiếm khoảng 10% tổng lượng phóng xạ đào thải.

3. Bao lâu sau khi điều trị I-131 bệnh nhân có thể xuất viện an toàn?
   Theo kết quả nghiên cứu, bệnh nhân điều trị liều 50 mCi có thể xuất viện sau 1-2 ngày khi suất liều chiếu ngoài giảm dưới ngưỡng an toàn (khoảng 50 μSv/h tại 1m), phù hợp với khuyến cáo của IAEA và Bộ Y tế Việt Nam.

4. Chu kỳ bán rã sinh học (Tbio) ảnh hưởng thế nào đến quá trình đào thải phóng xạ?
   Tbio phản ánh thời gian để hoạt độ phóng xạ giảm một nửa do quá trình sinh học. Nhóm tuổi trẻ và nam giới có Tbio thấp hơn, nghĩa là đào thải nhanh hơn, trong khi người cao tuổi và nữ giới có Tbio cao hơn, đào thải chậm hơn.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các nhóm bệnh nhân khác không?
   Hiện nghiên cứu chỉ khảo sát bệnh nhân điều trị lần đầu, không có bệnh nền hay di căn. Việc áp dụng cho các nhóm bệnh nhân khác cần nghiên cứu mở rộng để đảm bảo tính chính xác và phù hợp.

Kết luận

• Đã hoàn thành đo đạc đồng thời suất liều chiếu ngoài (EDR) và hoạt độ tồn dư trong cơ thể (RBA) trên 30 bệnh nhân ung thư tuyến giáp điều trị I-131 liều 50 mCi.
• Suất liều và hoạt độ tồn dư giảm nhanh trong ngày đầu, chậm lại trong các ngày tiếp theo, phù hợp với mô hình hàm mũ và chu kỳ bán rã vật lý của I-131.
• Nam giới và nhóm tuổi trẻ có tốc độ đào thải phóng xạ nhanh hơn nữ giới và người cao tuổi, được giải thích qua chu kỳ bán rã sinh học.
• Mối tương quan tuyến tính mạnh giữa EDR và RBA cho phép sử dụng phương pháp đo suất liều chiếu ngoài làm công cụ đánh giá hoạt độ tồn dư trong cơ thể bệnh nhân.
• Kết quả nghiên cứu hỗ trợ xây dựng hướng dẫn an toàn bức xạ phù hợp cho bệnh nhân ung thư tuyến giáp tại Việt Nam, đồng thời đề xuất mở rộng nghiên cứu cho các nhóm bệnh nhân đa dạng hơn.

Hành động tiếp theo: Triển khai áp dụng phương pháp đo EDR trong các cơ sở y tế, đào tạo nhân viên, và mở rộng nghiên cứu trên các nhóm bệnh nhân khác để hoàn thiện dữ liệu và nâng cao an toàn bức xạ trong điều trị I-131.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về điều trị ung thư tuyến giáp sử dụng I-131 và các vấn đề an toàn bức xạ liên quan. 6 Trong chương này, nội dung trình bày ung thư tuyến giáp và các phương pháp điều trị ung thư tuyến giáp trong đó đi sâu vào phương pháp điều trị ung thư tuyến giáp bằng I-131. Các vấn đề liên quan trong an toàn bức xạ. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu đo suất liều chiếu ngoài và tính toán hoạt độ tồn dư trong cơ thể.

Nội dung chương này trình bày phương pháp đo và các thiết bị sử dụng đối với EDR và RBA. Chương 3: Kết quả đo Trình bày kết quả đo đạc và tính toán, so sánh và thiết lập mối liên hệ giữa EDR và RBA, tính toán chu kỳ bán rã sinh học đối với từng lứa tuổi. Kết luận : Trình bày mục tiêu đã đạt được và phương hướng phát triển tiếp sau này. TỔNG QUAN VỀ ĐIỀU TRỊ UNG THƯ TUYẾN GIÁP SỬ DỤNG I-131 VÀ CÁC VẤN ĐỀ AN TOÀN BỨC XẠ LIÊN QUAN 1.1 Điều trị bệnh ung thư tuyến giáp thể biệt hóa sử dụng chất phóng xạ hở Các liệu pháp phóng xạ với mục đích trị liệu sử dụng nguồn phóng xạ hở dựa vào việc tập trung chiếu xạ đến các tế bào ung thư.

Các phương pháp này được quản lý trong bệnh viện. Các phương pháp thường sử dụng là thông qua đường uống, tiêm tĩnh mạch (toàn thân). Ví dụ: sử dụng I-131 cho bệnh cường giáp hoặc Sr-89 cho di căn xương [2]. Hiện nay việc sử dụng liệu pháp I-131 trong điều trị ung thư tuyến giáp ngày càng trở nên quan trọng.

Hầu hết các hạt nhân phóng xạ được sử dụng trong liệu pháp phát ra các tia beta (β- ) có khả năng thâm nhập mô thấp. Chúng cũng phát ra các tia gamma có khả năng đâm xuyên cao hoặc tia X đặc trưng. Các hạt nhân phóng xạ phát tia beta (β -), với khả năng thâm nhập mô thấp hơn, được đưa vào bên trong cơ thể bệnh nhân. Các tia bức xạ phát ra giới hạn ở bệnh nhân, chất bài tiết và dịch cơ thể của họ.

Do đó, mối quan tâm về an toàn bức xạ của nhân viên, công chúng và những người khác chủ yếu liên quan đến bệnh nhân, việc xử lý phân và dịch cơ thể. Các hạt nhân phóng xạ được sử dụng phổ biến, mức năng lượng của chúng và thời gian bán rã được liệt kê trong Bảng 1.1: Hạt nhân phóng xạ thường được sử dụng phổ biến trong y học hạt nhân và thời gian bán rã [2] Năng lượng phát ra (keV) Hạt nhân phóng xạ Thời gian bán rã(d) Beta max Gamma P-32 1710 14,3 Sr-89 1492 50,5 Y-90 2284 2,67 I-131 606 364 8,04 Sm-153 881 103 1,93 Ho-166 1850 81 1,13 Er-169 340 9,3 Lu-177 500 113 và 208 6,7 Re-186 1070 137 3,8 Re-188 2120 155 0,7 Au-198 1372 411 2,696 8 1.2 Phương pháp điều trị ung thư tuyến giáp sử dụng I-131 Tuyến giáp được thể hiện trong hình 1.1 là một tuyến nội tiết hình móng ngựa, nằm ở vùng cổ trước khí quản, vị trí tương đương với đốt sống cổ 5 đến đốt sống ngực gồm có 2 thùy là thùy trái và thùy phải, chúng được nối với nhau bởi eo tuyến giáp.1: Hình ảnh tuyến giáp Vai trò của tuyến giáp là sản xuất, lưu trữ và giải phóng hormone triiodothyronine (T3) và thyroxine (T4) vào máu .Các loại hormone tuyến giáp này có nhiều chức năng như:  Làm tăng hoạt động tế bào, tăng cường chuyển hóa glucid làm tăng đường huyết và tăng cường chuyển hóa lipid tạo năng lượng cho cơ thể hoạt động, gây giảm cân.  Tác động lên hoạt động tuyến sinh dục và tuyến sữa.  Tăng nhịp tim, tăng lưu lượng máu qua tim, tăng hô hấp để cung cấp oxy cho sự chuyện hóa ở các mô cơ quan.

 Tăng cường hoạt động của bộ não và hệ thần kinh.  Tác dụng trên sự tăng trưởng và phát triển của cơ thể, đặc biệt là bộ não.  Duy trì ổn định lượng canxi trong máu. Ung thư tuyến giáp được định nghĩa là sự rối loạn tế bào, tuyến giáp tập trung một khối lượng lớn tế bào dị thường và phát triển không tuân theo sự kiểm soát của cơ thể gây xâm lấn hoặc tàn phá các mô xung quanh.

Ung thư tuyến giáp là một bệnh ác tính của tuyến giáp, một loại ung thư phổ biến và ngày càng có xu hướng gia tăng. Đây là loại ung thư nội tiết thường gặp nhất (khoảng 90%) và chiếm khoảng 1% ung thư các loại[12]. Ung thư tuyến giáp có thể chia làm hai nhóm khác nhau đó là ung thư tuyến giáp thể biệt hóa và ung thư tuyến giáp thể không biệt hóa. Trong đó ung thư tuyến giáp thể không biệt hóa là loại hiếm gặp, 9 chỉ chiếm khoảng 2% tỷ lệ mắc bệnh và ung thư tuyến giáp thể biệt hóa được chia làm ba loại: - Ung thư tuyến giáp thể nhú: chiếm khoảng 70-80% ca bệnh ung thư tuyến giáp.

Thể bệnh này tiến triển chậm, khó phát hiện. Khi chuyển sang di căn bệnh sẽ gây ra các hạch cổ hoặc lan vào xương, phổi. - Ung thư tuyến giáp thể nang: chiếm từ 10-15% ca bệnh ung thư tuyến giáp. Bệnh này thường gặp ở những người bị thiếu Iốt.

Bệnh tiến triển nhanh hơn ung thư tuyến giáp thể nhú. - Ung thư tuyến giáp thể tủy: là loại ít gặp, chiếm từ 5-10 %. Nguyên nhân gây ra ung thư dạng này chủ yếu đến từ yếu tố di truyền. Bệnh khó phát hiện, khả năng chẩn đoán muộn cao.

Bệnh có thể lan đến hạch bạch huyết ở gan và phổi cực kỳ nguy hiểm. Nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, ung thư tuyến giáp là một trong những dạng ung thư dễ chữa trị thành công nhất, cơ hội sống trên 5 năm cho các bệnh nhân là gần 100%. Ung thư giáp thường được điều trị bằng một hoặc kết hợp nhiều phương pháp điều trị khác nhau tùy thuộc vào tình trạng của từng bệnh nhân, từng loại ung thư và từng giai đoạn bệnh. Các phương pháp điều trị chính cho bệnh nhân ung thư tuyến giáp là phẫu thuật, sử dụng đồng vị phóng xạ I-131, xạ trị ngoài, hóa trị, điều trị đích, điều trị hormone,…mục đích của các phương pháp này là tiêu diệt tế bào ung thư với mức tổn thương cho tế bào bình thường là nhỏ nhất.

Mặc dù hầu hết ung thư tuyến giáp đều có thể điều trị được, nhưng có thể có những ý kiến khác nhau về cách lựa chọn điều trị ung thư tuyến giáp, đặc biệt là phương pháp được sử dụng để kết hợp điều trị và thời điểm điều trị. Do đó sẽ có một nhóm gồm các bác sỹ, kỹ sư làm việc cùng nhau để đưa ra kế hoạch điều trị tổng thể cho từng bệnh nhân. Bác sĩ phải thảo luận với bệnh nhân về tất cả các phương thức điều trị có thể sử dụng. - Phẫu thuật: Trong ung thư tuyến giáp, phẫu thuật đóng vai trò quyết định và phải thực hiện trước tiên.

Tuỳ theo giai đoạn bệnh, thể bệnh, tuổi của bệnh nhân mà có những cách thức phẫu thuật khác nhau. Phẫu thuật có thể cắt một phần, cắt một thùy giáp, cắt gần hết hoặc cắt toàn bộ tuyến giáp. Một số tác giả cho rằng nếu u giáp nhỏ (T1) chưa xâm lấn, chưa có di căn hạch vùng và chưa có di căn xa (N0, M0), bệnh nhân trẻ (dưới 40 tuổi) chỉ phẫu thuật cắt thuỳ là đủ. Tuy nhiên, phẫu thuật có thể gây một số biến chứng như chảy máu, tụ dịch, liệt thần kinh hồi thanh quản, suy tuyến cận giáp, tổn thương nhánh ngoài thần kinh thanh quản trên… Vì vậy, việc quyết định phẫu thuật hay phẫu thuật như thế nào hoặc không phẫu thuật sẽ dựa trên nhiều yếu tố như tình trạng bệnh, giai đoạn, kích thước khối u, tình trạng bệnh nhân.

10 - Xạ trị: Xạ trị dùng chùm bức xạ ion hóa chiếu đến tế bào ung thư để điều trị, là kết quả của quá trình ion hóa trong tế bào tạo ra các cặp ion hóa có khả năng phá hủy cấu trúc phân tử của các tế bào, làm tế bào bị biến đổi hoặc bị tiêu diệt. Phương pháp này chỉ áp dụng cho những bệnh nhân ung thư tuyến giáp thể biệt hóa có khối u lớn xâm lấn tại chỗ mà không có khả năng phẫu thuật hoặc các trường hợp ung thư tuyến giáp thể không biệt hóa. Xạ trị ngoài thường áp dụng cho ung thư thể tuỷ, tuy nhiên kết quả cũng còn hạn chế. Xạ trị ngoài hay gây các biến chứng như teo tuyến nước bọt, xơ hoá vùng cổ, thực quản, khí quản.

- Sử dụng I-131 : Hiện nay, ở nhiều nước trên thế giới, việc phối hợp nhiều phương pháp điều trị cho ung thư biểu mô tuyến giáp thể biệt hoá bao gồm các bước: phẫu thuật cắt giáp toàn phần, sau 4-6 tuần dùng I-131 để huỷ nốt mô tuyến giáp còn lại và điều trị bổ trợ hormon tuyến giáp (thyroxine) đang được áp dụng khá phổ biến. Khi có di căn xa vào xương, phổi, não thì phẫu thuật đơn thuần không giải quyết được, lúc này điều trị bằng I-131 được xem phương pháp hữu hiệu duy nhất. I-131 là một đồng vị phóng xạ được phát hiện bởi Glenn Seaborg và John Livingood vào năm 1938 tại Đại học California, Berkeley. Năm 1942, lần đầu tiên trên thế giới, tại bệnh viện Massachusett - Hoa Kỳ, hai Bác sỹ Herts và Roberts đã sử dụng I-131 để điều trị bệnh cường giáp[14].

Cho đến nay trải qua hơn 60 năm sử dụng I-131, hàng triệu bệnh nhân mắc bệnh ung thư tuyến giáp trên thế giới đã được điều trị thành công bằng I-131. Ở Việt Nam, năm 1978 lần đầu tiên tại khoa Y học hạt nhân và Ung bướu Bệnh viện Bạch Mai I-131 đã được sử dụng để điều trị bệnh Basedow và cường giáp. Cho đến nay hầu hết các khoa Y học hạt nhân trong cả nước đã tiến hành điều trị ung thư tuyến giáp bằng I-131. I-131 được sản xuất từ lò phản ứng hạt nhân bằng cách dùng neutron bắn phá hạt nhân nguyên tử Tellur (Te) theo phản ứng:   󰇛 󰇜      I-131 có thời gian bán rã vật lý T1/2 = 8,04 ngày, phát tia gamma (γ) chủ yếu ở mức năng lượng 364 keV (82%) được dùng trong ghi đo chẩn đoán và tia beta (β) có mức năng lượng 608 keV (87%) có quãng chạy ngắn hiệu quả tốt trong điều trị[2].2 thể hiện sơ đồ phân rã của I-131.1 Cơ chế điều trị ung thư tuyến giáp bằng I-131 Iốt là một trong những nguyên liệu để tuyến giáp tổng hợp nên hormone tuyến giáp.

Iốt được cung cấp bằng thức ăn, nước uống. Ngoài ra iốt có thể được cung cấp thông qua các nguồn khác như thuốc, thực phẩm chức năng và chất phụ gia thực phẩm.