Luận văn thạc sĩ đánh giá sự đồng ý của xã hội về thuế bảo vệ môi trường đối với mặt hàng xăng dầu ở việt nam trường hợp tp hcm

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu đánh giá sự đồng ý của xã hội về thuế bảo vệ môi trường đối với mặt hàng xăng dầu ở việt nam trường, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Phan Anh Quân
• Người hướng dẫn: PGS. Sử Đình Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Đánh Giá Sự Đồng Ý Của Xã Hội Về Thuế Bảo Vệ Môi Trường Đối Với Mặt Hàng Xăng Dầu
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ SỰ ĐỒNG Ý CỦA XÃ HỘI ĐỐI VỚI THUẾ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
• 1.1. Ngoại tác tiêu cực và đánh thuế Pigou
• 1.1.1. Ngoại tác tiêu cực
• 1.1.2. Nội hoá ngoại tác tiêu cực và hạn chế thị trường
• 1.1.3. Đánh thuế Pigou
• 1.2. Sự đồng ý của xã hội và đánh thuế Pigou
• 1.2.1. Vấn đề chính trị ảnh hưởng đến sự ủng hộ thuế Pigouvian
• 1.2.2. Các khía cạnh đồng ý của xã hội
• 1.2.3. Đánh giá các nghiên cứu thực nghiệm về sự đồng ý của xã hội đối với thuế bảo vệ môi trường
• 1.3. Tổng kết Chương Một
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ ĐÔ THỊ DO PHƯƠNG TIỆN GIAO THÔNG GÂY RA VÀ CHÍNH SÁCH THUẾ, PHÍ ĐỐI VỚI MẶT HÀNG XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng ô nhiễm không khí ở Việt Nam
• 2.1.1. Vấn đề tiêu thụ xăng dầu ở Việt Nam
• 2.1.2. Hiện trạng chất lượng môi trường không khí đô thị
• 2.2. Chính sách về phí, thuế đối với xăng dầu tại Việt Nam
• 2.2.1. Phí xăng dầu
• 2.2.2. Các loại thuế đánh trên mặt hàng xăng dầu
• 2.3. Tổng kết Chương Hai
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH, PHƯƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Mô hình tổng quát
• 3.1.2. Mô hình chi tiết
• 3.2. Xây dựng thang đo
• 3.2.1. Biến phụ thuộc và thang đo
• 3.2.2. Biến độc lập và thang đo
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5. Kết quả mô hình và thảo luận
• 3.5.1. Kết quả khảo sát sự ủng hộ công chúng đối với thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu
• 3.5.2. Kết quả nhóm nhân tố ảnh hưởng đến sự ủng hộ thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu
• 3.5.3. Kết quả dự đoán sự ủng hộ thuế của cá nhân
• 3.6. Kiểm định tính phù hợp của mô hình
• 3.7. Tổng kết Chương Ba
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 4.1. Một số các khuyến nghị
• 4.2. Những mặt hạn chế của đề tài
• 4.3. Đề xuất khắc phục những mặt hạn chế của đề tài
• 4.4. Tổng kết Chương Bốn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về thuế bảo vệ môi trường xăng dầu tại Việt Nam

Thuế bảo vệ môi trường xăng dầu là một trong những chính sách quan trọng nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Chính sách này không chỉ ảnh hưởng đến giá cả xăng dầu mà còn tác động đến hành vi tiêu dùng của người dân. Việc đánh giá sự đồng ý của xã hội về thuế này là cần thiết để hiểu rõ hơn về hiệu quả của nó.

1.1. Khái niệm và vai trò của thuế bảo vệ môi trường

Thuế bảo vệ môi trường được định nghĩa là loại thuế nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường từ việc tiêu thụ xăng dầu. Vai trò của thuế này không chỉ là nguồn thu cho ngân sách nhà nước mà còn là công cụ điều tiết hành vi tiêu dùng của người dân.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của thuế bảo vệ môi trường

Thuế bảo vệ môi trường xăng dầu đã được áp dụng tại Việt Nam từ năm 2012. Qua các năm, mức thuế này đã có nhiều thay đổi nhằm phù hợp với tình hình kinh tế và môi trường. Việc điều chỉnh thuế cần phải dựa trên sự đồng ý của xã hội để đảm bảo tính khả thi.

II. Vấn đề ô nhiễm không khí và tác động của thuế bảo vệ môi trường

Ô nhiễm không khí tại Việt Nam đang ở mức báo động, đặc biệt tại các đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh. Chính sách thuế bảo vệ môi trường xăng dầu được kỳ vọng sẽ góp phần giảm thiểu tình trạng này. Tuy nhiên, sự đồng ý của xã hội về chính sách này vẫn còn nhiều thách thức.

2.1. Thực trạng ô nhiễm không khí tại TP. Hồ Chí Minh

TP. Hồ Chí Minh là một trong những thành phố có mức độ ô nhiễm không khí cao nhất Việt Nam. Các nguồn ô nhiễm chủ yếu đến từ phương tiện giao thông và hoạt động công nghiệp. Việc áp dụng thuế bảo vệ môi trường được xem là một giải pháp cần thiết để giảm thiểu ô nhiễm.

2.2. Tác động của thuế bảo vệ môi trường đến hành vi tiêu dùng

Nghiên cứu cho thấy rằng thuế bảo vệ môi trường có thể làm giảm tần suất sử dụng phương tiện cá nhân. Tuy nhiên, sự đồng ý của người dân về mức thuế này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thu nhập, nhận thức về ô nhiễm và lòng tin vào chính phủ.

III. Phương pháp đánh giá sự đồng ý về thuế bảo vệ môi trường

Để đánh giá sự đồng ý của xã hội về thuế bảo vệ môi trường xăng dầu, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Việc khảo sát ý kiến người dân là một trong những phương pháp hiệu quả nhất.

3.1. Phương pháp khảo sát và thu thập dữ liệu

Khảo sát được thực hiện trên 380 người dân tại TP. Hồ Chí Minh. Dữ liệu thu thập sẽ được phân tích để đánh giá mức độ đồng ý của người dân về thuế bảo vệ môi trường xăng dầu.

3.2. Mô hình phân tích và kết quả dự đoán

Mô hình phân tích sử dụng phương pháp hồi quy logistic để dự đoán mức độ ủng hộ của người dân đối với thuế bảo vệ môi trường. Kết quả cho thấy có sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm đối tượng trong xã hội.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng sự đồng ý của xã hội về thuế bảo vệ môi trường xăng dầu còn thấp. Tuy nhiên, có nhiều yếu tố có thể tác động đến sự đồng ý này, từ đó đưa ra các khuyến nghị cho chính sách.

4.1. Kết quả khảo sát sự đồng ý của người dân

Kết quả khảo sát cho thấy chỉ khoảng 40% người dân đồng ý với mức thuế hiện tại. Nhiều người cho rằng mức thuế này quá cao và ảnh hưởng đến đời sống hàng ngày.

4.2. Khuyến nghị cho chính sách thuế bảo vệ môi trường

Để nâng cao sự đồng ý của xã hội, cần có các biện pháp truyền thông hiệu quả về lợi ích của thuế bảo vệ môi trường. Đồng thời, chính phủ cần xem xét điều chỉnh mức thuế sao cho hợp lý hơn.

V. Kết luận và tương lai của thuế bảo vệ môi trường xăng dầu

Thuế bảo vệ môi trường xăng dầu là một chính sách cần thiết để giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, sự đồng ý của xã hội là yếu tố quyết định cho sự thành công của chính sách này. Cần có những nghiên cứu tiếp theo để theo dõi và đánh giá hiệu quả của chính sách trong tương lai.

5.1. Tóm tắt các kết quả chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sự đồng ý của xã hội về thuế bảo vệ môi trường xăng dầu còn nhiều hạn chế. Cần có các biện pháp cải thiện để nâng cao sự đồng ý này.

5.2. Triển vọng tương lai của chính sách thuế

Trong tương lai, chính sách thuế bảo vệ môi trường cần được điều chỉnh để phù hợp hơn với nhu cầu và mong muốn của người dân. Việc này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của chính sách và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế nhanh chóng tại Việt Nam đã gia tăng áp lực nặng nề lên chất lượng môi trường không khí đô thị. Theo thống kê của ngành môi trường, hoạt động giao thông vận tải đóng góp tới khoảng 70% tổng lượng phát thải gây ô nhiễm không khí tại các thành phố lớn, trong đó chiếm gần 85% lượng khí CO và 95% hợp chất hữu cơ dễ bay hơi VOCs. Tính đến năm 2013, tổng lượng xe mô tô, xe gắn máy lưu hành trên toàn quốc đã vượt mốc 37 triệu phương tiện, vượt qua quy hoạch dự kiến cho năm 2020 là 36 triệu chiếc. Nhằm điều tiết hành vi tiêu dùng nhiên liệu hóa thạch và giảm thiểu ô nhiễm, Luật Thuế Bảo vệ Môi trường số 57/2010/QH12 đã chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2012, áp dụng khung thuế từ 1.000 đến 4.000 đồng/lít đối với mặt hàng xăng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là đánh giá sự đồng ý và thái độ ủng hộ của xã hội đối với chính sách thuế bảo vệ môi trường đánh trên mặt hàng xăng dầu. Mục tiêu cụ thể là xác định các yếu tố tâm lý, kinh tế - xã hội tác động đến mức độ chấp nhận của người dân đối với mức thuế cơ sở 1.000 đồng/lít và các kịch bản điều chỉnh thuế suất trong tương lai. Nghiên cứu được thực hiện tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn năm 2014 với mẫu khảo sát gồm 380 cá nhân trong độ tuổi lao động từ 18 đến 60 tuổi. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng và các chỉ số đo lường xác suất giúp các cơ quan quản lý điều chỉnh chính sách thuế hài hòa giữa mục tiêu tăng thu ngân sách, bảo vệ môi trường và đảm bảo an sinh xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết kinh tế học công cộng và tâm lý học hành vi:

• Lý thuyết ngoại tác tiêu cực và thuế Pigou: Ngoại tác tiêu cực xuất hiện khi hành vi tiêu dùng xăng dầu phát thải khí độc hại gây tổn hại đến phúc lợi xã hội nhưng người tiêu dùng không phải chi trả chi phí này. Nhà kinh tế học Arthur Pigou đề xuất công cụ thuế Pigouvian đánh vào mỗi đơn vị sản phẩm gây ô nhiễm bằng đúng mức tổn thất biên để nội hóa ngoại tác, đưa sản lượng tiêu dùng về mức tối ưu xã hội.
• Mô hình hành vi môi trường của Stern (2000): Khung phân tích mở rộng chia các nhân tố tác động đến sự ủng hộ chính sách thành bốn nhóm: nhận thức về hệ quả đối với bản thân, nhận thức về hệ quả đối với môi trường, nhận thức về tính công bằng xã hội và các đặc điểm nhân khẩu học.
• Lý thuyết lựa chọn công của Mancur Olson (1965): Lý giải sự chấp nhận của công chúng đối với các sắc thuế thông qua sự tương tác giữa nhóm lợi ích, lòng tin vào thể chế và nhận thức về quyền tự do cá nhân.

Các khái niệm then chốt bao gồm: ngoại tác tiêu cực, nội hóa chi phí biên, tính lũy thoái của thuế tiêu dùng, sự chấp nhận của công chúng và lòng tin thể chế vào việc sử dụng nguồn thu ngân sách.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp giữa phương pháp thống kê mô tả và mô hình kinh tế lượng định lượng:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Khảo sát ngẫu nhiên phân tầng 380 đối tượng sinh sống, học tập và làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh, đảm bảo sự đại diện đồng đều về cơ cấu giới tính, độ tuổi từ 18 đến 60 tuổi, mức thu nhập hàng tháng và trình độ học vấn.
• Lý do lựa chọn mô hình Ordered Logit: Biến phụ thuộc đo lường mức độ ủng hộ chính sách thuế bảo vệ môi trường được thiết kế dưới dạng biến thứ bậc với nhiều mức lựa chọn từ phản đối mạnh mẽ đến hoàn toàn ủng hộ. Mô hình hồi quy phân cấp logit (Ordered Logit) là phương pháp tối ưu nhất để ước lượng xác suất lựa chọn các mức thứ bậc mà không vi phạm các giả định hồi quy tuyến tính cổ điển.
• Quy trình phân tích: Dữ liệu được mã hóa trên phần mềm Excel, kiểm định hệ số phóng đại phương sai VIF để loại trừ hiện tượng đa cộng tuyến, sau đó xử lý hồi quy Ordered Logit và kiểm định giả thuyết hồi quy song song trên phần mềm chuyên dụng Stata trong năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình định lượng mang lại những phát hiện then chốt về thái độ của công chúng:

1. Sự nhạy cảm theo mức thu nhập và chi tiêu nhiên liệu: Khoảng 62% người có mức thu nhập dưới 5 triệu đồng/tháng bày tỏ thái độ không ủng hộ việc tăng thuế môi trường đối với xăng dầu. Mức chi tiêu nhiên liệu bình quân trên 500.000 đồng/tháng có tương quan nghịch biến rõ rệt với xác suất ủng hộ chính sách thuế với hệ số suy giảm xác suất đồng thuận lên đến 28%.
2. Nghịch lý giữa nhận thức ô nhiễm và thói quen đi lại: Hơn 75% người được khảo sát nhận thức sâu sắc về tình trạng ô nhiễm bụi PM10 trung bình năm vượt ngưỡng quy chuẩn 50 µg/m3 và ùn tắc giao thông đô thị. Tuy nhiên, có tới 82% người tham gia vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào xe máy cá nhân do tính bất tiện của mạng lưới vận tải hành khách công cộng hiện hữu.
3. Vai trò quyết định của lòng tin thể chế: Mức độ tin tưởng vào việc Chính phủ sử dụng nguồn thu thuế đúng mục đích tài trợ cho các dự án cải thiện môi trường làm tăng xác suất ủng hộ chính sách lên gấp 2,4 lần so với nhóm thiếu niềm tin.
4. Lo ngại về tính lũy thoái của sắc thuế: Gần 68% đối tượng khảo sát cho rằng việc áp dụng mức thuế tuyệt đối đồng loạt 1.000 đồng/lít tạo ra gánh nặng tài chính không công bằng cho nhóm lao động có thu nhập thấp so với nhóm thu nhập cao.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh sự phân hóa sâu sắc trong các nhóm xã hội. Kết quả kiểm định hồi quy có thể được trực quan hóa thông qua bảng phân phối xác suất dự đoán và biểu đồ phân tán mức độ ủng hộ theo từng nhóm độ tuổi và thu nhập.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế của Dresner (2006) và Sælen & Kallbekken (2010), khẳng định rằng sự phản đối thuế môi trường không hẳn bắt nguồn từ việc từ chối trách nhiệm sinh thái, mà chủ yếu do công chúng nghi ngờ hiệu quả sử dụng nguồn thu ngân sách. Khi người dân nhận thấy nguồn thu từ thuế xăng dầu (hiện chiếm từ 32% đến 39% tổng cơ cấu giá bán lẻ) không được hoàn trả trực tiếp để giải quyết vấn đề bụi TSP và khí thải độc hại NO2 ven đường giao thông, mức độ sẵn lòng chi trả sẽ sụt giảm nghiêm trọng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích định lượng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Công khai và minh bạch hóa cơ chế quản lý nguồn thu từ thuế môi trường: Bộ Tài chính phối hợp với Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh thiết lập cổng thông tin công khai tỷ lệ phân bổ ngân sách từ thuế xăng dầu, cam kết dành tối thiểu 40% nguồn thu tái đầu tư vào các công trình xử lý ô nhiễm đô thị, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ đồng thuận xã hội đạt trên 70% trong giai đoạn 2015 - 2020.
2. Hiện đại hóa hạ tầng giao thông công cộng tạo phương tiện thay thế: Sở Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh cần đẩy nhanh tiến độ các tuyến xe buýt nhanh BRT và hệ thống đường sắt đô thị Metro, phấn đấu nâng thị phần đảm nhận vận tải hành khách công cộng từ mức dưới 10% lên 20% - 25% vào năm 2025 nhằm giúp người dân có giải pháp chuyển đổi phương tiện khả thi.
3. Hoàn thiện biểu thuế linh hoạt kết hợp chính sách an sinh xã hội: Chính phủ và Bộ Tài chính cần nghiên cứu lộ trình điều chỉnh mức thuế bảo vệ môi trường theo từng giai đoạn 3 năm, kết hợp gói trợ cấp vận tải trực tiếp cho người có thu nhập dưới 4,5 triệu đồng/tháng để giảm thiểu tối đa tính chất lũy thoái của sắc thuế.
4. Đẩy mạnh truyền thông chính sách và giáo dục sinh thái: Sở Tài nguyên và Môi trường triển khai các chiến dịch truyền thông thường niên, nâng tỷ lệ hiểu biết của người dân về nguyên lý thuế Pigou và tác hại của khí phát thải giao thông lên trên 80%, giúp thay đổi nhận thức từ việc xem thuế là gánh nặng sang công cụ kinh tế vì phúc lợi chung.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Cung cấp cho Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên và Môi trường bằng chứng thực nghiệm và công thức dự báo phản ứng của công chúng trước khi ban hành các quyết định điều chỉnh khung thuế suất xăng dầu.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu kinh tế: Cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh kết hợp mô hình kinh tế lượng Ordered Logit ứng dụng trong kinh tế học môi trường và tài chính công.
• Các tổ chức phi chính phủ và hiệp hội phát triển bền vững: Sử dụng các chỉ số thống kê về nồng độ khí thải và bụi đô thị để xây dựng các dự án vận động chính sách giảm thiểu khí thải nhà kính.
• Doanh nghiệp kinh doanh phân phối xăng dầu và vận tải: Tham khảo để dự báo xu hướng tiêu dùng nhiên liệu, biến động chi phí vận hành và xây dựng chiến lược kinh doanh thích ứng với các quy chuẩn môi trường ngày càng khắt khe.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao Nhà nước chuyển từ thu phí xăng dầu sang thuế bảo vệ môi trường?
Việc chuyển đổi căn cứ theo Luật Thuế Bảo vệ Môi trường năm 2010 nhằm nâng cao tính pháp lý, khắc phục tình trạng phân tán nguồn thu và xác lập đúng bản chất công cụ kinh tế Pigou điều tiết hành vi gây ô nhiễm không khí đô thị.

2. Yếu tố nào chi phối mạnh nhất đến mức độ ủng hộ thuế xăng dầu của người dân?
Nghiên cứu chỉ ra rằng lòng tin vào sự minh bạch trong việc sử dụng nguồn thu của Chính phủ và nhận thức về hiệu quả giảm ùn tắc giao thông là hai biến số có tác động tích cực lớn nhất đến quyết định ủng hộ thuế.

3. Vì sao người có thu nhập thấp thường phản đối việc tăng mức thuế bảo vệ môi trường?
Do thuế bảo vệ môi trường áp dụng mức thu tuyệt đối cố định trên mỗi lít xăng tiêu thụ, tỷ trọng chi trả thuế trên tổng thu nhập của người nghèo cao hơn người giàu, dẫn đến tâm lý phản đối tính lũy thoái của chính sách.

4. Ưu điểm nổi bật của mô hình Ordered Logit trong nghiên cứu này là gì?
Mô hình Ordered Logit cho phép ước lượng chính xác xác suất lựa chọn của từng cá nhân dựa trên các biến số đa chiều về kinh tế, tâm lý và xã hội mà không làm sai lệch tính thứ bậc của các mức độ ủng hộ.

5. Giải pháp nào then chốt nhất để người dân tự nguyện chấp nhận tăng thuế xăng dầu?
Giải pháp cốt lõi là phát triển đồng bộ hệ thống giao thông công cộng chất lượng cao và công khai minh bạch việc sử dụng nguồn thu thuế để phục vụ trực tiếp các mục tiêu cải thiện chất lượng môi trường không khí.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết về ngoại tác tiêu cực, thuế Pigou và mô hình tâm lý hành vi môi trường áp dụng vào thị trường xăng dầu Việt Nam.
• Nghiên cứu định lượng trên 380 mẫu tại Thành phố Hồ Chí Minh đã chỉ rõ mức độ ủng hộ chính sách thuế chịu tác động mạnh mẽ bởi thu nhập, thói quen sử dụng phương tiện và lòng tin thể chế.
• Đóng góp quan trọng của đề tài là xây dựng mô hình dự báo xác suất ủng hộ thuế bảo vệ môi trường, chỉ ra mối liên hệ giữa minh bạch ngân sách và sự đồng thuận xã hội.
• Lộ trình cải cách chính sách thuế xăng dầu trong giai đoạn tới cần song hành với các mốc phát triển hạ tầng giao thông xanh và cơ chế an sinh xã hội cho nhóm yếu thế.
• Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần tiếp tục ứng dụng mô hình thực nghiệm để hoàn thiện hệ thống công cụ kinh tế, hướng tới mục tiêu phát triển đô thị bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ SỰ ĐỒNG Ý CỦA XÃ HỘI ĐỐI VỚI THUẾ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 1.1 Ngoại tác tiêu cực và đánh thuế Pigou 1.1 Ngoại tác tiêu cực  Khái niệm ngoại tác tiêu cực Ngoại tác tiêu cực là khái niệm chỉ hiện tượng khi một hành động của đối tác làm cho đối tác khác xấu đi, mà đối tác ban đầu không gánh chịu chi phí từ hành động đó. Ngoại tác tiêu cực có thể xảy ra hằng ngày với mức độ và phạm vi tương tác khác nhau. Các trường hợp tiêu biểu cho ngoại tác tiêu cực như nhà máy thải hoá chất ra dòng sông làm ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng đến các hộ dân sống ven bờ sông; hành vi hút thuốc lá nơi công cộng gây khó chịu cho những người xung quanh hoặc sử dụng phương tiện giao thông có sử dụng nhiên liệu gây ô nhiễm môi trường không khí. Ngoại tác tiêu cực có hai loại, bao gồm ngoại tác sản xuất tiêu cực và ngoại tác tiêu dùng tiêu cực.

 Ngoại tác sản xuất tiêu cực Ngoại tác sản xuất tiệu cực là khi sản xuất của một công ty làm giảm đi tình trạng thoả dụng của người khác mà công ty đó không bồi thường. Ta phân tích trường hợp cơ sở sản xuất thép bên cạnh một dòng sông. Trong ngành công nghiệp sản xuất thép, sản phẩm phụ thải ra từ quá trình sản xuất này là chất bùn quánh. Các công ty thép gần sông có khuynh hướng thải các chất bùn quánh ra dòng sông.

Trên dòng sông này có các hộ gia đình làm nghề đánh cá. Nhà máy thép thải ra các chất bùn quánh trong quá trình sản xuất làm cá chết, gây thiệt hại cho các hộ gia đình ven sông nhưng không bồi thường. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 + Đối với công ty sản xuất thép, lợi ích và chi phí tư nhân là lợi ích và chi phí mà các chủ thể trong thị trường sản xuất và tiêu thụ thép gánh phải. + Đối với xã hội, lợi ích và chi phí toàn xã hội là lợi ích và chi phí tư nhân cộng với lợi ích và chi phí của các chủ thể bên ngoài thị trường thép ( hộ gia đình đánh cá) chịu tác động trong quá trình sản xuất thép.

Khi không có ngoại tác ( tức thiệt hại cho người đánh cá không xảy ra): - Chi phí biên xã hội ( SMC) bằng chi phí biên tư nhân (PMC) Khi xảy ra ngoại tác ( tức có thiệt hại đối với người đánh cá do các chất bùn quánh trong quá trình sản xuất thép thải ra- thiệt hại này được mặc định là 100 đô la) - Chi phí biên xã hội ( SMC) bằng chi phí biên tư nhân ( PMC) cộng mức thiệt hại đối với người đánh cá ( MD = 100 đô la) Đồ thị 1.1 Ngoại tác sản xuất tiêu cực TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 Trong đồ thị 1.1, đường cong SCM là đường cong PMC dịch chuyển lên trên một đoạn bằng với chi phí thiệt hại biên 100 đô la. Ở mức sản lượng thép Q1, chi phí biên xã hội bằng chi phí biên tư nhân (P1) cộng với 100 đô la. Ở mỗi điểm trên đường cầu thị trường thép phản ánh tổng cộng mức sẵn lòng của các cá nhân trong việc tiêu thụ thép, là lợi ích biên tư nhân (PMB) của đơn vị thép. Kết quả phúc lợi của tiêu dùng được xác định bằng lợi ích biên xã hội ( SMB), là kết quả của lợi ích biên tư nhân cộng các chi phí liên quan đến tiêu dùng hàng hoá đó mà người tiêu dùng gánh phải.

Trong trường hợp này không có chi phí liên quan người tiêu dùng thép, vì vậy: SMB = PMB. Khi không có ngoại tác, cân bằng xã hội được xác định tại điểm A, nơi đó sản lượng sản xuất là Q1 và giá cả là P1. Khi tính đến ngoại tác, cân bằng xã hội là điểm C, nơi đó sản lượng sản xuất là Q2 và giá cả là P2. Lý do là người sản xuất thép không tính đến các thiệt hại gây ra trong quá trình sản xuất thép, mỗi đơn vị vải được sản xuất kéo ra việc chết cá trên dòng sông.

Do đó đường cung không phản ảnh chính xác tổng chi phí sản xuất ra lượng thép Q1. Kết quả quá nhiều thép được sản xuất và cân bằng thị trường tư nhân không còn là tối đa hoá hiệu quả xã hội. Nếu nhà máy thép tiếp tục sản xuất ở mức sản lượng Q1 sẽ tạo ra tổn thất xã hội do chi phí biên xã hội vượt quá lợi ích biên xã hội. Trong trường hợp này, tổn thật xã hội được đo bằng diện tích tam giác ABC.

 Ngoại tác tiêu dùng tiêu cực Ngoại tác tiêu dùng tiêu cực là khi tiêu dùng của cá nhân làm giảm đi tình trạng thoả dụng của người khác mà cá nhân đó không bồi thường. Xét trường hợp xảy ra trong một nhà hàng cho phép hút thuốc lá. A là người đang hút thuốc lá. Trong khi đó B là người đang dùng bữa ăn trong nhà hàng.

Việc thưởng thức bữa ăn của B bị ảnh hưởng do mùi khói thuốc từ việc tiêu dùng thuốc lá TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 của A gây ra. Tuy nhiên B không được A bồi thường bất cứ chi phí nào. Như vậy trong trường hợp này, sự tiêu dùng hàng hoá của người này làm giảm đi tình trạng tiêu dùng hàng hoá của người khác, trong đó đối tượng bị ảnh hưởng không được bồi thường. Trong trường hợp không có ngoại tác: - Lợi ích biên tư nhân (PMB) bằng lợi ích biên của xã hội (SMB) Khi xảy ra ngoại tác tiêu dùng tiêu cực (lúc này tổn thất biên của B gánh chịu do A tiêu dùng thuốc lá, tổn thất này mặc định là MD = 40 đô la) - Lợi ích biên xã hội (SMB) bằng lợi ích biên tư nhân (PMB) trừ đi tổn thất biên xảy ra (MD).2: Ngoại tác tiêu dùng tiêu cực TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 Phân tích đồ thị 1.2, ta thấy: Nếu hành động hút thuốc của A không gây phiền hà đến bữa ăn của B, tức ngoại tác không có thì cân bằng xã hội là điểm A, ở đó đường cung S = SMC = PMC (do không có tính đến chi phí liên quan sản xuất thuốc lá) giao với đường cầu D = PMB.

Khi hành động hút thuốc của A gây phiền hà cho bữa ăn của B, mức thiệt hại của B là MD được tính toán bằng 40 đô la thì lúc này tại Q1, lợi ích biên xã hội bằng lợi ích biên tư nhân tại mức P1 trừ đi 40 đô la. Cân bằng xã hội lúc này là điểm C, ở đó đường cung S = SMC = PMC giao với đường cầu SMB = PMB – MD. Tại điểm C, tối đa hoá hiệu quả xã hội xảy ra với mức giá P2 và số lượng bao thuốc lá tiêu thị là Q2. Dưới tác hại của việc hút thuốc lá mà A gây ra cho B, khi sự tiêu dùng thuốc lá của A vẫn diễn ra quá mức bằng Q1-Q2 thì chi phí xã hội vượt quá lợi ích xã hội.

Lúc này tổn thất xã hội được tính toán bằng diện tích tam giác ABC.2 Nội hoá ngoại tác tiêu cực và hạn chế thị trường  Nội hoá ngoại tác tiêu cực Nội hoá ngoại tác tiêu cực là áp đặt chi phí lên chủ thể tác động ban đầu nhằm mục đích hạn chế những tác động tiêu cực của đối tác này lên các đối tác khác. Trước hết, ta nói về các giải pháp của khu vực tư để giải quyết các vấn đề về ngoại tác. Ở đây, ta đề cập trực tiếp đến ngoại tác sản xuất tiêu cực. Trong trường hợp này, ta xét đến vấn đề gây ô nhiễm của nhà máy thép ở cạnh dòng sông đến những người đánh cá ven sông.

Trong quá trình sản xuất thép, bùn quánh được hình thành và nếu không được xử lý tốt, nó sẽ được thải ra môi trường nước và gây hại cho các hoạt động khác diễn ra ở trên con sông. Làm thế nào để hạn chế sự bất cân xứng trong lợi ích giữa nhà máy và người đánh cá. Ta xét tình huống 1: Con sông thuộc quyền sở hữu của những người đánh cá. Lúc này, người đánh cá có quyền đòi hỏi nhà máy bồi thường, thậm chí yêu cầu nhà máy phải ngừng sản xuất TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Vì không thể nào ngừng sản xuất hoàn toàn, do đó nhà máy sẽ thương lượng và đồng ý trả cho người đánh cá thêm một khoản phí thiệt hại đã gây ra trên dòng sông trên mỗi đơn vị thép bán ra ( tất nhiên số thép bán ra phải có tổng lợi nhuận lớn hơn tổng số tiền đền bù thiệt hại). Như vậy, tổng chi phí đầu vào của nhà máy thép bao gồm chi phí riêng phục vụ cho việc sản xuất thép và chi phí đền bù thiệt hại cho người đánh cá.3: Ngoại tác sản xuất tiêu cực và sự mặc cả Dựa theo đồ thị 1.3, ta thấy: Nếu ô nhiễm không xảy ra trên dòng sông bởi nhà máy thép thì lúc này cân bằng xã hội là ở điểm A, nơi đường cong chi phí biên xã hội ( bằng với chi phí biên tư nhân) giao với lợi ích biên xã hội ( bằng với lợi ích biên tư nhân). Tại điểm A, nhà máy sẽ sản xuất thép với số lượng Q1 và giá P1. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 Nếu ô nhiễm xảy ra bởi quá trình sản xuất thép của nhà máy thì lúc này, đường cong chi phí biên sẽ bao gồm thêm chi phí đền bù thiệt hại (MD).

Do đó điểm cân bằng xã hội mới sẽ là điểm C. Tại đây, nhà máy thép sẽ sản xuất với giá P2 cao hơn P1 và sản lượng Q2 thấp hơn Q1. Như vậy, nhà máy thép sẽ không sản xuất quá mức bởi chi phí và lợi ích xã hội trên mỗi đơn vị sản xuất là bằng nhau. Ta xét tình huống 2: Con sông thuộc quyền sở hữu của nhà máy thép.

Lúc này người đánh cá không có tiếng nói nào trong việc cấm cản vô điều kiện nhà máy thép trong vấn đề sản xuất thép. Nếu những người đánh cá không muốn quyền lợi bị ảnh hưởng quá nhiều, họ có thể thương lượng bằng phương án trả cho nhà máy thép một mức phí là 50 đô la cho mỗi đơn vị thép không được sản xuất. Điều này đồng nghĩa với việc nếu nhà máy thép sản xuất ra một đơn vị thép, họ sẽ chịu tổng chi phí bao gồm chi phí riêng cho quá trình sản xuất một đơn vị thép và chi phí cơ hội 50 đô la.