Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng sinh trưởng phát triển của một số dòng đậu tương nhập nội từ hàn quốc tại thái nguyên

Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của các dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc tại Thái Nguyên, phân tích tiềm năng ứng dụng thực tiễn.

• Tác giả: Phạm Xuân Hải
• Người hướng dẫn: TS. Lưu Thị Xuyến
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Sinh Trưởng, Phát Triển Của Một Số Dòng Đậu Tương Nhập Nội Từ Hàn Quốc Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học
• 1.2. Yêu cầu sinh thái của cây đậu tương
• 1.3. Tình hình sản xuất và chọn tạo giống đậu tương trên thế giới và Việt Nam
• 1.3.1. Tình hình sản xuất và chọn tạo giống đậu tương trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình sản xuất và chọn tạo giống đậu tương ở Việt Nam
• 1.4. Kết quả nghiên cứu về chọn tạo giống đậu tương ở Việt Nam
• 1.5. Kết luận rút ra từ tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.4.2. Quy trình kỹ thuật
• 2.5. Các chỉ tiêu theo dõi và phương pháp theo dõi
• 2.5.1. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Các giai đoạn sinh trưởng của các dòng đậu tương thí nghiệm tại Thái Nguyên
• 3.1.1. Thời gian từ gieo đến mọc
• 3.1.2. Thời gian từ gieo đến phân cành
• 3.1.3. Thời gian từ gieo đến ra hoa
• 3.1.4. Giai đoạn từ gieo đến chắc xanh
• 3.1.5. Thời gian từ gieo đến chín
• 3.2. Một số đặc điểm hình thái của dòng đậu tương thí nghiệm năm 2017 tại Thái Nguyên
• 3.2.1. Số cành cấp 1
• 3.2.2. Số đốt trên thân chính
• 3.2.3. Khả năng chống đổ
• 3.2.4. Chiều cao cây của các dòng đậu tương thí nghiệm năm 2017 tại Thái Nguyên
• 3.2.5. Giai đoạn phân cành
• 3.2.6. Giai đoạn ra hoa
• 3.2.7. Giai đoạn chắc xanh
• 3.3. Một số chỉ tiêu sinh lý của các dòng đậu tương nhập nội Hàn Quốc trong thí nghiệm năm 2017 tại Thái Nguyên
• 3.3.1. Khả năng tích lũy vật chất khô thời kỳ hoa rộ
• 3.3.2. Khả năng tích lũy vật chất khô thời kỳ chắc xanh
• 3.3.3. Chỉ số diện tích lá
• 3.3.4. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu của các dòng đậu tương thí nghiệm năm 2017 Thái Nguyên
• 3.3.4.1. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu thời kỳ hoa rộ
• 3.3.4.2. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu thời kỳ chắc xanh
• 3.4. Tình hình sâu bệnh của các dòng đậu tương thí nghiệm năm 2017 tại Thái Nguyên
• 3.5. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các dòng đậu tương thí nghiệm vụ Xuân năm 2017 tại Thái Nguyên
• 3.5.1. Các yếu tố cấu thành năng suất
• 3.5.2. Năng suất của các dòng đậu tương thí nghiệm
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính Cấp Thiết Của Đề Tài

Cây đậu tương (đậu tương nhập nội) là một trong những cây trồng cạn có giá trị kinh tế cao. Sản phẩm của nó không chỉ cung cấp thực phẩm cho con người mà còn là nguyên liệu cho chế biến và thức ăn gia súc. Đậu tương còn có khả năng cải tạo đất, giúp tăng cường độ màu mỡ cho đất. Theo nghiên cứu, hàm lượng prôtêin trong hạt đậu tương chiếm khoảng 36-40%, cùng với các axit béo và vitamin thiết yếu. Tuy nhiên, sản xuất đậu tương tại Thái Nguyên vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu, chủ yếu do thiếu giống tốt. Việc nhập nội các dòng đậu tương từ Hàn Quốc nhằm tìm kiếm giống mới có khả năng sinh trưởng tốt tại Thái Nguyên là rất cần thiết.

II. Mục Tiêu Nghiên Cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là chọn lọc được dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt tại Thái Nguyên. Việc này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn góp phần vào công tác giống, tạo điều kiện cho việc phát triển bền vững cây đậu tương trong khu vực. Nghiên cứu sẽ tập trung vào các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển và năng suất của các dòng đậu tương, từ đó đưa ra những khuyến nghị cho nông dân và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực nông nghiệp.

III. Ý Nghĩa Của Đề Tài

Đề tài không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp dữ liệu khoa học cho công tác nghiên cứu và chọn tạo giống đậu tương. Đồng thời, việc lựa chọn các dòng đậu tương có khả năng sinh trưởng tốt sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Điều này cũng góp phần vào việc phát triển nông nghiệp bền vững tại Thái Nguyên, giảm thiểu tình trạng nhập khẩu đậu tương từ nước ngoài.

IV. Tổng Quan Tài Liệu

Tổng quan tài liệu cho thấy rằng giống đậu tương có vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất cây trồng. Các yếu tố như nhiệt độ, nước, ánh sáng và dinh dưỡng đều ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây đậu tương. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc khảo nghiệm giống là cần thiết để xác định sự thích ứng của giống với điều kiện địa phương. Các giống đậu tương hiện tại chủ yếu được tạo ra từ lai tạo và nhập nội, do đó việc nghiên cứu và chọn lọc giống mới là rất quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

V. Kết Quả Và Thảo Luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy các dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt tại Thái Nguyên. Các chỉ tiêu như thời gian từ gieo đến ra hoa, chiều cao cây, khả năng tích lũy vật chất khô đều đạt yêu cầu. Đặc biệt, một số dòng cho năng suất cao hơn so với giống DT84 hiện tại. Điều này cho thấy tiềm năng của các dòng đậu tương nhập nội trong việc cải thiện sản xuất nông nghiệp tại Thái Nguyên.

VI. Kết Luận Và Đề Nghị

Nghiên cứu đã xác định được một số dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt tại Thái Nguyên. Đề nghị cần tiếp tục khảo nghiệm và phát triển các dòng giống này để phục vụ cho sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc áp dụng giống mới, nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm đậu tương trong khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây đậu tương (Glycine max (L.) Merrill) là cây trồng có giá trị kinh tế cao, cung cấp thực phẩm, nguyên liệu chế biến, thức ăn chăn nuôi và là cây cải tạo đất hiệu quả. Theo thống kê của Tổng cục Thống kê Việt Nam năm 2017, tỉnh Thái Nguyên có diện tích trồng đậu tương khoảng 117,8 ha với sản lượng 168,3 tấn, năng suất đạt 14,3 tạ/ha. Tuy nhiên, sản xuất đậu tương tại đây chưa đáp ứng đủ nhu cầu, dẫn đến việc phải nhập khẩu một lượng lớn đậu tương từ nước ngoài. Một trong những nguyên nhân chính là thiếu bộ giống đậu tương phù hợp, hiện chủ yếu sử dụng giống DT84 với hiệu quả sản xuất chưa cao.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của một số dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc tại Thái Nguyên nhằm lựa chọn dòng giống thích hợp, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2017 tại phường Quán Triều, thành phố Thái Nguyên, trên đất thịt pha cát với điều kiện thí nghiệm đồng đều. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển giống đậu tương mới phù hợp với điều kiện sinh thái của vùng, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho công tác chọn tạo giống và phát triển sản xuất đậu tương tại Thái Nguyên nói riêng và miền Bắc Việt Nam nói chung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển cây trồng, đặc biệt là cây đậu tương, bao gồm:

• Lý thuyết sinh trưởng và phát triển cây trồng: Sinh trưởng là sự tăng trưởng về số lượng, kích thước và sinh khối của tế bào, mô và toàn cây; phát triển là quá trình biến đổi về chất và hình thái của cây. Thời gian sinh trưởng và các giai đoạn phát triển như mọc, phân cành, ra hoa, chắc xanh và chín là các chỉ tiêu quan trọng để đánh giá giống.

• Lý thuyết chọn tạo giống cây trồng: Giống tốt quyết định năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc khảo nghiệm giống tại các vùng sinh thái khác nhau giúp xác định khả năng thích nghi và tiềm năng năng suất của giống mới.

• Khái niệm về các chỉ tiêu sinh lý và hình thái: Chỉ số diện tích lá, khả năng tích lũy vật chất khô, số cành cấp 1, số đốt thân chính, khả năng chống đổ, chống chịu sâu bệnh là các chỉ tiêu đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của giống đậu tương.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng 9 dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc và giống DT84 làm đối chứng, được trồng tại phường Quán Triều, Thái Nguyên trong năm 2017, gồm hai vụ Xuân và Hè Thu.

• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 10 công thức, mỗi công thức 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô thí nghiệm 8,5 m², tổng diện tích 255 m² cho mỗi vụ.

• Quy trình kỹ thuật: Gieo hạt với mật độ 35 cây/m², bón phân theo công thức chuẩn, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh theo quy phạm khảo nghiệm QCVN01-58:2011/BNNPTNT.

• Các chỉ tiêu theo dõi: Thời gian các giai đoạn sinh trưởng (gieo đến mọc, phân cành, ra hoa, chắc xanh, chín), các chỉ tiêu hình thái (chiều cao cây, số cành cấp 1, số đốt thân chính), chỉ tiêu sinh lý (chỉ số diện tích lá, khả năng tích lũy vật chất khô), khả năng chống chịu sâu bệnh, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất thực thu.

• Phương pháp phân tích số liệu: Số liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm EXCEL và IRRISTAT 5.1, sử dụng phân tích phương sai và so sánh trung bình với mức ý nghĩa 5%.

• Timeline nghiên cứu: Thí nghiệm được tiến hành từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2017, bao gồm hai vụ gieo trồng chính là vụ Xuân (gieo ngày 20/2/2017) và vụ Hè Thu (gieo ngày 31/7/2017).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thời gian sinh trưởng và các giai đoạn phát triển:

   • Thời gian từ gieo đến mọc của các dòng đậu tương nhập nội dao động từ 8-11 ngày vụ Xuân và 6-8 ngày vụ Hè Thu, trong đó các dòng đều mọc muộn hơn hoặc tương đương giống đối chứng DT84.
   • Thời gian từ gieo đến phân cành kéo dài từ 37-40 ngày vụ Xuân và 30-34 ngày vụ Hè Thu, với một số dòng phân cành sớm hơn giống đối chứng.
   • Thời gian từ gieo đến ra hoa của các dòng thí nghiệm dài hơn giống đối chứng từ 2-7 ngày vụ Xuân và tương đương hoặc sớm hơn 1-2 ngày vụ Hè Thu.
   • Thời gian từ gieo đến chắc xanh và chín cũng muộn hơn giống đối chứng, dao động từ 76-82 ngày và 95-102 ngày vụ Xuân, 63-65 ngày và 83-88 ngày vụ Hè Thu.

2. Đặc điểm hình thái và sinh trưởng:

   • Số cành cấp 1 của các dòng đậu tương nhập nội dao động từ 1,57 đến 3,93 cành/cây, trong đó một số dòng có số cành cấp 1 cao hơn đáng kể so với đối chứng (ví dụ PI458227 đạt 3,93 cành/cây so với 2,37 cành/cây của DT84).
   • Số đốt trên thân chính dao động từ 4,83 đến 8,93 đốt, với một số dòng thấp hơn hoặc tương đương đối chứng.
   • Khả năng chống đổ của các dòng nhập nội được đánh giá từ điểm 1 đến 2, tương đương hoặc tốt hơn đối chứng.

3. Khả năng tích lũy vật chất khô và chỉ số diện tích lá:

   • Khả năng tích lũy vật chất khô ở thời kỳ hoa rộ và chắc xanh của các dòng nhập nội có sự khác biệt rõ rệt, với một số dòng đạt giá trị cao hơn đối chứng, góp phần tăng năng suất.
   • Chỉ số diện tích lá của các dòng thí nghiệm dao động trong khoảng phù hợp với điều kiện sinh trưởng, phản ánh khả năng quang hợp và tích lũy dinh dưỡng.

4. Khả năng chống chịu sâu bệnh:

   • Các dòng đậu tương nhập nội có mức độ nhiễm bệnh lở cổ rễ, gỉ sắt, sâu cuốn lá và sâu đục quả ở mức độ nhẹ đến trung bình, tương đương hoặc tốt hơn so với giống đối chứng.
   • Khả năng chống chịu sâu bệnh góp phần duy trì năng suất ổn định trong điều kiện thực tế.

5. Năng suất lý thuyết và thực thu:

   • Năng suất lý thuyết của các dòng đậu tương nhập nội dao động từ 15,0 đến 22,5 tạ/ha, trong đó một số dòng vượt trội hơn giống đối chứng DT84 (khoảng 18,0 tạ/ha).
   • Năng suất thực thu vụ Xuân và Hè Thu năm 2017 tại Thái Nguyên của các dòng nhập nội đạt từ 13,5 đến 20,0 tạ/ha, cao hơn hoặc tương đương giống đối chứng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy các dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc có khả năng sinh trưởng và phát triển phù hợp với điều kiện sinh thái của Thái Nguyên, thể hiện qua các chỉ tiêu thời gian sinh trưởng, đặc điểm hình thái và sinh lý. Thời gian sinh trưởng kéo dài hơn giống đối chứng có thể giúp cây tích lũy dinh dưỡng tốt hơn, góp phần nâng cao năng suất. Số cành cấp 1 cao và khả năng tích lũy vật chất khô tốt là những yếu tố quan trọng giúp tăng năng suất cá thể.

Khả năng chống chịu sâu bệnh của các dòng nhập nội cũng được đánh giá tích cực, phù hợp với điều kiện thực tế tại Thái Nguyên, giúp giảm thiểu tổn thất do sâu bệnh gây ra. So sánh với các nghiên cứu trước đây về giống đậu tương trong nước và quốc tế, các dòng nhập nội này có tiềm năng phát triển tốt, đồng thời bổ sung nguồn gen đa dạng cho công tác chọn tạo giống.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh thời gian sinh trưởng, năng suất lý thuyết và thực thu giữa các dòng đậu tương, cũng như bảng phân tích mức độ nhiễm sâu bệnh và các chỉ tiêu hình thái để minh họa sự khác biệt và ưu thế của các dòng nhập nội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Triển khai khảo nghiệm mở rộng các dòng đậu tương nhập nội có năng suất cao

   • Mục tiêu: Xác định khả năng thích nghi và năng suất ổn định trên diện rộng.
   • Thời gian: 2-3 vụ tiếp theo.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm nghiên cứu nông nghiệp tỉnh Thái Nguyên phối hợp với các đơn vị nghiên cứu.

2. Phát triển chương trình chọn tạo giống đậu tương dựa trên các dòng nhập nội tiềm năng

   • Mục tiêu: Tạo ra giống mới có năng suất cao, chống chịu sâu bệnh và thích nghi với điều kiện địa phương.
   • Thời gian: 3-5 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Viện Di truyền Nông nghiệp, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.

3. Tăng cường đào tạo và chuyển giao kỹ thuật trồng, chăm sóc đậu tương cho nông dân

   • Mục tiêu: Nâng cao hiệu quả sản xuất và sử dụng giống mới.
   • Thời gian: Liên tục hàng năm.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các tổ chức khuyến nông.

4. Xây dựng hệ thống giám sát và phòng trừ sâu bệnh hiệu quả cho cây đậu tương

   • Mục tiêu: Giảm thiểu thiệt hại do sâu bệnh, bảo vệ năng suất.
   • Thời gian: Triển khai ngay và duy trì thường xuyên.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm bảo vệ thực vật, các trạm khuyến nông địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và chuyên gia nông nghiệp

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu khoa học về khả năng sinh trưởng và năng suất của các dòng đậu tương nhập nội, hỗ trợ công tác chọn tạo giống và nghiên cứu phát triển cây trồng.

2. Các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp

   • Lợi ích: Tham khảo để xây dựng chính sách phát triển giống cây trồng, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp tại địa phương.

3. Nông dân và doanh nghiệp sản xuất giống

   • Lợi ích: Áp dụng kết quả nghiên cứu để lựa chọn giống phù hợp, nâng cao hiệu quả sản xuất và kinh tế.

4. Sinh viên và học viên cao học ngành Khoa học cây trồng

   • Lợi ích: Tài liệu tham khảo thực tiễn về phương pháp nghiên cứu, khảo nghiệm giống và phân tích kết quả trong lĩnh vực cây trồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần nhập nội giống đậu tương từ Hàn Quốc?
   Việc nhập nội giống giúp đa dạng hóa nguồn gen, tìm kiếm các dòng có khả năng sinh trưởng và năng suất cao phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất.

2. Các dòng đậu tương nhập nội có thích nghi tốt với điều kiện Thái Nguyên không?
   Kết quả nghiên cứu cho thấy các dòng nhập nội có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt, thời gian sinh trưởng phù hợp và năng suất cao, đồng thời có khả năng chống chịu sâu bệnh tương đương hoặc tốt hơn giống đối chứng.

3. Phương pháp khảo nghiệm giống được thực hiện như thế nào?
   Thí nghiệm được bố trí theo phương pháp khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh với 10 công thức, mỗi công thức 3 lần nhắc lại, theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng, hình thái, sinh lý và năng suất trong hai vụ Xuân và Hè Thu.

4. Làm thế nào để đánh giá năng suất thực thu của các dòng đậu tương?
   Năng suất thực thu được tính dựa trên số cây thu hoạch thực tế, số quả chắc, số hạt chắc/quả và khối lượng 1000 hạt, sau đó quy ra tạ/ha, phản ánh năng suất thực tế của từng dòng trong điều kiện thí nghiệm.

5. Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng như thế nào trong sản xuất?
   Các dòng đậu tương nhập nội có thể được lựa chọn để phát triển thành giống mới, áp dụng trong sản xuất đại trà nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng chống chịu sâu bệnh, góp phần phát triển ngành đậu tương tại Thái Nguyên và các vùng lân cận.

Kết luận

• Đã đánh giá thành công khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của 9 dòng đậu tương nhập nội từ Hàn Quốc tại Thái Nguyên trong năm 2017.
• Các dòng đậu tương nhập nội có thời gian sinh trưởng kéo dài hơn giống đối chứng, số cành cấp 1 và khả năng tích lũy vật chất khô cao, góp phần nâng cao năng suất.
• Khả năng chống chịu sâu bệnh của các dòng nhập nội tương đương hoặc tốt hơn giống đối chứng, phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương.
• Năng suất thực thu của một số dòng nhập nội vượt trội so với giống DT84, có tiềm năng phát triển thành giống mới.
• Đề xuất triển khai khảo nghiệm mở rộng, phát triển chương trình chọn tạo giống và chuyển giao kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất đậu tương tại Thái Nguyên.

Next steps: Tiến hành khảo nghiệm mở rộng trong các vụ tiếp theo, phối hợp với các đơn vị nghiên cứu để phát triển giống mới, đồng thời tổ chức đào tạo kỹ thuật cho nông dân.

Call-to-action: Các nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý và doanh nghiệp sản xuất giống cần phối hợp để ứng dụng kết quả nghiên cứu, thúc đẩy phát triển ngành đậu tương bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học Giống tốt được coi như một trong những trợ thủ đắc lực nhất giúp nông dân tăng nhanh hơn hàm lượng chất xám trong nông sản. Giống quy định giới hạn năng suất của cây trồng. Năng suất chỉ tương ứng với điều kiện kĩ thuật trong phạm vi do giống quy định.

Khi năng suất tối đa thì dù điều kiện ngoại cảnh cũng như kĩ thuật canh tác tốt hơn cũng không thể làm tăng năng suất. Bởi vậy, giống mới có vai trò hết sức quan trọng trong công việc nâng cao năng suất và sản lượng cây trồng. Mỗi một giống khác nhau thì có khả năng phản ứng với điều kiện sinh thái ở mỗi vùng khác nhau. Vì vậy để phát huy được hiệu quả của giống cần phải sử dụng chúng hợp lý, phù hợp với điều kiện sinh thái, khí hậu, đất đai, kinh tế xã hội.

Để có những giống có năng suất, chất lượng cao, có khả năng chống chịu với điều kiện ngoại cảnh tốt thì công tác chọn giống đóng một vai trò vô cùng quan trọng. Ngày nay nhờ có những thành tựu của công nghệ sinh học hiện đại và toàn cầu hóa thì công tác giống được hỗ trợ và thời gian tạo ra giống mới được rút ngắn rất nhiều. Các thành tựu khoa học được ứng dụng trong chọn giống như gây đột biến, chuyển gen, lai tạo, nhập nội giống… Các giống đậu tương tại Việt nam hiện tai sử dụng chủ yếu theo lại tạo và nhập nội. Khi chọn lọc hay nhập được giống mới thì việc khảo nghiệm tại các vùng tiểu khí hậu khác nhau để tìm ra giống tốt là rất quan trọng.

Công tác khảo nghiệm giống là một cuộc thí nghiệm nhằm xác định sự thích ứng của giống đối với địa phương trên các loại đất, các loại khí hậu và các biện pháp kỹ thuật khác nhau. Nếu các giống mới chưa được khảo nghiệm kỹ lưỡng và chưa được công nhận là đạt tiêu chuẩn mà đã đưa ra sản xuất ở diện rộng thì sẽ gây hiện tượng rối loạn giống, gây khó khăn cho việc sản xuất, thâm canh tăng năng suất cây trồng. Yêu cầu sinh thái của cây đậu tương 1. Nhiệt độ Nhiệt độ tối thiểu và tối đa cho cây đậu tương ở thời kỳ nảy mầm nằm trong phạm vi từ 10 - 40oC.

Dưới 10oC thì sự vươn dài của trục mầm dưới lá bị ảnh hưởng. Hạt đậu tương muốn mọc được cần có nhiệt độ từ 10 - 12oC càng ấm thì hạt đậu tương càng dễ mọc và mọc nhanh (Ngô Thế Dân và cs, 1999) [2]. Cây đậu tương tuy có nguồn gốc ôn đới nhưng không phải là cây chịu được rét. Tổng tích ôn của nó biến động trong khoảng 1700 - 2700oC.

Đậu tương có thể sinh trưởng trong phạm vi nhiệt độ không khí từ 27 - 42oC. Trong quá trình sinh trưởng, nếu nhiệt độ biến động trên hoặc dưới mức thích hợp quá nhiều đều có thể gây thiệt hại cho đậu tương. Khả năng bị thiệt hại do nhiệt độ tùy thuộc vào từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Nhiệt độ thích hợp cho quá trình nảy mầm của hạt đậu tương là từ 22 - 26oC nếu nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp đều ảnh hưởng đến quá trình nảy mầm.

Thời kỳ cây con từ khi ra lá đến khi cây ra 3 lá kép, đậu tương có khả năng chịu rét hơn chịu hạn. Nhiệt độ thích hợp cho sự sinh trưởng của cây con là từ 22 - 27oC. Thời kỳ phát triển thân, cành, lá. Thời kỳ này thân cành phát triển mạnh, nhiệt độ thích hợp cho thời kỳ này là 20 - 30oC, thấp nhất là 15oC, cao nhất là 37oC.

Nhiệt độ thích hợp nhất cho sự quang hợp của cây đậu tương là từ 25 - 40oC. Nhiệt độ thấp ảnh hưởng đến ra hoa, kết quả, nếu nhiệt độ 100oC sẽ ngăn cản sự phân hóa mầm hoa, nhiệt độ dưới 18oC có khả năng làm cho quả không đậu, nhiệt độ cao trên 40oC làm ảnh hưởng rất lớn đến hình thành đốt, lóng và phân hóa mầm hoa. Nhiệt độ thích hợp nhất cho thời kỳ ra hoa là 22 - 25oC. Nhiệt độ còn ảnh hưởng tới sự cố định Nitơ vi khuẩn Rhizobium Jaconicum bị hạn chế ở nhiệt độ 33oC, nhiệt độ thích hợp cho vi khuẩn hoạt động là 25 - 27oC.

e 6 Thời kỳ làm quả, quá trình tích lũy vật chất khô về hạt tăng, do đó quá trình quang hợp tăng, nếu nhiệt độ giảm, lượng nước trong quá trình hô hấp sẽ bốc hơi nhanh, quá trình tích lũy vật chất khô giảm, sự vận chuyển của chất dinh dưỡng về hạt giảm làm cho chất lượng hạt kém, năng suất giảm. Nhiệt độ thích hợp nhất cho thời kỳ hình thành quả và hạt là 21 - 23oC. Thời kỳ chín nhiệt độ thích hợp nhất là 19 - 20oC. Nhìn chung nhiệt độ bình quân trong một ngày có lợi cho sự sinh trưởng, phát triển của đậu tương là 18 - 22OC (Phạm Văn Thiều, 2006) [15].

Nước Tuy là cây trồng cạn song nước cũng là một trong những nhu cầu quan trọng và cũng là một trong những yếu tố hạn chế chủ yếu đến sản xuất đậu tương. Nhu cầu nước của đậu tương thay đổi tùy theo điều kiện khí hậu, kỹ thuật trồng trọt và thời gian sinh trưởng. Lượng mưa cần từ 350 - 600mm cho cả quá trình sinh trưởng phát triển. Hạt nảy mầm đòi hỏi độ ẩm đất 60 - 65% nếu đất khô quá thì hạt không mọc được, hạt nằm lâu trong đất thì sẽ bị thối, nếu đất ướt quá thì hạt thiếu khí sẽ không mọc được hạt cũng bị thối.

Nhu cầu về nước tăng dần theo thời gian sinh trưởng của cây và nhu cầu đó cũng thay đổi tùy theo điều kiện khí hậu, đất đai và vùng sinh thái. Độ ẩm của đất có sự tương quan thuận với chiều cao của cây, đường kính và số đốt, số hoa, tỷ lệ đậu quả và số hạt. Giai đoạn ra hoa và bắt đầu làm quả nếu bị thiếu nước hoa sẽ bị rụng nhiều làm giảm số quả trên cây. Việc cung cấp nước cho lá để duy trì sức căng của tế bào là yếu tố quan trọng để đảm bảo tốc độ tăng diện tích lá, mà hệ số diện tích lá tỷ lệ thuận với tốc độ tăng trưởng của cây, làm giảm diện tích lá sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng của cây.

Giai đoạn vào mẩy là lúc đậu tương cần nhiều nước nhất, lúc này nếu để thiếu nước thì sẽ làm năng suất giảm nhiều hơn các giai đoạn trước. Tuy là rất cần nước nhưng cây đậu tương cũng có khả năng chịu được hạn trong thời e 7 gian nhất định nhưng muốn đạt năng suất cao cần phải đảm bảo cho cây thường xuyên đủ ẩm, nếu gặp hạn đặc biệt vào các giai đoạn quan trọng thì phải tìm mọi cách khắc phục để tưới cho cây (Phạm Văn Thiều, 2006) [15]. Ánh sáng Là yếu tố ảnh hưởng sâu sắc đến hình thái cây đậu tương, nó làm thay đổi thời gian nở hoa và chín, ảnh hưởng tới chiều cao cây, diện tích lá và rất nhiều các đặc tính di truyền khác của đậu tương. Ánh sáng là yếu tố quyết định quá trình quang hợp, sự cố định nitơ và sản lượng chất khô cũng như nhiều đặc tính khác phụ thuộc vào quang hợp.

Cây đậu tương có phản ứng với độ dài ngày, các giống khác nhau phản ứng với độ dài ngày khác nhau, là một cây ngắn ngày điển hình, sự tác động của ánh sáng ngày ngắn mạnh nhất là vào giai đoạn trước khi cây ra hoa, lúc này ánh sáng ngày ngắn sẽ làm cho cây rút ngắn thời gian sinh trưởng, làm giảm chiều cao cây, số đốt cũng như độ dài các lóng (Phạm Văn Thiều, 2006) [15]. Cây đậu tương chịu ảnh hưởng nhiều của cường độ ánh sáng, trong điều kiện có độ dài ngày thích hợp thì chỉ có 30% cường độ bức xạ mặt trời là được, do đó ta có thể trồng xen đậu tương với các loại cây trồng khác. Trong thời kỳ ra hoa và hình thành hạt, số giờ chiếu sáng thích hợp là từ 6 - 12 giờ, lúc này nếu gặp điều kiện ngày dài thời gian chiếu sáng trên 13giờ/ngày thì cây sẽ không ra hoa được (Phạm Văn Thiều, 2006) [15]. Đất đai Đậu tương có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau, thích hợp nhất là đất thịt nhẹ, tơi xốp, sâu màu, thoáng, thoát nước, pH từ 6,5 - 7,2.

Đậu tương không sống được trên đất quá chua hoặc quá kiềm. Đất ít màu, chua vẫn có thể trồng được đậu tương, nhưng cần phải thoát nước, bón nhiều lân và vôi. Trong vụ xuân có thể gieo đậu tương trên các chân cao, không đủ nước để cấy lúa chiêm xuân, chân đất bãi ven sông ở các tỉnh Đồng bằng và Trung e 8 du Bắc Bộ. Vụ Hè Thu có thể gieo vào các chân mạ, chân đất không làm được lúa mùa vùng đồng bằng, đất nương rẫy ở vùng núi.

Vụ Thu Đông và vụ Đông có thể gieo ở đất bãi ven sông sau khi nước rút, đất chuyên màu trong đê (Ngô Thế Dân và cs, 1999) [2]. Dinh dưỡng Có 16 nguyên tố cần thiết cho sinh trưởng của đậu tương, trong đó có 3 nguyên tố C, H và O là thành phần chủ yếu trong chất khô và được hấp thụ dưới dạng CO2, H2O, O2 tự do trong không khí. Những nguyên tố cần thiết khác là N, P, K, Ca, Mg, S, Fe… Hanway và Weber (1971), nghiên cứu sự hấp thụ NPK ở các giống đậu với tập tính sinh trưởng vô hạn cho thấy kiểu hấp thụ N, P, K ở trong cây giống nhau và sự tích lũy tối đa của nó xảy ra ở giai đoạn chín sinh lý. Handerson và Kampraha (1970) với các giống đậu tương sinh trưởng hữu hạn, cho thấy tỷ lệ hấp thụ các chất khoáng N, P, K, Ca và Mg tăng dần qua các giai đoạn hình thành hạt.

Tỷ lệ hấp thụ tối đa tương ứng của chúng là 7,7: 0,41: 0,46: 2,4 và 0,77 kg/ha (Ngô Thế Dân và cs, 1999) [2]. Tình hình sản xuất và chọn tạo giống đậu tương trên thế giới và Việt Nam 1. Tình hình sản xuất và chọn tạo giống đậu tương trên thế giới 1.1 Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới Cây đậu tương chiếm vị trí quan trọng hàng đầu trong 8 cây lấy dầu quan trọng của thế giới: đậu tương, bông, lạc, hướng dương, cải dầu, lanh, dừa và cọ dầu.