I. Tổng quan rủi ro công tác lắp mái tại dự án Uniben
Công tác lắp mái, đặc biệt là thi công mái tôn tại các dự án nhà xưởng quy mô lớn như Uniben Bình Dương, luôn ẩn chứa nhiều rủi ro. Việc đánh giá rủi ro một cách hệ thống là nền tảng để xây dựng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, đảm bảo an toàn lao động cho công nhân. Theo báo cáo từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, tai nạn do ngã cao trong ngành xây dựng chiếm tỷ lệ đáng báo động, nhấn mạnh tính cấp thiết của việc kiểm soát chặt chẽ các hoạt động làm việc trên cao. Tại dự án Uniben, việc thi công diễn ra trên kết cấu mái nhà xưởng rộng lớn, đòi hỏi quy trình phối hợp nhịp nhàng giữa các nhà thầu thi công và sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định an toàn. Một quy trình đánh giá rủi ro bài bản không chỉ giúp nhận diện các mối nguy tiềm ẩn mà còn là cơ sở để lập kế hoạch thi công, phân bổ nguồn lực và tổ chức huấn luyện an toàn phù hợp. Điều này giúp giảm thiểu nguy cơ xảy ra tai nạn lao động, bảo vệ tính mạng con người và tài sản của doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả và tiến độ chung của dự án. Việc chủ động phân tích và kiểm soát rủi ro thể hiện năng lực quản lý chuyên nghiệp và cam kết về một môi trường làm việc an toàn.
1.1. Bối cảnh an toàn lao động ngành xây dựng tại Bình Dương
Thực trạng an toàn lao động tại tỉnh Bình Dương đang là một vấn đề đáng quan ngại. Theo thông báo 843/2022 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Bình Dương đứng thứ ba cả nước về tổng số người tử vong do tai nạn lao động. Đặc biệt, trong ngành xây dựng, các vụ tai nạn liên quan đến rơi ngã từ trên cao chiếm tới 21,24% tổng số vụ. Con số này cho thấy một thực trạng báo động về công tác tổ chức lao động, quy trình làm việc chưa chặt chẽ và chất lượng thiết bị chưa đảm bảo khi thực hiện các công việc trên cao. Các khu công nghiệp với nhiều nhà xưởng thép tiền chế mọc lên nhanh chóng càng làm gia tăng các hoạt động thi công nguy hiểm, trong đó công đoạn lắp mái tôn được xác định là giai đoạn có rủi ro ngã cao lớn nhất.
1.2. Tầm quan trọng của việc đánh giá rủi ro thi công mái
Đánh giá rủi ro là quá trình xác định, phân tích và định lượng các mối nguy tiềm ẩn có thể phát sinh trong suốt quá trình thi công. Đối với công tác lắp mái, việc này có ý nghĩa sống còn. Nó giúp ban chỉ huy công trường và nhà thầu thi công có cái nhìn toàn diện về các nguy cơ như rơi ngã, vật liệu bay, điện giật, hay sập đổ kết cấu. Dựa trên kết quả đánh giá, các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát rủi ro cụ thể sẽ được xây dựng, từ việc lắp đặt lưới an toàn, dây cứu sinh đến việc chuẩn bị kế hoạch ứng cứu khẩn cấp. Một quy trình đánh giá rủi ro hiệu quả giúp cung cấp thông tin cần thiết cho người lao động, giảm thiểu tối đa các vụ tai nạn, tránh tổn thất về người và tài sản, đảm bảo tiến độ và chất lượng công trình.
II. Các mối nguy tiềm ẩn trong quy trình lắp đặt mái tôn
Quy trình thi công mái tôn tại dự án Uniben bao gồm nhiều công đoạn, mỗi công đoạn lại tiềm ẩn những mối nguy riêng biệt. Giai đoạn vận chuyển và cẩu tôn lên mái có thể gây ra các rủi ro như rơi vật liệu, va chạm do thao tác sai kỹ thuật hoặc do điều kiện thời tiết xấu như gió lớn. Khi công nhân thực hiện làm việc trên cao, nguy cơ trượt chân, ngã từ mái nhà, giàn giáo hoặc rơi qua các lỗ mở trên mái là rất lớn. Các rủi ro khác bao gồm điện giật từ các dụng cụ điện cầm tay không được kiểm tra an toàn, bỏng do bề mặt tôn hấp thụ nhiệt, hoặc các bệnh lý do làm việc dưới trời nắng gắt trong thời gian dài. Việc nhận diện chính xác các mối nguy tiềm ẩn này là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong toàn bộ quy trình kiểm soát rủi ro, giúp đội ngũ giám sát an toàn có cơ sở để triển khai các biện pháp can thiệp kịp thời và phù hợp. Phân tích kỹ lưỡng từng bước công việc giúp đảm bảo không bỏ sót bất kỳ nguy cơ nào, dù là nhỏ nhất.
2.1. Rủi ro từ việc làm việc trên cao và điều kiện thời tiết
Nguy cơ lớn nhất và thường trực nhất trong công tác lắp mái là rơi ngã từ trên cao. Bề mặt mái tôn thường trơn trượt, đặc biệt khi bị ẩm ướt. Việc di chuyển trên kết cấu mái nhà xưởng chưa hoàn thiện hoặc không có lan can bảo vệ làm tăng đáng kể khả năng xảy ra tai nạn lao động. Bên cạnh đó, điều kiện thời tiết là một yếu tố không thể kiểm soát nhưng có tác động trực tiếp. Gió lớn có thể làm bay các tấm tôn, gây nguy hiểm cho người bên dưới và cả công nhân đang thi công. Mưa giông không chỉ gây trơn trượt mà còn làm tăng nguy cơ bị sét đánh. Nắng nóng kéo dài có thể gây say nắng, mất nước cho người lao động, làm giảm sự tập trung và khả năng phản xạ, từ đó gián tiếp gây ra tai nạn.
2.2. Nguy cơ từ thiết bị và quy trình lắp đặt mái thiếu an toàn
Việc sử dụng thiết bị không đảm bảo chất lượng là một mối nguy tiềm ẩn nghiêm trọng. Giàn giáo an toàn nếu không được lắp dựng đúng tiêu chuẩn, không được kiểm tra định kỳ có thể bị sập đổ. Các thiết bị nâng hạ như cần cẩu, xe nâng phải có giấy kiểm định an toàn và được vận hành bởi người có chuyên môn. Dụng cụ điện cầm tay như máy bắn vít nếu không được cách điện tốt có thể gây điện giật. Ngoài ra, một quy trình lắp đặt mái không được xây dựng rõ ràng hoặc không được công nhân tuân thủ cũng là nguyên nhân chính gây ra tai nạn. Các bước như vận chuyển tôn, căn chỉnh, lắp đặt và bắt vít đều cần được hướng dẫn cụ thể và có sự giám sát an toàn liên tục từ cán bộ chuyên trách.
III. Phương pháp phân tích an toàn công việc JSA hiệu quả
Phân tích an toàn công việc (JSA) là một công cụ quản lý rủi ro được áp dụng triệt để tại dự án Uniben. Đây là quá trình chia nhỏ một công việc thành các bước tuần tự, sau đó nhận diện các mối nguy tiềm ẩn và xác định các biện pháp phòng ngừa cho từng bước. Một bản JSA hiệu quả được xây dựng dựa trên sự tham gia của cả nhóm làm việc, bao gồm giám sát an toàn, kỹ sư và chính những người công nhân trực tiếp thi công. Quá trình này bắt đầu bằng việc liệt kê các bước trong quy trình lắp đặt mái, từ khâu chuẩn bị vật tư đến khi hoàn thiện. Với mỗi bước, nhóm sẽ thảo luận về những gì có thể xảy ra sai sót, ví dụ như 'rơi tấm tôn khi cẩu lên mái' hay 'trượt chân khi di chuyển trên xà gồ'. Cuối cùng, các biện pháp kiểm soát rủi ro cụ thể được đưa ra, như 'sử dụng khung chuyển tôn chuyên dụng' hoặc 'bắt buộc sử dụng dây cứu sinh và lưới an toàn'. Việc thực hiện JSA trước mỗi ca làm việc giúp nâng cao nhận thức an toàn cho mọi người và đảm bảo tất cả các rủi ro đều được xem xét.
3.1. Các bước thực hiện một bảng JSA cho công tác lắp mái
Thực hiện Phân tích an toàn công việc (JSA) bao gồm các bước cốt lõi. Đầu tiên, lựa chọn công việc cần phân tích, ưu tiên các công việc có mức độ rủi ro cao như lắp đặt mái. Bước thứ hai, chia công việc thành các bước nhỏ, tuần tự. Ví dụ: (1) Tập kết và kiểm tra vật tư, (2) Vận chuyển tôn lên mái, (3) Di chuyển và định vị tấm tôn, (4) Bắn vít cố định. Bước ba, nhận diện các mối nguy tiềm ẩn cho từng bước công việc đã liệt kê. Bước bốn, phát triển các giải pháp và biện pháp phòng ngừa tương ứng để loại bỏ hoặc giảm thiểu rủi ro. Các giải pháp này phải tuân theo thứ tự ưu tiên: loại bỏ, thay thế, kỹ thuật, hành chính và cuối cùng là thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE).
3.2. Áp dụng ma trận rủi ro để đánh giá mức độ nghiêm trọng
Sau khi nhận diện mối nguy, ma trận rủi ro được sử dụng để đánh giá mức độ nghiêm trọng. Ma trận này kết hợp hai yếu tố: khả năng xảy ra (Likelihood) và hậu quả (Consequence). Mỗi yếu tố được cho điểm theo thang đo định sẵn, ví dụ từ 1 đến 5. Tích của hai chỉ số này sẽ cho ra mức độ rủi ro (cao, trung bình, thấp). Ví dụ, nguy cơ ngã từ mái nhà có khả năng xảy ra 'Có thể' (3 điểm) và hậu quả 'Thảm khốc' (5 điểm), mức độ rủi ro sẽ là 15 (Cao). Dựa vào kết quả này, đội ngũ quản lý sẽ ưu tiên triển khai các biện pháp kiểm soát rủi ro cho những mối nguy có mức độ từ trung bình đến cao, đảm bảo nguồn lực được phân bổ một cách hợp lý và hiệu quả.
IV. Top 5 biện pháp phòng ngừa tai nạn lao động trên cao
Để đảm bảo an toàn lao động tối đa cho công tác lắp mái, dự án Uniben đã áp dụng một hệ thống các biện pháp phòng ngừa toàn diện, tuân thủ theo hệ thống phân cấp kiểm soát rủi ro. Các biện pháp này không chỉ tập trung vào việc trang bị dụng cụ bảo hộ mà còn chú trọng đến việc thay đổi môi trường làm việc và nâng cao năng lực của người lao động. Biện pháp kỹ thuật như lắp đặt lưới an toàn bên dưới khu vực thi công và căng dây cứu sinh ngang dọc theo mái là yêu cầu bắt buộc. Biện pháp hành chính bao gồm việc tổ chức huấn luyện an toàn định kỳ, phổ biến JSA hàng ngày qua các buổi họp đầu giờ (Toolbox Talk), và quy định chặt chẽ về thời gian làm việc để tránh kiệt sức. Việc trang bị đầy đủ và hướng dẫn sử dụng đúng cách các thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) như dây đai an toàn toàn thân, nón, giày bảo hộ là lớp phòng thủ cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng. Sự kết hợp đồng bộ của các biện pháp này tạo thành một hàng rào bảo vệ vững chắc, giúp giảm thiểu nguy cơ tai nạn lao động khi làm việc trên cao.
4.1. Biện pháp kỹ thuật Lưới an toàn và dây cứu sinh
Biện pháp kỹ thuật được ưu tiên hàng đầu vì chúng có khả năng loại bỏ hoặc giảm thiểu mối nguy ngay tại nguồn. Tại dự án Uniben, việc giăng lưới an toàn bên dưới toàn bộ khu vực lắp mái là bắt buộc. Lưới có tác dụng hứng đỡ người hoặc vật rơi, ngăn chặn các tai nạn thảm khốc. Song song đó, hệ thống dây cứu sinh (dây ngang và dây dọc) được lắp đặt chắc chắn vào kết cấu mái nhà xưởng. Mọi công nhân khi làm việc trên cao đều phải móc dây đai an toàn của mình vào hệ thống dây này. Đây là giải pháp hữu hiệu để bảo vệ người lao động trong trường hợp họ bị trượt chân hoặc mất thăng bằng.
4.2. Biện pháp hành chính Huấn luyện an toàn và giám sát
Các biện pháp hành chính tập trung vào quy trình và con người. Huấn luyện an toàn là hoạt động không thể thiếu, bao gồm huấn luyện đầu vào cho công nhân mới và huấn luyện định kỳ, cập nhật các quy định mới. Nội dung huấn luyện tập trung vào cách nhận diện mối nguy, kỹ năng làm việc trên cao an toàn, và cách sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE). Hoạt động giám sát an toàn được thực hiện liên tục bởi đội ngũ cán bộ an toàn chuyên trách. Họ có nhiệm vụ kiểm tra sự tuân thủ quy định của công nhân, phát hiện các hành vi, điều kiện mất an toàn và đưa ra yêu cầu khắc phục ngay lập tức. Họp đầu giờ mỗi ngày cũng là một biện pháp hiệu quả để nhắc nhở và phổ biến các rủi ro cụ thể trong ngày.
4.3. Yêu cầu về thiết bị bảo hộ cá nhân PPE đúng chuẩn
Thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE) là lớp phòng vệ cuối cùng. Mỗi công nhân làm việc trên mái phải được trang bị đầy đủ PPE theo tiêu chuẩn, bao gồm: nón bảo hộ có quai cài, giày bảo hộ chống trơn trượt và chống đinh, kính bảo vệ mắt, găng tay và đặc biệt là bộ dây đai an toàn toàn thân hai móc. Cán bộ an toàn phải kiểm tra tình trạng của PPE trước mỗi ca làm việc, đảm bảo chúng không bị hư hỏng và được sử dụng đúng cách. Việc cung cấp PPE chất lượng và phù hợp là trách nhiệm của nhà thầu thi công.
V. Kết luận và kiến nghị cải thiện an toàn lắp đặt mái
Việc đánh giá rủi ro cho công tác lắp mái tại dự án Uniben Bình Dương đã chứng minh hiệu quả rõ rệt trong việc ngăn ngừa tai nạn lao động. Bằng cách áp dụng một quy trình bài bản từ nhận diện mối nguy tiềm ẩn, phân tích bằng ma trận rủi ro và JSA, đến việc triển khai các biện pháp phòng ngừa theo hệ thống phân cấp, dự án đã tạo ra một môi trường làm việc an toàn hơn. Kết quả cho thấy, việc kết hợp giữa các giải pháp kỹ thuật như lưới an toàn, dây cứu sinh và các biện pháp hành chính như huấn luyện an toàn thường xuyên mang lại hiệu quả cao nhất. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao hơn nữa hiệu quả kiểm soát rủi ro, cần có sự cam kết mạnh mẽ và liên tục từ cấp lãnh đạo đến từng người lao động. Việc xây dựng văn hóa an toàn, trong đó mọi cá nhân đều xem an toàn là trách nhiệm của chính mình, là mục tiêu cuối cùng. Tương lai của công tác quản lý an toàn trong ngành xây dựng phụ thuộc vào việc ứng dụng công nghệ, cải tiến quy trình và không ngừng nâng cao nhận thức cho người lao động.
5.1. Tóm lược kết quả đánh giá và kiểm soát rủi ro thực tế
Qua quá trình khảo sát và phân tích tại dự án Uniben, các rủi ro chính trong công tác lắp mái đã được nhận diện và xếp loại. Các rủi ro có mức độ cao như ngã từ trên cao, tôn bay do gió lớn, và điện giật đã được ưu tiên xử lý. Việc áp dụng JSA cho từng công đoạn đã giúp người lao động hiểu rõ nguy cơ và cách phòng tránh. Thực tế cho thấy, số vụ việc mất an toàn đã giảm đáng kể sau khi các biện pháp như giăng lưới, bắt buộc sử dụng dây cứu sinh và tăng cường giám sát an toàn được triển khai một cách nghiêm ngặt. Sự tuân thủ của nhà thầu thi công và người lao động đã được cải thiện rõ rệt.
5.2. Đề xuất cải tiến và hướng phát triển bền vững
Để công tác an toàn lao động ngày càng bền vững, cần có thêm các kiến nghị cải tiến. Thứ nhất, nên ứng dụng công nghệ như drone để khảo sát khu vực làm việc trên cao, giảm thiểu việc con người phải tiếp xúc trực tiếp với môi trường nguy hiểm khi không cần thiết. Thứ hai, cần số hóa các quy trình quản lý an toàn, từ việc cấp giấy phép làm việc đến báo cáo sự cố, giúp việc theo dõi và phân tích dữ liệu hiệu quả hơn. Cuối cùng, cần xây dựng các chương trình khen thưởng, động viên các cá nhân và tập thể thực hiện tốt công tác an toàn, qua đó thúc đẩy việc hình thành văn hóa an toàn chủ động trong toàn bộ tổ chức, thay vì chỉ dựa vào sự tuân thủ mang tính đối phó.
