Luận văn thạc sĩ chuyên ngành khoa học môi trường đánh giá tồn lưu và rủi ro môi trường của một số chất gây rối loạn nội tiết trong sông kim ngưu hà nội

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành khoa học môi trường đánh giá rủi ro và tồn lưu chất gây rối loạn nội tiết trong sông Kim Ngưu, Hà Nội.

• Tác giả: Dương Thị Thu Trà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Đức Toàn
• Trường học: Trường Đại học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Rủi Ro Môi Trường Từ Chất Gây Rối Loạn Nội Tiết Tại Sông Kim Ngưu, Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm chất gây rối loạn nội tiết (EDC)
• 1.2. Đặc điểm chung về một số EDCs nghiên cứu (PAH, PAE)
• 1.2.1. Đặc điểm chung của PAH
• 1.2.1.1. Một số tính chất hóa lý của PAH
• 1.2.1.2. Nguồn phát thải PAH
• 1.2.1.3. Độc tính của PAH
• 1.2.2. Đặc điểm chung của phthalat (PAE)
• 1.2.2.1. Một số tính chất hóa lý của Phthalat (PAE)
• 1.2.2.2. Nguồn phát thải PAE
• 1.2.2.3. Độc tính của PAE
• 1.2.3. Tồn lưu của PAH, PAE trên thế giới và tại Việt Nam
• 1.2.4. Rủi ro môi trường của PAH, PAE trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.4.1. Khái niệm rủi ro môi trường
• 1.2.4.2. Rủi ro môi trường của PAH trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.4.3. Rủi ro môi trường của PAH tại Việt Nam
• 1.2.4.4. Rủi ro môi trường của PAE trên thế giới và Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: KHU VỰC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm khu vực nghiên cứu
• 2.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.3. Các nguồn thải vào sông Kim Ngưu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp điều tra thực địa và thu thập số liệu
• 2.4.2. Phương pháp lấy mẫu
• 2.4.3. Phương pháp phân tích mẫu
• 2.4.4. Phương pháp đánh giá rủi ro
• 2.4.5. Phương pháp thống kê
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tồn lưu của PAE, PAH trong trầm tích sông Kim Ngưu
• 3.2. Tồn lưu của PAE trong trầm tích sông Kim Ngưu
• 3.3. Tồn lưu của PAH trong trầm tích sông Kim Ngưu
• 3.4. Ô nhiễm của PAE, PAH trong mẫu nước sông Kim Ngưu
• 3.4.1. Ô nhiễm của PAE trong nước sông Kim Ngưu
• 3.4.2. Ô nhiễm PAH trong nước sông Kim Ngưu
• 3.5. Đánh giá rủi ro của PAH, PAE trong sông Kim Ngưu
• 3.5.1. Đánh giá rủi ro của PAH trong sông Kim Ngưu
• 3.5.2. Đánh giá rủi ro của PAE trong sông Kim Ngưu
• 3.6. Các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm PAE, PAH trong sông Kim Ngưu
• 3.6.1. Các giải pháp quản lý
• 3.6.2. Các giải pháp kỹ thuật
• LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4. Kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TẮT

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Nghiên cứu về ô nhiễm môi trường và rủi ro từ các chất gây rối loạn nội tiết (EDCs) là một vấn đề ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế và công nghiệp hóa tại Việt Nam. Các chất như PAH và PAE không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người mà còn gây tổn hại đến hệ sinh thái. Tại Hà Nội, tình trạng ô nhiễm nước sông Kim Ngưu, nơi tiếp nhận nhiều nguồn thải từ sinh hoạt và công nghiệp, đã đạt mức báo động. Việc đánh giá mức độ tồn lưu và rủi ro môi trường từ các chất này trong sông Kim Ngưu không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang tính thực tiễn cao, góp phần vào việc quản lý và bảo vệ môi trường nước. "Chất lượng môi trường nước tại các đô thị lớn đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi sự gia tăng ô nhiễm từ nhiều nguồn khác nhau".

II. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn bao gồm các chất gây rối loạn nội tiết như PAH và PAE, với các hợp chất cụ thể như dimethylphthalate (DMP), diethyl phthalate (DEP), và một số PAH khác. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn tại sông Kim Ngưu, Hà Nội, kéo dài khoảng 4 km từ đường Kim Ngưu đến nhà máy xử lý nước thải Yên Sở. Môi trường nghiên cứu chủ yếu là nước và trầm tích sông. Việc xác định rõ đối tượng và phạm vi nghiên cứu sẽ giúp tập trung vào các nguồn ô nhiễm chính, từ đó có thể đưa ra những đánh giá chính xác và đáng tin cậy về tình trạng ô nhiễm và rủi ro môi trường. "Nghiên cứu này sẽ cung cấp những thông tin cần thiết để phát triển các biện pháp quản lý hiệu quả hơn đối với ô nhiễm nước".

III. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng bao gồm điều tra thực địa, thu thập số liệu, lấy mẫu và phân tích mẫu nước, trầm tích. Phương pháp đánh giá rủi ro môi trường được sử dụng là phương pháp thương số rủi ro (RQ), cho phép đánh giá tác động của PAH và PAE trong môi trường nước và trầm tích. Các thông số được thu thập sẽ được phân tích để xác định mức độ ô nhiễm và rủi ro liên quan. Việc áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại trong nghiên cứu sẽ đảm bảo tính chính xác và đáng tin cậy của kết quả. "Phương pháp nghiên cứu này sẽ giúp phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn từ ô nhiễm môi trường, từ đó đưa ra các giải pháp kịp thời".

IV. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy nồng độ PAH và PAE trong nước và trầm tích sông Kim Ngưu vượt mức cho phép, cho thấy tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng. Đặc biệt, các chỉ số độc tính của PAH cho thấy khả năng gây ung thư và đột biến gen cao. Đánh giá rủi ro môi trường cho thấy rằng các chất này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người mà còn tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. "Kết quả cho thấy cần thiết phải có các biện pháp quản lý chất lượng nước hiệu quả hơn, nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường sống".

V. Kiến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất một số kiến nghị nhằm giảm thiểu ô nhiễm từ PAH và PAE trong sông Kim Ngưu. Các biện pháp quản lý chất thải, cải thiện hệ thống xử lý nước thải và nâng cao nhận thức cộng đồng về ô nhiễm môi trường là rất cần thiết. Việc thực hiện các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng nước sông Kim Ngưu mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng. "Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường".

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển công nghiệp và đô thị hóa nhanh chóng, ô nhiễm môi trường do các chất gây rối loạn nội tiết (Endocrine Disrupting Chemicals - EDCs) ngày càng trở thành vấn đề cấp thiết toàn cầu. Theo ước tính, hàng triệu tấn các hợp chất hữu cơ độc hại như polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) và phthalates (PAEs) được thải ra môi trường mỗi năm, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người và hệ sinh thái. Tại Việt Nam, đặc biệt là khu vực nội đô Hà Nội, các dòng sông như sông Kim Ngưu đang chịu áp lực ô nhiễm lớn do tiếp nhận nước thải sinh hoạt, y tế và công nghiệp chưa qua xử lý đạt chuẩn.

Luận văn tập trung nghiên cứu mức độ tồn lưu và rủi ro môi trường của một số chất gây rối loạn nội tiết trong nước và trầm tích sông Kim Ngưu, đoạn từ đường Kim Ngưu đến sau nhà máy xử lý nước thải Yên Sở, với chiều dài khoảng 4 km. Mục tiêu cụ thể là đánh giá nồng độ PAHs và PAEs trong các mẫu nước và trầm tích, đồng thời xác định mức độ rủi ro môi trường dựa trên các chỉ số rủi ro tiêu chuẩn. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu khoa học làm cơ sở cho các giải pháp quản lý và giảm thiểu ô nhiễm, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và cải thiện chất lượng môi trường nước mặt tại Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết về chất gây rối loạn nội tiết (EDCs) và mô hình đánh giá rủi ro môi trường. EDCs là các hợp chất hữu cơ tổng hợp hoặc tự nhiên có khả năng can thiệp vào hệ thống nội tiết, gây ra các tác động bất lợi như rối loạn hormone, ung thư, đột biến gen và các bệnh lý khác. PAHs là nhóm hydrocacbon thơm đa vòng, chủ yếu phát sinh từ quá trình đốt cháy không hoàn toàn nhiên liệu hóa thạch và sinh hoạt, có khả năng gây ung thư và đột biến gen. PAEs là các este axit phthalic, được sử dụng rộng rãi làm chất làm dẻo trong nhựa PVC, có độc tính cao và ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, phát triển của con người và sinh vật.

Mô hình đánh giá rủi ro môi trường sử dụng chỉ số thương số rủi ro (Risk Quotient - RQ) để xác định mức độ nguy hiểm của các chất ô nhiễm dựa trên nồng độ thực tế so với ngưỡng độc học cho phép (ERL, ERM, MPC). Ngoài ra, các chỉ số rủi ro ung thư (Carcinogenic Risk - CR) và tổng chỉ số nguy hại (Hazard Index - HI) cũng được áp dụng để đánh giá tác động lâu dài đến sức khỏe con người và sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm mẫu nước và trầm tích được thu thập tại 6 vị trí dọc sông Kim Ngưu trong năm 2017, từ đầu đường Kim Ngưu đến sau nhà máy xử lý nước thải Yên Sở. Mỗi vị trí lấy một mẫu nước và một mẫu trầm tích, đảm bảo tính đại diện và khách quan. Phương pháp lấy mẫu tuân thủ quy trình chuẩn, sử dụng thiết bị chuyên dụng để tránh nhiễm chéo và bảo quản mẫu đúng quy định.

Phân tích mẫu được thực hiện tại phòng thí nghiệm với các kỹ thuật sắc ký khí và sắc ký lỏng để xác định nồng độ PAHs và PAEs. Phương pháp đánh giá rủi ro môi trường dựa trên tính toán chỉ số RQ, so sánh nồng độ quan trắc với các ngưỡng ERL, ERM và MPC được công nhận quốc tế. Phân tích thống kê sử dụng phần mềm chuyên dụng để xử lý số liệu, xác định mối tương quan và xu hướng phân bố các chất ô nhiễm. Timeline nghiên cứu kéo dài khoảng 12 tháng, bao gồm khảo sát thực địa, phân tích mẫu, đánh giá rủi ro và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ tồn lưu PAEs trong trầm tích sông Kim Ngưu: Nồng độ tổng PAEs dao động từ khoảng 371 đến 469 ng/g khô, trong đó DEHP chiếm tỷ lệ cao nhất với mức từ 0,26 đến 2,0 mg/kg tại các vị trí khảo sát. Tỷ lệ phát hiện DEHP đạt 58%, cho thấy sự tích tụ đáng kể của phthalates trong trầm tích.

2. Nồng độ PAHs trong trầm tích và nước sông: Tổng nồng độ PAHs trong trầm tích dao động từ 92,2 đến 295.635 ng/g khô, cao hơn nhiều so với trong nước (từ 111,9 đến 2931,6 ng/l). PAHs có 3-5 vòng thơm chiếm ưu thế, đặc biệt là các hợp chất có khả năng gây ung thư như benzo(a)pyrene với nồng độ vượt ngưỡng ERL tại nhiều điểm lấy mẫu.

3. Ô nhiễm PAEs và PAHs trong nước sông: Nồng độ PAEs trong nước sông Kim Ngưu trung bình khoảng 35,8 đến 9226,5 ng/l, với DEHP và DBP là các hợp chất phổ biến nhất. PAHs trong nước có nồng độ từ 0,048 đến 29,94 µg/l, trong đó các PAHs 2-3 vòng chiếm tỷ lệ lớn, phản ánh nguồn thải chủ yếu từ sinh hoạt và giao thông.

4. Đánh giá rủi ro môi trường: Chỉ số RQ của một số PAHs như benzo(a)pyrene và dibenz(a,h)anthracene vượt ngưỡng 1 tại các vị trí gần nguồn thải, cho thấy nguy cơ ảnh hưởng sinh học cao đối với sinh vật thủy sinh. RQ của PAEs như DEHP cũng vượt mức an toàn tại một số điểm, cảnh báo rủi ro tiềm ẩn cho sức khỏe con người và hệ sinh thái.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến mức độ ô nhiễm cao của PAHs và PAEs là do sông Kim Ngưu tiếp nhận nước thải sinh hoạt, y tế và công nghiệp chưa qua xử lý hoặc xử lý chưa đạt chuẩn, đặc biệt từ các bệnh viện lớn và khu công nghiệp Vĩnh Tuy. So sánh với các nghiên cứu tại các lưu vực sông khác trong nước và quốc tế, mức độ ô nhiễm tại sông Kim Ngưu tương đối cao, phản ánh áp lực môi trường đô thị lớn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố nồng độ PAHs và PAEs theo vị trí lấy mẫu, bảng so sánh chỉ số RQ với ngưỡng an toàn, giúp minh họa rõ ràng mức độ ô nhiễm và rủi ro. Kết quả cũng phù hợp với các nghiên cứu trước đây về tác động của các hợp chất này đến sức khỏe con người, đặc biệt là nguy cơ ung thư và rối loạn nội tiết. Việc phát hiện nồng độ cao của DEHP và benzo(a)pyrene nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp kiểm soát nguồn thải và xử lý nước thải hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường xử lý nước thải sinh hoạt và y tế: Áp dụng công nghệ xử lý tiên tiến tại các bệnh viện và khu dân cư dọc sông Kim Ngưu nhằm giảm nồng độ PAHs và PAEs trước khi xả ra môi trường. Mục tiêu giảm ít nhất 50% nồng độ các chất ô nhiễm trong vòng 3 năm, do Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội phối hợp thực hiện.

2. Kiểm soát và giám sát nguồn thải công nghiệp: Thiết lập hệ thống giám sát liên tục tại các khu công nghiệp như Vĩnh Tuy, yêu cầu các doanh nghiệp tuân thủ nghiêm ngặt quy chuẩn môi trường, đặc biệt về phát thải PAHs và PAEs. Thực hiện đánh giá định kỳ hàng năm để đảm bảo hiệu quả.

3. Phát triển chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chiến dịch truyền thông về tác hại của PAHs và PAEs, khuyến khích giảm sử dụng sản phẩm chứa phthalates và hạn chế thải chất ô nhiễm ra môi trường. Mục tiêu nâng cao nhận thức cho ít nhất 70% cư dân khu vực trong 2 năm.

4. Nghiên cứu và áp dụng các giải pháp kỹ thuật giảm thiểu ô nhiễm trầm tích: Thực hiện các biện pháp cải tạo trầm tích như hút bùn, xử lý sinh học hoặc hóa học để giảm tồn lưu PAHs và PAEs trong trầm tích sông Kim Ngưu. Thời gian thực hiện dự kiến 5 năm, phối hợp giữa các viện nghiên cứu và chính quyền địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý môi trường và chính quyền địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách quản lý nguồn thải, quy hoạch đô thị và phát triển hệ thống xử lý nước thải hiệu quả.

2. Các nhà khoa học và nghiên cứu sinh trong lĩnh vực khoa học môi trường: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, dữ liệu thực nghiệm và mô hình đánh giá rủi ro để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về ô nhiễm hữu cơ và tác động sinh thái.

3. Doanh nghiệp và nhà máy trong khu công nghiệp: Hiểu rõ tác động của hoạt động sản xuất đến môi trường, từ đó áp dụng các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm và tuân thủ quy định pháp luật.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức phi chính phủ: Nâng cao nhận thức về ô nhiễm môi trường, tham gia giám sát và vận động các hoạt động bảo vệ môi trường, góp phần cải thiện chất lượng sống tại khu vực đô thị.

Câu hỏi thường gặp

1. PAHs và PAEs là gì, tại sao chúng lại nguy hiểm?
   PAHs là các hợp chất hydrocacbon thơm đa vòng phát sinh từ đốt cháy nhiên liệu không hoàn toàn, còn PAEs là các este phthalic dùng làm chất làm dẻo trong nhựa. Cả hai nhóm chất này có khả năng gây ung thư, đột biến gen và rối loạn nội tiết, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người và sinh vật.

2. Nguồn phát thải chính của PAHs và PAEs trong sông Kim Ngưu là gì?
   Nguồn chính bao gồm nước thải sinh hoạt, y tế từ các bệnh viện lớn, nước thải công nghiệp từ khu công nghiệp Vĩnh Tuy và các hoạt động sinh hoạt, thương mại dọc hai bên bờ sông.

3. Phương pháp đánh giá rủi ro môi trường được sử dụng trong nghiên cứu này như thế nào?
   Nghiên cứu sử dụng chỉ số thương số rủi ro (RQ) để so sánh nồng độ quan trắc với ngưỡng độc học ERL, ERM và MPC, từ đó xác định mức độ nguy hiểm của các chất ô nhiễm đối với sinh vật và con người.

4. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng như thế nào trong thực tế?
   Dữ liệu và đánh giá rủi ro giúp các cơ quan quản lý xây dựng chính sách kiểm soát ô nhiễm, cải thiện công nghệ xử lý nước thải và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

5. Có giải pháp kỹ thuật nào để giảm ô nhiễm PAHs và PAEs trong trầm tích sông không?
   Có thể áp dụng các biện pháp như hút bùn, xử lý sinh học hoặc hóa học để loại bỏ hoặc giảm nồng độ các chất ô nhiễm trong trầm tích, đồng thời kết hợp quản lý nguồn thải để ngăn ngừa tái ô nhiễm.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá thành công mức độ tồn lưu và rủi ro môi trường của PAHs và PAEs trong nước và trầm tích sông Kim Ngưu, phát hiện nồng độ vượt ngưỡng an toàn tại nhiều vị trí khảo sát.
• Các chất gây rối loạn nội tiết này chủ yếu phát sinh từ nước thải sinh hoạt, y tế và công nghiệp chưa được xử lý triệt để, tạo áp lực lớn lên hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng.
• Phương pháp đánh giá rủi ro môi trường dựa trên chỉ số RQ và CR đã cung cấp cơ sở khoa học để xác định mức độ nguy hiểm và ưu tiên xử lý ô nhiễm.
• Đề xuất các giải pháp quản lý, kỹ thuật và nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ môi trường nước mặt tại Hà Nội.
• Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đa dạng hóa các chỉ tiêu đánh giá để hoàn thiện bức tranh ô nhiễm và rủi ro môi trường, đồng thời thúc đẩy ứng dụng kết quả vào chính sách và thực tiễn quản lý môi trường.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ nguồn nước và sức khỏe cộng đồng là nhiệm vụ cấp bách của toàn xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan các vấn đỀ nghiên cứu “Chương 2. Khu vực và Phương pháp nghiên cứu “Chương 3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận Kết luận và kiến nghị CHUONG I.

TONG QUAN VE CÁC VAN DE NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm chất gây rồi loạn nội tiết (EDC) “Các chất sây rối loạn nội tiết (Endocrine Disrupting Chemicals- EDCs) là chất tổng hợp hữu cơ, khi phụ vào cơ thể ft chước hoặc làm cản trở chức năng của các hormon. và gây rồi loạn các chức năng thông thưởng của cơ thé. Hoạt động gây rồi loạn này có thể xây ra thông qua việc làm biển đổi các hormon thông thường ở nhiễu mức độ khác nhau, làm tạm ngừng hoặc kích thích quá trình sản sinh hormon hoặc làm thay déi phương thức đi chuyên của hormon trong cơ thé, từ đó gây ảnh hưởng đến các chức năng mã loại hormonnày kiểm soát [1] Một số i EDCs xuất hiện trong môi trường và đã được con người biết đến như icthylstilbesterol (DES), dioxin, polychlorinated biphet yls (PCBs), địchloro-diphenl- ttichloroethane (DDT), polycyclic aromatic hydrocacbon (PAH), Bisphenol A, 17B Estradiol (E2), Nonylphenol (NP), phthalats (PAE), Octylphenol (OP), octyphenol- ethoxylat, Nonylphenolethoxycarboxylate (NPEC), nonylphenol, bisphenol A (BPA), [hue vậy, có thé thấy có có rit nhiều các hợp chit đã được biết đến có nguy cơ gây rồi loạn n.

Trong khuôn khổ của luận văn, tác giả tiền hành nghiên cứu đối với các hop chit có khả năng gây rối loan nộ & là PAH và PAE, 1.2, Đặc điềm chung về một số EDCs nghiên cứu (PAH, PAB) 1. Đặc điểm chung của PAH 'Các chất PAH là ct ất rắn màu vang-tring, không màu hoặc xanh nhạt. PAH là một họ. chất hữu cơ được tạo thành từ các nguyên tử C, H và được cấu tạo từ một số nhân benzen đánh trực tp với nhan.

Hiện gi, thể giới đã tìm ra hơn 200 chất thuộc họ này. Các nghiên cứu trên thể giới thường tập trung vào các PAH chủ yu có khả năng gây ung thư và đột biển gen vượt trội đồng thờ thn tại với hm lượng đáng ké trong mỗi trường. PAH là sản phẩm của quá trình đốt cháy không hoàn toàn các loại nhiên liệu (xăng, dầu.) trong động cơ của các phương tiện giao thông. Ngoài ra, việc đốtr › các hoạt động sinh hoạt trong nhà (hút thuốc lá, sưởi ấm và đun nấu bằng min cưa, than hoa, than tổ ong, gỗ.

sử dụng nhiên liệu. cũng góp phần đáng ké vào phát thải PAH, Sau khi xâm nhập và khí quyển. 6 thé tồn tại ở pha khí hoặc hấp phụ lên các hạt bụi lơ lửng [2 PAH có thể xâm nhập vào cơ thể người thông qua thức ăn (do khối thải chứa PAH từ việc dun nấu quyện vào thức ăn), nước uống, khí thở hoặc qua da khi trực tgp tiẾp xúc với vật liệu chứa họ chất này. PAH hắp phụ trên các hạt bụi mịn có thể thâm nhập sâu vào trong phổi gây ung thư và đột biển gen.

Tinh độc của mỗi chất trong họ PAH lại phụ thuộc vào công thức cấu tạo của chúng, Nếu các PAH chứa từ 2 vòng benzen thì kha năng gây ung thư và đột biển gen khá yếu. Trong khi đó, với các PAH chứa từ 4 «én 5 vòng benzen trở lên thì khả năng gây ung thư va đột biển gen là tương đổi mạnh Hiện tại, con người đã phát hiện tra hàng trăm PAH. Tuy nhiên, các nghiên cứu trên thé giới chủ yếu tập trung vào một số PAH điển hình, có khả năng gây ung thư và đột biển ‘gen vượt trội, đồng thời tồn tại với hảmlượng đáng kỄ trong môi trường. Trong đó, đáng ‘quan tâm nhất là 16 PAH theo phân loại của cục bảo vệ môi trường Mỹ (USEPA) bao gồm: các PAH 2 vòng thơm (Naphthalene), 3 vòng thơm (Acenaphthene, Acenaphthylene, Fluorene, Phenanthrene, Anthracene), 4 vòng thơm (Fluoranthene, Pyrene, Benzo (a) anthracene, Chrysene), 5 - 6 vòng thom Benzo (b) fluoranthene, Benzo (e) pyrene, Benzo (a) pyrene, Indeno (1,2,3- c,d) pyrene, Benzo (g,h.

Ci tạo của các PAH được thể hiện như trong hình 1.1 ow dd cò of Ngghdslene Acenaphinene ‘Acenaphihylene Phenantrene Hình 1. Clu go của một số PAH đi hình 13. Một số tính chất hoa ý của PAHE Hydrocacbon thơm đa vòng (PAH) là các chất6 nhiễm hữu cơ ky nước phổ biến có thể đi vào môi trường thông qua các quá tình tự nhiên và các hoạt động nhân tạo. Ching s6 áp suất hơi thấp và cổ xu hướng giảm dẫn theo chiều tăng của khối lượng phân từ Nói chung, các PAH có trọng lượng phân tir cao hơn có xu hướng én định hơn, tồn tại trong môi trường lâu hơn, it tan trong nước hơn và độc hai hơn.

Tiếp xúc với ánh sáng tia cực tím có thể tăng độc tính của hợp chất PAH và tăng độc tính cho một số loài thủy sinh [4] Một tính ct Vitlg của PAH được tổng hợp ong bảng 1.1, Một số tinh chất vật lý của PAH Tone ee gpa) MOREE | Tạp | Màn | man" NMGGĐHII EGS, | spar) (g/mol) 6G) Ace ‘Tring 1542 279 934 139 Flu i 166,2 295 114/8 0/084 Phe Không màu, 178,23 340 99,2 0/018 Ant Không màu, 178. Pyr Không mau | 592.25 404 1506 66-10% Flu Vang nhạt 202.00123 Chr Không màu 228.5 2/11:10% BaA Không màn 228.71-10% BkF “Vang nhạt 25241 480 217 129-107 BbF Không màu 25241 480 217 5.39-10% ghp | Vangmhat | a6 33 525 3725 139:10% DahA Không màu 278.33 - 162 10109 Nguồn: [5] PAH là hợp chất tương đối bền vũng vỀ mặt hóa học, tan tốt trong các dung môi hầu cơ và ua chất béo, Do được cấu tạo từ những vòng benzen nên PAHS có tính chất của ydrocacbon thom, chúng có thể tham gia phần ứng thể và phần ứng cộng PAH có độ hòa tan trong nước thấp nên dễ bị hip phy bởi các lơ lửng khi được chuyển Vio trong nước và trim tích. Trong trim tích các phản ứng xảy ra đối với PAH sẽ í diễn ra hơn do đồ dẫn đến nông độ tích tự cao Bảng L2. Một số tính chit hóa học của PAH TM | tee | Re | ei | Mikal BaP 6.059 Nguồn: [5] (Chi thích: K.: hằngs cân bằng octanol ~ nước.

Kc: hằng số cacbon- nước hữu cơ. Nguồn phát thai PAL Í_ Nguồn gốc tự nhiên [se in gốc nhân. Sự cố tran dầu. Phan rã thực vật Thuốc trừ sâu.

Khoán “Thiết bị nhiễm PAH, tay | (Nụ hông ¡ Phun trào núi lửa - | i Phương tiện giao. i ị | tông "Atay bạ phản lực † Chủ tấp Hình 1. Các nguồn hydrocacbon thơm đa vòng tự nhiên và nhân tạo [6] © Ngông e tự nhiên “Trong tự nhiên PAH có thể xuất hiện từ các trận động đít, núi lửa, quá trình bình thành, đất đá, tạo. tích, cháy rừng,.

Trong nhiều khu vực, cháy rùng và núi lửa phun là ¡ nguồn tự nhiễn chính phát thải PAHs vào môi trường. Tại Canada, mỗi năm chiy rừng phát thải khoảng 2000 tắn PAH [7] 10 Hàm lượng trung bình của PAHS trong dẫu thô % [8]. Những vụ tần dẫu và hoạt động khai thác chế: ấn dẫu mỏ là nguồn chủ yếu phát sinh PAHS tong môi trường (Qua trình đốt cháy các chất hữu cơ tạo ra PAHs và phát tần vào môi trường qua bụi thải hoặc cặn dư. PAHs còn có thể được hình thành tự nhiên bằng nhiễu hình thức: nhiệt hân các chất hữu cơ ở nhiệt độ cao, sự rồi các chất hữu cơ ở nhiệt độ vừa và thấp.

48 hình thành nhiên liệu và từ quá tinh tổng hợp sinh học trực tiếp từ vi khuẩn và thực vật Theo tính toán, tổng lượng PAH sinh ra do pl xinh thực vật biển lên tới 2700 tắn/năm [8] s#— Nguôn gốc nhân tạo: PABA sản phẩm không mong muốn trong các quá tình sản xuất: được phim, nông sản, sản phẩm nhiếp ảnh, nhựa nhiệt rắn, vật liệu bôi trơn và các ngành công nghiệp hóa chất khác. Tuy nhí „một số PAH được tạo ra chung từ một số quá trình như: + ˆ Acenaphthene: sản xuất các chất màu, thuốc nhuộm, nhựa, thuốc trừ sâu. và được phẩm, Anthracene: chit pha loang cho chất bảo quản gỗ và sản xuất thuốc nhuộm và sắc tố + Fluoranthene: sản xuất ha chất nông nghiệp, thuốc nhuộm và được phẩm. + Fluorene: sàn xuất được phẩm, bột màu, thuốc nhuộm, thuốc trừ sâu và nhựa nhiệt rắn + Phenanthrene: sin xuất nhựa và thuốc từ sâu (Qué tình sản xuất và sử dụng các sản phẩm của than đá và dầu mỏ (Qua tinh chuyển đổi than đá (quá trình hồa lỏng và khí hóa), tỉnh chế dẫn, tim ereozot, nhựa than đó, nhựa rải đường từ các nhiên liệu hóa thạch có thể phát sinh ra một lượng kế PAHS = Quá trình cháy không hoàn toàn, Báo gồm, fe nguôn đun nấu, sưới ấm trong hộ gia đình sử dụng nhiên iệu than đá, than tổ ong, g6, min cưa, than hoa; các nguồn công nghiệp, nguồn giao thông.Trong đó các quá tình công nghiệp bao gồm: sản xuất điện đốt than, dẫu; lò đt rác thải: ân xuất nhôm (quá tình sản xuất cực anot than từ cốc hóa dẫu mỏ và dầu hắc in): sản xuất thép và sắt; đúc,.

Nguồn giao thông sử dụng nhiên liệu xăng va dau diesel dong gop một. phần quan trọng vào sự phát thải PAHs vào không khí Lượng PAHs được phát thải vào không khí từ các dang nguồn này dao động rt lớn, và phụ thuộc vào một số yếu tổ như loại nhiên liệu, điều kiện đốt và các biện pháp kiểm soát được ứng dụng.3, Độc tinh của PAH PAHs đã thu hút sự chú ý ngày cảng tăng bởi chúng được biết là chất gây ung thư, gay đột hoặc gly quái tha, là những mỗi de dọa sức khỏe nghiêm trong đối với con người và sinh vật 16 PAH đã được xác định là mối quan tâm lớn nhất quan đến phơi nhiễm tiềm ân và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người. Theo dõi sinh học phơi nhiễm với PAHS là mỗi quan tâm chính. do sự khuếch tin phổ bi của các hợp chất này và sự liên quan độc tính của chúng.

Tuy nhiên, ảnh hưởng sức khỏe của từng PAH không giống nhau, Trên thực tế, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế phân loại một số PAH như đã biết, có th, hoặc có thể gây ung thư cho con người (Nhóm 1, 2A hoặc 2B). Trong số này có benzo| @ Jpyrene (Nhóm 1), naphtalen, chrysene, benz[ @ Janthracene, benzo[ k ] fluoranthene và benzo [b]fluoranthene (Nhóm 2B). Một số PAHs nỗi tiếng là chất gây ung thu, các chất gây đột biển, và các chất gây quái thai và do đó đặt ra một mỗi de doa nghiêm trọng đối với sức khỏe của con người. PAHS có khả năng làn tuyển đi xa trong môi trường, À u sản phẩm phản ứng của chúng trong không khi có độc tinh cao hơn bản thân PAHs, Con người có thé bị nhiễm PAHs thông qua thức an, nước wong, khí tho, hoặc rực tiếp tiếp xúc với các vật chứa PAHs.