ĐẶT VẤN ĐỀ Môi trƣờng y tế là một môi trƣờng nguy cơ, rủi ro cao – nơi các sai sót có thể xảy ra bất cứ thời điểm nào từ khâu chẩn đoán cho đến điều trị. Có thể khẳng định rằng ở bất cứ công đoạn nào của mọi qui trình khám bệnh, chữa bệnh đều chứa đựng các nguy cơ tiềm tàng cho ngƣời bệnh Hơn thế nữa, tại các cơ sở cung cấp dịch vụ y tế là nơi BS, ĐD thƣờng xuyên bị áp lực công việc do tình trạng quá tải và áp lực về tâm lý, vì vậy, sự cố y khoa là điều khó tránh khỏi và trong nhiều trƣờng hợp ngoài tầm kiểm soát. Khi sự cố không mong muốn xảy ra, cả ngƣời bệnh và thầy thuốc đều là nạn nhân, đặc biệt đối với ngƣời bệnh phải gánh chịu thêm hậu quả của các sự cố không mong muốn làm ảnh hƣởng tới sức khỏe hoặc bị khuyết tật tạm thời hay vĩnh viễn, thậm chí chết ngƣời. Ví dụ nhƣ sự cố chạy thận làm 9 ngƣời tử vong xảy ra tại bệnh viện đa khoa tỉnh Hòa Bình ngày 29/5/2017, cả ngƣời bệnh và nhân viên y tế đều là nạn nhân của sự cố.
BV Quận 2 trong những năm gần đây với việc số ngƣời bệnh ngày một tăng cao dẫn đến việc các BS và ĐD đôi khi làm việc trong môi trƣờng áp lực về ngƣời bệnh và thời gian xử lý Đòi hỏi với đó là việc quản lý phải đƣợc nâng cao tƣơng ứng, đặc biệt là trong việc kiểm soát rủi ro. Những thách thức hiện tại mà BV Quận đang phải đối mặt với các áp lực về kinh doanh, chất lƣợng y tế, nhân lực. Mong đợi của khách hàng cao hơn đồng thời phải đáp ứng các tiêu chí chất lƣợng của Bộ đề ra với mục tiêu “khuyến khích, định hƣớng và thúc đẩy các BV tiến hành các hoạt động cải tiến và nâng cao chất lƣợng nhằm cung ứng dịch vụ y tế an toàn, chất lƣợng, hiệu quả và mang lại sự hài lòng cao nhất cho ngƣời bệnh, ngƣời dân và nhân viên y tế, phù hợp với bối cảnh kinh tế - xã hội đất nƣớc” (Theo Quyết định số 4858/QĐ-BYT ngày 3/12/2013 của Bộ Y tế ). n toàn ngƣời bệnh là một trong những vấn đề mà mọi BV phải quan tâm và đảm bảo một cách tốt nhất để các sự cố không xảy ra vì nó ảnh hƣởng đến tài chính, đến danh tiếng BV Đối với thực tế BV Quận 2 thì với việc số lƣợng ngƣời bệnh tăng cao, cùng những áp lực trong việc cạnh tranh, đáp ứng tốt nhu cầu chất lƣợng dịch vụ, đồng thời có những hạn chế về cơ sở vật chất, phƣơng tiện thì việc quản lý rủi ro đối với an toàn ngƣời bệnh là thật sự cần thiết.
Các khoa lâm sàng với đặc thù gồm các chữa trị cũng nhƣ các trƣờng hợp ảnh hƣởng nhiều đến ngƣời bệnh từ lúc khám đến lúc tiến hành phẫu thuật và hậu phẫu thuật. Ở đâu thì rủi ro cũng có thể xảy ra, nhằm giúp BV thực hiện kiểm soát tốt hơn những sự cố để làm giảm tối đa những thiệt hại cũng nhƣ nâng cao chất lƣợng dịch vụ y tế hiện tại chính vì thế cần nghiên cứu thực hiện việc “Đánh giá sự cố rủi ro đối với an toàn ngƣời bệnh tại 7 khoa lâm sàng, bệnh viện quận năm 2017” -2- MỤC TIÊU Cụ thể: 1. Đánh giá các sự cố rủi ro đối với an toàn ngƣời bệnh tại 7 khoa lâm sàng bệnh viện Quận trong năm 17. Phân tích một số giải pháp để phòng ngừa các sự cố rủi ro đối với an toàn ngƣời bệnh tại 7 khoa lâm sàng bệnh viện Quận 2 trong năm 17 -3- CHƢƠNG 1.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU. AN TOÀN NGƢỜI BỆNH An toàn ngƣời bệnh là nền tảng cho việc chăm sóc ngƣời bệnh tốt. An toàn của ngƣời bệnh là trung tâm của chất lƣợng chăm sóc sức khỏe vì bên cạnh quá trình chăm sóc bệnh có thể xảy ra các sự cố y khoa cho ngƣời bệnh. Tất cả các bệnh nhân đều muốn đƣớc an toàn khi nằm viện, ngƣời bệnh sẽ tin tƣởng hơn khi cơ sở y tế đó chƣa xảy ra bất kỳ sự cố nghiêm trọng nào.
Quan trọng hơn hết, an toàn là một yếu tố hỗ trợ sự lành bệnh cho ngƣời bệnh. [17] n toàn ngƣời bệnh là công tác phòng ngừa và khắc phục các sự cố y khoa không mong đợi liên quan đến chăm sóc sức khỏe có ảnh hƣởng xấu đến ngƣời bệnh. Việc ứng dụng nhiều công nghệ mới, nhiều trang thiết bị, kỹ thuât mới, các loại thuốc mới, phƣơng pháp điều trị mới…cũng đồng nghĩa với nhiều nguy cơ xảy ra sai sót, đòi hỏi chất lƣợng dịch vụ y tế cao hơn và y tế phải đối mặt với thách thức hơn Sự cố không mong muốn có thể xảy ra trong bất kỳ cơ sở chăm sóc sức khỏe nào, gây tổn hại về sức khỏe, tinh thần và tài chính cho ngƣời bệnh, gia đình và cơ sở cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Những sự cố này hoàn toàn có thể ngăn ngừa khi các nguy cơ đƣơc quản lý ác cơ sở y tế cần có các giải pháp an toàn ngƣời bệnh là “Bất kỳ một sự thiết kế hệ thống hay một can thiệp nào thể hiện khả năng ngăn ngừa hay giảm hại cho ngƣời bệnh có liên quan đến quá trình chăm sóc sức khỏe” [1] Các giải pháp an toàn nên bao gồm: - Phát triển mạng lƣới hoạt động về an toàn bao gồm cả ngƣời cung cấp dịch vụ và ngƣời nhận dịch vụ.
- Chia sẻ kinh nghiệm. - Học tập từ thất bại/lỗi và đánh giá tiền nguy cơ. - Tạo điều kiện chăm sóc hiệu quả dựa trên bằng chứng. - Cải thiện công tác giám sát.
Trao quyền và giáo dục ngƣời bệnh và công chúng cũng nhƣ các đối tác về quá trình chăm sóc. Thông tƣ 19/ 13/TT-BYT ban hành năm 13 về hƣớng dẫn thực hiện quản lý chất lƣợng dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh tại bệnh viện, tại điều 7: “Triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn ngƣời bệnh và nhân viên y tế” đã yêu cầu các bệnh viện thiết lập chƣơng trình và xây dựng các quy định cụ thể bảo đảm an toàn ngƣời bệnh và nhân viên y tế với các nội dung chủ yếu sau: -4- 1 Xác định chính xác ngƣời bệnh, tránh nhầm lẫn khi cung cấp dịch vụ; 2. An toàn phẫu thuật, thủ thuật; 3. An toàn trong sử dụng thuốc; 4.
Phòng và kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện; 5. Phòng ngừa rủi ro, sai sót do trao đổi, truyền đạt thông tin sai lệch giữa nhân viên y tế; 6. Phòng ngừa ngƣời bệnh bị ngã; 7. An toàn trong sử dụng trang thiết bị y tế.
SỰ CỐ Y KHOA 1. CÁC KHÁI NIỆM Lỗi (Error): Thực hiện công việc không đúng quy định hoặc áp dụng các quy định không phù hợp. Sự cố (Event): Điều bất trắc xảy ra với ngƣời bệnh hoặc liên quan tới ngƣời bệnh. Tác hại (Harm): Suy giảm cấu trúc hoặc chức năng của cơ thể hoặc ảnh hƣởng có hại phát sinh từ sự cố đã xảy ra.
Tác hại bao gồm: bệnh, chấn thƣơng, đau đớn, tàn tật và chết ngƣời. Sự cố y khoa (Adverse Event) là các tình huống không mong muốn xảy ra trong quá trình chẩn đoán, chăm sóc và điều trị do các yếu tố khách quan, chủ quan mà không phải do diễn biến bệnh lý hoặc cơ địa ngƣời bệnh, tác động sức khỏe, tính mạng của ngƣời bệnh. Sự cố y khoa không mong muốn (Medical adverse Events – MAE): Y văn của các nƣớc sử dụng thuật ngữ “sự cố y khoa không mong muốn” ngày càng nhiều vì các thuật ngữ “sai sót chuyên môn, sai lầm y khoa” dễ hiểu sai lệch về trách nhiệm của cán bộ y tế và trong thực tế không phải bất cứ sự cố nào xảy ra cũng do cán bộ y tế. Theo WHO: Sự cố y khoa không mong muốn là tác hại liên quan đến quản lý y tế (khác với biến chứng do bệnh) bao gồm các lĩnh vực chẩn đoán, điều trị, chăm sóc, sử dụng trang thiết bị y tế để cung cấp dịch vụ y tế.
Sự cố y khoa là có thể phòng ngừa và không thể phòng ngừa [2]. Theo Bộ sức khỏe và dịch vụ con ngƣời của Mỹ, Sự cố không mong muốn gây hại cho ngƣời bệnh do hậu quả của chăm sóc y tế hoặc trong y tế Để đo lƣờng sự cố y khoa các nhà nghiên cứu y học Mỹ dựa vào 3 nhóm tiêu chí. (1) Các sự cố thuộc danh sách các sự cố nghiêm trọng; (2) Các tình trạng/vấn đề sức khỏe ngƣời bệnh mắc phải trong -5- BV; Và (3) sự cố dẫn đến 1 trong 4 thiệt hại nghiêm trọng cho ngƣời bệnh bao gồm: kéo dài ngày điều trị, để lại tổn thƣơng vĩnh viễn, phải can thiệp cấp cứu và chết ngƣời. PHÂN LOẠI SỰ CỐ Y KHOA THEO HPI Sự cố y khoa là sự xuất hiện bất ngờ liên quan đến cái chết hoặc tổn thƣơng về thể chất hoặc tâm lý nghiêm trọng.
Tổn thƣơng nghiêm trọng cụ thể bao gồm mất chân tay hoặc chức năng Những sự cố nghiêm trọng cần điều tra và khắc phục ngay lập tức. Sự cố gây hại là những kết quả mà do sự khiếm khuyết trong việc chăm sóc ác cơ sở chăm sóc sức khỏe có nghĩa vụ bảo vệ ngƣời bệnh khỏi bị tổn hại - giữ an toàn trong khi chăm sóc Để giúp ích trong việc đo lƣờng hiệu suất cho công việc này, một hệ thống đo lƣờng an toàn ngƣời bệnh phải phân biệt tác hại từ những kết quả xấu thông qua một phƣơng pháp lặp lại đáng tin cậy [16]. Phân loại sự cố y khoa Cung cấp phƣơng pháp và nền tảng để đo lƣờng an toàn cho bệnh nhân. Hầu hết các phân loại sự cố hiện tại là phân loại các sự cố đó đƣợc xác định theo loại sự cố, chẳng hạn nhƣ sai vị trí phẫu thủ thuật, té ngã chấn thƣơng hoặc bỏng.
Phân loại theo ba bƣớc - sự cố đƣợc đánh giá cho các khuyết tật trong việc chăm sóc hoặc sai lệch từ hiệu suất. Một mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa các sai lỗi và kết quả đƣợc thiết lập, quan hệ nhân quả có thể do hệ thống hoặc cá nhân, sự cố an toàn đƣợc phân loại theo mức độ tổn hại của bệnh nhân do sự cố này gây ra.