Đánh giá tình hình quản lý và sử dụng đất nuôi trồng thủy sản tại huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình

Luận văn thạc sĩ phân tích đánh giá tình hình quản lý và sử dụng đất nuôi trồng thủy sản trên địa bàn huyện quảng ninh tỉnh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Dương Thị Minh Thương
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thanh Đức
• Trường học: Trường Đại học Nông lâm Huế
• Đề tài: Đánh Giá Tình Hình Quản Lý Và Sử Dụng Đất Nuôi Trồng Thủy Sản Tại Huyện Quảng Ninh, Tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lý luận của các vấn đề nghiên cứu
• 2.1.1. Đất đai và quản lý nhà nước về đất đai
• 2.2. Sự cố môi trường biển do Công ty TNHH gang thép Hưng nghiệp Formosa Hà Tĩnh gây ra trên địa bàn tỉnh Quảng Bình
• 2.3. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 3. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập thông tin, số liệu, tài liệu
• 3.3.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 3.3.3. Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế
• 3.3.4. Phương pháp đánh giá hiệu quả xã hội
• 3.3.5. Phương pháp đánh giá hiệu quả môi trường
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Quảng Ninh
• 4.1.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng
• 4.2. Đánh giá tình hình quản lý nhà nước về đất nuôi trồng thủy sản tại huyện Quảng Ninh giai đoạn 2011-2016
• 4.2.1. Ban hành văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện văn bản đó
• 4.2.2. Quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và quy hoạch phát triển nuôi trồng thủy sản
• 4.2.3. Quản lý việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất nuôi trồng thủy sản
• 4.2.4. Quản lý việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất nuôi trồng thủy sản
• 4.2.5. Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đất nuôi trồng thủy sản
• 4.2.6. Tình hình thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai trong nuôi trồng thủy sản
• 4.2.7. Tình hình thanh tra, kiểm tra, giám sát, theo dõi, đánh giá việc chấp hành quy định của pháp luật về đất đai và xử lý vi phạm pháp luật về đất đai trong sử dụng đất nuôi trồng thủy sản
• 4.3. Đánh giá tình hình sử dụng đất NTTS tại huyện Quảng Ninh giai đoạn 2011 - 2016
• 4.3.1. Đánh giá hiện trạng và biến động sử dụng đất NTTS
• 4.3.2. Các loại hình nuôi trồng thủy sản chính tại địa bàn nghiên cứu
• 4.3.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nuôi trồng thủy sản
• 4.4. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý và sử dụng đất NTTS tại địa bàn nghiên cứu
• 4.4.1. Giải pháp về quản lý, sử dụng đất đai
• 4.4.2. Phát triển cơ sở hạ tầng và tổ chức sản xuất nuôi trồng thủy sản
• 4.4.3. Giải pháp phát triển nuôi trồng thủy sản gắn với bảo vệ môi trường
• 4.4.4. Giải pháp về thị trường tiêu thụ sản phẩm
• 4.4.5. Phát triển khoa học công nghệ
• 4.4.6. Giải pháp về thực hiện các chính sách về phát triển nuôi trồng thủy sản
• 4.4.7. Các giải pháp cụ thể đối với các cơ quan quản lý nhà nước, các ngành, đơn vị liên quan
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá tình hình quản lý đất nuôi trồng thủy sản

Quá trình quản lý đất nuôi trồng thủy sản tại huyện Quảng Ninh đã được thực hiện với nhiều nỗ lực nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy còn nhiều vấn đề cần khắc phục. Diện tích đất nuôi trồng thủy sản năm 2016 là 417,78 ha, giảm so với năm 2015. Nguyên nhân chủ yếu là do ảnh hưởng của các dự án phát triển và sự cố môi trường. Việc sử dụng đất chưa thực sự hiệu quả, nhiều khu vực chưa được quy hoạch hợp lý. Đánh giá này cho thấy cần có sự can thiệp mạnh mẽ từ chính quyền địa phương để cải thiện tình hình.

1.1. Tình hình quản lý nhà nước về đất nuôi trồng thủy sản

Chính quyền huyện Quảng Ninh đã thực hiện nhiều biện pháp để quản lý tài nguyên đất nuôi trồng thủy sản. Các văn bản quy phạm pháp luật đã được ban hành nhằm hướng dẫn việc sử dụng đất và quy hoạch phát triển. Tuy nhiên, việc thực hiện còn nhiều bất cập, đặc biệt trong việc giao đất và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo việc quản lý đất được thực hiện hiệu quả hơn.

1.2. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nuôi trồng thủy sản

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nuôi trồng thủy sản cho thấy rằng mặc dù có sự gia tăng về sản lượng, nhưng hiệu quả kinh tế chưa đạt mức tối ưu. Nhiều hộ dân vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ mới và thị trường tiêu thụ sản phẩm. Việc phát triển thủy sản cần được gắn liền với bảo vệ môi trường, nhằm đảm bảo sự bền vững cho ngành nuôi trồng thủy sản tại huyện Quảng Ninh.

II. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất

Để nâng cao hiệu quả quản lý đất nuôi trồng thủy sản, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần hoàn thiện hệ thống quy hoạch sử dụng đất, đảm bảo tính khả thi và bền vững. Thứ hai, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc sử dụng đất để phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm. Cuối cùng, cần có chính sách hỗ trợ cho người dân trong việc tiếp cận công nghệ và thị trường, nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trong nuôi trồng thủy sản.

2.1. Hoàn thiện quy hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất cần được thực hiện một cách đồng bộ và khoa học. Cần xác định rõ ràng các khu vực phù hợp cho nuôi trồng thủy sản, đồng thời bảo vệ các khu vực nhạy cảm về môi trường. Việc này không chỉ giúp tối ưu hóa sử dụng đất, mà còn bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên khác.

2.2. Tăng cường công tác thanh tra kiểm tra

Cần thiết lập một hệ thống thanh tra, kiểm tra hiệu quả để giám sát việc sử dụng đất nuôi trồng thủy sản. Các cơ quan chức năng cần thường xuyên kiểm tra và đánh giá tình hình thực tế, từ đó có biện pháp xử lý kịp thời các vi phạm. Điều này sẽ góp phần nâng cao tính tuân thủ pháp luật trong lĩnh vực quản lý đất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành nuôi trồng thủy sản (NTTS) đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp, đặc biệt tại các vùng ven biển như huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình. Theo số liệu năm 2016, diện tích đất NTTS toàn huyện đạt 417,78 ha, chiếm 0,38% diện tích đất nông nghiệp và 0,35% diện tích đất tự nhiên, tuy nhiên giảm 54,67 ha so với năm 2015. Sự giảm diện tích chủ yếu tập trung tại xã Hải Ninh, nơi chịu ảnh hưởng nặng nề từ dự án khu nghỉ dưỡng FLC và sự cố môi trường biển do Công ty TNHH gang thép Hưng nghiệp Formosa Hà Tĩnh gây ra.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng quản lý và sử dụng đất NTTS trên địa bàn huyện Quảng Ninh giai đoạn 2011-2016, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các xã có diện tích đất NTTS lớn như Hải Ninh, Võ Ninh, Lương Ninh và Gia Ninh. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác quy hoạch, quản lý đất đai phục vụ phát triển NTTS bền vững, góp phần nâng cao giá trị kinh tế và bảo vệ môi trường tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý nhà nước về đất đai, phát triển bền vững và hiệu quả sử dụng đất. Quản lý nhà nước về đất đai được hiểu là sự điều hành, kiểm soát việc sử dụng đất nhằm đảm bảo khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên đất đai theo quy hoạch và pháp luật. Phát triển bền vững được định nghĩa là phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai, bao gồm các tiêu chí kinh tế, xã hội và môi trường. Hiệu quả sử dụng đất được đánh giá dựa trên ba tiêu chuẩn chính: hiệu quả kinh tế (năng suất, giá trị sản xuất trên chi phí), hiệu quả xã hội (giải quyết việc làm, thu nhập lao động) và hiệu quả môi trường (mức độ ô nhiễm, bảo vệ tài nguyên).

Các khái niệm chính bao gồm: đất đai và phân loại đất theo mục đích sử dụng, quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất, hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường trong sử dụng đất NTTS.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan quản lý nhà nước như Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện, Văn phòng Đăng ký đất đai, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh, cùng các báo cáo thống kê và văn bản pháp luật liên quan. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát, phỏng vấn trực tiếp 80 hộ gia đình và tổ chức NTTS tại 4 xã nghiên cứu, trong đó chọn 2 tổ chức và 15 hộ điển hình để phân tích chi tiết.

Phân tích số liệu sử dụng các công cụ thống kê mô tả, phần mềm Excel và SPSS nhằm đảm bảo tính chính xác và khách quan. Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế dựa trên các chỉ tiêu như diện tích NTTS, sản lượng, giá trị sản xuất, giá trị gia tăng và năng suất. Hiệu quả xã hội được đánh giá qua số lao động, thu nhập và khả năng thu hút lao động. Hiệu quả môi trường được đánh giá qua các chỉ tiêu ô nhiễm và biện pháp bảo vệ môi trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích và biến động đất NTTS: Năm 2016, diện tích đất NTTS toàn huyện là 417,78 ha, giảm 54,67 ha so với năm 2015, nhưng tăng nhẹ 4,93 ha so với năm 2011. Diện tích giảm chủ yếu tại xã Hải Ninh do ảnh hưởng của dự án khu nghỉ dưỡng FLC và sự cố môi trường biển. Diện tích đất NTTS nước ngọt chiếm phần lớn với 949 ha, đất nước lợ 143 ha và 106 lồng nuôi cá trên sông.

2. Quản lý nhà nước về đất NTTS: Công tác quản lý nhà nước được thực hiện nghiêm túc với việc ban hành và thực thi các văn bản pháp luật, quy hoạch sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) đúng quy định. Từ năm 2010 đến 2015, diện tích đất chuyển mục đích sang NTTS là 80,97 ha, trong đó đất nước ngọt tăng 61,95 ha và đất nước lợ tăng 19,02 ha.

3. Hiệu quả kinh tế NTTS: Giá trị sản xuất ngành thủy sản năm 2015 đạt 215,7 tỷ đồng, trong đó nuôi trồng chiếm 155 tỷ đồng. Sản lượng thủy sản đạt 3.970 tấn, tăng gấp hơn 6 lần so với năm 1990. Các mô hình nuôi tôm sú, tôm thẻ chân trắng và cá chẽm tại các xã Hải Ninh, Hàm Ninh, Võ Ninh phát triển ổn định, mang lại hiệu quả kinh tế cao.

4. Ảnh hưởng của sự cố môi trường biển: Sự cố môi trường biển năm 2016 do Công ty Formosa gây ra đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến NTTS tại huyện Quảng Ninh, đặc biệt tại xã Hải Ninh. Nhiều hộ phải tạm ngừng sản xuất, diện tích nuôi trồng giảm sút. Chính quyền đã triển khai các biện pháp hỗ trợ khẩn cấp, bồi thường thiệt hại với tổng kinh phí hỗ trợ lên đến hàng trăm tỷ đồng, giúp người dân ổn định sản xuất và đời sống.

Thảo luận kết quả

Diện tích đất NTTS giảm chủ yếu do các yếu tố khách quan như sự cố môi trường và thu hồi đất cho dự án phát triển kinh tế - xã hội. Việc quản lý nhà nước về đất NTTS được thực hiện tương đối hiệu quả, thể hiện qua việc ban hành các văn bản pháp luật, quy hoạch và cấp GCNQSDĐ kịp thời. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế như việc sử dụng đất chưa đồng bộ, tình trạng ô nhiễm môi trường do xả thải chưa được kiểm soát chặt chẽ.

Hiệu quả kinh tế của NTTS tại huyện Quảng Ninh được cải thiện rõ rệt, góp phần nâng cao thu nhập và giải quyết việc làm cho người dân. So với các nghiên cứu tại các địa phương khác, kết quả này cho thấy sự phát triển ổn định của ngành NTTS trong điều kiện quản lý và sử dụng đất hợp lý. Sự cố môi trường biển là bài học lớn về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường trong phát triển NTTS bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động diện tích đất NTTS giai đoạn 2011-2016, bảng tổng hợp giá trị sản xuất và sản lượng thủy sản, cũng như biểu đồ so sánh hiệu quả kinh tế các mô hình nuôi trồng điển hình.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác quy hoạch và quản lý đất NTTS: Cần rà soát, cập nhật quy hoạch sử dụng đất NTTS phù hợp với thực tế phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát việc sử dụng đất, xử lý nghiêm các vi phạm nhằm đảm bảo sử dụng đất đúng mục đích và hiệu quả.

2. Phát triển mô hình NTTS bền vững: Khuyến khích áp dụng các mô hình nuôi trồng thân thiện môi trường, có ao lắng lọc xử lý nước thải, hạn chế ô nhiễm. Hỗ trợ kỹ thuật và chuyển giao công nghệ cho người dân nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

3. Hỗ trợ phục hồi sản xuất sau sự cố môi trường: Tiếp tục thực hiện các chính sách hỗ trợ tài chính, kỹ thuật cho các hộ bị ảnh hưởng bởi sự cố môi trường biển, đặc biệt tại xã Hải Ninh. Tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân áp dụng các biện pháp phòng chống dịch bệnh và bảo vệ môi trường.

4. Nâng cao năng lực quản lý và nhận thức cộng đồng: Tổ chức đào tạo, tập huấn cho cán bộ quản lý và người dân về pháp luật đất đai, kỹ thuật NTTS và bảo vệ môi trường. Xây dựng các mô hình hợp tác xã, tổ hợp tác để tăng cường tính tổ chức và hiệu quả sản xuất.

Các giải pháp trên cần được triển khai trong vòng 3-5 năm tới, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, ngành nông nghiệp, tài nguyên môi trường và cộng đồng người dân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và nông nghiệp: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng chính sách, quy hoạch và quản lý đất NTTS hiệu quả, phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành nông nghiệp, tài nguyên môi trường: Tài liệu tham khảo hữu ích về phương pháp đánh giá quản lý và sử dụng đất NTTS, cũng như các mô hình phát triển bền vững.

3. Người dân và tổ chức hoạt động trong lĩnh vực NTTS: Giúp hiểu rõ thực trạng, các thách thức và cơ hội trong quản lý đất NTTS, từ đó nâng cao nhận thức và áp dụng các giải pháp kỹ thuật, quản lý phù hợp.

4. Các nhà đầu tư và doanh nghiệp trong ngành thủy sản: Cung cấp thông tin về quy hoạch, chính sách đất đai và môi trường, giúp hoạch định chiến lược đầu tư hiệu quả và bền vững tại huyện Quảng Ninh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao diện tích đất NTTS tại huyện Quảng Ninh giảm trong giai đoạn 2015-2016?
   Diện tích giảm chủ yếu do thu hồi đất cho dự án khu nghỉ dưỡng FLC tại xã Hải Ninh và ảnh hưởng nghiêm trọng của sự cố môi trường biển do Công ty Formosa gây ra, khiến nhiều hộ phải tạm ngừng sản xuất.

2. Các biện pháp quản lý đất NTTS hiện nay được thực hiện như thế nào?
   Công tác quản lý bao gồm ban hành văn bản pháp luật, quy hoạch sử dụng đất, giao đất, cho thuê đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo đúng quy định, đồng thời kiểm tra, giám sát việc sử dụng đất nhằm đảm bảo hiệu quả và đúng mục đích.

3. Hiệu quả kinh tế của ngành NTTS tại huyện Quảng Ninh ra sao?
   Năm 2015, giá trị sản xuất ngành thủy sản đạt 215,7 tỷ đồng, sản lượng đạt gần 4.000 tấn, tăng gấp hơn 6 lần so với năm 1990, cho thấy sự phát triển ổn định và đóng góp quan trọng vào kinh tế địa phương.

4. Ảnh hưởng của sự cố môi trường biển đến NTTS như thế nào?
   Sự cố gây thiệt hại lớn về diện tích nuôi trồng, sản lượng và thu nhập của người dân, đồng thời làm gián đoạn hoạt động sản xuất. Chính quyền đã triển khai hỗ trợ tài chính và kỹ thuật để giúp người dân phục hồi sản xuất.

5. Làm thế nào để phát triển NTTS bền vững tại huyện Quảng Ninh?
   Cần áp dụng các mô hình nuôi thân thiện môi trường, tăng cường quản lý đất đai, nâng cao nhận thức cộng đồng, đồng thời thực hiện các chính sách hỗ trợ kỹ thuật và tài chính nhằm bảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Kết luận

• Diện tích đất NTTS tại huyện Quảng Ninh năm 2016 là 417,78 ha, giảm so với năm trước do các yếu tố khách quan như dự án phát triển và sự cố môi trường.
• Công tác quản lý nhà nước về đất NTTS được thực hiện nghiêm túc, đảm bảo quy hoạch, giao đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đúng quy định.
• Hiệu quả kinh tế ngành NTTS tăng trưởng ổn định, góp phần nâng cao thu nhập và giải quyết việc làm cho người dân địa phương.
• Sự cố môi trường biển năm 2016 gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến NTTS, nhưng các biện pháp hỗ trợ đã giúp người dân từng bước phục hồi sản xuất.
• Đề xuất các giải pháp tăng cường quản lý, phát triển mô hình bền vững và nâng cao năng lực cộng đồng nhằm phát triển NTTS hiệu quả và bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá tình hình quản lý và sử dụng đất NTTS để điều chỉnh chính sách phù hợp. Các cơ quan quản lý và người dân được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu nhằm phát triển ngành NTTS bền vững, góp phần nâng cao đời sống và bảo vệ môi trường tại huyện Quảng Ninh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận của các vấn đề nghiên cứu 1. Đất đai và quản lý nhà nước về đất đai Quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để chúng phát triển phù hợp với quy luật, đạt được mục tiêu đề ra, đúng ý chí của con người quản lý và bao gồm 5 yếu tố quản lý: xã hội, chính trị, tổ chức, quyền uy và thông tin.

Quản lý Nhà nước về đất đai là một dạng quản lý cụ thể của quản lý Nhà nước đối với lĩnh vực của xã hội là đất đai. Đó là nghiên cứu toàn bộ những đặc trưng của đất đai nhằm nắm chắc về số lượng, chất lượng từng loại đất của từng vùng, từng địa phương theo đơn vị hành chính ở mỗi cấp. Từ đó thống nhất về quy hoạch, kế hoạch sử dụng khai thác có hiệu quả nguồn tài nguyên đất đai trong cả nước, từ trung ương đến địa phương thành một hệ thống quản lý đồng bộ, thống nhất, tránh tình trạng phân tán đất, sử dụng không đúng mục đích hoặc bỏ hoang, bỏ hóa làm cho đất bị thoái hóa. Hiến pháp Nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 khẳng định tại Điều 53: “Đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do Nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý” [24]; Khoản 1, Điều 54 “Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước, được quản lý theo pháp luật ”.

Luật Đất đai năm 2013 tại Điều 4 cũng quy định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theo quy định của Luật này” [25]. Khái niệm về đất đai (land) Trong nền sản xuất, đất đai giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Đất đai là điều kiện vật chất mà mọi vật chất, mọi sản xuất và sinh hoạt đều cần đến.

Đất đai là khởi điểm tiếp xúc và sử dụng tự nhiên ngay sau khi nhân loại xuất hiện. Trong quá trình phát triển của xã hội loài người, sự hình thành và phát triển của mọi nền văn minh vật chất và văn minh tinh thần, tất cả các kỹ thuật vật chất và văn hóa khoa học đều được xây dựng trên nền tảng cơ bản là sử dụng đất đai. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam thì đất là lớp mỏng trên cùng của vỏ Trái đất tương đối tơi xốp do các loại đá phong hoá ra, có độ phì, trên đó cây cỏ có thể mọc được. Đất hình thành do tác động tổng hợp của nước, không khí và sinh vật lên đá mẹ [28].

Như vậy, tùy theo quan điểm trong từng lĩnh vực về chuyên môn mà đất đai được các tác giả nhìn nhận trên các phương diện khác nhau và có nhiều ý nghĩa khác nhau. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 Về mặt thuật ngữ khoa học “Đất” và “Đất đai”có sự phân biệt nhất định. - Đất (soil) là lớp đất mặt của vỏ trái đất gọi là thổ nhưỡng. Thổ nhưỡng phát sinh là do tác động lẫn nhau của khí trời (khí quyển), nước (thủy quyển), sinh vật (sinh quyển) và đá mẹ (thạch quyển) qua thời gian lâu dài [12].

Trong quản lý Nhà nước về đất đai người ta thường đề cập đến đất đai theo khái niệm đất (land). Tuy nhiên, khái niệm đầy đủ và phổ biến nhất hiện nay về đất đai như sau: “Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất bao gồm tất cả các cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó như: khí hậu bề mặt, thổ nhưỡng, dạng địa hình, mặt nước, các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn động thực vật, trạng thái định cư của con người, những kết quả của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chứa nước hay hệ thống tiêu thoát nước, đường sá, nhà cửa…)” (Hội nghị quốc tế về Môi trường ở Rio de Janerio, Brazil, 1993) [14]. - Phân loại đất. Hiện nay, trên thế giới tùy theo mục đích phân loại mà có nhiều cách phân loại đất khác nhau.

Ở Việt Nam đất thường được phân loại theo hai cách: Phân loại đất theo thổ nhưỡng và phân loại đất theo mục đích sử dụng. + Phân loại theo thổ nhưỡng (theo khoa học đất): Mục đích để xây dựng bản đồ thổ nhưỡng. Có 3 trường phái chủ yếu: Phân loại theo nguồn gốc phát sinh, phân loại theo định lượng các tầng đất, phân loại theo FAO-UNESCO [6]. + Phân loại đất theo mục đích sử dụng.

Ở Việt Nam, qui định tại Điều 10 Luật Đất đai năm 2013 quy định căn cứ theo mục đích sử dụng, đất đai được phân thành 3 nhóm: Nhóm đất nông nghiệp, nhóm đất phi nông nghiệp, nhóm đất chưa sử dụng [25]. - Nhóm đất nông nghiệp bao gồm: Đất trồng cây hàng năm gồm đất trồng lúa và đất trồng cây hàng năm khác, đất trồng cây lâu năm, đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối, đất nông nghiệp khác. - Nhóm đất phi nông nghiệp bao gồm: Đất ở gồm đất ở tại nông thôn, đất ở tại đô thị, đất xây dựng trụ sở cơ quan, đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, đất xây dựng công trình sự nghiệp, đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp, đất sử dụng vào mục đích công cộng, đất cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng; đất làm nghĩa trang, nghĩa địa, nhà tang lễ, nhà hỏa táng, đất sông, ngòi, kênh, rạch, suối và mặt nước chuyên dùng, đất phi nông nghiệp khác. - Nhóm đất chưa sử dụng gồm các loại đất chưa xác định mục đích sử dụng.

Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 1. Quản lý nhà nước về đất đai Quản lý nhà nước về đất đai là nghiên cứu toàn bộ những đặc trưng cơ bản của đất đai nhằm nắm chắc về chất lượng, số lượng từng loại đất ở từng vùng, từng địa phương theo đơn vị hành chính ở mỗi cấp để thống nhất quy hoạch, kế hoạch, sử dụng khai thác có hiệu quả nguồn tài nguyên đất đai trong cả nước từ Trung ương đến địa phương thành một hệ thống đồng bộ thống nhất, tránh tình trạng phân tán đất, sử dụng đất không đúng mục đích hoặc bỏ hoang, bỏ hóa, làm cho đất xấu đi. Quản lý nhà nước về đất đai thống nhất trong cả nước là thống nhất về đường lối, chính sách đất đai của Đảng và Nhà nước, thể hiện cụ thể ở Luật Đất đai, những văn bản dưới luật phải được triển khai đồng bộ và thống nhất từ Trung ương đến địa phương, làm cho người sử dụng đất hiểu được pháp luật và thực hiện đúng pháp luật về đất đai. Quản lý nhà nước về đất đai nhằm cung cấp các hồ sơ, tài liệu số liệu liên quan đến đất đai trong cả nước, giúp cho Chính phủ và các ngành, các địa phương có kế hoạch sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên đất đai, là cơ sở để lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất hợp lý [16].

Tóm lại, thực chất của quản lý đất đai là quản lý con người sử dụng đất: mỗi loại đất ở mỗi vùng khác nhau được nhà nước giao quyền sử dụng đất lâu dài cho các chủ sử dụng với mục đích được luật pháp quy định, do đó việc quản lý đất đai được thực hiện nhằm giúp người sử dụng đất phát huy hiệu quả của việc sử dụng đất và đảm bảo thực hiện theo đúng quy hoạch sử dụng đất đã được duyệt. Quản lý nhà nước về đất đai được xây dựng trên nền tảng học thuyết Mác-Lê nin: “Đất là đối tượng lao động và tư liệu sản xuất chủ yếu không thể thay thế được”. Ở Việt Nam, công tác quản lý tài nguyên đất đã được quan tâm từ rất sớm, từ những năm đầu của thập kỷ 80, Nhà nước đã xây dựng một hệ thống chính sách về đất đai phù hợp với tình hình đất nước thể hiện ở chính sách thống nhất quản lý ruộng đất và tăng cường công tác quản lý ruộng đất trong cả nước, đồng thời thực hiện công tác đo đạc phân hạng đất và đăng ký thống kê đất đai trong cả nước. Đặc biệt ngày 18/12/1980 Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua Hiến pháp sửa đổi quy định: “Đất đai, rừng núi, sông hồ, hầm mỏ, tài nguyên thiên nhiên trong lòng đất, ở vùng biển và thềm lục địa… đều thuộc sở hữu toàn dân và Nhà nước thống nhất quản lý đất đai theo quy hoạch chung”.

Đây là cơ sở pháp lý vô cùng quan trọng để thực thi công tác quản lý đất đai trên phạm vi cả nước [16]. Nội dung quản lý đất nông nghiệp có những chuyển biến tích cực khi thực hiện Chỉ thị 100-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng ngày 13/01/1981 về việc mở rộng khoán sản phẩm đến nhóm lao động trong hợp tác xã nông nghiệp. Chỉ thị 100- CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng được coi là tiền đề cho những chính sách mang tính cải cách sâu rộng sau này. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 Ngày 29/12/1987, Quốc hội khoá VIII chính thức thông qua Luật đất đai 1988 và chính thức có hiệu lực từ ngày 08/01/1988.

Nghị quyết 10/NQ-TW ngày 05/04/1988 của Bộ Chính trị về giao đất cho hộ gia đình sử dụng ổn định lâu dài là dấu mốc có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sự phát triển của công tác quản lý sử dụng đất đai trong giai đoạn xây dựng đổi mới đất nước. Tiếp đó là Luật đất đai bổ sung một số điều của Luật Đất đai 1993, 2001 [16]. Hệ thống pháp luật về đất đai thời kỳ này đã đánh dấu một mốc quan trọng về sự đổi mới chính sách đất đai của Nhà nước ta với những thay đổi quan trọng như: Đất đai được khẳng định là có giá trị; ruộng đất nông lâm nghiệp được giao ổn định lâu dài cho các hộ gia đình, cá nhân; người SDĐ được hưởng các quyền: chuyển đổi, chuyển nhượng, thừa kế, cho thuê, thế chấp quyền SDĐ….và quy định 7 nội dung quản lý Nhà nước về đất đai.