Đánh giá tình hình quản lý và sử dụng đất nuôi trồng thủy sản trên địa bàn huyện Mộ Đức

Luận văn thạc sĩ phân tích tình hình quản lý và sử dụng đất nuôi trồng thủy sản tại huyện Mộ Đức, đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả.

• Tác giả: Lê Hồng Sa
• Người hướng dẫn: PGS. Hồ Kiệt
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Quản Lý Và Sử Dụng Đất Nuôi Trồng Thủy Sản Tại Huyện Mộ Đức
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Khái quát về đất đai và quản lý đất đai
• 1.1.2. Khái niệm về đất đai
• 1.1.3. Phân loại đất
• 1.1.4. Quản lý nhà nước về đất đai
• 1.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Tình hình phát triển nuôi trồng thủy sản trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình phát triển nuôi trồng thủy sản ở Việt Nam
• 1.2.2.1. Tình hình phát triển nuôi trồng thủy sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi
• 1.3. MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3.2.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.3.2.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.3.2.3. Phương pháp minh họa bằng bản đồ
• 1.3.2.4. Phương pháp đánh giá
• 1.4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI HUYỆN MỘ ĐỨC
• 1.4.1.1. Khái quát về đặc điểm điều kiện tự nhiên huyện Mộ Đức
• 1.4.1.2. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội
• 1.4.1.3. Thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng
• 1.4.2. TÌNH HÌNH QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG ĐẤT NUÔI TRỒNG THỦY SẢN TẠI HUYỆN MỘ ĐỨC
• 1.4.2.1. Hiện trạng sử dụng đất và biến động sử dụng đất
• 1.4.2.2. Tình hình quản lý và sử dụng đất nuôi trồng thủy sản
• 1.4.3. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT NUÔI TRỒNG THỦY SẢN
• 1.4.3.1. Tỷ lệ sử dụng đất
• 1.4.3.2. Hiệu quả về kinh tế
• 1.4.3.3. Hiệu quả về xã hội
• 1.4.3.4. Hiệu quả về môi trường
• 1.4.4. ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHO QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG ĐẤT NUÔI TRỒNG THỦY SẢN
• 1.4.4.1. Giải pháp về quản lý, sử dụng đất đai
• 1.4.4.2. Phát triển cơ sở hạng tầng và tổ chức sản xuất nuôi trồng thủy sản
• 1.4.4.3. Giải pháp phát triển nuôi trồng thủy sản gắn với bảo vệ môi trường
• 1.4.4.4. Phát triển khoa học công nghệ
• 1.4.4.5. Giải pháp về thực hiện các chính sách về phát triển nuôi trồng thủy sản
• 2. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tình hình quản lý và sử dụng đất nuôi trồng thủy sản tại huyện Mộ Đức

Tình hình quản lý và sử dụng đất nuôi trồng thủy sản tại huyện Mộ Đức đang gặp nhiều thách thức. Quản lý đất đai trong lĩnh vực này cần được cải thiện để đảm bảo hiệu quả và bền vững. Theo số liệu thống kê, diện tích đất nuôi trồng thủy sản tại huyện Mộ Đức là 208,59 ha. Tuy nhiên, việc sử dụng đất chưa đạt hiệu quả tối ưu. Nhiều hộ gia đình và tổ chức vẫn chưa nắm rõ các quy định về quy hoạch sử dụng đất. Điều này dẫn đến tình trạng sử dụng đất không đúng mục đích, gây lãng phí tài nguyên. Đặc biệt, việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) cho đất nuôi trồng thủy sản còn chậm, ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân. Một số vùng nuôi trồng thủy sản phát triển tự phát, không theo quy hoạch, dẫn đến ô nhiễm môi trường và xâm nhập mặn. Do đó, việc đánh giá và cải thiện quản lý tài nguyên đất đai là rất cần thiết.

1.1. Hiện trạng sử dụng đất nuôi trồng thủy sản

Hiện trạng sử dụng đất nuôi trồng thủy sản tại huyện Mộ Đức cho thấy sự gia tăng về diện tích và sản lượng. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế từ việc nuôi trồng thủy sản chưa cao. Nhiều hộ nuôi trồng thủy sản vẫn sử dụng các phương pháp truyền thống, dẫn đến năng suất thấp. Theo báo cáo, năng suất nuôi tôm trong giai đoạn 2001-2013 có sự biến động lớn, nhưng chưa đạt được mức ổn định. Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất cần được thực hiện thường xuyên để có những điều chỉnh kịp thời. Ngoài ra, việc phát triển cơ sở hạ tầng cho ngành nuôi trồng thủy sản cũng cần được chú trọng. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cần được thực hiện đồng bộ để nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.

1.2. Tình hình quản lý đất nuôi trồng thủy sản

Tình hình quản lý đất nuôi trồng thủy sản tại huyện Mộ Đức hiện nay còn nhiều bất cập. Các cơ quan chức năng chưa có sự phối hợp chặt chẽ trong việc quản lý và giám sát. Việc giao đất, cho thuê đất còn thiếu minh bạch, dẫn đến tình trạng tranh chấp và khiếu nại. Chính sách quản lý tài nguyên đất đai cần được hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn. Cần có các biện pháp cụ thể để nâng cao nhận thức của người dân về quy hoạch sử dụng đất. Việc tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo về quản lý và sử dụng đất nuôi trồng thủy sản là rất cần thiết. Đồng thời, cần có các giải pháp bảo vệ môi trường, đảm bảo phát triển bền vững cho ngành nuôi trồng thủy sản tại huyện Mộ Đức.

II. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nuôi trồng thủy sản

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nuôi trồng thủy sản tại huyện Mộ Đức cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Tỷ lệ sử dụng đất cho nuôi trồng thủy sản hiện nay chưa đạt yêu cầu. Nhiều diện tích đất vẫn chưa được khai thác hiệu quả. Việc đánh giá tác động của các hoạt động nuôi trồng thủy sản đến môi trường cũng cần được thực hiện. Các chỉ số về hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường cần được xem xét đồng bộ. Cần có các nghiên cứu sâu hơn về kinh tế thủy sản để đưa ra các giải pháp phù hợp. Việc áp dụng công nghệ mới trong nuôi trồng thủy sản cũng cần được khuyến khích. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ môi trường. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cần được thực hiện để thúc đẩy phát triển bền vững cho ngành nuôi trồng thủy sản.

2.1. Hiệu quả về kinh tế

Hiệu quả kinh tế từ việc sử dụng đất nuôi trồng thủy sản tại huyện Mộ Đức chưa đạt mức tối ưu. Mặc dù có sự gia tăng về sản lượng, nhưng lợi nhuận từ nuôi trồng thủy sản vẫn còn thấp. Nhiều hộ nuôi trồng thủy sản chưa áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến, dẫn đến năng suất không cao. Cần có các chương trình hỗ trợ về vốn và kỹ thuật cho người dân. Việc phát triển thủy sản bền vững cần được chú trọng để đảm bảo lợi ích lâu dài cho người dân. Các chính sách khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực này cũng cần được xem xét. Đặc biệt, việc xây dựng các mô hình nuôi trồng thủy sản hiệu quả cần được nhân rộng.

2.2. Hiệu quả về xã hội

Hiệu quả xã hội từ việc sử dụng đất nuôi trồng thủy sản tại huyện Mộ Đức cũng cần được đánh giá. Ngành nuôi trồng thủy sản đã tạo ra nhiều việc làm cho người dân địa phương. Tuy nhiên, việc phát triển ngành này cũng cần đảm bảo các yếu tố xã hội khác như an sinh xã hội và bảo vệ môi trường. Cần có các chương trình đào tạo nghề cho người dân để nâng cao kỹ năng trong nuôi trồng thủy sản. Việc bảo vệ môi trường cũng cần được chú trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành nuôi trồng thủy sản. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cần được thực hiện để nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nuôi trồng thủy sản (NTTS) là ngành sản xuất thực phẩm phát triển nhanh nhất trên thế giới, đóng góp ngày càng lớn vào nguồn cung protein động vật toàn cầu. Sản lượng NTTS toàn cầu tăng từ 32,4 triệu tấn năm 2000 lên 66,6 triệu tấn năm 2012, với tốc độ tăng trưởng bình quân 6,2%/năm. Tại Việt Nam, sản lượng thủy sản năm 2013 đạt khoảng 5,9 triệu tấn, trong đó sản lượng nuôi trồng đạt 3,2 triệu tấn, tăng 3,2% so với năm trước. Tỉnh Quảng Ngãi, đặc biệt huyện Mộ Đức, có diện tích đất NTTS khoảng 208,59 ha (năm 2014), với sự phát triển mạnh mẽ của các loại hình nuôi tôm chân trắng, cá nước ngọt và nuôi mặn lợ. Tuy nhiên, công tác quản lý và sử dụng đất NTTS còn nhiều bất cập như giao đất, cho thuê đất chậm, ô nhiễm môi trường và biến động diện tích đất không phù hợp quy hoạch.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng quản lý và sử dụng đất NTTS trên địa bàn huyện Mộ Đức giai đoạn 2009-2013, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững ngành NTTS. Nghiên cứu có phạm vi không gian tại các xã, thị trấn có đất NTTS trên địa bàn huyện và phạm vi thời gian tập trung vào giai đoạn 2009-2013. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ cơ quan quản lý nhà nước hoàn thiện chính sách, quy hoạch sử dụng đất NTTS, đồng thời góp phần phát triển kinh tế nông thôn và bảo vệ môi trường tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết quản lý đất đai và phát triển bền vững. Quản lý đất đai được hiểu là quá trình tác động, điều khiển các hoạt động sử dụng đất nhằm đạt mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và sử dụng hợp lý tài nguyên đất. Luật Đất đai năm 2013 của Việt Nam quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện quản lý, trong đó đất NTTS là nhóm đất nông nghiệp quan trọng. Khái niệm phát triển bền vững được áp dụng nhằm đảm bảo hài hòa giữa hiệu quả kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường trong quản lý và sử dụng đất NTTS.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Quản lý đất đai: Quá trình tổ chức, điều hành việc sử dụng đất theo quy hoạch, kế hoạch và pháp luật.
• Hiệu quả sử dụng đất: Đánh giá dựa trên hiệu quả kinh tế (giá trị sản xuất, lợi nhuận), hiệu quả xã hội (giải quyết việc làm, cải thiện đời sống) và hiệu quả môi trường (bảo vệ tài nguyên, hạn chế ô nhiễm).
• Quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất: Phân bổ và tổ chức sử dụng đất theo không gian và thời gian nhằm phát triển bền vững.
• Phát triển bền vững: Đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan quản lý nhà nước như Phòng Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp & PTNT tỉnh Quảng Ngãi, UBND huyện Mộ Đức và các xã liên quan. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát, phỏng vấn trực tiếp 15 hộ gia đình và 2 dự án nuôi trồng thủy sản tiêu biểu tại xã Đức Thắng, Đức Chánh và Đức Minh.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 15 hộ gia đình và 2 dự án nuôi trồng thủy sản, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm phản ánh đa dạng các hình thức sử dụng đất NTTS. Phân tích số liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh biến động diện tích, sản lượng, giá trị sản xuất và hiệu quả kinh tế xã hội. Ngoài ra, dữ liệu được minh họa bằng bản đồ hiện trạng sử dụng đất NTTS và các biểu đồ so sánh năng suất, sản lượng theo thời gian.

Timeline nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2009-2013, với thu thập số liệu và khảo sát thực địa trong năm 2014-2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích và biến động đất NTTS: Diện tích đất NTTS trên địa bàn huyện Mộ Đức năm 2013 đạt khoảng 208,59 ha, tăng nhẹ so với giai đoạn trước. Tuy nhiên, biến động diện tích đất nuôi trồng thủy sản có xu hướng chuyển đổi từ đất nuôi tôm sú sang nuôi tôm chân trắng với tốc độ tăng trưởng bình quân 31,2%/năm đối với tôm chân trắng giai đoạn 2006-2013, trong khi diện tích nuôi tôm sú giảm 34,7%/năm.

2. Hiệu quả kinh tế: Giá trị sản xuất NTTS tăng trưởng bình quân 21,2%/năm trong giai đoạn 2001-2013, cao hơn nhiều so với tốc độ tăng diện tích nuôi (8,4%/năm). Năng suất nuôi tôm chân trắng đạt trung bình 7,59 tấn/ha, cao hơn nhiều so với mức trung bình toàn quốc (3,48 tấn/ha). Lợi nhuận từ các dự án nuôi trồng thủy sản đạt khoảng 350-400 triệu đồng/năm/trang trại.

3. Hiệu quả xã hội: NTTS tạo việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương, góp phần cải thiện đời sống và thu nhập. Tỷ lệ lao động tham gia NTTS chiếm tỷ trọng đáng kể trong cơ cấu lao động nông nghiệp của huyện.

4. Hiệu quả môi trường và quản lý: Tình trạng ô nhiễm môi trường do nước thải NTTS chưa được kiểm soát tốt, gây ảnh hưởng đến chất lượng nước và đất. Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất NTTS còn chậm, chưa đồng bộ với quy hoạch sử dụng đất, dẫn đến tình trạng sử dụng đất không hiệu quả và phát triển tự phát.

Thảo luận kết quả

Biểu đồ biến động diện tích và sản lượng NTTS cho thấy sự chuyển dịch rõ rệt từ nuôi tôm sú sang tôm chân trắng, phù hợp với xu hướng toàn cầu do tôm chân trắng có năng suất và hiệu quả kinh tế cao hơn. So sánh năng suất NTTS của huyện Mộ Đức với các tỉnh trong khu vực Nam Trung Bộ cho thấy Quảng Ngãi đạt năng suất tôm sú 0,77 tấn/ha, cao hơn nhiều so với các tỉnh như Đà Nẵng (0,22 tấn/ha) và Bình Định (0,16 tấn/ha).

Nguyên nhân hiệu quả kinh tế cao là do áp dụng kỹ thuật nuôi tiên tiến, quy mô nuôi tập trung và sự hỗ trợ của chính sách địa phương. Tuy nhiên, việc quản lý đất NTTS còn nhiều hạn chế như giao đất, cho thuê đất chưa kịp thời, chưa kiểm soát tốt ô nhiễm môi trường, dẫn đến nguy cơ suy thoái đất và ảnh hưởng đến phát triển bền vững.

So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả nghiên cứu tại huyện Mộ Đức phù hợp với xu hướng phát triển NTTS bền vững, nhấn mạnh vai trò của quản lý đất đai hiệu quả và bảo vệ môi trường trong phát triển ngành NTTS. Các biểu đồ và bản đồ minh họa hiện trạng sử dụng đất NTTS, biến động diện tích và năng suất nuôi trồng sẽ giúp trực quan hóa các vấn đề và hỗ trợ đề xuất giải pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác quy hoạch và quản lý đất NTTS: Cơ quan quản lý nhà nước cần rà soát, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất NTTS phù hợp với thực tế phát triển, đảm bảo giao đất, cho thuê đất đúng quy định, ổn định quyền sử dụng đất cho người dân và doanh nghiệp. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: UBND huyện, Sở Tài nguyên và Môi trường.

2. Phát triển cơ sở hạ tầng và tổ chức sản xuất: Đầu tư hệ thống cấp thoát nước, xử lý nước thải, cải tạo đất nuôi trồng thủy sản nhằm nâng cao năng suất và bảo vệ môi trường. Hỗ trợ tổ chức các hợp tác xã, trang trại NTTS quy mô lớn, áp dụng công nghệ cao. Thời gian: 3-5 năm; chủ thể: Sở Nông nghiệp & PTNT, UBND huyện.

3. Bảo vệ môi trường và kiểm soát ô nhiễm: Xây dựng hệ thống giám sát chất lượng nước, đất vùng NTTS; áp dụng các biện pháp xử lý nước thải, hạn chế sử dụng hóa chất độc hại; tuyên truyền nâng cao nhận thức người dân về bảo vệ môi trường. Thời gian: liên tục; chủ thể: UBND huyện, các tổ chức môi trường.

4. Thực hiện chính sách hỗ trợ phát triển NTTS bền vững: Ban hành các chính sách ưu đãi về tín dụng, kỹ thuật, đào tạo lao động cho ngành NTTS; khuyến khích phát triển các loại hình nuôi trồng có giá trị kinh tế cao và thân thiện môi trường. Thời gian: 2-3 năm; chủ thể: Sở Nông nghiệp & PTNT, các tổ chức chính sách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về đất đai và nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện chính sách, quy hoạch và quản lý đất NTTS, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và bảo vệ môi trường.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành quản lý đất đai, nông nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, số liệu thực tế và phân tích hiệu quả sử dụng đất NTTS tại địa phương.

3. Doanh nghiệp và hộ nuôi trồng thủy sản: Áp dụng các giải pháp quản lý đất đai, kỹ thuật nuôi trồng và bảo vệ môi trường nhằm nâng cao năng suất và lợi nhuận.

4. Các tổ chức phát triển nông thôn và môi trường: Sử dụng luận văn làm cơ sở để xây dựng các chương trình hỗ trợ phát triển NTTS bền vững, bảo vệ tài nguyên và môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đánh giá quản lý và sử dụng đất NTTS?
   Đánh giá giúp xác định thực trạng, hiệu quả sử dụng đất, từ đó đề xuất giải pháp quản lý phù hợp, nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường, đảm bảo phát triển bền vững ngành NTTS.

2. Diện tích đất NTTS tại huyện Mộ Đức có xu hướng thay đổi như thế nào?
   Diện tích đất NTTS tăng nhẹ, nhưng có sự chuyển dịch rõ rệt từ nuôi tôm sú sang nuôi tôm chân trắng với tốc độ tăng trưởng bình quân 31,2%/năm đối với tôm chân trắng.

3. Hiệu quả kinh tế của NTTS tại huyện Mộ Đức ra sao?
   Giá trị sản xuất NTTS tăng trưởng bình quân 21,2%/năm, năng suất tôm chân trắng đạt 7,59 tấn/ha, cao hơn mức trung bình toàn quốc, mang lại lợi nhuận đáng kể cho người nuôi.

4. Những vấn đề môi trường nào đang ảnh hưởng đến NTTS?
   Ô nhiễm nước do nước thải NTTS chưa được xử lý triệt để, ô nhiễm đất và xâm nhập mặn là những thách thức lớn, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và bền vững ngành NTTS.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng đất NTTS?
   Tăng cường quy hoạch, đầu tư cơ sở hạ tầng, kiểm soát ô nhiễm, hỗ trợ kỹ thuật và chính sách ưu đãi cho người nuôi là các giải pháp trọng tâm nhằm phát triển NTTS bền vững.

Kết luận

• Đất nuôi trồng thủy sản tại huyện Mộ Đức có diện tích khoảng 208,59 ha, với sự chuyển dịch mạnh mẽ từ nuôi tôm sú sang tôm chân trắng.
• Hiệu quả kinh tế NTTS tăng trưởng nhanh, năng suất và lợi nhuận cao, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương.
• Quản lý đất NTTS còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và kiểm soát ô nhiễm môi trường.
• Đề xuất các giải pháp về quy hoạch, đầu tư cơ sở hạ tầng, bảo vệ môi trường và chính sách hỗ trợ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất NTTS.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân trong phát triển ngành NTTS bền vững tại huyện Mộ Đức.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, tiếp tục giám sát và đánh giá hiệu quả quản lý đất NTTS trong các giai đoạn tiếp theo.

Các cơ quan quản lý và người nuôi trồng thủy sản cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các biện pháp quản lý và phát triển bền vững ngành NTTS, góp phần nâng cao đời sống và bảo vệ môi trường địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái quát về đất đai và quản lý đất đai Quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người để chúng phát triển phù hợp với quy luật, đạt được mục tiêu đề ra, đúng ý chí của con người quản lý và bao gồm 5 yếu tố quản lý: xã hội, chính trị, tổ chức, quyền uy và thông tin. Quản lý Nhà nước về đất đai là một dạng quản lý cụ thể của quản lý Nhà nước đối với lĩnh vực của xã hội là đất đai.

Đó là nghiên cứu toàn bộ những đặc trưng của đất đai nhằm nắm chắc về số lượng, chất lượng từng loại đất của từng vùng, từng địa phương theo đơn vị hành chính ở mỗi cấp. Từ đó, thống nhất về quy hoạch, kế hoạch sử dụng khai thác có hiệu quả nguồn tài nguyên đất đai trong cả nước, từ trung ương đến địa phương thành một hệ thống quản lý đồng bộ, thống nhất, tránh tình trạng phân tán đất, sử dụng không đúng mục đích hoặc bỏ hoang, bỏ hóa làm cho đất bị thoái hóa. Hiến pháp Nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 khẳng định tại Điều 53: “Đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tài sản do Nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý”; Khoản 1, Điều 54 “Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước, được quản lý theo pháp luật ”[21]. Luật Đất đai năm 2013 tại Điều 4 cũng quy định: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý.

Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đất theo quy định của Luật này” [23]. Khái niệm về đất đai Trong nền sản xuất, đất đai giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Đất đai là điều kiện vật chất mà mọi vật chất, mọi sản xuất và sinh hoạt đều cần đến. Đất đai là khởi điểm tiếp xúc và sử dụng tự nhiên ngay sau khi nhân loại xuất hiện.

Trong quá trình phát triển của xã hội loài người, sự hình thành và phát triển của mọi nền văn minh vật chất và văn minh tinh thần, tất cả các kỹ thuật vật chất và văn hóa khoa học đều được xây dựng trên nền tảng cơ bản là sử dụng đất đai. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam thì đất là lớp mỏng trên cùng của vỏ Trái đất tương đối tơi xốp do các loại đá phong hoá ra, có độ phì, trên đó cây cỏ có thể mọc được. Đất hình thành do tác động tổng hợp của nước, không khí và sinh vật lên đá mẹ. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 Như vậy, tùy theo quan điểm trong từng lĩnh vực về chuyên môn mà đất đai được các tác giả nhìn nhận trên các phương diện khác nhau và có nhiều ý nghĩa khác nhau.

Về mặt thuật ngữ khoa học “Đất” và “Đất đai”có sự phân biệt nhất định [17]. - Đất (soil) là lớp đất mặt của vỏ trái đất gọi là thổ nhưỡng. Thổ nhưỡng phát sinh là do tác động lẫn nhau của khí trời (khí quyển), nước (thủy quyển), sinh vật (sinh quyển) và đá mẹ (thạch quyển) qua thời gian lâu dài. - Đất đai (land) có thể được hiểu theo nhiều cách khác nhau, đất như là không gian, cộng đồng lãnh thổ, vị trí địa lý, nguồn vốn, môi trường, tài sản.

Trong quản lý Nhà nước về đất đai người ta thường đề cập đến đất đai theo khái niệm đất (land). Tuy nhiên, khái niệm đầy đủ và phổ biến nhất hiện nay về đất đai như sau: “Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất bao gồm tất cả các cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó như: khí hậu bề mặt, thổ nhưỡng, dạng địa hình, mặt nước, các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn động thực vật, trạng thái định cư của con người, những kết quả của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chứa nước hay hệ thống tiêu thoát nước, đường sá, nhà cửa…)” (Hội nghị quốc tế về Môi trường ở Rio de Janerio, Brazil, 1993) [17] - Phân loại đất. Hiện nay, trên thế giới tùy theo mục đích phân loại mà có nhiều cách phân loại đất khác nhau. Ở Việt Nam đất thường được phân loại theo hai cách: Phân loại đất theo thổ nhưỡng và phân loại đất theo mục đích sử dụng.

+ Phân loại theo thổ nhưỡng (theo khoa học đất): Mục đích để xây dựng bản đồ thổ nhưỡng. Có 3 trường phái chủ yếu: Phân loại theo nguồn gốc phát sinh, phân loại theo định lượng các tầng đất, phân loại theo FAO-UNESCO [17]. + Phân loại đất theo mục đích sử dụng. Ở Việt Nam, qui định tại Điều 10 Luật Đất đai năm 2013 quy định căn cứ theo mục đích sử dụng, đất đai được phân thành 3 nhóm: Nhóm đất nông nghiệp, nhóm đất phi nông nghiệp, nhóm đất chưa sử dụng [23].

- Nhóm đất nông nghiệp bao gồm: Đất trồng cây hàng năm gồm đất trồng lúa và đất trồng cây hàng năm khác, đất trồng cây lâu năm, đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối, đất nông nghiệp khác. - Nhóm đất phi nông nghiệp bao gồm: Đất ở gồm đất ở tại nông thôn, đất ở tại đô thị, đất xây dựng trụ sở cơ quan, đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, đất xây dựng công trình sự nghiệp, đất sản xuất, kinh doanh phi nông nghiệp, đất sử dụng Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 vào mục đích công cộng, đất cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng; đất làm nghĩa trang, nghĩa địa, nhà tang lễ, nhà hỏa táng, đất sông, ngòi, kênh, rạch, suối và mặt nước chuyên dùng, đất phi nông nghiệp khác. - Nhóm đất chưa sử dụng gồm các loại đất chưa xác định mục đích sử dụng. Quản lý nhà nước về đất đai Ngày nay, do vai trò quan trọng của tài nguyên đất và yêu cầu đa chức năng, đa mục đích của khoa học quản lý nhà nước về đất đai, cần hoàn thiện hơn nữa phương pháp luận khoa học và các phương pháp triển khai công việc của quản lý đất đai.

Từ góc độ khoa học, theo A. Phexenco (2000), quản lý đất đai được xem như là một lĩnh vực có những đặc trưng sau: - Quản lý đất đai là quá trình mang tính chất liên tục theo thời gian và không gian; - Quản lý đất đai là quá trình có mục tiêu rõ rệt, đòi hỏi sự phân tích sâu sắc, xử lý và sử dụng những thông tin thu thập được để đặt ra mục đích và giải quyết nhiệm vụ đánh giá đất đai và những bất động sản gắn liền với đất. - Những tư liệu quản lý đất đai tác động đến chức năng quản lý tài nguyên đất và các lĩnh vực khác của nền kinh tế quốc dân, đến cơ chế quản lý trong nền kinh tế thị trường. - Đặc biệt của quản lý đất đai thể hiện ở chỗ đối tượng nghiên cứu là thửa đất, nguồn sản sinh ra của cải vật chất và là tư liệu chung của sản xuất.

Vì vậy, đặc trưng của quản lý đất đai được chế định bởi những thuộc tính của đất đai. Như vậy, quản lý đất đai là sự tổng hợp các yếu tố và tính chất của đất đai trong mối quan hệ và tương tác với nhau theo một cấu thành nào đó nhằm cung cấp cho các đối tượng sử dụng những thông tin về các thửa đất. Nếu xem xét quản lý đất đai với tư cách là một ngành khoa học có thể đưa ra định nghĩa sau: “ Quản lý đất đai là khoa học nghiên cứu những qui luật khách quan về cung cấp thông tin, hệ thống hóa cách thức và phương pháp đánh giá đất đai như một tư liệu chung của sản xuất, trong mối quan hệ tương tác giữa chủ thể và khách thể sử dụng đất” [13]. Ở Việt Nam, công tác quản lý tài nguyên đất đã được quan tâm từ rất sớm, từ những năm đầu của thập kỷ 80, Nhà nước đã xây dựng một hệ thống chính sách về đất đai phù hợp với tình hình đất nước thể hiện ở chính sách thống nhất quản lý ruộng đất và tăng cường công tác quản lý ruộng đất trong cả nước, đồng thời thực hiện công tác đo đạc phân hạng đất và đăng ký thống kê đất đai trong cả nước.

Đặc biệt ngày 18/12/1980 Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua Hiến pháp sửa đổi quy định: “Đất đai, rừng núi, sông hồ, hầm mỏ, tài nguyên thiên nhiên trong lòng đất, ở vùng biển và thềm lục địa… đều thuộc sở hữu toàn dân và Nhà nước Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 thống nhất quản lý đất đai theo quy hoạch chung”. Đây là cơ sở pháp lý vô cùng quan trọng để thực thi công tác quản lý đất đai trên phạm vi cả nước. Nội dung quản lý đất nông nghiệp có những chuyển biến tích cực khi thực hiện Chỉ thị 100-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng ngày 13/01/1981 về việc mở rộng khoán sản phẩm đến nhóm lao động trong hợp tác xã nông nghiệp. Chỉ thị 100- CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng được coi là tiền đề cho những chính sách mang tính cải cách sâu rộng sau này.

Ngày 29/12/1987, Quốc hội khoá VIII chính thức thông qua Luật đất đai 1988 và chính thức có hiệu lực từ ngày 08/01/1988. Nghị quyết 10/NQ-TW ngày 05/04/1988 của Bộ Chính trị về giao đất cho hộ gia đình sử dụng ổn định lâu dài là dấu mốc có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sự phát triển của công tác quản lý sử dụng đất đai trong giai đoạn xây dựng đổi mới đất nước. Tiếp đó là Luật đất đai bổ sung một số điều của Luật Đất đai 1993, 2001. Hệ thống pháp luật về đất đai thời kỳ này đã đánh dấu một mốc quan trọng về sự đổi mới chính sách đất đai của Nhà nước ta với những thay đổi quan trọng như: Đất đai được khẳng định là có giá trị; ruộng đất nông lâm nghiệp được giao ổn định lâu dài cho các hộ gia đình, cá nhân; người SDĐ được hưởng các quyền: chuyển đổi, chuyển nhượng, thừa kế, cho thuê, thế chấp quyền SDĐ….