ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Ông cha ta có câu “Tấc đất tấc vàng”. Từ xưa đến nay, đất đai luôn là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá cần được bảo vệ và quản lý. Đất đai là điều kiện vật chất chung nhất đối với mọi ngành sản xuất và hoạt động của con người, vừa là đối tượng lao động, vừa là phương tiện lao động.
Đất đai là tài nguyên không tái tạo và nằm trong nhóm tài nguyên hạn chế của Việt Nam. Trong thời kỳ hội nhập hiện nay, nền kinh tế phát triển chóng mặt cùng với sự gia tăng dân số quá nhanh kéo theo đó là quá trình đô thị hóa. Nhu cầu sử dụng đất của con người ngày càng tăng trong khi quỹ đất lại cố định, cộng thêm đó là việc con người khai thác các nguồn tài nguyên một cách triệt để phục vụ cho cuộc sống của mình mà không tu bổ nó, dẫn đến sự suy thoái và cạn kiệt các nguồn tài nguyên trong đó phải nói đến đất đai. Do đó vấn đề đặt ra là phải sử dụng đất như thế nào cho hợp lý, hiệu quả, tiết kiệm.
Huyện Văn Quan là một huyện miền núi thuộc tỉnh Lạng Sơn. Công tác quản lý đất đai trên địa bàn đã được thực hiện xuyên suốt từ Luật cải cách ruộng đất năm 1953 cho đến Luật Đất đai 2003. Tuy nhiên công tác này còn gặp nhiều khó khăn do nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân chủ yếu là kinh tế của vùng khó khăn, hiểu biết pháp luật của người dân ở mức độ thấp và trình độ chuyên môn của cán bộ địa chính còn nhiều hạn chế. Để thấy được phần nào của toàn cảnh công tác quản lý nhà nước về đất đai theo các nội dung của Luật Đất đai 2003 và hướng dẫn trong luật mới, cần đánh giá một cách khách quan công tác này trên địa bàn huyện để rút ra được những bài học, kinh nghiệm cho những năm tiếp theo.
n 2 Xuất phát từ yêu cầu của công tác quản lý nhà nước về đất đai, được sự phân công của Khoa Quản lý tài nguyên, dưới sự hướng dẫn của Thầy giáo Th.S Nguyễn Đình Thi - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, em tiến hành thực hiện đề tài “Đánh giá công tác quản lý nhà nước về đất đai của huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn, giai đoạn 2010 đến 2013” 1. Mục đích đề tài - Tìm hiểu tình hình quản lý và sử dụng đất đai giai đoạn 2010 - 2013 của huyện Văn Quan theo 13 nội dung quản lý Nhà nước về đất đai. - Đánh giá những điểm mạnh và hạn chế trong công tác quản lý và sử dụng đất đai của huyện Văn Quan giai đoạn 2010 - 2013. - Tìm ra những nguyên nhân và đề ra một số giải pháp để thực hiện tốt công tác quản lý Nhà nước về đất đai trong thời gian tiếp theo.
Yêu cầu đề tài - Nắm vững nội dung quản lý nhà nước về đất đai theo quy định của Luật Đất đai 1993 và Luật Đất đai 2003, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về đất đai của Trung ương và địa phương. - Nắm vững thực trạng quản lý nhà nước về đất đai tại địa phương. Các số liệu điều tra, thu thập được phải đảm bảo được tính trung thực, khách quan. - Những kiến nghị đề xuất với các cấp có thẩm quyền phải phù hợp với thực tế ở địa phương và phù hợp với luật pháp do Nhà nước quy định.
n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Những khái niệm chung về quản lý Nhà nước về đất đai Các quan hệ đất đai là các quan hệ xã hội trong lĩnh vực kinh tế, bao gồm: quan hệ về sở hữu đất đai, quan hệ về sử dụng đất đai. Nghiên cứu về quan hệ đất đai ta thấy có các quyền năng của sở hữu nhà nước về đất đai như quyền chiếm hữu đất đai, quyền sử dụng đất đai và quyền định đoạt đất đai.
Nhà nước không trực tiếp thực hiện các quyền năng này mà thông qua các hệ thống các cơ quan nhà nước do Nhà nước thành lập, thông qua các tổ chức, cá nhân sử dụng đất theo những quy định và theo sự giám sát của Nhà nước. “Quản lý nhà nước về đất đai là tổng hợp các hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền để thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu Nhà nước đối với đất đai; đó là các hoạt động trong việc nắm chắc tình hình sử dụng đất; trong việc phân phối và phân phối lại quỹ đất đai theo quy hoạch, kế hoạch; trong việc kiểm tra, giám sát quá trình quản lý và sử dụng đất; trong việc điều tiết các nguồn lợi từ đất đai”. (Nguyễn Khắc Thái Sơn, 2007)[8] Quản lý nhà nước về đất đai nhằm bảo vệ quyền sở hữu nhà nước đối với đất đai, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất; đảm bảo sử dụng hợp lý quỹ đất đai của đất nước; tăng cường hiệu quả sử dụng đất; đồng thời bảo vệ đất, cải tạo đất và bảo vệ môi trường. Các phương pháp quản lý nhà nước về đất đai có vai trò quan trọng trong hệ thống quản lý và được hình thành từ những phương pháp quản lý nhà nước nói chung.
Có thể chia thành hai nhóm phương pháp sau: + Các phương pháp thu thập thông tin về đất đai như: phương pháp thống kê, phương pháp toán học, phương pháp điều tra xã hội học. n 4 + Các phương pháp tác động đến con người trong quản lý đất đai như: phương pháp hành chính, phương pháp kinh tế, phương pháp tuyên truyền, giáo dục. Hệ thống các công cụ quản lý nhà nước về đất đai đa dạng và hoạt động có hiệu quả đã góp phần quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về đất đai trong những năm qua đạt kết quả cao. Đó là: + Công cụ pháp luật + Công cụ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất + Công cụ tài chính 2.
Cơ sở pháp lý hiện hành của công tác quản lý nhà nước về đất đai Công tác quản lý nhà nước về đất đai phải dựa vào các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước. Từ năm 1992 đến nay Quốc hội, Chính phủ, các Bộ, Ngành liên quan đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật về đất đai, cụ thể như sau: - Hiến pháp năm 1992; - Luật Đất đai năm 1993; - Luật sửa đổi bổ sung một số điều của luật đất đai 1998; - Luật sửa đổi bổ sung một số điều của luật đất đai 2001; - Luật đất đai 2003; - Nghị định số 181/ 2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật đất đai; - Nghị định số 182/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của chính phủ về xử phạt hành chính trong lĩnh vực đất đai; - Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của chính phủ về giá đất; - Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế; n 5 - Thông tư số 28/2004/TT-BTNMT ngày 01/11/2004 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc thống kê, kiểm kê và xây dựng bản đồ hiện trạng sử dụng đất; - Thông tư số 29/2004/TT-BTNMT ngày 01/11/2004 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc hướng dẫn lập, quản lý, chỉnh lý hồ sơ địa chính; - Thông tư số 30/2004/TT-BTNMT ngày 01/11/2004 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc hướng dẫn lập, điều chỉnh và thẩm định quy hoạch kế hoạch sử dụng đất; - Thông tư số 114/2004/TT-BTC ngày 26/11/2004 của Bộ Tài chính về hướng dẫn thực hiện Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất; - Thông tư số 117/2004/TT-BTC ngày 17/12/2004 của Bộ Tài chính về hướng dẫn thực hiện Nghị định 198/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về thu tiền sử dụng đất; - Thông tư số 01/2005/TT-BTNMT ngày 13/04/2005 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai; - Thông tư liên tịch số 04/2006/TTLT/BTP-BTNMT ngày 13/06/2006 của liên Bộ Tư pháp – Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc hướng dẫn công chứng, chứng thực hợp đồng, văn bản thực hiện quyền của người sử dụng đất; - Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp GCNQSDĐ, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi dưỡng, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai; - Nghị định số 123/2007/NĐ-CP ngày 27/07/2007 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất; n 6 - Thông tư 06/2007/TT-BTNMT ngày 15/06/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ- CP ngày 25/05/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai; - Thông tư 09/2007/TT-BTNMT ngày 02/08/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn việc lập, chỉnh lý, quản lý hồ sơ địa chính; - Thông tư 08/2007/TT-BTNMT ngày 02/08/2007 của Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện thống kê, kiểm kê đất đai và xây dựng bản đồ hiện trạng sử dụng đất; - Quyết định 08/2008/QĐ-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc ban hành quy phạm thành lập bản đồ địa chính tỷ lệ 1:200, 1:500, 1:1000, 1:2000, 1:5000, 1:10000 ban hành ngày 05/12/2008 - Thông tư liên tịch số 14/2008/TTLT-BTC-BTNMT ngày 31/01/2008 của liên Bộ Tài chính – Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai; - Quyết định 10/2008/QĐ-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật đo đạc lập bản đồ địa chính, đăng ký quyền sử dụng đất, lập hồ sơ địa chính, cấp GCNQSDĐ ban hành ngày 03/02/2009; - Thông tư 19/2009/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy hoạch chi tiết việc lập, điều chỉnh và quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất ban hành ngày 17/12/2009.