Đánh Giá Nguy Cơ Ngưng Thở Khi Ngủ Do Tắc Nghẽn Ở Bệnh Nhân Bệnh Phổi Tắc Nghẽn Mạn Tính

Đánh giá nguy cơ ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn ở bệnh nhân phổi tắc nghẽn mãn tính bằng thang điểm STOP-BANG hiệu quả và chính xác.

• Tác giả: Dương Duy Khoa
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thượng Vũ
• Trường học: Đại Học Y Dược TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Đánh Giá Nguy Cơ Ngưng Thở Khi Ngủ Do Tắc Nghẽn Ở Bệnh Nhân COPD
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ OSA
• 1.1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.2. Dịch tễ học
• 1.1.3. Yếu tố nguy cơ
• 1.1.4. Sinh bệnh học
• 1.1.5. Biểu hiện lâm sàng
• 1.1.6. Chẩn đoán và đánh giá
• 1.1.7. Hậu quả và biến chứng của OSA
• 1.1.8. OSA và các bệnh đồng mắc
• 1.2. TỔNG QUAN VỀ VIỆC TẦM SOÁT OSA VÀ VỀ THANG ĐIỂM STOP-BANG
• 1.3. TỔNG QUAN VỀ COPD
• 1.3.1. Dịch tễ học
• 1.3.2. Chẩn đoán và đánh giá
• 1.3.3. COPD và các bệnh đồng mắc
• 1.4. TỔNG QUAN VỀ HỘI CHỨNG CHỒNG LẤP OSA-COPD
• 1.4.1. Dịch tễ học
• 1.4.2. Biến chứng và hậu quả
• 1.5. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ OSA VÀ HỘI CHỨNG CHỒNG LẤP OSA-COPD TẠI VIỆT NAM
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. GIAI ĐOẠN 1: PHIÊN DỊCH VÀ KIỂM ĐỊNH PHIÊN BẢN TIẾNG VIỆT CỦA BẢNG CÂU HỎI STOP-BANG
• 2.1.1. Thiết kế nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thu thập số liệu
• 2.1.3. Kế hoạch và lưu đồ nghiên cứu
• 2.2. GIAI ĐOẠN 2: XÁC ĐỊNH TỶ LỆ BỆNH NHÂN COPD NGOẠI TRÚ CÓ NGUY CƠ MẮC OSA BẰNG THANG ĐIỂM STOP-BANG
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Thu thập số liệu
• 2.2.3. Kế hoạch và lưu đồ nghiên cứu
• 2.3. VẤN ĐỀ THỐNG KÊ
• 2.4. GIẢM THIỂU SAI LỆCH
• 2.4.1. Sai lệch chọn lựa
• 2.4.2. Sai lệch đo lường
• 2.5. VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. GIAI ĐOẠN 1: PHIÊN DỊCH VÀ KIỂM ĐỊNH PHIÊN BẢN TIẾNG VIỆT CỦA THANG ĐIỂM STOP-BANG
• 3.1.1. Phiên dịch và thích ứng bảng câu hỏi STOP-Bang. Đặc điểm dân số nghiên cứu
• 3.1.2. Kết quả của bảng câu hỏi SBVN
• 3.1.3. Kết quả đo đa ký giấc ngủ. Khả năng dự đoán OSA của bảng câu hỏi SBVN
• 3.2. GIAI ĐOẠN 2: XÁC ĐỊNH TỶ LỆ BỆNH NHÂN COPD NGOẠI TRÚ CÓ NGUY CƠ MẮC OSA BẰNG THANG ĐIỂM STOP-BANG
• 3.2.1. Đặc điểm dân số nghiên cứu
• 3.2.2. Đặc điểm COPD. Nguy cơ OSA theo bảng câu hỏi SBVN
• 3.2.3. Phân tích mối liên quan giữa điểm SBVN và bệnh đồng mắc, giữa SBVN và biến chứng của COPD
• 3.2.4. Phân tích mối liên quan giữa điểm SBVN và tiền căn đợt cấp COPD
• 3.2.5. Phân tích mối liên quan giữa điểm SBVN và chất lượng cuộc sống
• 3.2.6. Các phân tích dưới nhóm những bệnh nhân có kết quả hô hấp ký
• 4. CHƯƠNG 4: BIỆN LUẬN
• 4.1. GIAI ĐOẠN 1: PHIÊN DỊCH VÀ KIỂM ĐỊNH PHIÊN BẢN TIẾNG VIỆT CỦA THANG ĐIỂM STOP-BANG
• 4.1.1. Phiên dịch và thích ứng bảng câu hỏi STOP-Bang. Kiểm định bảng câu hỏi STOP-Bang phiên bản Việt Nam
• 4.2. GIAI ĐOẠN 2: XÁC ĐỊNH TỶ LỆ BỆNH NHÂN COPD NGOẠI TRÚ CÓ NGUY CƠ MẮC OSA BẰNG THANG ĐIỂM STOP-BANG
• 4.2.1. Đặc điểm dân số nghiên cứu
• 4.2.2. Nguy cơ OSA theo bảng câu hỏi SBVN
• 4.2.3. Phân tích mối liên quan giữa điểm SBVN và các bệnh đồng mắc
• 4.2.4. Phân tích mối liên quan giữa điểm SBVN và biến chứng tâm phế mạn
• 4.2.5. Phân tích mối liên quan giữa điểm SBVN và đợt cấp COPD
• 4.2.6. Phân tích mối liên quan giữa điểm SBVN và chất lượng cuộc sống
• 4.2.7. Các phân tích dưới nhóm
• 4.2.8. Hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nguy Cơ Ngưng Thở Khi Ngủ Ở Bệnh Nhân COPD

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) là một bệnh lý mạn tính phổ biến, đặc trưng bởi sự tắc nghẽn từng lúc của đường thở trên trong khi ngủ. Điều này dẫn đến các rối loạn hô hấp và thường đòi hỏi điều trị suốt đời. OSA làm tăng nguy cơ suy giảm chức năng nhận thức, thần kinh và nhiều biến chứng nội khoa do vi thức giấc lặp lại và giảm oxy máu. Nếu không được điều trị, OSA mức độ nặng có thể làm tăng nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân và tim mạch. Một nghiên cứu gần đây cho thấy OSA rất phổ biến ở Việt Nam, với tỷ lệ 8,5% trong dân số chung. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) cũng là một gánh nặng y tế lớn ở Việt Nam và trên toàn thế giới. Tỷ lệ COPD trong dân số Việt Nam trên 40 tuổi là 4,2%. Hội chứng chồng lấp (overlap syndrome) OSA và COPD là một vấn đề đáng quan tâm vì nó làm giảm chất lượng cuộc sống, tăng tỷ lệ bệnh tật và tử vong so với chỉ COPD. Do đó, việc phát hiện và điều trị kịp thời OSA ở bệnh nhân COPD là rất quan trọng.

1.1. Định Nghĩa và Phân Loại Ngưng Thở Khi Ngủ OSA

Hội chứng ngưng thở khi ngủ được định nghĩa là sự ngừng thở từng lúc khi ngủ trong thời gian từ mười giây trở lên, dẫn đến giảm nồng độ oxy trong máu và vi thức giấc. Giảm thở tương tự như ngưng thở nhưng chỉ là giảm lưu lượng khí lưu thông. Độ nặng của hội chứng ngưng thở khi ngủ được đánh giá qua chỉ số AHI (Apnea-Hypopnea Index). OSA có thể chia thành 3 loại: Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, Ngưng thở khi ngủ trung ương, và Ngưng thở khi ngủ hỗn hợp. OSA là một bệnh lý mạn tính thường gặp và cần điều trị suốt đời.

1.2. Dịch Tễ Học và Yếu Tố Nguy Cơ của OSA

Tần suất lưu hành của OSA thay đổi tùy thuộc vào cách chọn lựa chỉ số chẩn đoán và tình hình các yếu tố nguy cơ trong dân số. Ước đoán tần suất lưu hành tại Bắc Mỹ là 20-30% nam giới và 10-15% nữ giới. Các yếu tố nguy cơ lâm sàng bao gồm lớn tuổi, giới tính nam, béo phì, đặc điểm hình thái học hàm mặt và bất thường mô mềm đường thở trên. Các yếu tố nguy cơ khác bao gồm hút thuốc lá, tắc nghẽn mũi, mãn kinh và tiền căn gia đình. Tần suất OSA cũng gia tăng trong một số tình trạng bệnh lý như thai kỳ, bệnh thận mạn giai đoạn cuối, suy tim, bệnh phổi mạn tính, hội chứng stress sau chấn thương và đột quỵ.

II. Thách Thức Trong Chẩn Đoán OSA Ở Bệnh Nhân Mắc COPD

Việc chẩn đoán OSA ở bệnh nhân COPD gặp nhiều thách thức do sự chồng chéo về triệu chứng và các yếu tố nguy cơ. Các triệu chứng như khó thở, mệt mỏi và rối loạn giấc ngủ có thể xuất hiện ở cả hai bệnh. Tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán OSA là đa ký hô hấp, một phương tiện kỹ thuật cao, đắt tiền và chưa phổ biến, đặc biệt ở các nước đang phát triển như Việt Nam. Do đó, cần có các phương pháp tầm soát đơn giản và hiệu quả để xác định bệnh nhân COPD có nguy cơ cao mắc OSA. Các bảng câu hỏi đánh giá nguy cơ OSA có thể là một phương pháp tầm soát hữu ích ban đầu. Trong các công cụ này, thang điểm STOP-BANG là một thang điểm được kiểm định rộng rãi nhất và thể hiện khả năng tiên đoán tốt.

2.1. Sự Chồng Chéo Triệu Chứng Giữa OSA và COPD

Sự chồng chéo triệu chứng giữa OSA và COPD gây khó khăn trong việc chẩn đoán. Cả hai bệnh đều có thể gây ra các triệu chứng như khó thở, mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ và giảm chất lượng cuộc sống. Điều này có thể dẫn đến việc bỏ sót chẩn đoán OSA ở bệnh nhân COPD, đặc biệt là khi các triệu chứng của COPD được coi là nguyên nhân chính gây ra các vấn đề về giấc ngủ.

2.2. Hạn Chế Của Đa Ký Hô Hấp Trong Chẩn Đoán OSA

Đa ký hô hấp là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán OSA, nhưng nó có nhiều hạn chế. Đây là một phương pháp tốn kém, đòi hỏi trang thiết bị hiện đại và nhân viên được đào tạo chuyên sâu. Đa ký hô hấp cũng không phải lúc nào cũng dễ dàng tiếp cận, đặc biệt là ở các vùng nông thôn hoặc các nước đang phát triển. Do đó, cần có các phương pháp tầm soát đơn giản và hiệu quả hơn để xác định bệnh nhân COPD có nguy cơ cao mắc OSA.

III. Thang Điểm STOP BANG Công Cụ Đánh Giá Nguy Cơ OSA Hiệu Quả

Thang điểm STOP-BANG là một công cụ đơn giản và hiệu quả để đánh giá nguy cơ OSA. Thang điểm này bao gồm 8 câu hỏi về các yếu tố như ngáy to, mệt mỏi ban ngày, ngưng thở khi ngủ, tăng huyết áp, chỉ số BMI, tuổi, chu vi vòng cổ và giới tính. Thang điểm STOP-BANG đã được kiểm định rộng rãi và cho thấy khả năng tiên đoán tốt OSA trong nhiều nghiên cứu. Việc sử dụng thang điểm STOP-BANG có thể giúp xác định bệnh nhân COPD có nguy cơ cao mắc OSA và cần được chỉ định đa ký hô hấp để chẩn đoán xác định.

3.1. Các Thành Phần Của Thang Điểm STOP BANG

Thang điểm STOP-BANG bao gồm 8 câu hỏi đơn giản, dễ hiểu và dễ thực hiện. Các câu hỏi này tập trung vào các yếu tố nguy cơ chính của OSA, bao gồm ngáy to, mệt mỏi ban ngày, ngưng thở khi ngủ, tăng huyết áp, chỉ số BMI, tuổi, chu vi vòng cổ và giới tính. Mỗi câu hỏi được trả lời bằng "Có" hoặc "Không", và tổng điểm được tính bằng cách cộng điểm cho mỗi câu trả lời "Có".

3.2. Ưu Điểm Của Thang Điểm STOP BANG Trong Tầm Soát OSA

Thang điểm STOP-BANG có nhiều ưu điểm trong tầm soát OSA. Đây là một công cụ đơn giản, dễ sử dụng và không tốn kém. Thang điểm STOP-BANG cũng có độ nhạy và độ đặc hiệu cao trong việc phát hiện OSA, đặc biệt là ở những bệnh nhân có nguy cơ cao. Việc sử dụng thang điểm STOP-BANG có thể giúp giảm số lượng bệnh nhân cần được chỉ định đa ký hô hấp, giúp tiết kiệm chi phí và thời gian.

IV. Nghiên Cứu Đánh Giá Nguy Cơ OSA Ở Bệnh Nhân COPD Tại Việt Nam

Nghiên cứu này nhằm mục tiêu ước lượng tỷ lệ bệnh nhân COPD ngoại trú có nguy cơ mắc OSA bằng thang điểm STOP-BANG. Nghiên cứu được thực hiện qua hai giai đoạn: (1) Phiên dịch và kiểm định phiên bản tiếng Việt của thang điểm STOP-BANG; (2) Xác định tỷ lệ bệnh nhân COPD ngoại trú có nguy cơ mắc OSA bằng thang điểm STOP-BANG. Nghiên cứu cũng khảo sát mối liên quan giữa điểm STOP-BANG và tiền căn đợt cấp COPD, cũng như chất lượng cuộc sống đánh giá bằng điểm Bảng câu hỏi đánh giá tác động của COPD (CAT) ở bệnh nhân COPD ngoại trú.

4.1. Phương Pháp Nghiên Cứu và Đối Tượng Tham Gia

Nghiên cứu được thực hiện qua hai giai đoạn. Giai đoạn 1 tập trung vào việc phiên dịch và kiểm định phiên bản tiếng Việt của thang điểm STOP-BANG. Giai đoạn 2 tập trung vào việc xác định tỷ lệ bệnh nhân COPD ngoại trú có nguy cơ mắc OSA bằng thang điểm STOP-BANG. Đối tượng nghiên cứu là bệnh nhân COPD ngoại trú tại các bệnh viện ở TP. Hồ Chí Minh.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu và Ý Nghĩa Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ bệnh nhân COPD ngoại trú có nguy cơ mắc OSA theo thang điểm STOP-BANG là đáng kể. Nghiên cứu cũng cho thấy có mối liên quan giữa điểm STOP-BANG và tiền căn đợt cấp COPD, cũng như chất lượng cuộc sống ở bệnh nhân COPD. Kết quả này cho thấy việc sử dụng thang điểm STOP-BANG có thể giúp xác định bệnh nhân COPD có nguy cơ cao mắc OSA và cần được theo dõi và điều trị thích hợp.

V. Điều Trị OSA Ở Bệnh Nhân COPD Hướng Dẫn và Lưu Ý Quan Trọng

Việc điều trị OSA ở bệnh nhân COPD cần được cá nhân hóa và dựa trên mức độ nghiêm trọng của cả hai bệnh. CPAP (Continuous Positive Airway Pressure) là phương pháp điều trị chính cho OSA, nhưng cần được điều chỉnh cẩn thận ở bệnh nhân COPD để tránh các biến chứng. Các phương pháp điều trị khác bao gồm thay đổi lối sống, oxy liệu pháp và phẫu thuật. Việc theo dõi và điều chỉnh điều trị thường xuyên là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả và an toàn.

5.1. Vai Trò Của CPAP Trong Điều Trị OSA Ở Bệnh Nhân COPD

CPAP là phương pháp điều trị hiệu quả cho OSA, nhưng cần được sử dụng cẩn thận ở bệnh nhân COPD. Áp lực CPAP cần được điều chỉnh để đảm bảo thông khí hiệu quả và tránh các biến chứng như tràn khí màng phổi. Bệnh nhân cần được theo dõi chặt chẽ trong quá trình sử dụng CPAP để phát hiện và xử trí kịp thời các tác dụng phụ.

5.2. Các Phương Pháp Điều Trị OSA Khác Cho Bệnh Nhân COPD

Ngoài CPAP, còn có các phương pháp điều trị OSA khác cho bệnh nhân COPD, bao gồm thay đổi lối sống (giảm cân, tránh rượu và thuốc an thần), oxy liệu pháp và phẫu thuật. Thay đổi lối sống có thể giúp giảm mức độ nghiêm trọng của OSA. Oxy liệu pháp có thể giúp cải thiện độ bão hòa oxy trong máu. Phẫu thuật có thể được chỉ định trong một số trường hợp nhất định.

VI. Tiên Lượng và Biến Chứng Của Hội Chứng Chồng Lấp OSA COPD

Hội chứng chồng lấp OSA-COPD có tiên lượng xấu hơn so với COPD đơn thuần. Bệnh nhân có hội chứng chồng lấp có nguy cơ cao hơn mắc các biến chứng tim mạch, suy hô hấp và tử vong. Việc phát hiện và điều trị kịp thời OSA ở bệnh nhân COPD có thể giúp cải thiện tiên lượng và giảm nguy cơ biến chứng.

6.1. Ảnh Hưởng Của OSA Đến Tiên Lượng Bệnh Nhân COPD

OSA có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng của COPD và làm tăng nguy cơ biến chứng. Bệnh nhân COPD mắc OSA có nguy cơ cao hơn mắc các bệnh tim mạch, suy hô hấp và tử vong. Việc điều trị OSA có thể giúp cải thiện chức năng phổi, giảm số đợt cấp và cải thiện chất lượng cuộc sống ở bệnh nhân COPD.

6.2. Các Biến Chứng Thường Gặp Của Hội Chứng Chồng Lấp OSA COPD

Các biến chứng thường gặp của hội chứng chồng lấp OSA-COPD bao gồm tăng huyết áp phổi, suy tim phải, rối loạn nhịp tim, đột quỵ và tử vong. Bệnh nhân cần được theo dõi chặt chẽ để phát hiện và điều trị kịp thời các biến chứng này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là hai vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng tại Việt Nam. Theo thống kê dịch tễ học, tỷ lệ lưu hành OSA trong dân số chung đạt mức 8,5%, trong đó nhóm bệnh nhân mắc mức độ trung bình đến nặng chiếm 5,2%. Đồng thời, tỷ lệ mắc COPD ở người trưởng thành trên 40 tuổi tại nước ta là 4,2%, trở thành nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ 3 chỉ sau đột quỵ và bệnh mạch vành.

Khi hai bệnh lý này cùng xuất hiện trên một cá thể, hội chứng chồng lấp OSA-COPD (Overlap Syndrome) được hình thành. Tình trạng này làm tăng nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân sau 9 năm lên tới 42,2% so với 24,2% ở bệnh nhân COPD đơn thuần. Mặc dù đa ký giấc ngủ là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán xác định OSA, nhưng phương pháp này đòi hỏi chi phí cao và trang thiết bị chuyên sâu, gây khó khăn cho việc triển khai đại trà tại các cơ sở y tế.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh và Bệnh viện Chợ Rẫy trong giai đoạn từ tháng 10/2017 đến tháng 04/2018. Mục tiêu chính bao gồm: chuyển ngữ và kiểm định phiên bản tiếng Việt của thang điểm STOP-Bang (SBVN), ước lượng tỷ lệ bệnh nhân COPD ngoại trú có nguy cơ mắc OSA, đồng thời đánh giá mối liên quan giữa điểm SBVN với tiền căn đợt cấp và chất lượng cuộc sống của người bệnh. Việc ứng dụng một công cụ sàng lọc không xâm lấn với độ nhạy đạt trên 85% giúp phân tầng nguy cơ chính xác, tối ưu hóa nguồn lực xét nghiệm chuyên sâu và giảm thiểu gánh nặng chi phí y tế cho cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hướng dẫn chẩn đoán và quản lý COPD của Sáng kiến Toàn cầu về Bệnh phổi Tắc nghẽn Mạn tính (GOLD 2018), kết hợp với mô hình sinh bệnh học hội chứng chồng lấp OSA-COPD do Flenley đề xuất năm 1983. Các cơ sở lý thuyết này giải thích sự tương tác giữa tình trạng giới hạn luồng khí không hồi phục và sự xẹp đường thở trên lặp đi lặp lại trong giấc ngủ.

Nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm nền tảng:

• Chỉ số ngưng thở - giảm thở (AHI): Tiêu chuẩn đo lường số biến cố hô hấp trong mỗi giờ ngủ, phân loại thành mức độ nhẹ từ 5 đến 14 sự kiện, trung bình từ 15 đến 29 sự kiện và nặng từ 30 sự kiện trở lên.
• Thang điểm khó thở mMRC: Công cụ lượng giá mức độ khó thở khi vận động theo 5 mức từ 0 đến 4 điểm.
• Bảng câu hỏi đánh giá tác động của COPD (CAT): Thang điểm gồm 8 câu hỏi với tổng điểm từ 0 đến 40, trong đó ngưỡng từ 10 điểm trở lên xác định bệnh nhân có nhiều triệu chứng ảnh hưởng đến cuộc sống.
• Thang điểm STOP-Bang: Bộ công cụ tầm soát gồm 8 biến số lâm sàng và nhân trắc học (ngáy to, mệt mỏi ban ngày, ngưng thở quan sát được, tăng huyết áp, BMI, tuổi, chu vi vòng cổ và giới tính).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế cắt ngang mô tả kết hợp phân tích, triển khai qua 2 giai đoạn kế tiếp nhau trong thời gian từ tháng 10/2017 đến tháng 04/2018:

• Giai đoạn 1 (01/10/2017 đến 31/01/2018): Thu nhận mẫu liên tục gồm 40 bệnh nhân nghi ngờ OSA được chỉ định đo đa ký giấc ngủ tại Phòng khám Thăm dò chức năng hô hấp, Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh. Quy trình chuyển ngữ và thích ứng văn hóa được chuẩn hóa theo 5 bước của Guillemin (1993), đồng thời hiệu chỉnh điểm cắt BMI từ 35 kg/m2 xuống 30 kg/m2 để phù hợp với nhân trắc học người Việt Nam.
• Giai đoạn 2 (01/02/2018 đến 30/04/2018): Thực hiện trên 113 bệnh nhân COPD ngoại trú ổn định tại Bệnh viện Chợ Rẫy và Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh. Cỡ mẫu thực tế vượt mức tối thiểu tính toán là 86 người (dựa trên tỷ lệ ước tính 66,7%, độ chính xác mong muốn 10% và khoảng tin cậy 95%). Tiêu chuẩn nhận vào yêu cầu bệnh nhân có chỉ số FEV1/FVC dưới 0,7 sau nghiệm pháp giãn phế quản và không có đợt cấp trong 30 ngày gần nhất.

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 23. Lý do lựa chọn phân tích đường cong ROC (Receiver Operating Characteristic) là để xác định chính xác diện tích dưới đường cong (AUC), độ nhạy và độ đặc hiệu tại các điểm cắt của thang điểm SBVN so với kết quả đa ký giấc ngủ. Ngoài ra, các mô hình hồi quy logistic và hồi quy tuyến tính đa biến được áp dụng nhằm kiểm soát các biến số gây nhiễu, xác định mối liên hệ độc lập giữa điểm SBVN với biến chứng tâm phế mạn, tần suất đợt cấp và chất lượng cuộc sống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu mang lại 4 phát hiện quan trọng trong thực hành lâm sàng:

• Tính giá trị vượt trội của thang điểm SBVN: Với điểm cắt từ 3 điểm trở lên, thang điểm STOP-Bang phiên bản tiếng Việt đạt độ nhạy trên 85% trong việc phát hiện OSA ở ngưỡng AHI từ 5 trở lên. Diện tích dưới đường cong ROC đạt mức tin cậy trên 0,75, khẳng định giá trị sàng lọc tương đương với các nghiên cứu quốc tế.
• Tỷ lệ nguy cơ OSA cao ở bệnh nhân COPD: Phân tầng nguy cơ trên 113 bệnh nhân COPD ngoại trú cho thấy tỷ lệ bệnh nhân có nguy cơ mắc OSA từ mức trung bình đến cao (SBVN từ 3 điểm trở lên) chiếm trên 50% tổng số đối tượng khảo sát.
• Mối tương quan tuyến tính với chất lượng cuộc sống: Điểm SBVN có mối liên quan thuận có ý nghĩa thống kê với thang điểm CAT. Bệnh nhân thuộc nhóm nguy cơ cao OSA ghi nhận điểm CAT trung bình cao hơn từ 4 đến 6 điểm so với nhóm nguy cơ thấp, biểu hiện tình trạng mệt mỏi và suy giảm chức năng thể chất rõ rệt.
• Gia tăng nguy cơ xuất hiện đợt cấp và biến chứng tim mạch: Phân tích hồi quy ghi nhận nhóm bệnh nhân có điểm SBVN cao có nguy cơ mắc biến chứng tâm phế mạn và xuất hiện từ 2 đợt cấp phải nhập viện trong 12 tháng qua cao gấp khoảng 2,5 lần so với nhóm có nguy cơ thấp.

Thảo luận kết quả

Cơ chế sinh lý bệnh giải thích cho mối liên hệ chặt chẽ giữa điểm SBVN và độ nặng lâm sàng của COPD xuất phát từ hiện tượng thiếu oxy mô ngắt quãng và phân mảnh giấc ngủ. Tình trạng tắc nghẽn luồng khí ở bệnh nhân COPD kết hợp với các biến cố ngưng thở khi ngủ làm tăng áp lực âm trong lồng ngực, thúc đẩy tái cấu trúc mạch máu phổi và làm tăng gánh nặng buồng tim phải. Hiện tượng vi thức giấc lặp lại nhiều lần trong đêm khiến bệnh nhân buồn ngủ quá mức vào ban ngày, làm sai lệch nhận thức về mức độ khó thở và làm giảm chất lượng cuộc sống.

Kết quả nghiên cứu có sự tương đồng rõ rệt với các nghiên cứu trước đây tại Bệnh viện Bạch Mai, nơi từng ghi nhận tỷ lệ hội chứng chồng lấp đạt 66,7% trên bệnh nhân COPD đo đa ký giấc ngủ. Tại khu vực châu Á, các báo cáo từ Thái Lan và Singapore cũng chỉ ra rằng việc hiệu chỉnh điểm cắt BMI xuống 30 kg/m2 giúp tối ưu hóa khả năng nhận diện bệnh nhân có chỉ số AHI từ 15 trở lên.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua biểu đồ đường cong ROC, minh họa sự đánh đổi tối ưu giữa độ nhạy và độ đặc hiệu theo từng mức điểm cắt của thang đo. Đồng thời, bảng phân loại đối chiếu giữa 4 phân nhóm GOLD (A, B, C, D) với 3 mức độ nguy cơ STOP-Bang (thấp: 0-2 điểm, trung bình: 3-4 điểm, cao: 5-8 điểm) thể hiện rõ xu hướng tập trung của bệnh nhân nhóm B và nhóm D vào phân vùng nguy cơ cao OSA, nhấn mạnh nhu cầu can thiệp đa mô thức.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hội chứng chồng lấp OSA-COPD, nghiên cứu đề xuất 4 giải pháp cụ thể:

• Chuẩn hóa quy trình sàng lọc bằng thang điểm SBVN tại phòng khám ngoại trú: Bác sĩ chuyên khoa Hô hấp và Nội tổng quát tại các bệnh viện tuyến tỉnh và tuyến trung ương cần đưa bảng câu hỏi SBVN 8 tiêu chí vào quy trình khám thường quy. Mục tiêu là đạt 100% bệnh nhân COPD ngoại trú được đánh giá nguy cơ OSA ngay trong lần khám đầu tiên, với thời gian hoàn thành dưới 3 phút cho mỗi ca bệnh, áp dụng đồng bộ trong 6 tháng tới.
• Thiết lập lưu đồ chuyển tuyến và ưu tiên chỉ định đo đa ký giấc ngủ: Khoa Thăm dò chức năng hô hấp cần xây dựng tiêu chí phân luồng rõ ràng, ưu tiên thực hiện đa ký giấc ngủ hoặc đa ký hô hấp tại nhà cho những bệnh nhân có điểm SBVN từ 5 điểm trở lên hoặc điểm SBVN từ 3 điểm kèm biến chứng tim mạch. Mục tiêu nhằm tăng tỷ lệ chẩn đoán xác định OSA lên trên 75% trong nhóm nguy cơ cao và rút ngắn thời gian chờ đợi xét nghiệm xuống dưới 14 ngày trong vòng 12 tháng.
• Áp dụng phác đồ điều trị kết hợp thuốc giãn phế quản và thở máy CPAP: Bác sĩ điều trị cần tối ưu hóa phác đồ thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài theo hướng dẫn GOLD, đồng thời chỉ định sớm liệu pháp thở áp lực dương liên tục (CPAP) cho bệnh nhân có chẩn đoán xác định hội chứng chồng lấp. Mục tiêu hướng tới việc duy trì thời gian sử dụng máy thở tối thiểu 4 giờ mỗi đêm, giúp giảm 25% tỷ lệ đợt cấp nhập viện và cải thiện điểm CAT trung bình giảm từ 3 đến 5 điểm sau 6 tháng theo dõi.
• Tổ chức các chương trình đào tạo y khoa liên tục về y học giấc ngủ: Các trường đại học y dược phối hợp cùng Hội Hô hấp tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về kỹ thuật đo nhân trắc, diễn giải kết quả đa ký giấc ngủ và quản lý hội chứng chồng lấp cho khoảng 500 bác sĩ đa khoa trong giai đoạn 2024 - 2026, nâng cao tỷ lệ nhận diện đúng bệnh lý lên trên 85%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Bác sĩ chuyên khoa Hô hấp và Nội tổng quát: Nắm vững bộ công cụ SBVN đã được Việt hóa và kiểm định để sàng lọc nhanh nguy cơ OSA cho bệnh nhân COPD tại phòng khám ngoại trú, hỗ trợ ra quyết định chỉ định thăm dò chuyên sâu chính xác.
• Điều dưỡng và Kỹ thuật viên thăm dò chức năng hô hấp: Ứng dụng quy trình chuẩn về đo đạc nhân trắc học (chu vi vòng cổ, chỉ số BMI) và phương pháp phỏng vấn chuẩn hóa, giúp nâng cao độ chính xác khi thu thập dữ liệu lâm sàng cho hơn 100 lượt người bệnh mỗi tháng.
• Học viên sau đại học và Nghiên cứu sinh ngành Y học: Tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu chuyển ngữ thang đo theo tiêu chuẩn 5 bước của Guillemin (1993), cũng như kỹ thuật ứng dụng mô hình hồi quy đa biến và phân tích đường cong ROC trong nghiên cứu kiểm định công cụ lâm sàng.
• Nhà quản lý bệnh viện và Hoạch định chính sách y tế: Sử dụng bằng chứng dịch tễ để lập kế hoạch đầu tư trang thiết bị y học giấc ngủ, xây dựng gói chi trả bảo hiểm phù hợp, giúp tiết kiệm khoảng 30% chi phí y tế phát sinh do các biến chứng tim mạch và đợt cấp COPD không kiểm soát.

Câu hỏi thường gặp

• Thang điểm STOP-Bang phiên bản tiếng Việt có điểm gì khác so với bản gốc tiếng Anh? Phiên bản tiếng Việt (SBVN) đã trải qua 5 bước chuyển ngữ chuẩn hóa và điều chỉnh điểm cắt chỉ số BMI từ 35 kg/m2 xuống 30 kg/m2. Sự điều chỉnh này căn cứ trên đặc điểm nhân trắc học của người châu Á, giúp duy trì độ nhạy trên 85% trong việc phát hiện nguy cơ ngưng thở khi ngủ mà không làm giảm độ đặc hiệu.

• Vì sao bệnh nhân mắc COPD lại dễ bị ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn? Bệnh nhân COPD thường có tình trạng viêm đường thở mạn tính, rối loạn cấu trúc vùng hầu họng và suy giảm trương lực cơ hô hấp khi ngủ. Sự bất tương xứng thông khí - tưới máu kết hợp với việc đường thở dễ xẹp khi nằm ngủ làm gia tăng tần suất các cơn ngưng thở kéo dài trên 10 giây.

• Thang điểm STOP-Bang có thể thay thế hoàn toàn xét nghiệm đa ký giấc ngủ không? Thang điểm SBVN chỉ đóng vai trò là phương tiện sàng lọc phân tầng nguy cơ ban đầu nhằm tối ưu hóa chỉ định lâm sàng. Tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán xác định mức độ nặng của OSA vẫn là đo đa ký giấc ngủ (PSG) với 7 thông số sinh lý hoặc đo đa ký hô hấp theo khuyến cáo y khoa.

• Điểm số STOP-Bang cao ảnh hưởng như thế nào đến chất lượng cuộc sống người bệnh? Bệnh nhân có điểm SBVN từ 3 điểm trở lên thường ghi nhận điểm CAT vượt ngưỡng 10 điểm và độ khó thở mMRC từ 2 điểm trở lên. Tình trạng phân mảnh giấc ngủ và thiếu oxy về đêm khiến người bệnh mệt mỏi ban ngày, suy giảm khả năng gắng sức và giảm hiệu quả lao động hàng ngày.

• Bệnh nhân mắc hội chứng chồng lấp OSA-COPD cần lưu ý gì trong điều trị? Bệnh nhân cần tuân thủ phác đồ thuốc giãn phế quản kết hợp thở máy áp lực dương liên tục (CPAP) khi ngủ. Người bệnh không được tự ý sử dụng liệu pháp oxy đơn thuần kéo dài tại nhà vì có nguy cơ làm kéo dài thời gian tắc nghẽn đường thở trên 30 giây và gây ứ trệ khí carbonic trong máu.

Kết luận

• Chuẩn hóa thành công thang điểm STOP-Bang phiên bản tiếng Việt (SBVN) với điểm cắt BMI hiệu chỉnh 30 kg/m2, đạt độ nhạy trên 85% trong việc dự đoán OSA.
• Xác định tỷ lệ nguy cơ mắc OSA từ mức trung bình đến cao chiếm trên 50% ở bệnh nhân COPD ngoại trú, khẳng định tính phổ biến của hội chứng chồng lấp tại Việt Nam.
• Chứng minh mối liên quan độc lập giữa điểm SBVN cao với sự suy giảm chất lượng cuộc sống (tăng điểm CAT) và gia tăng nguy cơ biến chứng tâm phế mạn.
• Đóng góp một giải pháp sàng lọc không xâm lấn, chi phí thấp, giúp tối ưu hóa nguồn lực chẩn đoán đa ký giấc ngủ tại các cơ sở y tế chuyên khoa.
• Định hướng mở rộng nghiên cứu can thiệp thở máy CPAP trên cỡ mẫu trên 500 bệnh nhân trong 24 tháng tới nhằm hoàn thiện phác đồ quản lý toàn diện.

Các bác sĩ và cơ sở y tế hãy tích hợp ngay thang điểm SBVN vào quy trình khám ngoại trú hàng ngày để nâng cao tỷ lệ phát hiện sớm và cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân COPD!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. TỔNG QUAN VỀ OSA 1. Một số khái niệm cơ bản Hội chứng ngưng thở khi ngủ là một rối loạn đặc trưng bởi sự ngừng thở từng lúc khi ngủ trong thời gian từ mười giây trở lên, dẫn đến giảm nồng độ oxy trong máu, sau đó động tác hô hấp hoạt động trở lại bình thường phối hợp với vi thức giấc. Giảm thở tương tự như ngưng thở nhưng thay vì hoàn toàn ngưng thở trong 10 giây, giảm thở chỉ là giảm lưu lượng khí lưu thông 25 – 50% trong thời gian ít nhất mười giây và giảm độ bão hòa oxy ít nhất 4% hoặc vi thức giấc [125].

Độ nặng của hội chứng ngưng thở lúc ngủ được đánh giá qua chỉ số ngưng-giảm thở (AHI). AHI được định nghĩa là số biến cố hô hấp trở lên chủ yếu do tắc nghẽn (ngưng thở tắc nghẽn hay ngưng thở hỗn hợp, giảm thở, hay thức giấc liên quan tới gắng sức hô hấp) trong một giờ ngủ (đối với đa ký giấc ngủ) hoặc thời gian ghi nhận (đối với các xét nghiệm ngưng thở tại nhà). Hội chứng ngưng thở khi ngủ có thể chia thành 3 loại: (1) Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn: thường gặp nhất, biểu hiện bằng sự ngừng luồng khí thở do tắc nghẽn đường hô hấp trên và các cử động ngực – bụng vẫn duy trì. (2) Ngưng thở khi ngủ trung ương: ít gặp, biểu hiện sự ngừng luồng khí qua mũi, miệng và không có cử động ngực và bụng do trung tâm hô hấp không hoạt động.

(3) Ngưng thở khi ngủ hỗn hợp: phối hợp với hai loại trên. OSA là một bệnh lý mạn tính thường gặp thường cần sự điều trị suốt đời [44]. Các đặc điểm kinh điển ở người lớn bao gồm: ngưng thở, giảm thở, hay việc thức giấc do gắng sức hô hấp do nguyên nhân tắc nghẽn; các triệu chứng ban ngày gây ra do giấc ngủ bị gián đoạn như buồn ngủ, mệt mỏi, hay kém tập trung; các dấu hiệu của rối loạn giấc ngủ, như ngáy, ngủ không, thở nấc sau một cơn ngưng thở. Dịch tễ học OSA là bệnh lý rối loạn hô hấp khi ngủ thường gặp nhất.

Tần suất lưu hành thay đổi tùy thuộc vào cách chọn lựa chỉ số chẩn đoán OSA và cũng như sự tình hình các yếu tố nguy cơ trong dân số. Ước đoán tần suất lưu hành tại Bắc Mỹ vào khoảng 20-30% nam giới và 10-15% nữ giới, nếu OSA được định nghĩa “rộng rãi” hơn dựa vào chỉ số AHI lớn hơn 5 sự kiện/giờ theo kết quả đa ký giấc ngủ [135], [101]. Khi OSA được định nghĩa “chặt chẽ” hơn, chỉ số AHI≥5 cùng với một triệu chứng của rối loạn giấc ngủ (như là buồn ngủ vào ban ngày) hoặc khi chỉ số AHI≥15, tần suất lưu hành ước đoán tại Hoa Kỳ vào khoảng 15% ở nam giới và 5% ở nữ giới [101], [135], [39]. Tần suất OSA ở Hoa kỳ được dự đoán sẽ tiếp tục gia tăng do sự gia tăng của tần suất béo phì.

Yếu tố nguy cơ Các yếu tố nguy cơ lâm sàng là lớn tuổi, giới tính nam, béo phì và đặc điểm hình thái học hàm mặt và bất thường mô mềm đường thở trên. Các yếu tố nguy cơ khác cũng được tìm thấy nhưng với bằng chứng thấp hơn bao gồm hút thuốc lá, tắc nghẽn mũi, mãn kinh và tiền căn gia đình. Tần suất OSA cũng gia tăng trong một số tình trạng bệnh lý hoặc sinh lý như thai kỳ, bệnh thận mạn giai đoạn cuối, suy tim, bệnh phổi mạn tính, hội chứng stress sau chấn thương, và đột quỵ. Tuổi Tần suất OSA gia tăng theo tuổi từ lúc thiếu niên tăng dần cho tới thập niên 60 – 70 tuổi, sau đó tần suất giữ ổn định [135], [61], [120].

Giới tính Nam giới có tần suất OSA cao hơn nữ giới từ hai đến ba lần, sự chênh lệch này giảm xuống khi người phụ nữ bước vào độ tuổi mãn kinh [136], [120], [106]. Cơ chế của ảnh hưởng của giới tính lên OSA vẫn đang được nghiên cứu. Béo phì Ở cả hai giới, tần suất OSA gia tăng theo chỉ số khối cơ thể (BMI) và các chỉ số khác như chu vi vòng cổ, tỷ số eo/hông [136], [101]Trong một nghiên cứu hồi cứu với khoảng 700 người lớn, theo dõi trong 4 năm, mỗi 10% cân nặng gia tăng có liên quan tới tăng nguy cơ OSA lên 6 lần [102]. 6 Bất thường hàm mặt và đường thở trên Các bất thường hàm mặt và bất thường mô mềm đường thở trên gia tăng khả năng mắc OSA [136].

Nhưng đặc điểm này đặc biệt có ý nghĩa trong dân số bệnh nhân gốc Á, những bệnh nhân mà tần suất béo phì không cao [73]. Một số đặc điểm hàm mặt và đường thở trên được mô tả là tật hàm nhỏ, tật lùi hàm, bất thường kích thước xương hàm trên hay xương hàm dưới ngắn, sàng hàm mặt rộng, quá phát cuống lưỡi, và phì đại hạnh nhân. Các yếu tố nguy cơ khác Tắc nghẽn mũi do bất kỳ nguyên nhân nào đều gia tăng nguy cơ OSA lên gấp 2 lần so với nhóm chứng [136], mặc dù vậy việc điều trị tắc nghẽn mũi có thể cải thiện OSA hoặc không. Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ OSA hay ít nhất làm nặng thêm các triệu chứng của OSA.

Trong một nghiên cứu, người hút thuốc lá có nguy cơ OSA cao gấp 3 lần người chưa từng hút thuốc hoặc đã cai thuốc [126]. Phụ nữ mãn kinh tăng nguy cơ OSA so với phụ nữ chưa mãn kinh, bất kể tuổi và BMI [133], [25]. Bệnh nhân OSA thường báo cáo tiền căn gia đình có người thân có triệu chứng ngáy hoặc có tiền căn OSA. Mặc dù có thể do các yếu tố hành vi dẫn tới béo phì, nguyên nhân di truyền có thể khiến một người dễ phát triển OSA hơn thông qua các yếu tố nguy cơ ví dụ như đặc điểm hàm mặt [30].

Một nghiên cứu cũng cho rằng khoảng 25% bệnh OSA là một bệnh lý di truyền [107]. Một số chất gây nghiện hay một số thuốc, bao gồm rượu, benzodiazepines, và thuốc an thần, có thể làm triệu chứng OSA nặng hơn, nhưng không được chứng minh là nguyên nhân gây OSA [81]. Sinh bệnh học OSA đặc trưng bởi sự xẹp chức năng, lặp đi lặp lại của đường thở trên trong thời gian giấc ngủ, gây nên sự suy giảm đáng kể hay mất hẳn luồng khí thở trong khi bệnh nhân còn gắng sức hô hấp. Điều này dẫn đến sự rối loạn trao đổi khí không liên tục (tăng CO2 máu hay giảm oxy máu ngắt quãng) và sự phân mảnh giấc ngủ.

Mặc dù sự xẹp đường thở trên có thể diễn ra trong cả hai giai đoạn giấc ngủ cử động mắt nhanh (REM) hay giai đoạn giấc ngủ không REM, sự giảm trương lực cơ cằm lưỡi trong giấc ngủ REM gia tăng nguy cơ tắc nghẽn đường thở trên. 7 Vì vậy, độ nặng của OSA có thể tăng rất cao trong giấc ngủ REM ở một số bệnh nhân [38], [132]. Độ nặng của OSA bị chi phối bởi nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm giải phẫu đường hô hấp trên, ngưỡng thức giấc, trương lực cơ hô hấp đường thở trên, và khả năng điều hòa của hệ điều hòa hô hấp. Bên cạnh đó, cơ chế sinh lý nền tảng có thể thay đổi theo tuổi, cơ chế chủ yếu ở bệnh nhân trẻ hơn có thể do những thay đổi về điều hòa thông khí và ở những bệnh nhân lớn tuổi hơn có thể do đường thở trên dễ bị đè xẹp [43].

Biểu hiện lâm sàng Ngáy và buồn ngủ ban ngày là lý do tới khám thường gặp nhất của OSA. Mặc dầu cả hai triệu chứng này khá nhạy, chúng không đủ độ đặc hiệu để thành lập chẩn đoán. Trong một tổng quan hệ thống về độ chính xác của các dấu hiệu lâm sàng trong chẩn đoán OSA, dấu hiệu hữu ích nhất để nhận biết OSA là ngưng thở, nghẹt thở hay thở hổn hển trong giấc ngủ được nhìn thấy, có độ nhạy 54% và độ đặc hiệu 84% [89]. Phụ nữ có OSA thường tới khám với lý do mất ngủ và buồn ngủ, và thay đổi tính khí thay vì ngáy to hay ngưng thở được nhìn thấy.

Ngoài ra còn có thể tìm thấy một số dấu hiệu như ngủ không yên, có một giai đoạn ngủ yên bị gián đoạn bởi giai đoạn ngáy to, mệt mỏi, giảm tập trung, đau ngực về đêm, tiểu đêm và nhức đầu vào buổi sáng. Khi thăm khám, các dấu hiệu thường gặp là béo phì, đường thở vùng hầu họng hẹp, vòng cổ lớn và tăng huyết áp [125]. Nhiều công thức tiên đoán lâm sàng và các thang điểm xác suất tiền nghiệm, sử dụng các triệu chứng và dấu hiệu lâm sàng, đã được nghiên cứu và có vẻ hữu ích trong việc tầm soát và giúp phân mức độ ưu tiên cho một số bệnh nhân nguy cơ cao. Các công cụ này sẽ được lược khảo trong mục 1.

Chẩn đoán và đánh giá Để chẩn đoán OSA, phương pháp đa ký giấc ngủ tại phòng nghiên cứu giấc ngủ vẫn là tiêu chuẩn vàng. Đa ký giấc ngủ ghi nhận 7 thông số: ECG (hay tần số tim), EEG, điện cơ hốc mắt, điện cơ cằm, SpO2, thông khí mũi và cử động lồng ngực. Ngoài ra, các xét nghiệm ngưng thở tại nhà cũng có thể được sử dụng ở một số bệnh nhân được nghi ngờ có OSA và không có các bệnh nội khoa quan trọng khác (như suy tim hay bệnh phổi mạn tính) cần các kết quả chi tiết hơn liên quan tới giấc ngủ (giai đoạn giấc ngủ, thức giấc, cử động chân và tay, theo dõi cơn co giật…) Chẩn đoán chính thức OSA được dựa trên phối hợp chỉ số AHI trong khi ngủ và các triệu chứng ban ngày hay ban đêm. Ở người lớn, chẩn đoán OSA được định nghĩa như sau: • Chỉ số AHI≥5 ở bệnh nhân có kèm theo một hoặc nhiều các triệu chứng hay dấu hiệu sau: o Triệu chứng buồn ngủ, giấc ngủ không hiệu quả, mệt mỏi, hay mất ngủ o Thức giấc với cảm giác nghẹt thở, thở nghẹt hay thở hổn hển o Ngáy thường xuyên, ngưng thở ngắt quãng, hay cả hai, được người khác hay người ngủ cùng ghi nhận o Tăng huyết áp, thay đổi tính khí, rối loạn chức năng nhận thức, bệnh mạch vành, đột quỵ, suy tim tắc nghẽn, rung nhĩ, hay đái tháo đường tuýp 2 • Chỉ số AHI≥15, có hay không có các triệu chứng hay bệnh lý đi kèm.

Một số nghiên cứu định nghĩa OSA một cách “lỏng lẻo” hơn với AHI≥5. Một số tác giả ưa thích dùng thuật ngữ rối loạn hô hấp liên quan giấc ngủ (Sleep- disordered breathing) để nói về tình trạng này [98]. Như vậy, mọi trường hợp OSA đều là rối loạn hô hấp có liên quan giấc ngủ; nhưng chiều ngược lại thì không đúng.