Luận văn thạc sĩ đánh giá các ngân hàng đạt chuẩn asean tương lai so sánh với ngân hàng thương mại cổ phần đầu tư và phát triển việt nam và một số đề xuất kiến nghị

Luận văn thạc sĩ đánh giá ngân hàng đạt chuẩn ASEAN, so sánh với ngân hàng thương mại cổ phần đầu tư và phát triển Việt Nam, kèm đề xuất kiến nghị.

• Tác giả: Phạm Hoàng Kha
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đức Trung
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Đánh Giá Ngân Hàng Đạt Chuẩn ASEAN: So Sánh Với BIDV Và Đề Xuất Cải Tiến
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 0.2. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• 0.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 0.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.6. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 0.7. TỔNG QUAN VỀ LĨNH VỰC NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG ĐẠT CHUẨN ASEAN
• 1.1. Bối cảnh hội nhập Cộng đồng kinh tế ASEAN
• 1.1.1. Giới thiệu về Cộng đồng kinh tế ASEAN
• 1.1.2. Tiến trình Việt Nam gia nhập Cộng đồng kinh tế ASEAN
• 1.2. Tiến trình xác định các Ngân hàng đạt chuẩn ASEAN
• 1.3. Mục tiêu trở thành Ngân hàng đạt chuẩn ASEAN trong chiến lược dài hạn của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 1.3.1. Lịch sử hình thành và phát triển của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 1.3.2. Mục tiêu trở thành ngân hàng đạt chuẩn ASEAN trong chiến lược kinh doanh dài hạn của BIDV
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: XÁC ĐỊNH CÁC NGÂN HÀNG ĐẠT CHUẨN ASEAN TƯƠNG LAI VÀ SO SÁNH VỚI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM
• 2.1. Nhận diện các tiêu chí xác định các Ngân hàng đạt chuẩn ASEAN qua các hiệp định song phương
• 2.1.1. Hiệp định song phương giữa Philippines và Malaysia
• 2.1.2. Hiệp định song phương giữa Indonesia và Malaysia
• 2.1.3. Hiệp định song phương giữa Thái Lan và Malaysia
• 2.2. Nhận diện các QAB tương lai trong khu vực
• 2.3. So sánh Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam với các Ngân hàng đạt chuẩn ASEAN tương lai
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ
• 3.1. Định hướng phát triển của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam trong chiến lược kinh doanh giai đoạn 2020 -2030
• 3.2. Một số đề xuất kiến nghị đối với Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam
• 3.3. Một số đề xuất kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà Nước Việt Nam
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ngân hàng đạt chuẩn ASEAN

Khung hội nhập ngành ngân hàng khu vực ASEAN (ABIF) là một phần quan trọng trong Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC). Mục tiêu của ABIF là hình thành một thị trường ngân hàng chung, nơi các ngân hàng ASEAN đạt chuẩn (QABs) có thể hoạt động tự do mà không bị giới hạn về địa lý. Điều này đòi hỏi các ngân hàng phải đáp ứng các tiêu chuẩn cao về chất lượng dịch vụ và quản lý rủi ro. Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) đã chủ động hội nhập vào thị trường tài chính khu vực và quốc tế, đồng thời nỗ lực đáp ứng các tiêu chuẩn này. Tuy nhiên, sau năm 2020, danh sách các QABs sẽ được xác định, và BIDV cần phải cải thiện để trở thành một trong những ngân hàng hàng đầu trong khu vực Đông Nam Á.

1.1. Bối cảnh hội nhập

Việt Nam đã gia nhập ASEAN từ năm 1995 và tham gia vào nhiều hiệp định thương mại tự do. Sự hội nhập này không chỉ tạo ra cơ hội mà còn đặt ra thách thức cho các ngân hàng Việt Nam. Các ngân hàng cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện chất lượng dịch vụ để có thể tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh khốc liệt. Việc thực hiện các cam kết trong AEC sẽ giúp các ngân hàng Việt Nam mở rộng hoạt động và gia tăng hợp tác quốc tế.

II. Đánh giá ngân hàng đạt chuẩn ASEAN

Đánh giá các ngân hàng đạt chuẩn ASEAN tương lai là một nhiệm vụ quan trọng. Các tiêu chí đánh giá bao gồm chất lượng dịch vụ, khả năng quản lý rủi ro, và tính cạnh tranh trên thị trường. BIDV cần phải thực hiện các biện pháp cải tiến để đáp ứng các tiêu chí này. Việc so sánh với các ngân hàng khác trong khu vực sẽ giúp BIDV nhận diện được điểm mạnh và điểm yếu của mình. Các ngân hàng đạt chuẩn ASEAN sẽ trở thành hình mẫu cho BIDV trong việc phát triển chiến lược kinh doanh dài hạn.

2.1. Tiêu chí đánh giá

Các tiêu chí đánh giá ngân hàng đạt chuẩn ASEAN bao gồm: chất lượng dịch vụ, hiệu quả hoạt động, và khả năng cạnh tranh. Những ngân hàng này cần có hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. BIDV cần phải cải thiện các chỉ số tài chính và chất lượng dịch vụ để có thể cạnh tranh với các ngân hàng trong khu vực. Việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như Basel II cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình này.

III. Đề xuất cải tiến cho BIDV

Để BIDV có thể trở thành một trong những ngân hàng đạt chuẩn ASEAN, cần có một số đề xuất cải tiến. Đầu tiên, BIDV cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Thứ hai, ngân hàng cần đầu tư vào công nghệ thông tin để tối ưu hóa quy trình hoạt động và quản lý rủi ro. Cuối cùng, việc đào tạo nguồn nhân lực cũng rất quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng trong bối cảnh hội nhập.

3.1. Nâng cao chất lượng dịch vụ

BIDV cần thực hiện các chương trình đào tạo cho nhân viên để nâng cao kỹ năng phục vụ khách hàng. Việc cải thiện quy trình phục vụ và giảm thời gian chờ đợi sẽ giúp tăng cường sự hài lòng của khách hàng. Đồng thời, ngân hàng cũng cần lắng nghe phản hồi từ khách hàng để có những điều chỉnh kịp thời. Chất lượng dịch vụ tốt sẽ là yếu tố quyết định trong việc thu hút và giữ chân khách hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, ngành ngân hàng Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức lớn. Việt Nam đã gia nhập Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) từ năm 1995 và tham gia Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) từ năm 2015, tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng trong nước mở rộng hoạt động ra khu vực. Khung hội nhập ngành ngân hàng khu vực ASEAN (ABIF) đặt mục tiêu hình thành một thị trường ngân hàng chung, trong đó các ngân hàng đạt chuẩn ASEAN (QABs) được tự do kinh doanh không giới hạn về địa lý và được áp dụng các quy định đồng nhất.

Ngân hàng Thương mại Cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) với quy mô tổng tài sản gần 60 tỷ USD năm 2019, đang hướng tới mục tiêu trở thành một trong 20 ngân hàng hiện đại, hiệu quả và uy tín hàng đầu khu vực Đông Nam Á vào năm 2020. Nghiên cứu này nhằm đánh giá các ngân hàng đạt chuẩn ASEAN tương lai, so sánh với BIDV và đề xuất các giải pháp giúp BIDV nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các ngân hàng ASEAN 5 gồm Singapore, Malaysia, Thái Lan, Indonesia và Philippines trong giai đoạn 2015-2030.

Việc đánh giá và so sánh các ngân hàng đạt chuẩn ASEAN không chỉ giúp BIDV xác định vị trí hiện tại mà còn hỗ trợ xây dựng chiến lược phát triển dài hạn, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và mở rộng thị trường trong khu vực. Các chỉ số tài chính như tổng tài sản, vốn chủ sở hữu, tỷ suất sinh lời và tỷ lệ nợ xấu được sử dụng làm thước đo chính trong nghiên cứu nhằm đảm bảo tính khách quan và thực tiễn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết hội nhập kinh tế khu vực và lý thuyết quản trị ngân hàng hiện đại. Lý thuyết hội nhập kinh tế khu vực giải thích cơ chế và tác động của việc hình thành Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) đối với ngành ngân hàng, nhấn mạnh vai trò của các tiêu chuẩn chung và tự do hóa dịch vụ tài chính. Lý thuyết quản trị ngân hàng hiện đại tập trung vào các khái niệm như năng lực tài chính lành mạnh, quản trị rủi ro, hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh trong môi trường toàn cầu.

Mô hình nghiên cứu sử dụng các khái niệm chính gồm:

• Ngân hàng đạt chuẩn ASEAN (QABs): các ngân hàng đáp ứng tiêu chuẩn tài chính, quản trị và hoạt động theo quy định của ABIF.
• Hiệu quả tài chính: đo bằng các chỉ số ROA (lợi nhuận trên tài sản), ROE (lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu), tỷ lệ nợ xấu và chi phí/thu nhập.
• Năng lực cạnh tranh: khả năng mở rộng thị trường, phát triển sản phẩm và dịch vụ, cũng như quản trị rủi ro hiệu quả.
• Chiến lược hội nhập: kế hoạch phát triển dài hạn nhằm đạt chuẩn ASEAN và mở rộng hoạt động quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính hợp nhất năm 2018-2019 của các ngân hàng ASEAN 5 và BIDV, các văn bản pháp luật liên quan đến ABIF, cùng các hiệp định song phương về ngân hàng trong khu vực. Cỡ mẫu gồm 15 ngân hàng được xác định là QABs tương lai từ các quốc gia ASEAN 5.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu mục tiêu, tập trung vào các ngân hàng có hoạt động quốc tế và quy mô lớn trong khu vực. Phân tích so sánh các chỉ số tài chính được thực hiện để đánh giá năng lực và hiệu quả hoạt động của BIDV so với các QABs tương lai. Ngoài ra, phương pháp tham khảo ý kiến chuyên gia và tổng hợp các chính sách cũng được áp dụng để xây dựng các đề xuất phù hợp.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2018 đến 2019, tập trung vào phân tích dữ liệu tài chính, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2020-2030.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô tài sản và vốn chủ sở hữu: Tổng tài sản của BIDV đạt gần 60 tỷ USD năm 2019, chỉ bằng khoảng 36,7% mức trung bình của 15 ngân hàng QABs tương lai trong khu vực. Vốn chủ sở hữu của BIDV khoảng 2,34 tỷ USD, thấp nhất trong nhóm so sánh và chỉ bằng 41,7% so với ngân hàng lớn nhất trong nhóm.

2. Hiệu quả sinh lời: Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) của BIDV đạt 14,6%, cao hơn mức trung bình của các QABs tương lai và chỉ đứng sau các ngân hàng Indonesia. Tuy nhiên, tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) của BIDV chỉ đạt 0,6%, thấp nhất trong nhóm, bằng khoảng 33% mức trung bình, cho thấy hiệu quả sử dụng tài sản còn hạn chế.

3. Tỷ lệ nợ xấu: BIDV duy trì tỷ lệ nợ xấu khoảng 1,9%, thấp hơn mức bình quân của các ngân hàng QABs tương lai. Tuy nhiên, nợ có khả năng mất vốn tăng 46% trong nửa đầu năm 2019, chiếm gần một nửa tổng nợ xấu, cảnh báo rủi ro tiềm ẩn trong quản lý tín dụng.

4. Chi phí hoạt động: Tỷ lệ chi phí trên thu nhập (CIR) của BIDV đứng thứ 8 trong nhóm 15 ngân hàng, thuộc nhóm trung bình và thấp hơn một chút so với mức trung bình khu vực. Năm 2018, BIDV đã tiết kiệm gần 1.000 tỷ đồng chi phí hoạt động so với kế hoạch, thể hiện sự kiểm soát chi phí hiệu quả.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy BIDV có quy mô và vốn chủ sở hữu còn khiêm tốn so với các ngân hàng đạt chuẩn ASEAN tương lai, đặc biệt là các ngân hàng Singapore, Malaysia và Thái Lan với quy mô tài sản và vốn lớn hơn nhiều lần. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và mở rộng thị trường quốc tế của BIDV. Tuy nhiên, ROE cao cho thấy BIDV có khả năng sinh lời tốt trên vốn chủ sở hữu, phản ánh hiệu quả quản trị vốn và lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh.

Tỷ lệ nợ xấu thấp hơn mức trung bình khu vực là điểm mạnh, nhưng sự gia tăng nợ có khả năng mất vốn cần được kiểm soát chặt chẽ để tránh ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả hoạt động. Việc kiểm soát chi phí hiệu quả cũng là một điểm tích cực giúp BIDV duy trì lợi nhuận trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt.

So sánh với các nghiên cứu trước đây về năng lực cạnh tranh của ngân hàng Việt Nam trong bối cảnh hội nhập ASEAN, kết quả này phù hợp với nhận định rằng các ngân hàng Việt Nam cần tăng cường vốn, cải thiện quản trị rủi ro và nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản để bắt kịp các đối thủ trong khu vực. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tổng tài sản, ROE, ROA và tỷ lệ nợ xấu giữa BIDV và các QABs tương lai để minh họa rõ nét hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường vốn chủ sở hữu: BIDV cần đẩy mạnh các chương trình phát hành cổ phiếu và trái phiếu để nâng cao vốn điều lệ, tạo nền tảng tài chính vững chắc cho mở rộng hoạt động quốc tế. Mục tiêu tăng vốn lên trên 40.000 tỷ đồng trong giai đoạn 2020-2025, phối hợp với các đối tác chiến lược nước ngoài.

2. Nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản: Tập trung cải thiện quản lý tài sản và rủi ro tín dụng, giảm tỷ lệ nợ xấu và tăng ROA lên mức trung bình khu vực (khoảng 1,5%) trong vòng 3-5 năm tới. Áp dụng các công nghệ quản trị rủi ro hiện đại và đào tạo nhân sự chuyên sâu.

3. Mở rộng mạng lưới và dịch vụ quốc tế: Đẩy mạnh hiện diện tại các thị trường ASEAN thông qua việc thành lập chi nhánh, ngân hàng con và hợp tác với các ngân hàng QABs khác. Mục tiêu tăng số lượng chi nhánh quốc tế lên ít nhất 5 điểm trong giai đoạn 2020-2030.

4. Tăng cường quản trị và công nghệ: Đầu tư vào hệ thống công nghệ thông tin, phát triển ngân hàng số và nâng cao năng lực quản trị rủi ro theo chuẩn mực quốc tế Basel III. Thực hiện các chương trình đào tạo liên tục cho cán bộ quản lý và nhân viên.

5. Hợp tác chính sách với Ngân hàng Nhà nước: Đề xuất các chính sách hỗ trợ về vốn, cơ chế mở cửa thị trường và khung pháp lý thuận lợi để BIDV và các ngân hàng Việt Nam có thể cạnh tranh bình đẳng với các ngân hàng khu vực. Thời gian thực hiện từ 2020 đến 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý BIDV: Giúp hiểu rõ vị trí hiện tại của ngân hàng trong khu vực, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp nhằm đạt chuẩn ASEAN.

2. Các ngân hàng thương mại Việt Nam: Cung cấp thông tin tham khảo về tiêu chuẩn QABs và kinh nghiệm hội nhập khu vực, hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường.

3. Cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam): Hỗ trợ xây dựng chính sách, khung pháp lý và các chương trình hỗ trợ nhằm thúc đẩy quá trình hội nhập ngành ngân hàng Việt Nam với khu vực ASEAN.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo khoa học về hội nhập ngân hàng khu vực, các tiêu chí đánh giá ngân hàng đạt chuẩn ASEAN và các giải pháp phát triển ngân hàng trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngân hàng đạt chuẩn ASEAN (QABs) là gì?
   QABs là các ngân hàng trong khu vực ASEAN đáp ứng các tiêu chuẩn tài chính, quản trị và hoạt động theo quy định của Khung hội nhập ngân hàng ASEAN (ABIF), được phép hoạt động tự do và bình đẳng tại các quốc gia thành viên.

2. Tiêu chí chính để trở thành QABs gồm những gì?
   Bao gồm năng lực tài chính lành mạnh, quy mô và thị phần đáng kể, kinh nghiệm hoạt động quốc tế, hệ thống quản trị rủi ro và kiểm soát nội bộ hiệu quả, cùng với sự ổn định và uy tín thương hiệu.

3. BIDV hiện đang đứng ở vị trí nào so với các ngân hàng QABs tương lai?
   BIDV có tổng tài sản gần 60 tỷ USD, đứng thứ 14 trong nhóm 15 ngân hàng QABs tương lai, với vốn chủ sở hữu thấp hơn nhiều so với các ngân hàng lớn trong khu vực, nhưng có ROE cao và tỷ lệ nợ xấu thấp hơn mức trung bình.

4. Những thách thức lớn nhất mà BIDV phải đối mặt khi hội nhập ASEAN là gì?
   Bao gồm quy mô vốn còn hạn chế, hiệu quả sử dụng tài sản thấp, cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng lớn trong khu vực, và áp lực nâng cao quản trị rủi ro để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

5. Các giải pháp nào giúp BIDV nâng cao năng lực cạnh tranh trong khu vực?
   Tăng vốn chủ sở hữu, cải thiện quản lý tài sản và rủi ro, mở rộng mạng lưới quốc tế, đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực quản trị, cùng với sự hỗ trợ chính sách từ Ngân hàng Nhà nước.

Kết luận

• Hội nhập ngành ngân hàng ASEAN tạo ra cơ hội và thách thức lớn cho BIDV trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường.
• BIDV hiện có quy mô tài sản và vốn chủ sở hữu khiêm tốn so với các ngân hàng đạt chuẩn ASEAN tương lai, nhưng có hiệu quả sinh lời trên vốn cao và tỷ lệ nợ xấu thấp.
• Việc kiểm soát chi phí và quản trị rủi ro là yếu tố then chốt giúp BIDV duy trì vị thế trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt.
• Các đề xuất tăng vốn, nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản, mở rộng mạng lưới quốc tế và đầu tư công nghệ là cần thiết để BIDV đạt chuẩn ASEAN trong giai đoạn 2020-2030.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho BIDV và các ngân hàng Việt Nam trong quá trình hội nhập sâu rộng với khu vực, đồng thời đề xuất các chính sách hỗ trợ từ cơ quan quản lý.

Các nhà quản lý BIDV và các ngân hàng Việt Nam nên nhanh chóng triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Nhà nước để tận dụng tối đa cơ hội hội nhập, nâng cao vị thế trên thị trường tài chính khu vực và quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG ĐẠT CHUẨN ASEAN 1.1 Bối cảnh hội nhập Cộng đồng kinh tế ASEAN 1.1 Giới thiệu về Cộng đồng kinh tế ASEAN Tại hội nghị thượng đỉnh lần thứ 12 của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) vào tháng 1 năm 2007 đã khẳng định cam kết của họ tạo ra một Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) vào năm 2015, khiến ASEAN trở thành một khu vực mậu dịch tự do hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và kỹ năng lao động, và dòng vốn tự do hơn. Theo AEC, các nước ASEAN sẽ tuân thủ các nguyên tắc của một nền kinh tế mở, hướng ngoại và bao trùm. Thị trường phù hợp với các quy tắc đa phương cũng như tuân thủ các quy tắc tuân thủ hiệu quả và thực hiện cam kết kinh tế. Sự hình thành của AEC, cộng đồng ASEAN sẽ được hưởng lợi từ việc tự do hóa thành công tài khoản vốn trong nước và thị trường tài chính ở từng quốc gia và hội nhập toàn cầu với các tổ chức trên thế giới.

Trong giai đoạn 2007-2015, các quốc gia thành viên ASEAN đã có những bước tiến lớn trong việc cải thiện hiệu quả và sự lành mạnh giữa các tổ chức trong thị trường tài chính. Tuy nhiên, so với các đối tác của các quốc gia trên thế giới, ngân hàng ASEAN và các tổ chức tài chính khác không đủ lớn về quy mô tài sản để cạnh tranh chống lại các đối thủ khác trên thị trường tài chính quốc tế. Thị trường tài chính khác nhau trong ASEAN dễ bị tổn thương bởi những cú sốc từ bên ngoài khu vực. Quy định nghiêm ngặt của một số giao dịch tài chính xuyên biên giới cũng đã cản trở hội nhập tài chính toàn ASEAN.

Do đó, ASEAN phải đặt ưu tiên cao việc tăng tốc và tăng cường hội nhập khu vực tài chính để thực hiện cam kết. Vì vậy, Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) được thành lập vào ngày 31/12/2015 nhằm mục tiêu tạo ra một thị trường chung duy nhất và cơ sở sản xuất thống nhất, trong đó có sự lưu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, 1 z vốn và lao động có tay nghề; từ đó nâng cao tính cạnh tranh và thúc đẩy sự thịnh vượng chung cho cả khu vực; tạo sự hấp dẫn với đầu tư – kinh doanh từ bên ngoài. Bản chất của AEC là một tiến trình hội nhập kinh tế khu vực mà không phải là một thoả thuận hay hiệp định với các ràng buộc. Mục tiêu của AEC là tạo dựng một thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất cho các quốc gia thành viên, thúc đẩy dòng chu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, và lao động có tay nghề trong khối.

AEC đề ra 04 mục tiêu hoạt động và thiết lập hàng loạt các Hiệp định, Thỏa thuận, Tuyên bố… giữa các nước ASEAN có liên quan để hoàn thành các mục tiêu: − Một thị trường đơn nhất và cơ sở sản xuất chung; − Một khu vực kinh tế cạnh tranh; − Phát triển kinh tế cân bằng; − Hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu. AEC có 3 hiệp định tương ứng với 3 cam kết quan trọng để xây dựng Cộng đồng Kinh tế: − Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) Hiệp định ATIGA điều chỉnh toàn bộ thương mại hàng hóa trong nội khối và được xây dựng trên cơ sở tổng hợp các cam kết cắt giảm/loại bỏ thuế quan đã được thống nhất trong Hiệp định AFTA và các hiệp định, nghị định thư có liên quan. − Hiệp định Khung về Dịch vụ ASEAN (AFAS) Hiệp định Khung về Dịch vụ của ASEAN (AFAS) được ký năm 1995 và Nghị định thư sửa đổi AFAS ký năm 2003 nhằm điều chỉnh hoạt động cung cấp 2 z dịch vụ giữa các nước ASEAN. Nội dung của AFAS tương tự Hiệp định Chung về Thương mại Dịch vụ của WTO.

Trên cơ sở AFAS, các nước ASEAN đến nay đã hoàn thành 8 Gói cam kết về dịch vụ (cam kết cho 80 phân ngành), và đang đàm phán Gói thứ 9 (cam kết cho 104 phân ngành) và sau đó sẽ đàm phán Gói cuối cùng (cam kết cho 124 phân ngành) nhằm hướng tới mục tiêu tự do hóa dịch vụ vào năm 2015. − Hiệp định Đầu tư Toàn diện ASEAN (ACIA) Hiệp định Đầu tư Toàn diện ASEAN (ACIA) được ký kết tháng 2/2009 và có hiệu lực từ 29/3/2012 thay thế cho Hiệp định Khuyến khích và Bảo hộ Đầu tư ASEAN 1987 và Hiệp định Khu vực đầu tư ASEAN 1998. ACIA bao gồm 4 nội dung chính: Tự do hóa đầu tư, Bảo hộ đầu tư, Thuận lợi hóa đầu tư và Xúc tiến đầu tư. ACIA mở rộng về phạm vi định nghĩa nhà đầu tư (ví dụ doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài khối tại một nước ASEAN khi đầu tư sang một nước ASEAN khác được coi là nhà đầu tư ASEAN).

ACIA quy định về các biện pháp/yêu cầu đối với đầu tư bị cấm mà các nước thành viên không được phép sử dụng (ví dụ yêu cầu tỷ lệ nội địa hóa, cân bằng cán cân thanh toán). ACIA còn quy định cơ chế giải quyết tranh chấp trực tiếp giữa Nhà nước và nhà đầu tư.2 Tiến trình Việt Nam gia nhập Cộng đồng kinh tế ASEAN Trong những năm qua, Việt Nam đã tham gia xây dựng AEC với tinh thần chủ động, tích cực và có trách nhiệm. Thúc đẩy việc thành lập AEC luôn là một trong những ưu tiên cao nhất của Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế. Cùng với ASEAN, Việt Nam quyết tâm và dành nỗ lực cao nhất để triển khai các cam kết, chương trình, sáng kiến hướng tới mục tiêu thành lập Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) vào cuối năm 2015, đặc biệt là các biện pháp ưu tiên nhằm thực hiện Kế hoạch tổng thể xây dựng AEC.

3 z Mức độ sẵn sàng của Việt Nam trước việc hình thành Cộng đồng Kinh tế ASEAN vào cuối năm 2015 cũng được thể hiện thông qua việc thực hiện các cam kết cụ thể của Việt Nam trong nhiều lĩnh vực với một số kết quả nổi bật như sau: Trong nước: − Về mặt chủ trương: Thuận lợi chính của Việt Nam trong việc xây dựng AEC là sự quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt là hội nhập kinh tế khu vực và tích cực tham gia đàm phán, ký kết các hiệp định thương mại tự do nhằm mở cửa thị trường cho các hàng hóa xuất khẩu mà Việt Nam có lợi thế cạnh tranh, tận dụng các nguồn lực nhập khẩu có chi phí thấp hơn; đồng thời tạo ra các sức ép từ bên ngoài để đẩy mạnh cải cách trong nước theo hướng minh bạch, cởi mở, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động kinh doanh và đầu tư. Đẩy mạnh thông tin tuyên truyền về AEC năm 2015 nhằm nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về những lợi ích và thách thức của AEC. Phối hợp chặt chẽ hội nhập kinh tế ASEAN với hội nhập kinh tế các khu vực khác để doanh nghiệp, người dân Việt Nam được hưởng lợi tối đa từ tiến trình hội nhập kinh tế cho giai đoạn hội nhập kinh tế sau năm 2015. Đẩy mạnh việc cải cách cơ cấu kinh tế trong nước với tốc độ phù hợp với tiến trình hội nhập kinh tế ASEAN.

Tăng cường phối hợp giữa các Bộ, ngành tham gia AEC của Việt Nam thông qua vai trò điều phối của Bộ Công Thương. 4 z − Về mặt thực hiện cam kết, Việt Nam thực hiện nghiêm túc, đầy đủ, đúng hạn: Ban hành văn bản pháp lý thực hiện cắt giảm thuế. Tăng cường thuận lợi hóa thương mại thông qua triển khai hải quan điện tử, cơ chế một cửa, cải cách thủ tục hành chính liên quan đến xuất nhập khẩu nhằm rút ngắn thời gian thông quan và giảm các yêu cầu về các giấy tờ kê khai, qua đó giảm thiểu chi phí kinh doanh của doanh nghiệp. Nỗ lực đơn giản hoá hệ thống các giấy phép, giấy chứng nhận bao gồm giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu, giấy chứng nhận xuất xứ, giấy chứng nhận vệ sinh kiểm dịch, giấy chứng nhận an toàn thực phẩm.

Ví dụ như việc thực hiện hệ thống eCoSys (hệ thống xin cấp giấy chứng nhận xuất xứ qua mạng), cấp phép nhập khẩu tự động. Hướng tới tự do hóa dịch vụ, Việt Nam đã tiến hành sửa đổi một số Luật liên quan như Luật đầu tư, Luật Thương mại, Luật doanh nghiệp và ban hành nhiều Nghị định, văn bản hướng dẫn các Luật này. Sửa đổi và ban hành mới các chính sách để thực hiện các cam kết trong từng ngành cụ thể, điển hình là trong các ngành dịch vụ phân phối, ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán, viễn thông để phù hợp với các cam kết trong Hiệp định khung ASEAN về dịch vụ (AFAS) cũng như GATS. Đối với các ngành dịch vụ ưu tiên gồm y tế, du lịch, logistics, e-ASEAN và hàng không, Việt Nam cũng đã tuân thủ nghiêm túc các cam kết và tích cực tham gia vào các hiệp định liên quan.

Hiện tại, Việt Nam được đánh giá là một trong những nước có Luật cạnh tranh khá toàn diện áp dụng cho cả nền kinh tế và có các cơ quan giám sát thực hiện luật này cùng với Indonesia, Singapore và Thái Lan… 5 z − Về mặt phối hợp với doanh nghiệp: Đàm phán cam kết hội nhập kinh tế quốc tế với lộ trình chuyển đổi phù hợp để doanh nghiệp có thời gian chuẩn bị trong nội khối ASEAN và ASEAN+1 với các đối tác Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Australia và New Zealand. Đàm phán thúc đẩy việc mở cửa thị trường ASEAN và các đối tác cho doanh nghiệp của Việt Nam. Phối hợp tích cực với doanh nghiệp giải quyết các biện pháp hạn chế thương mại mới tại các thị trường xuất khẩu, kể cả các biện pháp như hàng rào kỹ thuật, chống bán phá giá, chống trợ cấp, tự vệ. Chủ động vận dụng các biện pháp tự vệ, chống bán phá giá để đối phó với hàng hóa nhập khẩu ảnh hưởng tiêu cực hoặc cạnh tranh không bình đẳng đối với hàng hóa sản xuất trong nước.

Hỗ trợ doanh nghiệp thông qua các kênh hợp tác kinh tế, xúc tiến thương mại và đầu tư để tìm hiểu, thâm nhập và phát triển thị trường. Triển khai việc tuyên truyền, quảng bá cho doanh nghiệp và người dân ở các địa phương trong cả nước về các cơ hội và thách thức của hội nhập kinh tế, đặc biệt là về Cộng đồng Kinh tế ASEAN.