Phân tích và đánh giá hiện trạng môi trường nước sông Đà tại Hòa Bình - Giải pháp bảo vệ môi trường

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu phân tích đánh giá hiện trạng môi trường nước sông đà đoạn chảy qua địa phận tỉnh hòa bình và đề, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

Trường đại học

Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên ngành

Sinh thái học

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

luận văn thạc sĩ

2012

Phí lưu trữ

30 Point

Mục lục chi tiết

MỞ ĐẦU

1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1. Hiện trạng môi trường nước một số sông miền Bắc

1.2. Sơ lược về chế độ thủy văn tại vùng hồ sông Đà

1.3. Nguyên nhân gây ô nhiễm nước

1.4. Các phương pháp đánh giá chất lượng nước

1.4.1. Phương pháp thủy lý hóa học

1.4.2. Phương pháp sử dụng sinh vật chỉ thị

2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu

2.2. Đối tượng nghiên cứu

2.3. Phương pháp nghiên cứu

2.3.1. Phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa

2.3.2. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm

2.3.3. Phương pháp phân tích số liệu

3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tỉnh Hòa Bình

3.1.1. Điều kiện tự nhiên

3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội

3.2. Hiện trạng môi trường nước vùng nghiên cứu

3.2.1. Hàm lượng oxi hòa tan (DO)

3.2.2. Nhu cầu oxi hóa hóa học (COD)

3.2.3. Hàm lượng NO3-

3.2.4. Hàm lượng NH4+

3.2.5. Hàm lượng PO43-

3.2.6. Thành phần loài sinh vật nổi

3.2.6.1. Thành phần loài Thực vật nổi

3.2.6.2. Thành phần loài Động vật nổi

3.3. Đánh giá chất lượng nước tại các điểm nghiên cứu

3.3.1. Đánh giá bằng các thông số thủy lí hóa học

3.3.2. Đánh giá bằng chỉ số đa dạng

3.3.2.1. Tảo và vi khuẩn lam

3.3.2.2. Động vật nổi

3.4. Nguyên nhân, hậu quả và các giải pháp nâng cao chất lượng môi trường nước

3.4.1. Hậu quả của suy giảm chất lượng nước

3.4.2. Đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng môi trường nước

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC CÁC HÌNH

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá môi trường nước sông Đà tại Hòa Bình

Môi trường nước sông Đà tại Hòa Bình đóng vai trò quan trọng trong đời sống sinh hoạt và phát triển kinh tế của người dân địa phương. Đánh giá chất lượng nước sông Đà không chỉ giúp nhận diện tình trạng ô nhiễm mà còn đưa ra các giải pháp bảo vệ môi trường. Việc nghiên cứu này cần thiết để đảm bảo nguồn nước sạch cho sinh hoạt và sản xuất.

1.1. Tầm quan trọng của nước sông Đà đối với đời sống

Nước sông Đà cung cấp nguồn nước chính cho sinh hoạt, nông nghiệp và công nghiệp tại Hòa Bình. Sông Đà không chỉ là nguồn nước mà còn là nguồn tài nguyên sinh thái phong phú, hỗ trợ đa dạng sinh học trong khu vực.

1.2. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng nước

Đánh giá chất lượng nước sông Đà dựa trên các chỉ tiêu như hàm lượng oxy hòa tan (DO), nhu cầu oxy hóa hóa học (COD), và các chỉ tiêu hóa học khác. Những chỉ tiêu này giúp xác định mức độ ô nhiễm và tình trạng sức khỏe của hệ sinh thái nước.

II. Vấn đề ô nhiễm nước sông Đà và nguyên nhân chính

Ô nhiễm nước sông Đà đang trở thành vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái. Các nguyên nhân chính gây ô nhiễm bao gồm nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp và hoạt động nông nghiệp không bền vững.

2.1. Nguồn gốc ô nhiễm từ nước thải sinh hoạt

Nước thải sinh hoạt từ các hộ gia đình, bệnh viện và cơ sở dịch vụ là nguồn ô nhiễm chính. Hàm lượng chất hữu cơ và vi khuẩn trong nước thải này có thể gây hại cho sức khỏe con người và động thực vật.

2.2. Tác động của hoạt động công nghiệp

Các nhà máy công nghiệp xả thải trực tiếp ra sông Đà mà không qua xử lý, làm gia tăng nồng độ các chất độc hại trong nước. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nước mà còn đến sự sống của các loài sinh vật trong sông.

III. Phương pháp đánh giá chất lượng nước sông Đà

Để đánh giá chất lượng nước sông Đà, nhiều phương pháp đã được áp dụng, bao gồm phương pháp thủy lý hóa học và phương pháp sinh vật chỉ thị. Những phương pháp này giúp cung cấp cái nhìn tổng quan về tình trạng ô nhiễm và sức khỏe của hệ sinh thái nước.

3.1. Phương pháp thủy lý hóa học

Phương pháp này sử dụng các chỉ tiêu hóa học để đánh giá chất lượng nước. Các thông số như pH, độ đục, và nồng độ các chất dinh dưỡng được đo lường để xác định mức độ ô nhiễm.

3.2. Phương pháp sử dụng sinh vật chỉ thị

Sử dụng sinh vật chỉ thị như tảo và động vật nổi để đánh giá chất lượng nước. Sự hiện diện và đa dạng của các loài này phản ánh tình trạng ô nhiễm và sức khỏe của hệ sinh thái nước.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy chất lượng nước sông Đà tại Hòa Bình đang bị suy giảm nghiêm trọng. Các chỉ tiêu như DO và COD thường xuyên vượt ngưỡng cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.

4.1. Đánh giá chất lượng nước tại các điểm nghiên cứu

Các điểm nghiên cứu cho thấy sự biến động lớn về chất lượng nước. Một số điểm có hàm lượng ô nhiễm cao, trong khi một số điểm khác vẫn duy trì được chất lượng tốt. Điều này cho thấy cần có biện pháp quản lý hiệu quả hơn.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để xây dựng các chính sách bảo vệ môi trường nước, cải thiện chất lượng nước sông Đà và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

V. Giải pháp cải thiện chất lượng nước sông Đà

Để cải thiện chất lượng nước sông Đà, cần có các biện pháp đồng bộ từ quản lý nguồn thải đến nâng cao nhận thức cộng đồng. Các giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo nguồn nước sạch cho thế hệ tương lai.

5.1. Biện pháp quản lý nguồn thải

Cần thiết lập hệ thống xử lý nước thải hiệu quả trước khi xả ra sông. Các cơ sở sản xuất và dịch vụ cần tuân thủ quy định về xả thải để giảm thiểu ô nhiễm.

5.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Tổ chức các chương trình giáo dục về bảo vệ môi trường nước cho cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức sẽ giúp người dân tham gia tích cực vào công tác bảo vệ nguồn nước.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của môi trường nước sông Đà

Môi trường nước sông Đà tại Hòa Bình đang đối mặt với nhiều thách thức. Tuy nhiên, với sự quan tâm và hành động kịp thời, có thể cải thiện chất lượng nước và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tương lai của môi trường nước sông Đà phụ thuộc vào sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng.

6.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường nước

Bảo vệ môi trường nước không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của mỗi cá nhân. Mỗi hành động nhỏ đều có thể góp phần vào việc bảo vệ nguồn nước.

6.2. Triển vọng phát triển bền vững

Cần xây dựng các chính sách phát triển bền vững, kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Điều này sẽ đảm bảo nguồn nước sạch cho các thế hệ tương lai.

16/08/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ phân tích đánh giá hiện trạng môi trường nước sông đà đoạn chảy qua địa phận tỉnh hòa bình và đề xuất một số giải pháp bảo vệ môi trường

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sông Đà, phụ lưu lớn nhất của sông Hồng, có chiều dài khoảng 527 km chảy qua địa phận tỉnh Hòa Bình, nơi sinh sống của khoảng 2,2 triệu người. Đây là nguồn tài nguyên nước quan trọng, cung cấp 31% lượng nước cho sông Hồng và là nguồn thủy điện lớn của Việt Nam. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế nhanh chóng đã kéo theo nguy cơ ô nhiễm môi trường nước, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và đa dạng sinh học. Nhiều nghiên cứu cho thấy các sông lớn ở miền Bắc như sông Hồng, sông Nhuệ - Đáy đều chịu mức độ ô nhiễm vượt tiêu chuẩn quốc gia, đặc biệt là các chỉ số COD, BOD, NH4+, NO3- và Coliform. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích, đánh giá hiện trạng môi trường nước sông Đà đoạn qua tỉnh Hòa Bình dựa trên các chỉ tiêu thủy lý, hóa học và sinh học, đồng thời đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường nước. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 8/2011 đến tháng 12/2012, với phạm vi khảo sát tại 18 điểm lấy mẫu trên lòng hồ sông Đà thuộc tỉnh Hòa Bình. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc quản lý và bảo vệ nguồn nước, góp phần nâng cao chất lượng môi trường và phát triển bền vững khu vực Tây Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: phương pháp thủy lý hóa học và phương pháp sử dụng sinh vật chỉ thị để đánh giá chất lượng nước. Phương pháp thủy lý hóa học tập trung vào các chỉ tiêu như pH, nhiệt độ, độ dẫn điện, độ đục, độ muối, hàm lượng oxy hòa tan (DO), nhu cầu oxy hóa hóa học (COD), nhu cầu oxy sinh hóa (BOD), các dạng nitơ (NH4+, NO3-) và photpho (PO43-). Các chỉ tiêu này phản ánh mức độ ô nhiễm hữu cơ, khả năng tự làm sạch và mức độ phú dưỡng của nguồn nước. Phương pháp sinh vật chỉ thị sử dụng các nhóm sinh vật nổi như thực vật nổi (tảo, vi khuẩn lam) và động vật nổi (động vật không xương sống, cá) để đánh giá mức độ ô nhiễm và đa dạng sinh học. Chỉ số đa dạng Margalef (D) được áp dụng để đánh giá mức độ ô nhiễm dựa trên sự đa dạng và phong phú của quần xã sinh vật nổi. Hệ thống phân loại ô nhiễm của Lee và Wang cũng được sử dụng để phân loại mức độ ô nhiễm dựa trên các chỉ tiêu DO, BOD và NO3-NH4.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập tại 18 điểm lấy mẫu trên lòng hồ sông Đà thuộc tỉnh Hòa Bình trong khoảng thời gian từ tháng 8/2011 đến tháng 12/2012. Mẫu nước được lấy cách mặt nước 30-50 cm, sử dụng chai nhựa đã được xử lý sạch, ghi nhãn đầy đủ. Mẫu thực vật nổi và động vật nổi được thu bằng lưới vớt chuyên dụng, cố định bằng dung dịch formaldehyde 5%. Các chỉ tiêu thủy lý hóa như pH, nhiệt độ, độ dẫn, độ muối, độ đục và DO được đo trực tiếp tại hiện trường bằng máy đo chuyên dụng. Các chỉ tiêu hóa học như COD, NH4+, PO43-, tổng photpho và tổng nitơ được phân tích tại phòng thí nghiệm theo tiêu chuẩn quốc gia QCVN 08:2008/BTNMT. Mẫu sinh vật được phân tích tại Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật. Phân tích số liệu sử dụng phương pháp so sánh với tiêu chuẩn QCVN 08:2008 và hệ thống phân loại của Lee và Wang. Chỉ số đa dạng Margalef được tính toán để đánh giá mức độ ô nhiễm sinh học. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu đảm bảo tính đại diện cho vùng nghiên cứu, kết hợp phân tích định tính và định lượng nhằm đánh giá toàn diện chất lượng môi trường nước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Chất lượng các chỉ tiêu thủy lý hóa: Nhiệt độ nước dao động từ 26,1°C đến 30,4°C, phù hợp với điều kiện sinh trưởng của thủy sinh vật. Giá trị pH nằm trong khoảng 7,07 - 8,67, đạt tiêu chuẩn loại A theo QCVN 08:2008. Độ dẫn điện từ 15,4 đến 20,9 mS/m, cho thấy hàm lượng ion hòa tan thấp, phù hợp với nước ngọt. Độ đục dao động từ 21 đến 78 mg/l, trong đó điểm HB10 đạt 21 mg/l thuộc loại A2, các điểm còn lại nằm trong giới hạn cho phép. Độ muối thấp, từ 0,007% đến 0,01%, phù hợp với vùng nước ngọt.
Hàm lượng oxy hòa tan (DO) và nhu cầu oxy hóa hóa học (COD): DO tại các điểm nghiên cứu dao động từ 0,41 đến 6,18 mg/l, trong đó điểm HB7 có DO thấp nhất (0,41 mg/l), thấp hơn tiêu chuẩn gần 12 lần, cho thấy khu vực này đang trong tình trạng thiếu oxy nghiêm trọng. Các điểm còn lại có DO trên 3 mg/l, đạt tiêu chuẩn. COD dao động từ 73,6 đến 86,4 mg/l, vượt tiêu chuẩn cho phép (50 mg/l) từ 1,47 đến 1,73 lần, cho thấy dấu hiệu ô nhiễm hữu cơ nhẹ.
Hàm lượng các chất dinh dưỡng: NO3- dao động từ 1,5 đến 5 mg/l, nằm trong giới hạn cho phép, không gây phú dưỡng nghiêm trọng. NH4+ từ 0,5 đến 1 mg/l, đạt loại B theo tiêu chuẩn, cho thấy nguy cơ ô nhiễm hữu cơ đang hiện hữu. PO43- vượt tiêu chuẩn từ 1,1 đến 4 lần, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của tảo và hiện tượng phú dưỡng.
Đa dạng sinh học: Chỉ số đa dạng Margalef cho thực vật nổi và động vật nổi phản ánh mức độ ô nhiễm trung bình đến nặng tại một số điểm, tương ứng với các chỉ tiêu thủy lý hóa. Sự giảm đa dạng sinh vật nổi tại các điểm có COD và PO43- cao cho thấy tác động tiêu cực của ô nhiễm hữu cơ và dinh dưỡng.

Thảo luận kết quả

Sự biến động nhiệt độ và pH qua các năm nghiên cứu cho thấy môi trường nước sông Đà đang chịu ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên và nhân tạo, trong đó ô nhiễm hữu cơ và phú dưỡng là nguyên nhân chính làm tăng nhiệt độ và thay đổi pH. Giá trị DO thấp tại một số điểm phản ánh sự suy giảm khả năng tự làm sạch của nguồn nước do lượng chất thải hữu cơ lớn, đặc biệt tại khu vực bãi ương dưỡng cá. COD vượt tiêu chuẩn cho thấy mức độ ô nhiễm hữu cơ nhẹ nhưng cần được kiểm soát để tránh ảnh hưởng lâu dài đến hệ sinh thái. Hàm lượng NH4+ và PO43- vượt mức cho phép là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ phú dưỡng, có thể dẫn đến hiện tượng tảo nở hoa, làm giảm oxy hòa tan và ảnh hưởng đến đa dạng sinh học. So sánh với các nghiên cứu trước đây, chất lượng nước sông Đà có xu hướng giảm nhẹ, nhất là về các chỉ tiêu hữu cơ và dinh dưỡng. Việc kết hợp đánh giá thủy lý hóa học với sinh vật chỉ thị giúp cung cấp cái nhìn toàn diện về hiện trạng môi trường nước, đồng thời làm rõ mối liên hệ giữa ô nhiễm và sự biến đổi quần xã sinh vật. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ biến động các chỉ tiêu DO, COD, PO43- và chỉ số đa dạng Margalef để minh họa rõ ràng mức độ ô nhiễm và tác động sinh học.

Đề xuất và khuyến nghị

Tăng cường xử lý nước thải sinh hoạt và công nghiệp: Áp dụng công nghệ xử lý tiên tiến nhằm giảm COD, NH4+ và PO43- trước khi xả thải ra môi trường. Mục tiêu giảm COD xuống dưới 50 mg/l trong vòng 2 năm, do chính quyền địa phương phối hợp với các doanh nghiệp thực hiện.
Quản lý và giám sát chất lượng nước định kỳ: Thiết lập hệ thống quan trắc tự động tại các điểm trọng yếu trên sông Đà để theo dõi liên tục các chỉ tiêu ô nhiễm, đặc biệt là DO, COD và các chất dinh dưỡng. Thực hiện trong vòng 1 năm và duy trì lâu dài bởi Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hòa Bình.
Phát triển các vùng đệm sinh học và phục hồi hệ sinh thái: Trồng cây xanh ven bờ, xây dựng các vùng lọc sinh học nhằm giảm lượng chất ô nhiễm từ đất liền chảy vào sông. Thời gian thực hiện 3 năm, do các tổ chức bảo vệ môi trường và cộng đồng dân cư phối hợp thực hiện.
Nâng cao nhận thức cộng đồng và đào tạo kỹ thuật: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, đào tạo về bảo vệ môi trường nước cho người dân, doanh nghiệp và cán bộ quản lý. Mục tiêu giảm thiểu hành vi xả thải bừa bãi và tăng cường trách nhiệm bảo vệ nguồn nước trong vòng 1 năm.
Kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm từ hoạt động nuôi trồng thủy sản: Áp dụng các biện pháp quản lý chất thải nuôi trồng, sử dụng thức ăn và thuốc bảo vệ thủy sản hợp lý để hạn chế ô nhiễm hữu cơ và dinh dưỡng. Thực hiện trong vòng 2 năm, do ngành nông nghiệp và các hộ nuôi trồng phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cơ quan quản lý môi trường và tài nguyên nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và giám sát chất lượng nước, từ đó đưa ra các biện pháp quản lý hiệu quả.
Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực sinh thái học và môi trường: Tham khảo phương pháp đánh giá kết hợp thủy lý hóa học và sinh vật chỉ thị, cũng như dữ liệu thực nghiệm về chất lượng nước sông Đà để phát triển nghiên cứu sâu hơn.
Doanh nghiệp và nhà máy hoạt động gần sông Đà: Áp dụng các giải pháp xử lý nước thải và quản lý môi trường dựa trên các khuyến nghị nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến nguồn nước.
Cộng đồng dân cư và tổ chức bảo vệ môi trường: Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc bảo vệ nguồn nước, tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường và giám sát ô nhiễm.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao hàm lượng DO thấp lại nguy hiểm cho hệ sinh thái sông Đà?
DO thấp làm giảm khả năng sống và sinh trưởng của các loài thủy sinh, gây chết hàng loạt sinh vật và làm suy giảm đa dạng sinh học. Ví dụ, điểm HB7 có DO chỉ 0,41 mg/l, thấp hơn tiêu chuẩn gần 12 lần, cho thấy nguy cơ thiếu oxy nghiêm trọng.
Các chỉ tiêu COD và PO43- vượt mức cho phép ảnh hưởng thế nào đến chất lượng nước?
COD cao phản ánh lượng chất hữu cơ lớn, làm giảm oxy hòa tan; PO43- cao gây phú dưỡng, kích thích tảo phát triển quá mức, dẫn đến hiện tượng tảo nở hoa và suy giảm chất lượng nước.
Phương pháp sinh vật chỉ thị có ưu điểm gì so với phương pháp thủy lý hóa học?
Phương pháp sinh vật chỉ thị phản ánh tác động lâu dài và tổng hợp của ô nhiễm, trong khi thủy lý hóa học chỉ đánh giá tức thời. Kết hợp hai phương pháp giúp đánh giá toàn diện hơn về chất lượng nước.
Làm thế nào để giảm ô nhiễm nước do nuôi trồng thủy sản?
Áp dụng quản lý chất thải hợp lý, sử dụng thức ăn và thuốc bảo vệ thủy sản đúng cách, xây dựng hệ thống xử lý nước thải nuôi trồng để hạn chế ô nhiễm hữu cơ và dinh dưỡng.
Tại sao cần giám sát chất lượng nước định kỳ?
Giám sát giúp phát hiện sớm các dấu hiệu ô nhiễm, đánh giá hiệu quả các biện pháp xử lý và quản lý, từ đó điều chỉnh kịp thời để bảo vệ nguồn nước và hệ sinh thái.

Kết luận

Nước sông Đà đoạn qua tỉnh Hòa Bình có dấu hiệu ô nhiễm hữu cơ nhẹ với COD vượt tiêu chuẩn từ 1,47 đến 1,73 lần và PO43- vượt từ 1,1 đến 4 lần.
Giá trị DO thấp tại một số điểm cho thấy nguy cơ thiếu oxy nghiêm trọng, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và khả năng tự làm sạch của nguồn nước.
Chỉ số đa dạng sinh vật nổi phản ánh mức độ ô nhiễm trung bình đến nặng, tương ứng với các chỉ tiêu thủy lý hóa.
Các giải pháp đề xuất tập trung vào xử lý nước thải, giám sát chất lượng nước, phục hồi hệ sinh thái và nâng cao nhận thức cộng đồng.
Tiếp tục nghiên cứu và giám sát định kỳ là cần thiết để đảm bảo bảo vệ bền vững nguồn nước sông Đà, góp phần phát triển kinh tế xã hội tỉnh Hòa Bình và khu vực Tây Bắc.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ nguồn nước quý giá của chúng ta là trách nhiệm của toàn xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Nƣớc là một phần tất yếu của cuộc sống. Chúng ta không thể sống nếu không có nƣớc vì nó cung cấp cho mọi nhu cầu sinh hoạt của con ngƣời. Con ngƣời sử dụng nƣớc hằng ngày để phục vụ cho những hoạt động sống của mình. Với sự phát triển kinh tế nhƣ hiện nay, nƣớc không chỉ là sự sống còn của riêng một quốc gia mà còn là vấn đề của tất cả các tập thể cá nhân, mọi vùng, mọi khu vực ở khắp nơi trên trái đất.

Song song với sự phát triển về kinh tế thì con ngƣời càng ngày thải ra nhiều chất thải vào môi trƣờng làm cho chúng bị suy thoái và gây ô nhiễm nặng nề, ảnh hƣởng đến môi trƣờng và sức khỏe cộng đồng mà trong đó chất lƣợng nƣớc là mối quan tâm hàng đầu. Có quản lý tốt, kiểm soát đƣợc nguồn nƣớc sử dụng đầu vào thì ta mới có thể làm giảm bớt và khắc phục tình trạng nƣớc bị ô nhiễm. Sông Đà, còn gọi là sông Bờ là phụ lƣu lớn nhất của sông Hồng. Sông bắt nguồn từ tỉnh Vân Nam, Trung Quốc chảy theo hƣớng Tây bắc - Đông nam để rồi nhập với sông Hồng ở Phú Thọ.

Sông Đà dài 910 km (có tài liệu ghi 983 km), diện tích lƣu vực là 52. Đoạn ở Việt Nam dài 527 km (có tài liệu ghi 543 km), với 2,2 triệu ngƣời sinh sống. Điểm cuối là ngã ba Hồng Đà, huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ. Sông có lƣu lƣợng nƣớc lớn, cung cấp 31% lƣợng nƣớc cho sông Hồng và là một nguồn tài nguyên thủy điện lớn cho ngành công nghiệp điện Việt Nam.

Sông Đà là lƣu vực có tiềm năng tài nguyên to lớn với nhiều loại khoáng sản quý hiếm, các hệ sinh thái đặc trƣng bao gồm các nguồn sinh vật với mức đa dạng sinh học cao. Sông Đà có một vai trò rất lớn trong đời sống của ngƣời dân Tây Bắc. Dòng sông mang đến cho ngƣời dân ở đây cuộc sống ấm no đầy đủ hơn. Bên cạnh sự phát triển của nền kinh tế thì việc bảo vệ nguồn nƣớc của dòng sông cũng nhƣ sự đa dạng sinh học trên dòng sông cũng là vấn đề rất cần đƣợc quan tâm.

Chính vì những điều đó mà đề tài “Phân tích, đánh giá hiện trạng môi trường nước sông Đà đoạn chảy qua địa phận tỉnh Hòa Bình và đề xuất một số giải pháp bảo vệ môi trường" là một sự cần thiết cho việc quản lý chất lƣợng nƣớc của lòng hồ sông Đà. Mục tiêu của đề tài bao gồm: 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Tìm hiểu chất lƣợng nƣớc sông Đà khu vực chảy qua địa phận Hòa Bình dựa vào các thông số thủy lý, hóa học - Sơ bộ điều tra thành phần loài Động vật nổi, Thực vật nổi - Đánh giá chất lƣợng nƣớc tại các điểm nghiên cứu bằng các thông số thủy lý hóa và các chỉ số sinh học. - Đề xuất một số giải pháp bảo vệ môi trƣờng nƣớc sông Đà. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Hiện trạng môi trƣờng nƣớc mô ̣t số sông miền Bắ c Hiện nay Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ về kinh tế xã hội. Sự phát triển không ngừng của kinh tế đã làm cải thiện đáng kể bộ mặt của đất nƣớc, đời sống dân sinh đƣợc nâng cao lên, nhƣng đi cùng với nó là các nguy cơ bùng nổ trong đó có nguy cơ về sự ô nhiễm môi trƣờng, đặc biệt là môi trƣờng nƣớc. Tình trạng ô nhiễm, suy thoái, cạn kiệt nguồn nƣớc diễn ra phổ biến và nghiêm trọng đang là thách thức lớn trong công tác bảo vệ tài nguyên nƣớc, đòi hỏi chuyển dịch cơ cấu sử dụng nƣớc một cách phù hợp. Ở miền Bắc, sông Hồng tại Hà Nội có hàm lƣợng COD, BOD cao hơn tiêu chuẩn cho phép so với nguồn nƣớc loại A tới 3-5 lần, các chỉ tiêu NH4, NO3 đều cao hơn gấp 1.

Sông Thƣơng tại Bắc Giang có hàm lƣợng COD cao hơn tiêu chuẩn cho phép với nguồn nƣớc loại A tới 10mg/l, hàm lƣợng NO2 cao tới 0. Tại Hải Phòng tổng lƣợng nƣớc thải sinh hoạt và công nghiệp của thành phố khoảng 65000 – 75000 m3/ ngày đêm. Nƣớc thải từ các cống xả rất bẩn, hàm lƣợng BOD từ 60 – 390mg /l, COD từ 80 – 500mg/l. Toàn bộ hệ thống nƣớc thải này đổ thẳng ra sông Cấm và sông Tam Bạc.

Hàng năm trên đồng ruộng Hải Phòng ngƣời dân đã đổ ra lƣợng thuốc trừ sâu rất lớn với lƣợng thuốc hóa học rất nhiều gây nên sự ô nhiếm nguồn nƣớc mặt [5]. Cũng ở miền Bắc, môi trƣờng nƣớc mặt tại lƣu vực sông Nhuệ - Đáy đang chịu ảnh hƣởng mạnh của nƣớc thải sinh hoạt và các hoạt động công nghiệp, nông nghiệp, làng nghề và nuôi trồng thủy sản trong khu vực. Chất lƣợng nƣớc của nhiều đoạn sông đã bị ô nhiễm tới mức báo động, đặc biệt vào mùa khô, giá trị các thông số BOD5, COD, Coliform tại các điểm đo đều vƣợt QCVN08:2008/BTNMT loại A1 nhiều lần. Hiện mỗi ngày sông Nhuệ - Đáy phải tiếp nhận gần 4 triệu m3 nƣớc thải, trong đó lƣợng nƣớc thải từ trồng trọt, chăn nuôi chiếm 62%.

Trong tổng các nguồn thải đang gây ô nhiễm cho lƣu vực sông này, Thành phố Hà Nội chiếm tới 48,8%, tiếp đó là các tỉnh Nam Định, Hà Nam, Ninh Bình và thấp nhất là Hòa Bình chiếm 4,4%. Riêng 45500 cơ sở sản xuất kinh doanh, 19 khu công nghiệp, 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nhiều cụm công nghiệp và khoảng 450 làng nghề ở 5 tỉnh và thành phố ƣớc tính mỗi năm xả thải 232 triệu m3, làm môi trƣờng lƣu vực sông Nhuệ - Đáy ngày một ô nhiễm nghiêm trọng và đang gia tăng theo thời gian [ 15]. Tại sông Nhuệ, khu vực đầu nguồn sau khi nhận nƣớc sông Hồng, nƣớc sông hầu nhƣ không bị ô nhiễm. Tuy nhiên từ đoạn sông chảy qua khu vực Hà Đông (Phúc La) cho tới trƣớc khi nhận nƣớc sông Tô Lịch, nƣớc đã bắt đầu bị ô nhiễm: nồng độ các chất ô nhiễm tại các điểm đo đều vƣợt QCVN loại A1 nhiều lần.

Sau khi tiếp nhận nƣớc thải của sông Tô Lịch, nƣớc sông Nhuệ đã bị ô nhiễm nặng. Có thể thấy nƣớc thải sông Tô Lịch (nguồn tiếp nhận nƣớc thải chính của toàn bộ các quận nội thành Hà Nội) là nguyên nhân chính gây ô nhiễm cho sông Nhuệ (từ điểm sông Cầu trở đi). Lƣợng nƣớc thải đổ xuống sông Tô Lịch quá lớn khiến dòng sông không còn khả năng tự làm sạch. Hàm lƣợng BOD5 vƣợt chỉ tiêu cho phép loại B tới 2 lần, COD vƣợt tới 1,5 lần, NH4+ vƣợt 30 lần và Coliform vƣợt tới gần 50 lần chỉ tiêu cho phép [5].

Chất lƣợng nƣớc lƣu vực sông Đáy và các sông khác ở khu vực Bắc Bộ bị ô nhiễm ở mức nhẹ hơn sông Nhuệ và ô nhiễm mang tính cục bộ. Một số nơi chỉ chịu ảnh hƣởng từ nƣớc thải sinh hoạt, một số nơi khác lại chịu ảnh hƣởng của nƣớc thải sinh hoạt và nƣớc thải công nghiệp của thành phố Phủ Lý dồn xuống. Một số khu vực nhƣ khu vực nhận nƣớc thải của Hà Đông (cầu Mai Lĩnh) và hợp lƣu với sông Nhuệ (cầu Hồng Phú), nƣớc sông Đáy bị ô nhiễm đáng kể, các thông số đều không đạt QCVN08:2008/BTNMT loại A1 [9]. Nhìn chung mức độ ô nhiễm có sự khác biệt giữa các sông thuộc lƣu vực sông Nhuệ - Đáy.

Theo kết quả quan trắc, ngoại trừ các sông, hồ trong nội thành Hà Nội, hàm lƣợng các thông số ô nhiễm trên các nhánh sông phụ lƣu thuộc lƣu vực sông Nhuệ - Đáy vẫn đáp ứng yêu cầu QCVN08:2008/BTNMT loại A2 và B1 [14]. Sông Cầu đoạn qua tỉnh Bắc Kạn có dấu hiệu ô nhiễm, các thông số xấp xỉ ngƣỡng QCVN08:2008/BTNMT đối với nguồn loại A1. Khi chảy vào thành phố Thái Nguyên, mức độ ô nhiễm gia tăng đáng kể do chịu tác động của các hoạt động sản xuất công nghiệp và khai thác khoáng sản. Tại các điểm đo trên đoạn sông 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chảy qua tỉnh Thái Nguyên, giá trị quan trắc các thông số ô nhiễm đều vƣợt QCVN08:2008/BTNMT loại A1.

Vùng hạ lƣu sông Cầu (đoạn chảy qua Bắc Giang và Bắc Ninh), mặc dù chịu ảnh hƣởng do tiếp nhận nƣớc của sông Cà Lồ tại Bắc Giang và sông Ngũ Khê tại Bắc Ninh nhƣng nhìn chung, mức ô nhiễm vẫn ở dƣới ngƣỡng cho phép của QCVN08:2008/BTNMT loại A2 [17]. Sông Ngũ Huyện Khê là một trong những điển hình ô nhiễm nghiêm trọng của lƣu vực sông Cầu do hoạt động của các cơ sở sản xuất và đặc biệt là các làng nghề trải suốt từ Đông Anh, Hà Nội cho đến cống Vạn An của Bắc Ninh. Nƣớc sông bị ô nhiễm hữu cơ, hàm lƣợng các chất dinh dƣỡng tại các vị trí đều cao hơn QCVN08:2008/BTNMT loại A1 nhiều lần, xấp xỉ hoặc vƣợt ngƣỡng B2[14].2 Sơ lƣợc về chế độ thuỷ văn tại vùng hồ sông Đà Hòa Bình có tài nguyên nƣớc mặt rất dồi dào, tổng lƣợng nƣớc hàng năm của các con sông suối trong tỉnh khoảng 60 tỷ m3. Ngoài ra trong tỉnh cũng có lƣợng hồ chứa khá lớn, ngoài hồ Hòa Bình còn có khoảng 335 hồ chứa nƣớc khác.

Chỉ tính riêng hồ chứa nƣớc có diện tích nƣớc mặt trung bình từ 5 hecta trở lên thì có 135 hồ phân bố khắp các huyện, thành phố trong tỉnh với diện tích nƣớc mặt lên tới 1294,4 ha là nguồn cung cấp nƣớc dồi dào cho tƣới tiêu trong nông nghiệp, công nghiệp và phục vụ hoạt động sinh hoạt cho ngƣời dân, cũng nhƣ trong chăn nuôi thủy sản và là nguồn nƣớc dự trữ cho mùa hè sử dụng cho các vụ đông xuân. Hồ Hòa Bình có dung tích 9,5 tỷ m3 phục vụ cho mục tiêu kinh tế và quốc phòng nhƣng trong đó phục vụ cho việc phát điện của nhà máy thủy điện Hòa Bình – nguồn cung cấp điện năng cho cả nƣớc – và có nhiệm vụ cắt lũ về mùa mƣa, điều tiết nƣớc chống hạn hán về mùa khô cho đồng bằng sông Hồng [10]. Chảy trong địa phận tỉnh Hòa Bình có 4 hệ thống lƣu vực sông suối chính là sông Đà, sông Bôi, sông Bƣởi và sông Bùi. Các sông suối vừa và nhỏ khác đều chảy vào 4 con sông này.

Hệ thống sông suối trong tỉnh phân bố không đồng đều, có mật độ lƣới sông trung bình khoảng 0,6km/km2. Tuy nhiên có những nơi mật độ chỉ đạt 0,3km/ km2 chiếm 1541 km2, đó là các địa danh thuộc các huyện Mai Châu, Tân Lạc, Lạc Thủy, Yên Thủy và phía Tây huyện Đà Bắc, phía đông nam huyện Lạc Thủy. Phần diện tích có mật độ lƣới sông từ 0,3 – 0,8km/km2 chiếm khoảng 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ