Đánh Giá Mật Độ Xương và Sự Thay Đổi Chất Chỉ Dấu Chuyển Hóa Xương ở Bệnh Nhân Cường Giáp

Đánh giá mật độ xương và sự thay đổi chất chỉ dấu chuyển hóa xương osteocalcin, s ctx ở bệnh nhân cường giáp 1. Thông tin chi tiết và phân tích.

• Tác giả: Lâm Văn Hoàng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thy Khuê
• Trường học: Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Nội tiết
• Đề tài: Đánh Giá Mật Độ Xương và Chỉ Số Chuyển Hóa Xương ở Bệnh Nhân Cường Giáp
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ y học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Loãng xương
• 1.2. Bệnh tuyến giáp và xương
• 1.3. Các nghiên cứu liên hệ cường giáp và loãng xương
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Xử lý số liệu
• 2.4. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Tỷ lệ loãng xương trên bệnh nhân cường giáp trước và sau điều trị
• 3.3. Sự thay đổi mật độ xương và chất chỉ dấu chuyển hóa xương sau 12 tháng điều trị cường giáp
• 3.4. Mối liên hệ giữa các hóc môn giáp, chất chỉ dấu chuyển hóa xương với mật độ xương
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm dân số nghiên cứu
• 4.2. Tỷ lệ loãng xương trong bệnh nhân cường giáp
• 4.3. Sự thay đổi mật độ xương của đối tượng nghiên cứu sau 12 tháng điều trị
• 4.4. Sự thay đổi các chất chỉ dấu chuyển hóa xương trước và sau 12 tháng điều trị cường giáp
• 4.5. Mối liên hệ giữa các biến số và mật độ xương
• 4.6. Ưu điểm, hạn chế của nghiên cứu
• PHỤ LỤC
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU ĐỒNG Ý THAM GIA NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2: PHIẾU THU THẬP THÔNG TIN NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 3: BẢNG THEO DÕI MẬT ĐỘ XƯƠNG
• PHỤ LỤC 4: MINH HỌA ĐO MẬT ĐỘ XƯƠNG VÀ KẾT QUẢ XÉT NGHIỆM CHẤT CHỈ DẤU CHUYỂN HÓA XƯƠNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Mật Độ Xương Ở Bệnh Nhân Cường Giáp

Mối liên hệ giữa bệnh lý tuyến giáp và xương đã được ghi nhận từ lâu. Cường giáp có thể ảnh hưởng đến mật độ xương và chỉ số chuyển hóa xương. Bệnh nhân cường giáp thường có nhu cầu canxi tăng cao, nhưng khả năng hấp thụ canxi ở ruột lại giảm, dẫn đến mất cân bằng canxi. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng cường giáp có thể làm giảm mật độ xương, làm tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương. Việc đánh giá mật độ xương và chỉ số chuyển hóa xương ở bệnh nhân cường giáp là rất quan trọng để có biện pháp phòng ngừa và điều trị kịp thời. Nghiên cứu của Udayakumar (2006) cho thấy tỷ lệ bệnh nhân có thay đổi mật độ xương là 92% và có sự thay đổi sau điều trị cường giáp ổn định. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi và can thiệp sớm.

1.1. Mối Liên Hệ Giữa Cường Giáp và Loãng Xương

Các nghiên cứu đã chứng minh rằng cường giáp có thể gây ra loãng xương do sự gia tăng hoạt động của các tế bào hủy xương. Hormone tuyến giáp dư thừa kích thích quá trình hủy xương, làm giảm mật độ xương. Tình trạng này đặc biệt nghiêm trọng ở phụ nữ sau mãn kinh, những người vốn đã có nguy cơ loãng xương cao hơn. Việc kiểm soát tốt chức năng tuyến giáp là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe xương ở bệnh nhân cường giáp.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Đánh Giá Mật Độ Xương Định Kỳ

Việc đánh giá mật độ xương định kỳ bằng phương pháp DXA (Dual-energy X-ray Absorptiometry) là cần thiết để phát hiện sớm tình trạng loãng xương ở bệnh nhân cường giáp. Kết quả DXA cung cấp thông tin về T-score và Z-score, giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ gãy xương và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp. Việc theo dõi mật độ xương theo thời gian cũng giúp đánh giá hiệu quả của các biện pháp điều trị cường giáp và phòng ngừa loãng xương.

II. Thách Thức Trong Đánh Giá Mật Độ Xương ở Bệnh Nhân Cường Giáp

Việc đánh giá mật độ xương ở bệnh nhân cường giáp gặp nhiều thách thức do sự phức tạp của bệnh lý và các yếu tố ảnh hưởng. Các yếu tố như tuổi tác, giới tính, tiền sử gia đình, chế độ ăn uống, lối sống, và các bệnh lý nền có thể ảnh hưởng đến mật độ xương. Ngoài ra, các loại thuốc điều trị cường giáp, như thuốc kháng giáp hoặc iod phóng xạ, cũng có thể có tác động đến xương. Do đó, việc đánh giá mật độ xương cần được thực hiện một cách toàn diện, xem xét tất cả các yếu tố liên quan để đưa ra kết luận chính xác.

2.1. Ảnh Hưởng Của Hormone Tuyến Giáp Lên Chuyển Hóa Xương

Hormone tuyến giáp, đặc biệt là T3 và T4, có vai trò quan trọng trong việc điều hòa chuyển hóa xương. Khi nồng độ hormone tuyến giáp quá cao, như trong trường hợp cường giáp, quá trình hủy xương diễn ra nhanh hơn quá trình tạo xương, dẫn đến giảm mật độ xương. Việc kiểm soát nồng độ hormone tuyến giáp là rất quan trọng để duy trì sự cân bằng trong chuyển hóa xương.

2.2. Các Yếu Tố Nguy Cơ Loãng Xương Ở Bệnh Nhân Cường Giáp

Bên cạnh cường giáp, bệnh nhân còn có thể có các yếu tố nguy cơ khác gây loãng xương, như tuổi cao, giới nữ, tiền sử gia đình có người bị loãng xương, thiếu vitamin D và canxi, hút thuốc, uống nhiều rượu, và ít vận động. Việc xác định và kiểm soát các yếu tố nguy cơ này là rất quan trọng để phòng ngừa loãng xương ở bệnh nhân cường giáp.

2.3. Sai Số Trong Đo Mật Độ Xương DXA

Phương pháp DXA có thể bị ảnh hưởng bởi một số yếu tố, dẫn đến sai số trong kết quả đo mật độ xương. Các yếu tố này bao gồm sự khác biệt giữa các máy đo DXA, kỹ thuật đo của kỹ thuật viên, và sự hiện diện của các bệnh lý khác ảnh hưởng đến xương. Do đó, việc lựa chọn trung tâm đo DXA uy tín và tuân thủ đúng quy trình đo là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác của kết quả.

III. Phương Pháp Đánh Giá Mật Độ Xương và Chỉ Số Chuyển Hóa

Để đánh giá chính xác tình trạng xương ở bệnh nhân cường giáp, cần kết hợp nhiều phương pháp khác nhau. Phương pháp chính là đo mật độ xương bằng DXA, cho phép đánh giá mật độ xương tại cột sống thắt lưng và xương đùi. Ngoài ra, việc xét nghiệm marker chuyển hóa xương, như CTX và P1NP, cung cấp thông tin về tốc độ tạo xương và hủy xương. Kết hợp các kết quả này giúp bác sĩ có cái nhìn toàn diện về tình trạng xương và đưa ra quyết định điều trị phù hợp.

3.1. Đo Mật Độ Xương Bằng Phương Pháp DXA

DXA là phương pháp tiêu chuẩn để đo mật độ xương. Phương pháp này sử dụng tia X năng lượng kép để đo lượng khoáng chất trong xương. Kết quả DXA được biểu thị bằng T-score, so sánh mật độ xương của bệnh nhân với mật độ xương của người trẻ khỏe mạnh, và Z-score, so sánh mật độ xương của bệnh nhân với mật độ xương của người cùng tuổi và giới tính. T-score được sử dụng để chẩn đoán loãng xương, trong khi Z-score được sử dụng để đánh giá mật độ xương ở trẻ em và thanh thiếu niên.

3.2. Xét Nghiệm Marker Chuyển Hóa Xương CTX P1NP

Marker chuyển hóa xương là các chất được giải phóng vào máu trong quá trình tạo xương và hủy xương. Xét nghiệm marker chuyển hóa xương, như CTX (C-terminal telopeptide of type I collagen) và P1NP (Procollagen type 1 N-terminal propeptide), cung cấp thông tin về tốc độ tạo xương và hủy xương. Các marker chuyển hóa xương có thể được sử dụng để theo dõi hiệu quả của các biện pháp điều trị loãng xương.

3.3. Đánh Giá Nguy Cơ Gãy Xương FRAX

Công cụ FRAX (Fracture Risk Assessment Tool) là một công cụ trực tuyến được phát triển bởi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) để đánh giá nguy cơ gãy xương trong 10 năm tới. FRAX sử dụng các yếu tố nguy cơ như tuổi tác, giới tính, mật độ xương cổ xương đùi, tiền sử gãy xương, tiền sử gia đình có người bị gãy xương, hút thuốc, uống rượu, sử dụng glucocorticoid, và các bệnh lý khác để tính toán nguy cơ gãy xương.

IV. Điều Trị Cường Giáp và Ảnh Hưởng Đến Mật Độ Xương

Việc điều trị cường giáp là rất quan trọng để cải thiện mật độ xương. Các phương pháp điều trị cường giáp bao gồm thuốc kháng giáp, iod phóng xạ, và phẫu thuật tuyến giáp. Sau khi điều trị cường giáp thành công, mật độ xương thường có xu hướng cải thiện. Tuy nhiên, việc bổ sung canxi và vitamin D, cùng với các biện pháp tăng cường sức khỏe xương, vẫn cần thiết để tối ưu hóa mật độ xương.

4.1. Các Phương Pháp Điều Trị Cường Giáp Phổ Biến

Thuốc kháng giáp (như methimazole và propylthiouracil) làm giảm sản xuất hormone tuyến giáp. Iod phóng xạ phá hủy các tế bào tuyến giáp. Phẫu thuật tuyến giáp cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ tuyến giáp. Lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân gây cường giáp, mức độ nghiêm trọng của bệnh, và các yếu tố khác.

4.2. Bổ Sung Canxi và Vitamin D Cho Bệnh Nhân Cường Giáp

Canxi và vitamin D là những dưỡng chất quan trọng cho sức khỏe xương. Bệnh nhân cường giáp nên bổ sung đủ canxi và vitamin D để duy trì mật độ xương và giảm nguy cơ gãy xương. Liều lượng canxi và vitamin D cần thiết phụ thuộc vào tuổi tác, giới tính, và các yếu tố khác.

4.3. Lối Sống Lành Mạnh Để Tăng Cường Sức Khỏe Xương

Lối sống lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường sức khỏe xương. Bệnh nhân cường giáp nên duy trì chế độ ăn uống cân bằng, giàu canxi và vitamin D, tập thể dục thường xuyên (đặc biệt là các bài tập chịu trọng lượng), tránh hút thuốc và uống nhiều rượu.

V. Nghiên Cứu Về Mật Độ Xương và Chỉ Số Chuyển Hóa ở Cường Giáp

Nhiều nghiên cứu đã được thực hiện để đánh giá mật độ xương và chỉ số chuyển hóa xương ở bệnh nhân cường giáp. Các nghiên cứu này đã chỉ ra rằng cường giáp có thể làm giảm mật độ xương và làm tăng tốc độ chuyển hóa xương. Tuy nhiên, sau khi điều trị cường giáp thành công, mật độ xương thường có xu hướng cải thiện. Nghiên cứu của Tsuyoshi Ohishi (2007) ghi nhận mối tương quan giữa marker chuyển hóa xương như osteocalcin, s-CTx với hormone giáp.

5.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tỷ Lệ Loãng Xương Ở Bệnh Nhân Cường Giáp

Các nghiên cứu đã báo cáo tỷ lệ loãng xương ở bệnh nhân cường giáp dao động từ 10% đến 40%. Tỷ lệ này cao hơn so với tỷ lệ loãng xương ở dân số chung. Sự khác biệt có thể là do các yếu tố như tuổi tác, giới tính, và mức độ nghiêm trọng của cường giáp.

5.2. Sự Thay Đổi Marker Chuyển Hóa Xương Sau Điều Trị Cường Giáp

Sau khi điều trị cường giáp thành công, nồng độ các marker chuyển hóa xương, như CTX và P1NP, thường có xu hướng giảm xuống mức bình thường. Điều này cho thấy rằng quá trình hủy xương đã chậm lại và quá trình tạo xương đang diễn ra bình thường.

5.3. Mối Liên Hệ Giữa Hormone Giáp và Mật Độ Xương

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng có mối liên hệ giữa nồng độ hormone giáp và mật độ xương. Nồng độ hormone giáp càng cao, mật độ xương càng thấp. Điều này cho thấy rằng hormone giáp có vai trò quan trọng trong việc điều hòa chuyển hóa xương.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Về Mật Độ Xương Cường Giáp

Đánh giá mật độ xương và chỉ số chuyển hóa xương ở bệnh nhân cường giáp là rất quan trọng để phòng ngừa loãng xương và gãy xương. Việc điều trị cường giáp thành công, cùng với việc bổ sung canxi và vitamin D, và duy trì lối sống lành mạnh, có thể giúp cải thiện mật độ xương và giảm nguy cơ gãy xương. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc xác định các yếu tố nguy cơ loãng xương ở bệnh nhân cường giáp và phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Theo Dõi Mật Độ Xương Lâu Dài

Bệnh nhân cường giáp nên được theo dõi mật độ xương lâu dài để phát hiện sớm các vấn đề về xương và có biện pháp can thiệp kịp thời. Tần suất theo dõi mật độ xương phụ thuộc vào nguy cơ loãng xương của bệnh nhân.

6.2. Nghiên Cứu Về Các Biện Pháp Phòng Ngừa Loãng Xương Mới

Các nghiên cứu đang được tiến hành để đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa loãng xương mới, như các loại thuốc tăng cường tạo xương và các liệu pháp hormone. Các biện pháp này có thể giúp cải thiện mật độ xương và giảm nguy cơ gãy xương ở bệnh nhân cường giáp.

6.3. Cá Nhân Hóa Điều Trị Loãng Xương Ở Bệnh Nhân Cường Giáp

Việc điều trị loãng xương ở bệnh nhân cường giáp nên được cá nhân hóa, dựa trên các yếu tố như tuổi tác, giới tính, mức độ nghiêm trọng của loãng xương, và các bệnh lý khác. Điều này giúp đảm bảo rằng bệnh nhân nhận được phương pháp điều trị phù hợp nhất với nhu cầu của họ.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Bệnh lý cường giáp và các ảnh hưởng của tình trạng này lên hệ cơ xương đã được ghi nhận trong y văn từ cuối thế kỷ XIX. Tình trạng gia tăng nồng độ hóc môn tuyến giáp làm gia tăng tốc độ chu chuyển xương, thúc đẩy cả quá trình hủy xương lẫn quá trình tạo xương nhưng dẫn đến sự mất cân bằng khoáng hóa theo hướng tiêu cực. Trong bệnh lý cường giáp, nhu cầu canxi của cơ thể tăng 25%, trong khi khả năng hấp thu canxi tại đường ruột giảm 66% và lượng canxi đào thải qua phân tăng 50–70%, dẫn đến tình trạng cân bằng canxi âm tính (-7,9 mmol/ngày so với mức bình thường là -2,1 mmol/ngày). Hậu quả trực tiếp là tốc độ hủy xương tăng 170% và chu chuyển xương bị rút ngắn, làm suy giảm mật độ khoáng của xương và tăng nguy cơ loãng xương thứ phát.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu lâm sàng trên bệnh nhân cường giáp đa phần tập trung vào các biến chứng tim mạch, bệnh lý mắt hoặc tổn thương gan do dùng thuốc kháng giáp tổng hợp, trong khi các tổn thương trên hệ thống xương ít được khảo sát toàn diện. Đặc biệt, việc ứng dụng các chất chỉ dấu chuyển hóa sinh học xương nhằm theo dõi động học của quá trình chu chuyển xương trước và sau điều trị cường giáp vẫn còn là một khoảng trống thực nghiệm. Nhằm giải quyết các vấn đề này, luận án tiến sĩ y học của nghiên cứu sinh Lâm Văn Hoàng, chuyên ngành Nội tiết (mã số 62720145) dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thy Khuê tại Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh (năm 2017), đã thực hiện đề tài: "Đánh giá mật độ xương và sự thay đổi chất chỉ dấu chuyển hóa xương Osteocalcin, s-CTx trên bệnh nhân cường giáp".

Mục tiêu nghiên cứu của luận án bao gồm ba nội dung chính:

1. Khảo sát tỷ lệ loãng xương trên bệnh nhân cường giáp trước và sau 12 tháng điều trị.
2. Đánh giá sự thay đổi mật độ xương tại cột sống thắt lưng và xương đùi, cùng sự thay đổi nồng độ osteocalcin và s-CTx trong máu trên bệnh nhân cường giáp trước và sau điều trị.
3. Đánh giá mối liên hệ giữa các hóc môn giáp, osteocalcin, s-CTx với mật độ xương trong quá trình điều trị.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là bệnh nhân được chẩn đoán xác định cường giáp do bệnh Basedow, mới phát hiện và chưa từng tiếp nhận điều trị trước đó. Phạm vi không gian của đề tài là phòng khám khoa Nội tiết thuộc Bệnh viện Chợ Rẫy, Thành phố Hồ Chí Minh. Phạm vi thời gian nghiên cứu thực hiện thu tuyển mẫu từ năm 2010 đến năm 2012 với quy trình theo dõi dọc kéo dài 12 tháng cho từng bệnh nhân.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan y văn trong luận án hệ thống hóa lịch sử nghiên cứu về mối liên hệ giữa chức năng tuyến giáp và chuyển hóa xương. Báo cáo đầu tiên được ghi nhận bởi Von Recklinghausen (1891) mô tả một trường hợp bệnh nhân cường giáp tử vong có tổn thương xương dạng "sâu ăn" và gãy nhiều xương. Đến năm 1940, William và Morgan ghi nhận hiện tượng gia tăng tạo xương mới trên xương xốp ở người bệnh cường giáp. Năm 1972, Meunier khảo sát 187 bệnh nhân cường giáp và ghi nhận tỷ lệ gãy xương trên phim X-quang là 8%, đi kèm các biểu hiện lâm sàng như đau lưng, xẹp đốt sống, gãy cổ xương đùi và gãy đầu dưới xương quay.

Các công trình nghiên cứu định lượng mật độ xương bằng phương pháp hấp thụ năng lượng tia X kép (DXA) và hấp thụ năng lượng photon kép (DPA) ở các giai đoạn sau tiếp tục làm rõ tổn thương xương do cường giáp:

• Oikawa và cộng sự (1977) khảo sát 79 bệnh nhân cường giáp ghi nhận tình trạng mất xương tiếp diễn dù đã điều trị thuốc kháng giáp trong 3 năm.
• Rosen và cộng sự (1992) theo dõi 11 bệnh nhân cường giáp và 10 người thuộc nhóm chứng trong 3 năm, ghi nhận mật độ xương cột sống thắt lưng gia tăng đáng kể sau khi tình trạng cường giáp được kiểm soát ổn định.
• Jodar và cộng sự (1997) đánh giá trên 127 bệnh nhân cường giáp, xác nhận mật độ xương cột sống thắt lưng và xương đùi giảm rõ rệt so với nhóm chứng.
• Obermayer (2000) khảo sát 76 phụ nữ mãn kinh bị cường giáp so với 62 phụ nữ bình thường, ghi nhận tỷ lệ mật độ xương thấp ở nhóm cường giáp là 61% so với 23% ở nhóm chứng.
• Udayakumar và cộng sự (2006) nghiên cứu trên 50 bệnh nhân cường giáp, ghi nhận 92% có biến đổi mật độ xương và có sự gia tăng mật độ xương trung bình đạt 0,044 g/cm² (p < 0,001) sau 1 năm điều trị.
• Numbenrapon (2011) sử dụng chụp cắt lớp vi tính định lượng (QCT) đánh giá 15 bệnh nhân cường giáp trẻ em và tuổi dậy thì, ghi nhận sự phục hồi cấu trúc xương sau 1 đến 2 năm điều trị.
• Nghiên cứu đoàn hệ Rotterdam trên 4.934 đối tượng chỉ ra rằng tác động của nồng độ TSH và FT4 lên mật độ xương tồn tại độc lập với sự biến thiên của chỉ số khối cơ thể (BMI).

Về các chất chỉ dấu chuyển hóa sinh học xương trong bệnh lý tuyến giáp:

• Garnero và cộng sự (1995) khảo sát 27 bệnh nhân cường giáp, ghi nhận nồng độ osteocalcin (OC) và pyridinoline (Pyr) tăng cao có ý nghĩa thống kê so với nhóm chứng (p < 0,001) và tương quan thuận với FT3 (với OC là r = 0,53; p < 0,01 và với Pyr là r = 0,76; p < 0,001). Nồng độ các chất này giảm về mức bình thường sau 1 tháng điều trị.
• Barsal Gulhan và cộng sự đánh giá 24 bệnh nhân cường giáp so với 20 người khỏe mạnh, ghi nhận nồng độ osteocalcin giảm có ý nghĩa (p = 0,006) khi bệnh nhân chuyển từ giai đoạn cường giáp sang bình giáp.
• Tsuyoshi Ohishi và cộng sự (2007) theo dõi 17 bệnh nhân cường giáp tại Nhật Bản trong 1 năm điều trị kháng giáp, ghi nhận sự thay đổi nồng độ chất chỉ dấu chuyển hóa xương đi kèm biến đổi mật độ xương.
• Tuchendler và cộng sự theo dõi 38 phụ nữ tiền mãn kinh bị cường giáp, nhận thấy nồng độ các chất chỉ dấu chuyển hóa xương giảm có ý nghĩa sau 1 năm điều trị, đóng vai trò là dấu hiệu sớm phản ánh sự mất xương trước khi phát hiện được trên hình ảnh DXA.
• Navilkala và cộng sự ghi nhận nồng độ osteocalcin ở bệnh nhân cường giáp mới chẩn đoán cao hơn có ý nghĩa so với nhóm chứng (p = 0,02) và giảm xuống khi đạt bình giáp (p = 0,04).

Tại Việt Nam, nghiên cứu của Nguyễn Tiến Đoàn (2009) tại Bệnh viện Phú Thọ trên 45 bệnh nhân nữ Basedow so với 100 phụ nữ bình thường cho thấy tỷ lệ loãng xương ở nhóm Basedow là 31,1% (so với 3% ở nhóm chứng) và giảm mật độ xương là 53,5% (so với 25% ở nhóm chứng). Tuy nhiên, chưa có công trình nào trong nước kết hợp đánh giá mật độ xương bằng DXA với định lượng đồng thời cả hai chất chỉ dấu tạo xương (Osteocalcin) và hủy xương (s-CTx) qua quá trình theo dõi điều trị dọc 12 tháng. Luận án của tác giả Lâm Văn Hoàng đã giải quyết khoảng trống này.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và cơ chế phân tử

Luận án dựa trên cơ sở sinh lý học chuyển hóa xương và cơ chế tác động của hóc môn giáp lên chu chuyển xương:

• Quá trình chu chuyển xương bình thường: Kéo dài từ 3 đến 6 tháng, diễn ra liên tục thông qua sự phối hợp cân bằng giữa tạo cốt bào (osteoblast) và hủy cốt bào (osteoclast). Xương đóng vai trò là kho dự trữ chứa 99% canxi, 85% phosphate và 50% magnesium của cơ thể. Thành phần chất gian bào hữu cơ gồm hơn 90% là collagen típ 1 (cấu tạo từ hai chuỗi α1 và một chuỗi α2 kết nối chéo) cùng các protein không phải collagen như osteocalcin, osteonectin, osteopontin và bone sialoprotein.
• Tác động của hóc môn tuyến giáp lên xương: Thụ thể hóc môn giáp gồm hai đồng dạng chính là TRα1 và TRβ1. TRα1 hiện diện trên tế bào mô đệm tủy xương và tạo cốt bào. Triiodothyronine (T3) tác động qua TRα1 điều hòa sự biệt hóa tế bào xương thông qua tương tác với các thụ thể yếu tố tăng trưởng nguyên bào sợi (FGFR1, FGFR3) và trục tín hiệu RANKL/OPG. T3 kích thích tạo cốt bào tiết phosphatase kiềm và osteocalcin, đồng thời gián tiếp kích hoạt hủy cốt bào thông qua các cytokine (như IL-6). Trong tình trạng nhiễm độc giáp, chu kỳ chu chuyển xương bị rút ngắn từ 151 ngày xuống 109 ngày, thời gian hoàn thiện cấu trúc xương từ 3 năm rút xuống 1,4 năm, cân bằng tạo - hủy xương bị âm tính (-10 µm so với 0 µm ở người bình thường), thể tích xương đặc giảm 15–30%, tốc độ hủy xương tăng đến 250% và độ dày bè xương giảm khoảng 13%.
• Chất chỉ dấu sinh học xương:
  • Osteocalcin (Gla protein): Là chuỗi polypeptide gồm 49 axit amin có trọng lượng phân tử 5,8 kDa, do tạo cốt bào tổng hợp và tiết ra dưới sự điều hòa của 1,25-dihydroxyvitamin D3. Khoảng 10–40% lượng osteocalcin giải phóng vào tuần hoàn máu mà không gắn kết vào khung hydroxyapatite, phản ánh trực tiếp hoạt lực tạo xương.
  • s-CTx (Serum C-terminal telopeptide của collagen típ 1): Đo lường đoạn peptide 8 axit amin tận cùng carboxyl của chuỗi α1 được giải phóng khi khung collagen típ 1 bị thoái giáng bởi hủy cốt bào, phản ánh trực tiếp cường độ tiêu hủy xương.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang kết hợp theo dõi dọc can thiệp lâm sàng không đối chứng trong thời gian 12 tháng.

• Dân số và cỡ mẫu: Dân số mục tiêu là bệnh nhân cường giáp do Basedow đến khám tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Cỡ mẫu được tính theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể:

  $$N = Z_{1-\alpha/2}^2 \cdot \frac{p(1-p)}{d^2}$$

  Với mức ý nghĩa $\alpha = 0,05$ ($Z = 1,96$), sai số cho phép $d = 0,05$, và tỷ lệ bệnh nhân cường giáp có biến đổi mật độ xương lấy theo nghiên cứu của Udayakumar (2006) là $p = 0,92$. Cỡ mẫu lý thuyết tối thiểu là 113 bệnh nhân; thực tế tác giả đã thu tuyển $N = 122$ bệnh nhân.

• Tiêu chuẩn lựa chọn: Bệnh nhân được chẩn đoán xác định cường giáp Basedow dựa trên lâm sàng và xét nghiệm nội tiết tố (TSH bị ức chế, FT3 và FT4 tăng cao), chưa tiếp nhận điều trị kháng giáp trước đó.

• Tiêu chuẩn loại trừ: Loại trừ các trường hợp mắc bệnh lý ảnh hưởng đến chuyển hóa xương (hội chứng Cushing, u tuyến yên, u cận giáp, đái tháo đường, thai kỳ, viêm đa khớp, bất động lâu ngày); sử dụng thuốc ảnh hưởng đến xương (glucocorticoid kéo dài, thuốc ngừa thai, chế phẩm canxi và vitamin D trên 6 tháng); suy tim nặng, viêm gan nặng, xơ gan có chống chỉ định dùng thuốc kháng giáp; dị dạng giải phẫu cột sống hoặc xương chi.

• Phác đồ điều trị nội khoa: Sử dụng thuốc kháng giáp tổng hợp theo phác đồ của Bộ môn Nội tiết – Đại học Y Dược TP.HCM: Propylthiouracil (PTU) liều tấn công 300 mg/ngày hoặc Thiamazole/Methimazole (Thyrozol) liều tấn công 30 mg/ngày trong 4–8 tuần đầu, sau đó giảm liều dần để duy trì trạng thái bình giáp.

Nhóm công cụ / Phương tiện	Kỹ thuật / Thiết bị thực hiện	Vị trí / Thông số đánh giá	Tiêu chuẩn / Giá trị tham chiếu
Đo mật độ xương (BMD)	Máy Hologic QDR 4500 (DXA), chuẩn hóa bằng phantom 30 phút trước mỗi đợt đo	Cột sống thắt lưng (L1–L4) và cổ xương đùi	Tiêu chuẩn WHO 2001 (T-score): - Bình thường: T-score $\ge -1,0$ - Thiếu xương: $-2,5 < \text{T-score} < -1,0$ - Loãng xương: T-score $\le -2,5$ - Z-score $\le -2,0$ cho đối tượng $<50$ tuổi
Xét nghiệm hóc môn tuyến giáp	Kỹ thuật miễn dịch hóa phát quang (CLIA) tại Khoa Sinh hóa BV Chợ Rẫy	Nồng độ TSH, FT3, FT4 trong huyết thanh	- TSH: 0,4 – 7,0 mIU/mL - FT3: 1,5 – 4,2 pg/mL - FT4: 8,0 – 20,0 pg/mL
Xét nghiệm chỉ dấu chu chuyển xương	Kỹ thuật miễn dịch điện hóa phát quang (ECLIA) trên máy Roche Elecsys 1010/2010	Nồng độ Osteocalcin và s-CTx trong huyết thanh	Định lượng nồng độ tuyệt đối trước và sau điều trị
Phân loại thể trạng (BMI)	Cân nặng / (Chiều cao)² ($kg/m^2$)	Phân loại thể trạng nhân trắc học	Tiêu chuẩn châu Á (Singapore 2005): - Bình thường: 18,5 – 22,9 - Thừa cân: 23,0 – 27,5 - Béo phì: 27,6 – 39,9 - Béo phì nặng: $\ge 40,0$

• Phương pháp xử lý số liệu: Dữ liệu được phân tích bằng các thuật toán thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình $\pm$ độ lệch chuẩn). Sử dụng các kiểm định so sánh bắt cặp trước - sau điều trị, phân tích tương quan tuyến tính riêng lẻ, tương quan đồng thời sau khi biến đổi logarithm cơ số 10 ($\log_{10}$) của các biến số sinh học, và mô hình hồi quy tuyến tính đa biến để đánh giá mối liên hệ độc lập giữa hóc môn giáp, chỉ dấu xương và mật độ xương.

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1 - TỔNG QUAN TÀI LIỆU

Chương 1 tổng thuật chi tiết toàn bộ các cơ sở lý thuyết về dịch tễ học loãng xương, sinh lý bệnh loãng xương nguyên phát và thứ phát, cấu trúc vi thể của chất nền xương và động học chu chuyển xương. Chương này đi sâu vào cơ chế phân tử điều hòa tế bào xương của các trục nội tiết (PTH, Calcitonin, Vitamin D, GH/IGF-1, Glucocorticoid, hóc môn sinh dục và hóc môn tuyến giáp). Tác giả làm rõ vai trò sinh học của thụ thể TRα1 trong việc làm trung gian cho các tác động dị hóa của hóc môn T3 lên tế bào tạo xương và hủy xương.

Bên cạnh đó, chương 1 trình bày chi tiết cấu trúc hóa sinh và giá trị lâm sàng của các chất chỉ dấu hình thành xương (ALP, PINP, PICP, Osteocalcin) và chất chỉ dấu hủy xương (OHP, Hydroxylysine glycosides, PYD, DPD, NTP, ICTP, s-CTx). Chương này phân tích các ưu điểm và yếu tố gây nhiễu của phương pháp đo mật độ xương bằng DXA (vị trí đặt bệnh nhân, vôi hóa động mạch, biến dạng giải phẫu), đồng thời tổng thuật các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về biến đổi xương ở bệnh nhân cường giáp.

CHƯƠNG 2 - ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 2 trình bày chi tiết về quy trình nghiên cứu thực nghiệm. Tác giả mô tả quần thể chọn mẫu thuận tiện gồm 122 bệnh nhân Basedow mới chẩn đoán tại Bệnh viện Chợ Rẫy, làm rõ các tiêu chuẩn thu nhận và tiêu chuẩn loại trừ nghiêm ngặt nhằm hạn chế các yếu tố gây nhiễu lên mật độ xương. Quy trình điều trị nội khoa chuẩn hóa bằng thuốc kháng giáp tổng hợp (PTU hoặc Thiamazole) được mô tả chi tiết từ giai đoạn tấn công đến duy trì.

Chương này trình bày rõ quy trình kỹ thuật chuẩn hóa máy đo mật độ xương Hologic QDR 4500 bằng phantom mỗi ngày, quy trình lấy máu và bảo quản mẫu để định lượng hóc môn bằng CLIA và định lượng Osteocalcin, s-CTx bằng kỹ thuật ECLIA trên hệ thống Roche Elecsys 1010/2010. Chương 2 cũng trình bày chi tiết các biến số nghiên cứu, định nghĩa các thang phân loại chỉ số T-score, Z-score, BMI, các phương pháp phân tích thống kê đa biến và các cam kết về y đức trong nghiên cứu y sinh học.

CHƯƠNG 3 - KẾT QUẢ

Chương 3 trình bày toàn bộ các phát hiện định lượng thu được từ 122 bệnh nhân nghiên cứu qua các bảng số liệu và biểu đồ:

• Đặc điểm chung: Phân bố tuổi, giới tính, chiều cao, cân nặng, sự phân bố lại các nhóm BMI trước và sau 12 tháng điều trị.
• Tỷ lệ ảnh hưởng xương và loãng xương: Tỷ lệ bệnh nhân có tổn thương xương trước điều trị; tỷ lệ thiếu xương, loãng xương tại cột sống thắt lưng (L1–L4) và cổ xương đùi dựa trên chỉ số T-score và Z-score trước và sau 12 tháng điều trị.
• Sự thay đổi mật độ xương: Số liệu đo lường mật độ xương trung bình ($g/cm^2$) tại cột sống thắt lưng và cổ xương đùi; mức độ gia tăng và tỷ lệ phục hồi mật độ xương sau 12 tháng điều trị; so sánh mức độ gia tăng mật độ xương giữa các phân nhóm tuổi và giữa các nhóm phân loại loãng xương ban đầu.
• Sự biến đổi các chất chỉ dấu chu chuyển xương: Nồng độ huyết thanh của Osteocalcin và s-CTx trước điều trị và sự sụt giảm nồng độ của hai chất này sau 12 tháng kiểm soát cường giáp; so sánh động học chỉ dấu xương giữa các phân nhóm có và không có loãng xương.
• Phân tích tương quan và hồi quy: Mối tương quan đồng thời giữa $\log_{10}$ của nồng độ các hóc môn giáp (TSH, FT3, FT4) với mật độ xương; mối tương quan giữa độ biến thiên nồng độ hóc môn với độ biến thiên mật độ xương; tương quan giữa $\log_{10}$ của Osteocalcin, s-CTx với mật độ xương; hồi quy tuyến tính đơn biến giữa Osteocalcin và s-CTx; các mô hình hồi quy tuyến tính đa biến xác định mối liên hệ đồng thời giữa nồng độ hóc môn giáp lên các chất chỉ dấu chuyển hóa xương và mật độ xương.

CHƯƠNG 4 - BÀN LUẬN

Chương 4 tiến hành phân tích, so sánh các kết quả nghiên cứu với các công bố khoa học trong và ngoài nước:

• Bàn luận về đặc điểm nhân trắc, sự sụt giảm cân nặng và BMI trong giai đoạn nhiễm độc giáp và sự hồi phục thể trọng sau khi đạt bình giáp.
• Phân tích nguyên nhân tỷ lệ loãng xương và thiếu xương cao ở bệnh nhân Basedow chưa điều trị, đối chiếu với các công trình của Rosen, Jodar, Obermayer và Udayakumar.
• Luận giải cơ chế sinh học của sự phục hồi mật độ xương tại cột sống thắt lưng và cổ xương đùi sau 12 tháng đưa chức năng giáp về bình thường, làm rõ sự khác biệt về tốc độ phục hồi giữa xương bè (cột sống) và xương vỏ (cổ xương đùi).
• Bàn luận về động học của Osteocalcin và s-CTx: Nồng độ tăng rất cao ở giai đoạn cường giáp phản ánh trạng thái chu chuyển xương tốc độ cao, và sự sụt giảm nhanh chóng của các chất này khi đạt bình giáp phản ánh sự hạ nhiệt quá trình tiêu hủy và tái tạo xương quá mức.
• Phân tích ý nghĩa của các phương trình hồi quy tuyến tính biểu thị mối liên hệ trực tiếp giữa FT3, FT4, TSH với các chất chỉ dấu xương và mật độ khoáng xương.
• Đánh giá các ưu điểm phương pháp luận của đề tài cùng các hạn chế nội tại trong quá trình triển khai thực tế.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đã mang lại các đóng góp cụ thể về mặt khoa học lý thuyết và thực tiễn lâm sàng:

• Đóng góp về lý luận và bằng chứng thực nghiệm: Công trình cung cấp bộ dữ liệu hoàn chỉnh đầu tiên tại Việt Nam về động học thay đổi đồng thời của cả mật độ xương (đo bằng phương pháp chuẩn DXA) và hai chất chỉ dấu chuyển hóa sinh học xương chuyên biệt (Osteocalcin đại diện cho quá trình hình thành xương và s-CTx đại diện cho quá trình hủy xương) trên bệnh nhân cường giáp Basedow qua quá trình điều trị dọc 12 tháng. Kết quả nghiên cứu chứng minh cường giáp làm gia tăng mạnh mẽ chu chuyển xương và gây suy giảm mật độ xương thứ phát, nhưng tình trạng này có khả năng phục hồi đáng kể sau khi kiểm soát tốt nồng độ hóc môn tuyến giáp về ngưỡng bình thường.
• Đóng góp cho thực tiễn lâm sàng:
  • Khẳng định giá trị của các chất chỉ dấu sinh học xương (Osteocalcin, s-CTx) trong việc phản ánh sớm những thay đổi chu chuyển xương trước khi có những biến đổi rõ rệt trên hình ảnh mật độ xương DXA.
  • Cung cấp cơ sở khoa học giúp các bác sĩ nội tiết nhận thức rõ tầm quan trọng của biến chứng chuyển hóa xương ở bệnh nhân Basedow, khuyến nghị đưa việc tầm soát và theo dõi mật độ xương vào quy trình quản lý bệnh nhân cường giáp toàn diện thay vì chỉ tập trung vào các biến chứng tim mạch hoặc nhãn khoa.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Dựa trên nội dung luận án, các hạn chế và hướng phát triển nghiên cứu được ghi nhận như sau:

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Nghiên cứu thực hiện chọn mẫu thuận tiện tại một trung tâm chuyên khoa duy nhất (Bệnh viện Chợ Rẫy), chưa đại diện cho toàn bộ các nhóm đối tượng cường giáp trong cộng đồng.
  • Thời gian theo dõi dọc dừng lại ở mốc 12 tháng, chưa đủ dài để đánh giá sự hồi phục hoàn toàn của mật độ xương về mức tối ưu lâu dài hoặc theo dõi các biến cố lâm sàng gãy xương về sau.
  • Phép đo DXA có thể chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố gây nhiễu cơ học và giải phẫu học (thoái hóa cột sống, vôi hóa mạch máu vùng bụng) ở một số bệnh nhân lớn tuổi.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục mở rộng các nghiên cứu theo dõi dọc với thời gian dài hơn (từ 2 đến 3 năm trở lên) để đánh giá khả năng hồi phục trọn vẹn của khối lượng xương sau khi ngưng thuốc kháng giáp.
  • Nghiên cứu sâu hơn về hiệu quả của việc kết hợp bổ sung các thuốc chống hủy xương hoặc vi chất canxi/vitamin D ở những phân nhóm bệnh nhân cường giáp có nguy cơ loãng xương nặng không tự phục hồi hoàn toàn sau khi đã bình giáp.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên khảo dành cho:

• Bác sĩ chuyên khoa Nội tiết và Cơ xương khớp: Cung cấp phác đồ đánh giá, cơ sở theo dõi sự biến đổi mật độ xương và các chỉ dấu sinh học xương trong quá trình điều trị thuốc kháng giáp tổng hợp.
• Nghiên cứu sinh, học viên sau đại học ngành Y học: Cung cấp mô hình phương pháp luận nghiên cứu kết hợp giữa đo lường mật độ khoáng (DXA) và định lượng chất chỉ dấu sinh hóa (ECLIA) trong nghiên cứu bệnh học nội tiết - chuyển hóa.
• Các nhà quản lý y tế và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học lâm sàng về nguy cơ loãng xương thứ phát do bệnh nội tiết tại Việt Nam, phục vụ việc xây dựng hướng dẫn chẩn đoán và điều trị toàn diện bệnh lý tuyến giáp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án khảo sát biến chứng trên xương của nhóm bệnh nhân nào?
Luận án khảo sát trên nhóm bệnh nhân được chẩn đoán xác định cường giáp do bệnh Basedow, mới phát hiện và chưa từng điều trị thuốc kháng giáp trước đó, đến khám tại Bệnh viện Chợ Rẫy.

2. Hai chất chỉ dấu chuyển hóa xương được lựa chọn định lượng trong đề tài là gì và có ý nghĩa sinh học như thế nào?
Hai chất chỉ dấu được định lượng là Osteocalcin (phản ánh hoạt động tạo xương của tạo cốt bào) và s-CTx (đo lường đoạn C-telopeptide của collagen típ 1, phản ánh hoạt động tiêu hủy xương của hủy cốt bào).

3. Phương pháp và thiết bị nào được sử dụng để đo mật độ xương trong luận án?
Tác giả sử dụng phương pháp hấp thụ năng lượng tia X kép (DXA) trên máy Hologic QDR 4500 tại Bệnh viện Chợ Rẫy, được chuẩn hóa bằng phantom 30 phút trước mỗi đợt đo, đo tại hai vị trí chuẩn là cột sống thắt lưng và cổ xương đùi.

4. Kỹ thuật xét nghiệm nào được dùng để định lượng hóc môn giáp và các chỉ dấu xương?
Nồng độ các hóc môn giáp (TSH, FT3, FT4) được định lượng bằng kỹ thuật miễn dịch hóa phát quang (CLIA), còn nồng độ Osteocalcin và s-CTx được định lượng bằng kỹ thuật miễn dịch điện hóa phát quang (ECLIA) trên hệ thống máy Roche Elecsys 1010/2010.

5. Luận án áp dụng phác đồ điều trị nội khoa nào cho các đối tượng nghiên cứu?
Bệnh nhân được điều trị nội khoa bằng thuốc kháng giáp tổng hợp Propylthiouracil (PTU liều tấn công 300 mg) hoặc Thiamazole (Thyrozol liều tấn công 30 mg) trong thời gian 4–8 tuần, sau đó giảm liều dần để duy trì trạng thái bình giáp trong suốt 12 tháng theo dõi.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ y học của tác giả Lâm Văn Hoàng đã làm rõ thực trạng suy giảm mật độ xương và sự gia tăng tốc độ chu chuyển xương ở bệnh nhân cường giáp do Basedow thông qua việc đánh giá đồng thời mật độ khoáng DXA và các chất chỉ dấu Osteocalcin, s-CTx. Kết quả nghiên cứu chứng minh việc kiểm soát tốt nồng độ hóc môn tuyến giáp bằng thuốc kháng giáp tổng hợp trong 12 tháng giúp hạ thấp nồng độ các chất chỉ dấu chu chuyển xương và phục hồi đáng kể mật độ khoáng tại cột sống thắt lưng và cổ xương đùi. Công trình là tài liệu khoa học có giá trị cao, góp phần hoàn thiện nhận thức lâm sàng về quản lý toàn diện biến chứng xương ở bệnh nhân cường giáp tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Mối liên hệ bệnh lý tuyến giáp và xƣơng đƣợc ghi nhận đầu tiên bởi tác giả Von Reckinghausen năm 1891, một trƣờng hợp bệnh nhân cƣờng giáp tử vong có gãy nhiều xƣơng [60]. Sau nhiều thập kỷ các nhà nghiên cứu đã thấy rõ hơn tác động của hóc môn giáp trên xƣơng. Ở bệnh nhân cƣờng giáp nhu cầu calcium tăng 25%, nhƣng giảm sự hấp thu calcium ở ruột đến 66% và hơn nữa sự mất calcium qua phân 50-70%. Nói chung cân bằng calcium âm hơn bình thƣờng -7,9 mmol/ngày so với -2,1 mmol/ngày, tốc độ hủy xƣơng tăng 170%, tốc độ khoáng hóa xƣơng tăng 140% so với bình thƣờng [15].

Các nghiên cứu về mối liên quan giữa mật độ xƣơng và cƣờng giáp đều nhận định cƣờng giáp làm giảm mật độ xƣơng [82, 84, 107]. Nghiên cứu công bố gần đây của tác giả Udayakumar năm 2006 đánh giá mối liên quan giữa loãng xƣơng và cƣờng giáp trên 50 bệnh nhân, cho thấy tỷ lệ bệnh nhân có thay đổi mật độ xƣơng 92% và có ghi nhận sự thay đổi mật độ xƣơng sau điều trị cƣờng giáp ổn định [104]. Nghiên cứu của tác giả Cliffor thực hiện tại Mỹ trên 21 bệnh nhân gồm 2 nhóm cƣờng giáp (11 ca) và (10 ca) không bị cƣờng giáp, ghi nhận kết quả có sự thay đổi mật độ xƣơng thắt lƣng trong nhóm bị cƣờng giáp có điều trị [84]. Theo tác giả Numbenrapon (2011) sử dụng CT scan để đánh giá tình trạng xƣơng cột sống và cổ xƣơng đùi trên nhóm 15 bệnh nhân cƣờng giáp trẻ em và dậy thì trong 1 và 2 năm, ghi nhận sự phục hồi xƣơng sau thời gian điều trị [65].

Bên cạnh đó vai trò các chất chỉ dấu chuyển hóa xƣơng trong những thập niên gần đây ngƣời ta thấy góp phần trong việc đánh giá hoạt động của chu chuyển xƣơng. Các chất chỉ dấu chuyển hóa xƣơng nhƣ là các protein có nguổn gốc từ tế bào tạo xƣơng và hủy xƣơng; các collagen liên quan đến chất nền tạo khung xƣơng. Osteocalcin là một sản phẩm của tế bào tạo xƣơng, phản ảnh hoạt động của tế bào này trong quá trình hình thành xƣơng trong chu chuyển xƣơng [35]. 2 s-CTx là sản phẩm thoái giáng của collagen típ 1 trong quá trình hủy xƣơng, phản ảnh tình trạng hủy xƣơng của chu chuyển xƣơng [87].

Trong nghiên cứu tác động của hóc môn giáp trên xƣơng, ngƣời ta ghi nhận sự gia tăng quá trình hình thành và hủy xƣơng qua trung gian sự gia tăng hoạt động của tế bào tạo xƣơng, và quá trinh hủy xƣơng thoái giáng collagen típ 1 chất nền của khung xƣơng đồng thời. Nghiên cứu của tác giả Tsuyoshi Ohishi thực hiện tại Nhật năm 2007 trên 17 bệnh nhân cƣờng giáp ghi nhận mối tƣơng quan giữa chất chỉ dấu chuyển hóa xƣơng nhƣ osteocalcin, s-CTx với hóc môn giáp [102]. Theo kết quả tìm hiểu của chúng tôi, hiện nay trong nƣớc có ít nghiên cứu về sự thay đổi mật độ xƣơng trên bệnh nhân cƣờng giáp; bên cạnh đó chúng tôi cũng chƣa tìm thấy nghiên cứu nào về các chất chỉ dấu chuyển hóa xƣơng trên nhóm bệnh nhân này. Trong thực hành các thầy thuốc thƣờng chỉ chú ý đến việc điều trị bệnh cƣờng giáp và các biến chứng nhƣ: tim mạch, bệnh lý mắt, tổn thƣơng gan do thuốc.

Tuy nhiên ít quan tâm đến vấn đề loãng xƣơng do bệnh. Câu hỏi đặt ra là có hay không có mối liên hệ cƣờng giáp với tình trạng của xƣơng, và sự thay đổi xƣơng nhƣ thế nào trong bệnh lý cƣờng giáp? Có thể tìm thấy sự thay đổi tình trạng xƣơng này trong giai đoạn cƣờng giáp và điều trị qua dấu chứng của các chất chỉ dấu hình thành xƣơng và hủy xƣơng hay không?