Luận văn thạc sĩ: Đánh giá khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại tỉnh Bến Tre

Luận văn thạc sĩ phân tích đánh giá khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh bến tre, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Mai Thị Hạnh
• Người hướng dẫn: GS. Sử Đình Thành
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.Hcm
• Chuyên ngành: Quản Lý Công
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Tiếp Cận Vốn Của Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Bến Tre
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Bối cảnh chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN CỦA DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ
• 2.1. Tổng quan về cơ sở lý thuyết Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs)
• 2.2. Đặc trưng của SMEs
• 2.3. Điểm mạnh, điểm yếu của SMEs
• 2.4. Vai trò của SMEs đối với nền kinh tế
• 2.5. Vai trò của NHTM đối với SMEs trong quá trình cung cấp vốn
• 2.6. Khảo sát thực trạng khả năng tiếp cận vốn của SMEs
• 2.6.1. Khái niệm khả năng tiếp cận vốn
• 2.6.2. Thực trạng khả năng tiếp cận vốn
• 2.6.3. Các yếu tố liên quan đến khả năng tiếp cận vốn của SMEs
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN CỦA CÁC SMEs TẠI CÁC NHTM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẾN TRE
• 3.1. Sơ lược về Bến Tre
• 3.2. Vị trí địa lý của Bến Tre
• 3.3. Đặc điểm kinh tế xã hội của tỉnh Bến Tre
• 3.4. Tiềm năng phát triển của tỉnh Bến Tre
• 3.5. Tình hình phát triển Doanh nghiệp trên địa bàn
• 3.6. Thực trạng về năng lực cạnh tranh của các DN trên địa bàn Bến Tre
• 3.7. Năng lực về tổ chức quản trị doanh nghiệp
• 3.8. Năng lực về vốn
• 3.9. Năng lực về thương hiệu
• 3.10. Năng lực về thị trường
• 3.11. Năng lực về khoa học và công nghệ
• 3.12. Năng lực về lao động
• 3.13. Năng lực về liên kết, hợp tác phát triển
• 3.14. Năng lực về hội nhập quốc tế
• 3.15. Thực trạng về hoạt động Ngân hàng trên địa bàn Bến Tre
• 3.16. Thực trạng về SMEs trên địa bàn Bến Tre
• 3.16.1. Tổng quan về SMEs được khảo sát
• 3.16.2. Loại hình doanh nghiệp được khảo sát
• 3.16.3. Quy mô vốn của DN được khảo sát theo lĩnh vực hoạt động
• 3.16.4. Tình hình hoạt động của SMEs trong những năm gần đây. Đặc biệt là từ năm 2013 đến 2016
• 3.17. Vấn đề nguồn vốn của doanh nghiệp
• 3.18. Vấn đề quan hệ tín dụng Ngân hàng
• 3.19. Vấn đề đảm bảo nợ vay và mức độ quan trọng của các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định cho vay của các NHTM đối với DNNVV
• 3.20. Tình hình sử dụng sản phẩm dịch vụ Ngân hàng của SMEs
• 3.21. Việc ưu tiên lựa chọn Ngân hàng để tiếp cận vốn của SMEs
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN
• 4.1. Kiến nghị, đề xuất
• 4.1.1. Đối với chính phủ, Nhà nước, các cơ quan ban ngành có liên quan
• 4.1.2. Đối với ngành Ngân hàng
• 4.1.3. Đối với Doanh nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận vốn của các doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa tại Bến Tre vẫn gặp nhiều khó khăn. Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng khả năng tiếp cận vốn của các SMEs, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện. Theo báo cáo, chỉ có 30% SMEs tiếp cận được vốn từ ngân hàng, trong khi 70% còn lại phải dựa vào vốn tự có hoặc vay mượn từ nguồn khác. Khó khăn trong việc tiếp cận vốn chủ yếu do thủ tục vay phức tạp, thiếu tài sản thế chấp và lãi suất cao.

1.1. Bối cảnh chọn đề tài

Bối cảnh kinh tế hiện tại cho thấy doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa là động lực chính cho sự phát triển kinh tế. Tuy nhiên, nhiều SMEs tại Bến Tre vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn, đặc biệt là từ các ngân hàng thương mại (NHTM). Việc thiếu tài sản thế chấp và lãi suất cao là những rào cản lớn. Theo khảo sát, 55% doanh nghiệp cho rằng thủ tục vay vốn phức tạp là nguyên nhân chính khiến họ không thể tiếp cận vốn ngân hàng.

II. Tổng quan về DNNVV và khả năng tiếp cận vốn

DNNVV có đặc điểm là quy mô nhỏ, nhưng lại đóng góp lớn vào GDP và tạo ra nhiều việc làm. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận vốn của các SMEs tại Bến Tre vẫn còn hạn chế. Các yếu tố như năng lực tài chính yếu, báo cáo tài chính thiếu minh bạch và lãi suất cho vay cao đã ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn. Theo nghiên cứu, tài sản thế chấp là yếu tố quan trọng nhất quyết định đến việc SMEs có thể vay vốn hay không. Chính sách hỗ trợ từ nhà nước và các NHTM cũng cần được cải thiện để giúp SMEs dễ dàng tiếp cận vốn hơn.

2.1. Đặc điểm của SMEs

SMEs thường có quy mô nhỏ về vốn và lao động, nhưng lại có khả năng thích ứng nhanh với thị trường. Tuy nhiên, họ thường gặp khó khăn trong việc huy động vốn do thiếu tài sản thế chấp và năng lực tài chính yếu. Theo thống kê, chỉ có 30% SMEs có khả năng tiếp cận vốn từ ngân hàng, trong khi 70% còn lại phải dựa vào nguồn vốn tự có hoặc vay mượn từ các nguồn khác. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện khả năng tiếp cận vốn cho SMEs.

III. Thực trạng khả năng tiếp cận vốn của SMEs tại Bến Tre

Tại Bến Tre, thực trạng khả năng tiếp cận vốn của SMEs cho thấy nhiều khó khăn. Các doanh nghiệp thường gặp phải rào cản từ thủ tục vay vốn phức tạp, lãi suất cao và thiếu tài sản thế chấp. Theo khảo sát, 80% doanh nghiệp cho rằng lãi suất chưa phù hợp là một trong những nguyên nhân chính khiến họ không thể tiếp cận vốn. Hơn nữa, 62% doanh nghiệp cho biết họ gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn tín dụng ưu đãi từ ngân hàng. Điều này cho thấy cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể hơn từ phía nhà nước và các NHTM.

3.1. Khó khăn trong tiếp cận vốn

Khó khăn trong việc tiếp cận vốn của SMEs tại Bến Tre chủ yếu đến từ các yếu tố như lãi suất cao, thủ tục vay phức tạp và thiếu tài sản thế chấp. Theo khảo sát, 55% doanh nghiệp cho rằng thủ tục vay vốn phức tạp là nguyên nhân chính khiến họ không thể tiếp cận vốn ngân hàng. Ngoài ra, 40% doanh nghiệp cho biết họ không có tài sản thế chấp đủ giá trị để đảm bảo khoản vay. Điều này cho thấy cần có sự cải cách trong quy trình cho vay của các NHTM để hỗ trợ SMEs tốt hơn.

IV. Kiến nghị và giải pháp

Để cải thiện khả năng tiếp cận vốn cho SMEs tại Bến Tre, cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể từ nhà nước và các NHTM. Các ngân hàng cần đơn giản hóa thủ tục vay vốn và giảm lãi suất cho các SMEs. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo về quản lý tài chính cho các doanh nghiệp nhỏ để nâng cao năng lực tài chính của họ. Việc kết nối giữa SMEs và các ngân hàng cũng cần được thúc đẩy thông qua các hội thảo và chương trình hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

4.1. Đề xuất chính sách

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho SMEs, bao gồm việc giảm lãi suất cho vay và đơn giản hóa thủ tục vay vốn. Ngoài ra, cần có các chương trình đào tạo về quản lý tài chính cho các doanh nghiệp nhỏ để nâng cao năng lực tài chính của họ. Việc kết nối giữa SMEs và các ngân hàng cũng cần được thúc đẩy thông qua các hội thảo và chương trình hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, chiếm tới 98% tổng số doanh nghiệp và đóng góp khoảng 45% GDP quốc gia. Tại tỉnh Bến Tre, tính đến năm 2015, có 1.892 doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm 98,3% tổng số doanh nghiệp trên địa bàn. SMEs không chỉ tạo việc làm cho gần 60% lao động địa phương mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, các doanh nghiệp này đang gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn, đặc biệt là vốn vay từ các ngân hàng thương mại (NHTM). Theo khảo sát, chỉ khoảng 30% SMEs tiếp cận được vốn vay ngân hàng, trong khi 70% còn lại phải dựa vào vốn tự có hoặc các nguồn vay khác.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng khả năng tiếp cận vốn của SMEs trên địa bàn tỉnh Bến Tre trong giai đoạn 2014-2016, đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn từ phía doanh nghiệp và các NHTM. Nghiên cứu tập trung vào 150 SMEs được khảo sát trực tiếp, kết hợp với dữ liệu từ các cơ quan chức năng và các ngân hàng trên địa bàn. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đề xuất các giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận vốn, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của SMEs tại Bến Tre.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) và khả năng tiếp cận vốn. SMEs được định nghĩa theo tiêu chí số lao động, tổng vốn và doanh thu, với ba nhóm chính: siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Tại Việt Nam, Nghị định 56/2009/NĐ-CP quy định cụ thể tiêu chí phân loại SMEs theo quy mô vốn và số lao động.

Khả năng tiếp cận vốn được hiểu là khả năng doanh nghiệp đáp ứng các điều kiện do ngân hàng đặt ra để được cấp vốn với chi phí thấp nhất có thể. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn bao gồm: tài sản thế chấp, năng lực tài chính, minh bạch báo cáo tài chính, thủ tục vay vốn, lãi suất cho vay, và năng lực quản lý doanh nghiệp. Các nghiên cứu trước đây cũng chỉ ra rằng thiếu tài sản thế chấp và thủ tục vay vốn phức tạp là những rào cản lớn nhất đối với SMEs.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát kết hợp phân tích định lượng và định tính. Nguồn dữ liệu chính gồm 150 bảng câu hỏi khảo sát trực tiếp các SMEs trên địa bàn tỉnh Bến Tre, trong đó có 146 doanh nghiệp phản hồi đầy đủ. Ngoài ra, dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Sở Kế hoạch và Đầu tư, Cục Thống kê tỉnh Bến Tre, Ngân hàng Nhà nước và các NHTM trên địa bàn.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm Excel để xử lý số liệu thống kê mô tả, phân tích tần suất và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến khả năng tiếp cận vốn. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2014-2016 nhằm phản ánh thực trạng gần nhất. Ngoài ra, tác giả còn tiến hành phỏng vấn sâu với lãnh đạo các ngân hàng và cơ quan quản lý để bổ sung thông tin định tính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ tiếp cận vốn ngân hàng thấp: Chỉ có 43,8% SMEs khảo sát cho biết đã vay vốn ngân hàng, trong khi 56,2% còn lại chủ yếu sử dụng vốn tự có hoặc huy động từ người thân. Trong số 91 doanh nghiệp tiếp cận ngân hàng, 70,3% được đồng ý cho vay, tương đương khoảng 30% tổng số SMEs khảo sát.

2. Yếu tố tài sản thế chấp quyết định: 48,2% doanh nghiệp bị từ chối vay vốn do không đủ tài sản thế chấp hoặc giá trị tài sản thấp. Hình thức đảm bảo nợ vay chủ yếu là cầm cố, thế chấp tài sản chính chủ (84,2%). Đây là rào cản lớn nhất trong việc tiếp cận vốn.

3. Thủ tục vay vốn và minh bạch tài chính: 55% doanh nghiệp cho rằng thủ tục vay vốn phức tạp, 18,5% bị từ chối do hồ sơ vay không đầy đủ hoặc báo cáo tài chính thiếu minh bạch. Các yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định cho vay của ngân hàng.

4. Lãi suất và khả năng trả nợ: 80% doanh nghiệp đánh giá lãi suất vay cao là trở ngại lớn. Khả năng trả nợ và phương án vay vốn khả thi cũng được ngân hàng đánh giá cao, với điểm trung bình lần lượt là 6,6 và 6,1 trên thang 7 điểm.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù các NHTM trên địa bàn Bến Tre đã có nhiều chương trình hỗ trợ và cải tiến thủ tục vay vốn, khả năng tiếp cận vốn của SMEs vẫn còn hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ nội tại doanh nghiệp như thiếu tài sản thế chấp, năng lực quản lý tài chính yếu kém và báo cáo tài chính không minh bạch. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, cho thấy tài sản thế chấp là yếu tố quyết định trong việc cấp tín dụng cho SMEs.

Ngoài ra, thủ tục vay vốn phức tạp và lãi suất cao cũng là những rào cản khách quan từ phía ngân hàng. So với các NHTM nhà nước chiếm thị phần lớn, các ngân hàng cổ phần có xu hướng linh hoạt hơn trong thủ tục nhưng đi kèm với lãi suất cao hơn, khiến doanh nghiệp có năng lực tài chính yếu phải chấp nhận vay với chi phí cao.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ doanh nghiệp tiếp cận vốn, biểu đồ nguyên nhân từ chối cho vay và bảng đánh giá mức độ quan trọng các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định cho vay. Những phát hiện này nhấn mạnh sự cần thiết của việc nâng cao năng lực quản trị tài chính và minh bạch báo cáo tài chính của SMEs, đồng thời cải thiện chính sách tín dụng và thủ tục vay vốn của ngân hàng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cao năng lực quản trị tài chính cho SMEs: Tổ chức các khóa đào tạo, tư vấn về lập kế hoạch kinh doanh, quản lý tài chính và chuẩn bị hồ sơ vay vốn. Mục tiêu tăng tỷ lệ báo cáo tài chính minh bạch lên ít nhất 70% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với các tổ chức đào tạo.

2. Đơn giản hóa thủ tục vay vốn tại ngân hàng: Các NHTM cần rà soát, cắt giảm các bước không cần thiết, áp dụng công nghệ số để rút ngắn thời gian xét duyệt hồ sơ xuống dưới 15 ngày. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước và các NHTM trên địa bàn.

3. Phát triển các sản phẩm tín dụng linh hoạt: Thiết kế các gói vay phù hợp với đặc thù SMEs, giảm yêu cầu tài sản thế chấp bằng cách sử dụng bảo lãnh tín dụng hoặc tài sản thế chấp phi truyền thống. Thời gian triển khai trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng thương mại và Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

4. Tăng cường hỗ trợ thông tin và kết nối doanh nghiệp - ngân hàng: Tổ chức các hội thảo, diễn đàn kết nối thường xuyên để SMEs tiếp cận thông tin về các chương trình tín dụng ưu đãi và hướng dẫn thủ tục vay vốn. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Sở Công Thương và Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Bến Tre.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý chính sách: Giúp hiểu rõ thực trạng và các rào cản trong tiếp cận vốn của SMEs để xây dựng chính sách hỗ trợ hiệu quả hơn.

2. Ngân hàng và tổ chức tín dụng: Cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích về nhu cầu, khó khăn của SMEs nhằm thiết kế sản phẩm tín dụng phù hợp.

3. Chủ doanh nghiệp nhỏ và vừa: Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng vay vốn, từ đó cải thiện năng lực quản trị và chuẩn bị hồ sơ vay vốn tốt hơn.

4. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo: Là tài liệu tham khảo để phát triển các chương trình đào tạo, tư vấn hỗ trợ SMEs nâng cao năng lực tài chính và quản lý.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao SMEs khó tiếp cận vốn ngân hàng?
   Do thiếu tài sản thế chấp, thủ tục vay phức tạp, báo cáo tài chính không minh bạch và lãi suất cao. Ví dụ, 48,2% doanh nghiệp bị từ chối vay do không đủ tài sản đảm bảo.

2. Các ngân hàng có hỗ trợ gì cho SMEs?
   Nhiều ngân hàng đã triển khai các gói tín dụng ưu đãi, đơn giản hóa thủ tục và tổ chức kết nối doanh nghiệp - ngân hàng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho SMEs.

3. SMEs có thể làm gì để tăng khả năng vay vốn?
   Cần nâng cao năng lực quản trị tài chính, chuẩn bị hồ sơ vay vốn đầy đủ, minh bạch báo cáo tài chính và xây dựng phương án kinh doanh khả thi.

4. Tài sản thế chấp nào được ngân hàng chấp nhận?
   Bất động sản là tài sản thế chấp phổ biến nhất, tiếp theo là tiền mặt, bảo lãnh ngân hàng và tài sản của bên thứ ba.

5. Lãi suất vay vốn ảnh hưởng thế nào đến SMEs?
   Lãi suất cao làm tăng chi phí vay, gây khó khăn cho SMEs trong việc mở rộng sản xuất kinh doanh. Khoảng 80% doanh nghiệp khảo sát cho rằng lãi suất là rào cản lớn.

Kết luận

• SMEs tại Bến Tre chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số doanh nghiệp nhưng khả năng tiếp cận vốn ngân hàng còn hạn chế, chỉ khoảng 30% được vay vốn.
• Yếu tố tài sản thế chấp là rào cản quan trọng nhất, cùng với thủ tục vay vốn phức tạp và báo cáo tài chính thiếu minh bạch.
• Lãi suất cho vay cao và năng lực quản trị tài chính yếu kém cũng ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng tiếp cận vốn.
• Cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền, ngân hàng và doanh nghiệp để tháo gỡ khó khăn về vốn cho SMEs.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp nâng cao năng lực tài chính doanh nghiệp, cải tiến thủ tục vay vốn và phát triển sản phẩm tín dụng linh hoạt nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của SMEs tại Bến Tre.

Hành động ngay: Các nhà quản lý, ngân hàng và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để cải thiện khả năng tiếp cận vốn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Giới thiệu; Chương 2 trình bày tổng quan cơ sở lý thuyết về SMEs , khả năng tiếp cận vốn của các SMEs ; Chương 3 tác giả trình bày phần đánh giá khả năng tiếp cận vốn của SMEs tại các NHTM trên địa bàn tỉnh Bến Tre thông qua kết quả thu thập từ bảng phỏng vấn 150 SMEs; Cuối cùng Chương 4 là kết luận và kiến nghị. 123doc 6 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN VỐN CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 2. Tổng quan về cơ sở lý thuyết Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs ). Doanh nghiệp nhỏ và vừa được viết tắt là SMEs (Small anh Medium enterprises) là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ bé về mặt vốn, lao động hoặc doanh thu.

Căn cứ vào quy mô, có thể chia DNNVV ra thành ba loại: Doanh nghiệp siêu nhỏ; Doanh nghiệp nhỏ; Doanh nghiệp vừa. Hiện nay ở các nước khác nhau, khái niệm SMEs được hiểu kh1c nhau, việc phân loại SMEs phụ thuộc vào loại tiêu thức sử dụng và giới hạn bởi từng tiêu thức. Trên thế giới, việc xác định quy mô SME s chỉ mang tính tương đối, bởi nó chịu tác động của trình độ phát triển kinh tế, tính chất của ngành nghề, điều kiện phát triển của mỗi quốc gia hay mục đích phân loại doanh nghiệp trong từng thời kỳ. Mặt khác trong ngành nghề khác nhau thì chỉ tiêu độ lớn của các tiêu thức cũng khác nhau.

Song nhìn chung SMEs được xác định dựa trên hai tiêu chí định tính và định lượng: Tiêu chí định tính: dựa trên các tiêu thức cơ bản như trình độ chuyên môn hóa, các nghiệp vụ tài chính, bộ máy quản lý, hình thức tổ chức doanh nghiệp. Các tiêu thức này có thể phản ánh đúng bản chât nhưng lại khó x1ac định trên thực tế nên thường được sử dụng để tham khảo khi phân loại SME s Tiêu chí định lượng: được xây dựng trên các chỉ tiêu như số lao động, tổng giá trị tài sản hay vốn cố định hoặc giá trị tài sản thực có của doanh nghiệp, tổng doanh thu hay lợi nhuận của SMEs, các tiêu chí định lượng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định quy mô doanh nghiệp. Và ở các thời điểm khác nhau thì các tiêu chí này cũng khác nhau giữa các ngành nghề mặc dù vẫn có yếu tố chung nhất định. Điều này ta có thể thấy rõ thông qua số liệu ở bảng 2.1: Tiêu thức xác định doanh nghiệp vừa và nhỏ ở một số nước và vùng lãnh thổ.

Tiêu thức xác định Nước và vùng lãnh thổ Số lao động Tổng vốn hoặc giá trị tài sản Inđônêxia <100 <0,6 tỷ Rupi Xingapo <100 <499 triệu USD Thái Lan <100 <200 Bath Hàn Quốc <300 trong CN,XD <0,6 triệu USD <200 trong TM&DV <0,25 triệu USD Nhật Bản <100 trong bán buôn <30 triệu JPY <50 trong bán lẻ <10 triệu JPY EU <250 <27 triệu ECU Mêhicô <250 <7 triệu USD Mỹ <500 <20 triệu USD Nguồn: Giải pháp phát triển DNNVV Việt Nam – NXB CTQG 2002, tr2. Trong khi đó Ngân hàng thế giới cho rằng SMEs phải có ít nhất 2 trong 3 tiêu chí đó là số lượng nhân viên, tổng tài sản va doanh thu hàng năm của doanh nghiệp, cụ thể bảng 2.2: Các định nghĩa của Ngân hàng thế giới về SMEs. Quy mô Nhân viên Tài sản Doanh thu công ty hàng năm Vi mô <10 <$0,1 triệu <$0,1 triệu Nhỏ <50 <$3 triệu <$0,1 triệu Vừa <300 <$15 triệu <$0,1 triệu Nguồn: IFC, cẩm nang kiến thức dịch vụ Ngân hàng cho SME (2009). Mỗi quốc gia khác nhau khác nhau trên thế giới có những tiêu chí khác nhau để xác định DNNVV.

Tại Việt Nam tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa được thể hiện trong Nghị định số 56/2009/NĐ-CP ngày 30 tháng 6 năm 2009 của Chính phủ Định nghĩa DNNVV như sau: 123doc 8 DNNVV là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể bảng 2.3: Phân loại DNNVV theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP. Quy mô Doanh Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa nghiệp Khu vực siêu nhỏ Số lao Tổng Số lao Tổng Số lao động nguồn động nguồn động vốn vốn I. Nông, lâm 10 người 20 tỷ từ trên 10 từ trên 20 từ trên nghiệp và trở xuống đồng trở người đến đến 100 200 đến thủy sản xuống 200 người tỷ đồng 300 người II. Công 10 người trở 20 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 20 từ trên 200 nghiệp và xây xuống trở xuống người đến đến 100 tỷ đến 300 dựng 200 người đồng người III.

Thương 10 người trở 10 tỷ đồng từ trên 10 từ trên 10 từ trên 50 mại và dịch vụ xuống trở xuống người đến 50 đến 50 tỷ đến 100 người đồng người Nguồn: Nghị định 56/2009/NĐ-CP ngày 30/06/2009 của Chính phủ. Tùy theo tính chất, mục tiêu của từng chính sách, chương trình trợ giúp mà cơ quan chủ trì có thể cụ thể hóa các tiêu chí nêu trên cho phù hợp.Đặc trưng của SMEs. Thứ nhất, SMEs chiếm tỷ lệ rất lớn trong tổng số doanh nghiệp, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Theo số liệu được Ủy ban châu Âu (EC) công bố 8/2014, hơn 20 triệu SMEs ở châu Âu chiếm 99% tổng số doanh nghiệp.

Theo báo cáo mới nhất vào tháng 1/2014 của Tradeup về tình hình tài chính của các SMEs tại Mỹ, SMEs cũng chiếm tới 99% tổng số doanh nghiệp, sử dụng trên 50% tổng số lao động xã hội, tạo 123doc 9 công ăn việc làm cho 65% lượng lao động ở khu vực tư nhân. Tại Việt Nam, theo Viện Phát triển doanh nghiệp thuộc VCCI (2011), Việt Nam có 543.963 doanh nghiệp, trong đó SMEs chiếm 97%, đóng góp hơn 40% GDP cả nước và sử dụng 51% tổng số lao động xã hội. Thứ hai, SMEs có quy mô vốn nhỏ, gặp khó khăn trong việc tiếp cận với nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng. Điều này là một trở ngại không nhỏ trong việc triển khai, áp dụng các tiến bộ khoa học, công nghệ mới vào hoạt động kinh doanh nói chung và xúc tiến thương mại trực tuyến nói riêng của doanh nghiệp.

Thứ ba, SMEs chịu sự cạnh tranh khốc liệt của các công ty, tập đoàn lớn và từ chính các doanh nghiệp với nhau. Trong quá trình hội nhập, các tập đoàn lớn thường có xu hướng mở rộng mạng lưới kinh doanh bằng cách thành lập các chi nhánh, công ty con ở các quốc gia có nhiều lợi thế, vì vậy các SMEs phải tìm ra những phương thức, công cụ mới trong hoạt động kinh doanh để cạnh tranh với các công ty, tập đoàn lớn. Thứ tư, với nguồn vốn nhỏ hẹp, các doanh nghiệp này thường tập trung vào các ngành hàng thương mại dịch vụ, sản xuất hàng tiêu dùng hơn là đầu tư vào các ngành công nghiệp nặng, sản xuất khai thác có nhu cầu vốn lớn. Ở Việt Nam, theo Cục xúc tiến thương mại (2012) trong cơ cấu ngành nghề, khoảng 43% SMEs hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, 24% trong lĩnh vực thương mại và phân phối, số còn lại hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ và liên quan đến nông nghiệp.

Ngoài các đặc trưng chung nêu trên, các SMEs tại Việt Nam còn có những đặc trưng như sau: - SMEs thuộc nhiều thành phần kinh tế với nhiều hình thức tổ chức sản xuất, hoạt động trong những ngành nghề, lĩnh vực khác nhau - Trình độ của chủ doanh nghiệp và người lao động thường là không cao, và còn hạn chế, phần lớn là chưa được đào tạo bài bản mà chủ yếu là phát triển kinh doanh từ các hộ kinh doanh cá thể. - Khả năng tổ chức, quản trị điều hành doanh nghiệp còn hạn chế, chưa có tính chuyên nghiệp, cách thức quản lý theo hình thức hộ gia đình. - Trình độ công nghệ, khả năng tài chính đầu tư cho nghiên cứu triển khai thấp, khả năng tiếp cận thị trường còn hạn chế nhất là thị trường nước ngoài. 123doc 10 - Doanh nghiệp thường sử dụng đất đai của mình để làm mặt bằng sản xuất, mặt bằng sản xuất là tài sản của chủ doanh nghiệp nên đôi khi không đưa vào chi phí sản xuất, chi phí khấu hao của doanh nghiệp.

Điểm mạnh, điểm yếu của SMEs. Điểm mạnh: Thứ nhất, các SMEs có cơ cấu quản lý gọn nhẹ, năng động, linh hoạt, tốc độ xử lý nhanh: Là doanh nghiệp vừa và nhỏ, với cơ cấu nhân sự linh hoạt, quy trình đơn giản, thoải mái sáng tạo, dễ dàng thay đổi chiến thuật, kế hoạch một cách hoàn hảo nhất để đưa ra những quyết định kịp thời, cũng như tránh né những rủi ro trên thị trường một cách nhanh nhất, hạn chế gây thiệt hại nặng nề cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, điều hành trực tiếp góp phần tiết kiệm chi phí quản lý cho doanh nghiệp. Thứ hai, các SMEs thường xây dựng mô hình văn hóa gia đình: Xây dựng văn hóa gia đình không những giúp doanh nghiệp tạo ra động lực làm việc tích cực từ tinh thần thoải mái hơn của nhân viên mà còn giúp tăng hiệu quả làm việc nhóm, tăng năng suất lao động, giảm thiểu mâu thuẫn nội bộ, giảm thiểu rủi ro nhảy việc của nhân sự xuất sắc – đây là vấn đề luôn gây đau đầu với nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay, từ đó xây dựng giá trị văn hóa doanh nghiệp bền vững, đặt nền móng cho sự phát triển sau này.

Điều ấy không có nghĩa là những công ty, tập đoàn lớn không thể xây dựng được văn hóa gia đình cho mình, nhưng để làm được như những doanh nghiệp vừa và nhỏ (với cơ cấu nhân sự nhỏ gọn và linh hoạt) thì những doanh nghiệp lớn này sẽ phải nỗ lực và mất thời gian hơn nhiều. Thứ ba, các SMEs thường kết nối với khách hàng tốt hơn, bởi vì những Doanh nghiệp lớn thì bộ máy cồng kềnh, nhiều khâu, nhiều bộ phận, phòng ban nên quá trình xử lý công việc đôi lúc chưa kịp thời, ví dụ như chậm phản hồi với khách hàng, kéo dài sự kết nối của khách hàng với Doanh nghiệp. Cũng như Dave Kerpen trình bày trong quyển Likeable Social Media (quyển sách được giải thưởng sách quốc gia Hoa Kỳ năm 2011): “Khách hàng không quan tâm đến việc bạn làm ở bộ phận hay phòng ban nào, họ chỉ muốn được lắng nghe và được phản hồi nhanh nhất có thể”.