Khả năng thích ứng của nông hộ trong quản lý rừng bền vững tại huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định

Luận văn thạc sĩ phân tích đánh giá khả năng thích ứng của nông hộ trong quản lý rừng bền vững tại huyện phù cát tỉnh bình định, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Quang Hải
• Người hướng dẫn: TS. Trần Nam Thắng
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Thích Ứng Của Nông Hộ Trong Quản Lý Rừng Bền Vững Tại Huyện Phù Cát, Tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Diện tích rừng trồng trong các nước nhiệt đới
• 1.3. Kỳ vọng từ rừng trồng tại các vùng nhiệt đới
• 1.4. Chứng chỉ rừng trồng tại các vùng nhiệt đới
• 1.5. Chính sách về rừng trồng
• 1.6. Động lực phát triển rừng trồng
• 1.7. Trồng rừng thương mại tiểu điền của Dự án Phát triển ngành Lâm nghiệp
• 1.8. Diện tích rừng trồng thương mại chu kỳ ngắn tại tỉnh Bình Định
• 1.9. Diện tích rừng trồng thương mại chu kỳ ngắn tại huyện Phù Cát
• 1.10. Diện tích rừng trồng thương mại hai xã Cát Lâm và Cát Hiệp
• 1.11. Đánh giá rừng trồng cung cấp gỗ nguyên liệu bột giấy và ván dăm
• 1.12. Kết quả sinh trưởng của keo lai ở Bầu Bàng (Bình Dương)
• 1.13. Kết quả sinh trưởng bạch đàn và keo lai ở Pleiku (Gia Lai)
• 2. MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Phạm vi, đối tượng nghiên cứu
• 2.2.1. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2.2. Đối tượng nghiên cứu và không gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Phân tích sự thích ứng tính thân thiện với môi trường và mức độ tham gia
• 2.3.2. Phân tích và đánh giá quyền ra quyết định
• 2.3.3. Đánh giá sinh trưởng lâm phần keo lai và thu nhập của nông hộ
• 2.3.4. Điểm mạnh, điểm yếu của quá trình thực hiện tạo rừng và quản lý rừng
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.2. Phương pháp tổng hợp và xử lý thông tin và số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm cơ bản khu vực nghiên cứu
• 3.2. Kết quả nghiên cứu
• 3.2.1. Các động lực bên ngoài và bên trong
• 3.2.2. Chất lượng rừng trồng
• 3.2.3. Những chủ trương, chính sách thúc đẩy phát triển trồng rừng sản xuất
• 3.2.4. Đề xuất một số điểm trong quản lý rừng trồng thương mại tiểu điền
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 4.1. Thích ứng của nông hộ và sự tham gia trong quản lý rừng trồng
• 4.2. Nông dân có quyền ra quyết định trong quản lý rừng
• 4.3. Hiệu quả của quản lý rừng trồng tiểu điền bền vững
• 4.4. Hướng phát triển rừng trồng thương mại và quản lý rừng trồng bền vững
• 4.5. Đề xuất cải tiến trong quản lý và phát triển rừng trồng thương mại
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá khả năng thích ứng của nông hộ

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá khả năng thích ứng của nông hộ trong quản lý rừng bền vững tại huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định. Đánh giá này được thực hiện thông qua việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý rừng và khả năng thích ứng của nông hộ trong việc áp dụng các phương pháp quản lý bền vững. Kết quả cho thấy, các nông hộ đã có những cải tiến đáng kể trong quy trình quản lý rừng, từ việc lựa chọn giống cây trồng đến việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường. Sự tham gia của nông hộ vào các hoạt động quản lý rừng không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và cải thiện sinh kế cho cộng đồng.

1.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thích ứng

Khả năng thích ứng của nông hộ trong quản lý rừng bền vững phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm điều kiện tự nhiên, chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương, và sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ. Các nông hộ tại Phù Cát đã được đào tạo về kỹ thuật trồng rừng và quản lý tài nguyên, giúp họ nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của quản lý rừng bền vững. Hơn nữa, việc áp dụng các công nghệ mới trong quản lý tài nguyên cũng đã giúp nông hộ cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm rừng. Sự hỗ trợ từ các tổ chức và dự án phát triển lâm nghiệp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng thích ứng của nông hộ.

II. Tác động của quản lý rừng bền vững

Quản lý rừng bền vững không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho nông hộ mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Nghiên cứu cho thấy, các nông hộ tham gia vào quản lý rừng bền vững đã đạt được năng suất cao hơn so với những nông hộ không tham gia. Cụ thể, năng suất lâm phần keo lai của nông hộ là thành viên FFG có chứng chỉ FSC đạt 24.745 đồng NPV, trong khi đó, nông hộ không tham gia chỉ đạt 3 đồng. Điều này cho thấy, việc tuân thủ các nguyên tắc và tiêu chí của FSC trong quản lý rừng không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn tạo ra giá trị kinh tế bền vững cho nông hộ.

2.1. Lợi ích kinh tế từ quản lý rừng

Lợi ích kinh tế từ quản lý rừng bền vững được thể hiện rõ qua việc tăng thu nhập cho nông hộ. Các nông hộ tham gia vào dự án phát triển lâm nghiệp đã có cơ hội tiếp cận với các nguồn vốn và kỹ thuật mới, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Hơn nữa, việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường trong quản lý rừng cũng giúp giảm thiểu rủi ro trong sản xuất, tạo điều kiện cho nông hộ phát triển bền vững. Sự tham gia của nông hộ vào các hoạt động quản lý rừng không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn tài nguyên thiên nhiên cho thế hệ tương lai.

III. Đề xuất giải pháp cải tiến quản lý rừng

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số giải pháp cải tiến trong quản lý rừng bền vững được đề xuất. Đầu tiên, cần quy hoạch cảnh quan cấp xã và thiết kế trồng rừng có sự tham gia của nông hộ. Thứ hai, cần có quy định chặt chẽ về chất lượng di truyền và chất lượng sinh lý của cây giống. Cuối cùng, việc lập hồ sơ quản lý rừng của nông hộ cũng cần được thực hiện để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý tài nguyên. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý rừng mà còn tạo điều kiện cho nông hộ phát triển bền vững.

3.1. Quy hoạch và thiết kế trồng rừng

Quy hoạch và thiết kế trồng rừng là yếu tố quan trọng trong quản lý rừng bền vững. Việc tham gia của nông hộ trong quy hoạch cảnh quan cấp xã sẽ giúp họ có tiếng nói trong quyết định liên quan đến tài nguyên của mình. Điều này không chỉ nâng cao tính hiệu quả trong quản lý rừng mà còn tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng. Hơn nữa, việc áp dụng các công nghệ mới trong thiết kế trồng rừng sẽ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh diện tích rừng tự nhiên giảm sút và nhu cầu gỗ nguyên liệu công nghiệp ngày càng tăng, việc phát triển rừng trồng bền vững trở thành một giải pháp cấp thiết. Tại Việt Nam, đặc biệt là huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định, dự án Phát triển ngành Lâm nghiệp đã hỗ trợ hơn 43.700 hộ nông dân trồng được hơn 76.500 ha rừng trồng sản xuất nguyên liệu, góp phần nâng cao năng suất và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, việc đánh giá khả năng thích ứng của nông hộ trong quản lý rừng bền vững, đặc biệt trong quy trình trồng rừng keo lai quy mô nhỏ, vẫn còn hạn chế. Nghiên cứu này nhằm phân tích và đánh giá mức độ thích ứng của nông hộ trong quản lý rừng bền vững tại hai xã Cát Lâm và Cát Hiệp, huyện Phù Cát, trong giai đoạn từ năm 2005 đến 2015. Mục tiêu cụ thể là phân tích tính thân thiện với môi trường, mức độ tham gia của các bên liên quan, quyền ra quyết định của nông hộ, đồng thời so sánh hiệu quả kinh tế và sinh trưởng lâm phần keo lai giữa các nhóm nông hộ có và không có chứng chỉ rừng FSC. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý rừng trồng mà còn hỗ trợ phát triển vùng sản xuất gỗ nguyên liệu ổn định, đáp ứng nhu cầu thị trường và bảo vệ đa dạng sinh học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: (1) Quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn FSC (Forest Stewardship Council), tập trung vào 10 nguyên tắc và 56 tiêu chí quản lý rừng bền vững trong khuôn khổ SLIMF (Small and Low Intensity Managed Forests) nhằm đảm bảo tính thân thiện với môi trường, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm xã hội; (2) Lý thuyết về sự tham gia cộng đồng trong quản lý tài nguyên thiên nhiên, nhấn mạnh vai trò của nông hộ và các bên liên quan trong lập kế hoạch, giám sát và ra quyết định nhằm tăng cường quyền lực và trách nhiệm của cộng đồng địa phương. Các khái niệm chính bao gồm: tính thân thiện với môi trường (environmental friendliness), mức độ tham gia (participation level), quyền ra quyết định (decision-making rights), hiệu quả kinh tế (economic efficiency) và sinh trưởng lâm phần (forest growth indicators).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng. Dữ liệu được thu thập từ 2 xã Cát Lâm và Cát Hiệp, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 12 năm 2015. Cỡ mẫu gồm 58 nông hộ, trong đó 41 hộ là thành viên nhóm FFG (Forest Farmer Group) và 17 hộ không phải thành viên, được chọn ngẫu nhiên. Phương pháp thu thập dữ liệu bao gồm: (1) kế thừa tài liệu từ các báo cáo dự án, bản đồ quy hoạch, tài liệu kỹ thuật; (2) phỏng vấn sâu người đưa tin then chốt gồm cán bộ quản lý dự án, chuyên gia tư vấn, trưởng nhóm nông dân; (3) phỏng vấn nông dân sử dụng công cụ tự sự để thu thập thông tin về kiến thức và hành vi quản lý rừng; (4) thảo luận nhóm với các bên liên quan; (5) đo đạc chỉ tiêu sinh trưởng lâm phần keo lai trên 21 ô tiêu chuẩn (10m x 10m) tại các lô rừng 5 và 7 tuổi. Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm Excel và các phương pháp thống kê đơn giản để so sánh các chỉ tiêu sinh trưởng, NPV (Net Present Value) và IRR (Internal Rate of Return). Phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên đảm bảo tính đại diện và khách quan trong đánh giá.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tuân thủ quản lý rừng bền vững: Hơn 75% nông hộ tham gia dự án tuân thủ các nguyên tắc và tiêu chí của FSC trong khuôn khổ SLIMF, thể hiện qua việc áp dụng các biện pháp thân thiện với môi trường trong quy hoạch cảnh quan, thiết kế lô trồng và quản lý rừng. Ví dụ, các nhóm FFG xã Cát Lâm và Cát Hiệp đều thực hiện nghiêm túc 19 tiêu chí đánh giá ban đầu.

2. Hiệu quả sinh trưởng lâm phần: Năng suất lâm phần keo lai của nông hộ là thành viên FFG có FSC đạt 32,29 m³/ha/năm và không có FSC đạt 31,56 m³/ha/năm, cao hơn đáng kể so với nhóm không phải thành viên FFG chỉ đạt 12,72 m³/ha/năm. Sự khác biệt này cho thấy vai trò tích cực của việc tham gia nhóm và tuân thủ tiêu chuẩn FSC trong nâng cao năng suất rừng trồng.

3. Hiệu quả kinh tế: Giá trị hiện tại ròng (NPV) của lâm phần keo lai của nông hộ thành viên FFG có FSC là 24.745 đồng, không có FSC là 22.469 đồng, trong khi nhóm không phải thành viên FFG chỉ đạt khoảng 3.000 đồng. Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) tương ứng là 44%, 42% và 23%. Điều này chứng tỏ việc áp dụng quản lý bền vững và tham gia nhóm FFG giúp tăng lợi nhuận và khả năng thu hồi vốn.

4. Tác động xã hội: Các hoạt động quản lý rừng của nông hộ có tính nhân văn cao, quan tâm đến giới, tôn trọng giá trị văn hóa và tâm linh địa phương, đồng thời tạo điều kiện thu nhập ổn định và duy trì trật tự xã hội. Sự tham gia của cộng đồng trong lập kế hoạch và giám sát góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm bảo vệ rừng.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy nông hộ tham gia nhóm FFG và tuân thủ tiêu chuẩn FSC có khả năng thích ứng tốt hơn với yêu cầu quản lý rừng bền vững, thể hiện qua năng suất và hiệu quả kinh tế vượt trội. Nguyên nhân chính là do sự hỗ trợ kỹ thuật, quyền ra quyết định và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan trong quy trình trồng rừng. So sánh với các nghiên cứu tại các vùng sinh thái khác, kết quả này phù hợp với xu hướng tăng trưởng và hiệu quả kinh tế của rừng trồng keo lai được quản lý bài bản. Việc áp dụng quy hoạch cảnh quan cấp xã và thiết kế lô trồng có tham gia của nông hộ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và cải thiện chất lượng đất. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh năng suất và NPV giữa các nhóm nông hộ, cũng như bảng tổng hợp mức độ tuân thủ các tiêu chí FSC để minh họa rõ nét sự khác biệt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy hoạch cảnh quan cấp xã có sự tham gia của nông hộ: Động viên và hỗ trợ nông dân tham gia vào quá trình quy hoạch để đảm bảo tính thân thiện với môi trường và phù hợp với điều kiện địa phương. Chủ thể thực hiện: UBND xã, Ban Quản lý dự án; Thời gian: 1-2 năm.

2. Quy định chặt chẽ về chất lượng di truyền và sinh lý cây giống: Thiết lập hệ thống kiểm soát và chứng nhận cây giống nhằm nâng cao chất lượng rừng trồng, giảm thiểu rủi ro sinh trưởng kém. Chủ thể thực hiện: Chi cục Lâm nghiệp, vườn ươm; Thời gian: 1 năm.

3. Lập hồ sơ quản lý rừng của nông hộ: Xây dựng hệ thống hồ sơ chi tiết về quy trình trồng, chăm sóc và khai thác nhằm tăng cường giám sát và đánh giá hiệu quả quản lý. Chủ thể thực hiện: Nhóm FFG, cán bộ khuyến lâm; Thời gian: 1 năm.

4. Nâng cao năng lực và quyền ra quyết định của nông hộ: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn về quản lý rừng bền vững, kỹ thuật trồng rừng và quyền lợi của nông dân trong quản lý tài nguyên. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý dự án, tổ chức phi chính phủ; Thời gian: liên tục.

5. Khuyến khích phát triển mô hình nhóm nông dân trồng rừng (FFG): Mở rộng mô hình nhóm để tăng cường sự hỗ trợ lẫn nhau, chia sẻ kinh nghiệm và tiếp cận nguồn vốn ưu đãi. Chủ thể thực hiện: UBND xã, Ban Quản lý dự án; Thời gian: 2-3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý lâm nghiệp và dự án phát triển nông thôn: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, quy trình quản lý rừng trồng bền vững, nâng cao hiệu quả dự án.

2. Nông hộ và nhóm nông dân trồng rừng: Tham khảo các giải pháp kỹ thuật, quản lý và quyền lợi trong quá trình trồng và khai thác rừng, từ đó nâng cao năng suất và thu nhập.

3. Chuyên gia và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực lâm nghiệp và phát triển bền vững: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích sâu về sự thích ứng của nông hộ với tiêu chuẩn FSC, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo.

4. Các tổ chức phi chính phủ và nhà tài trợ: Hiểu rõ hơn về tác động của các chương trình hỗ trợ trồng rừng, từ đó thiết kế các can thiệp phù hợp, hiệu quả hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc tham gia nhóm FFG lại quan trọng trong quản lý rừng bền vững?
   Tham gia nhóm FFG giúp nông hộ được hỗ trợ kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm và tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, từ đó nâng cao khả năng tuân thủ tiêu chuẩn FSC và hiệu quả kinh tế. Ví dụ, năng suất rừng trồng của nhóm FFG có FSC đạt trên 32 m³/ha/năm, cao hơn nhóm không tham gia.

2. Các tiêu chí chính của FSC trong quản lý rừng trồng là gì?
   FSC bao gồm 10 nguyên tắc và 56 tiêu chí, tập trung vào bảo vệ môi trường, duy trì đa dạng sinh học, đảm bảo quyền lợi xã hội và hiệu quả kinh tế. Nông hộ tại Phù Cát tuân thủ 19 tiêu chí đánh giá ban đầu trong khuôn khổ SLIMF.

3. Làm thế nào để đảm bảo chất lượng cây giống trong trồng rừng?
   Cần kiểm soát nguồn gốc di truyền và chất lượng sinh lý cây giống thông qua hệ thống vườn ươm được chứng nhận, cung cấp cây giống đúng tiêu chuẩn và huấn luyện kỹ thuật giâm hom cho nông dân.

4. Hiệu quả kinh tế của rừng trồng bền vững so với rừng trồng truyền thống như thế nào?
   Rừng trồng bền vững có NPV và IRR cao hơn đáng kể, ví dụ NPV của nông hộ có FSC đạt gần 25.000 đồng so với khoảng 3.000 đồng của nhóm không tham gia, cho thấy lợi nhuận và khả năng thu hồi vốn tốt hơn.

5. Làm sao để nâng cao quyền ra quyết định của nông hộ trong quản lý rừng?
   Tăng cường đào tạo, tổ chức hội thảo, tạo điều kiện cho nông hộ tham gia vào các bước lập kế hoạch, giám sát và đánh giá, đồng thời cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để bảo đảm quyền lợi hợp pháp.

Kết luận

• Nông hộ tại huyện Phù Cát có khả năng thích ứng tốt với quản lý rừng bền vững theo tiêu chuẩn FSC, thể hiện qua tuân thủ các nguyên tắc thân thiện với môi trường và mức độ tham gia cao.
• Năng suất và hiệu quả kinh tế của rừng trồng keo lai do nhóm FFG quản lý vượt trội so với nhóm không tham gia, với năng suất đạt trên 32 m³/ha/năm và IRR trên 40%.
• Quy hoạch cảnh quan cấp xã và thiết kế lô trồng có sự tham gia của nông hộ là yếu tố then chốt giúp nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ môi trường.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm cải tiến quy trình trồng rừng, nâng cao chất lượng cây giống, lập hồ sơ quản lý và tăng cường quyền ra quyết định của nông hộ.
• Nghiên cứu mở ra hướng phát triển bền vững cho rừng trồng quy mô nhỏ, góp phần ổn định nguồn cung gỗ nguyên liệu và nâng cao đời sống cộng đồng địa phương.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm và mở rộng nghiên cứu sang các địa phương khác để nhân rộng mô hình quản lý rừng bền vững. Đề nghị các cơ quan quản lý, tổ chức dự án và cộng đồng nông dân phối hợp thực hiện nhằm đạt được mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới 1. Diện tích rừng trồng trong các nước nhiệt đới Theo Ivan Tomaselli (2007) [20], trong bài viết “sự cám dỗ của rừng trồng” trong ITTO-2007 cập nhật rừng trồng nhiệt đới thì việc sản xuất gỗ tròn của rừng tự nhiên nhiệt đới đã giảm nhiều, trong đó sản xuất gỗ tròn công nghiệp nhiệt đới của các nước thành viên ITTO đang ở mức 122 - 126 triệu m3 trong vòng 5 năm trở lại đây (ITTO 2007) so với mức 140 triệu m3 đạt được trong thập niên 1990. Do vậy ngành công nghiệp chế biến gỗ nhiệt đới trông cậy vào các giải pháp thay thế nguồn cung cấp gỗ công nghiệp: Đó là nhập khẩu và sản xuất gỗ xẻ rừng trồng.

Rừng trồng trong các nước nhiệt đới được kỳ vọng đóng vai trò cứu tinh của rừng tự nhiên nhiệt đới bởi vì rừng trồng có năng suất cao và giá thành thấp và có khả năng thay thế rừng tự nhiên trong cung cấp gỗ xẻ cho công nghiệp chế biến gỗ. Hơn nữa rừng trồng có thể thúc đẩy kinh tế phát triển vì cung ứng gỗ nguyên liệu cho chuỗi công nghệ chế biến gỗ. Nhiều nước nhiệt đới đã và đang thực hiện chương trình trồng rừng lớn. Năm 2006 một khảo sát của ITTO về trồng rừng cung cấp gỗ nguyên liệu cho ngành công nghệ chế biến trên các nước nhiệt đới cho thấy khoảng 67 triệu ha rừng trồng nhiệt đới, trong đó 80% thuộc các nước nhiệt đới Châu Á - Thái Bình Dương, 13% thuộc các nước Mỹ Latinh và Caribe, 7% Châu Phi.

Diện tích rừng trồng nhiệt đới cung ứng cho công nghiệp chế biến gỗ Tổng diện tích Diện tích rừng Tỉ lệ rừng trồng so với Vùng rừng (1.000 ha) tổng diện tích rừng (%) Châu Á - Thái 50.640 46 Bình Dương Châu Phi 4.528 75 Mỹ La Tinh 8.136 53 (Nguồn: FAO, 2005) Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 Bảng trên cho thấy ước tính diện tích rừng trồng công nghiệp trong vùng nhiệt đới và phân bố trong 3 vùng nhiệt đới, trong số 36 triệu ha có khả năng sản xuất thì Châu Á - Thái Bình Dương chiếm 68%. Cây mọc nhanh như keo và bạch đàn được trồng nhiều trên các nước nhiệt đới chiếm 24% (8,6 triệu ha) của diện tích rừng trồng sản xuất, thông chiếm 6,4 triệu ha, cao su chiếm 6,4 triệu ha nhưng số lớn không khai thác cho chế biến gỗ, ngoài ra Giá tị (teak) cũng được trồng nhiều. Ước tính gỗ tròn công nghiệp sản xuất trong các nước nhiệt đới (2004) Sản xuất gỗ tròn công nghiệp (1.000 m3) Tỉ lệ rừng trồng sản Vùng xuất so với tổng sản Tổng sản xuất Sản xuất từ rừng trồng xuất (%) Châu Á-Thái 144.800 46,1 Bình Dương Châu Phi 34.580 8,0 Mỹ La Tinh 134.280 47,9 (Nguồn: FAO, 2005) Trong tổng số sản xuất gỗ tròn công nghiệp của các nước nhiệt đới 322 triệu m3 thì gỗ tròn sản xuất từ rừng trồng chiếm 47,9%. Trong các vùng nhiệt đới thì vùng Châu Á - Thái Bình Dương gỗ công nghiệp sản xuất từ rừng trồng chiếm 46%, Châu Mỹ Latinh là 63% trong số này đa số là gỗ nguyên liệu ván dăm và giấy.

Nếu phân loại ra gỗ tròn sản xuất từ rừng trồng cho công nghiệp chế biến (gỗ xẻ, gỗ ván lạn, gỗ bột giấy, ván dăm, ván cứng và MDF) thì gỗ rừng trồng cung ứng 80% gỗ nguyên liệu cho ván dăm, bột giấy và MDF và ván cứng vì rừng trồng thường sản xuất gỗ có đường kính gỗ nhỏ trong khi công nghệ gỗ xẻ và ván lạn thường đòi hỏi gỗ có đường kính lớn, ngoài ra cũng có khoảng 31% gỗ xẻ được cung ứng từ các loại rừng trồng như keo, bạch đàn, cao su, thông. Các nước như Brasil, Chile, Indonesia, Malaysia, Ấn Độ, Thái Lan thường sản xuất đồ gỗ hàng hóa từ gỗ tròn của rừng trồng. Kỳ vọng từ rừng trồng tại các vùng nhiệt đới Rừng trồng nhiệt đới có tiềm năng cung cấp nguồn nguyên liệu chế biến gỗ, đặc biệt tăng trưởng trung bình hằng năm của rừng trồng nhiệt đới thường gấp 5 - 19 lần Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 rừng tự nhiên, còn nếu so với rừng trồng các nước Ôn đới và Á nhiệt đới thì còn cao hơn nhiều, ngoài ra giá thành trồng rừng thấp, do vậy giá gỗ công nghiệp chế biến từ rừng trồng rẽ hơn nhiều so với rừng tự nhiên, cũng như rừng trồng vùng Ôn đới. Chứng chỉ rừng trồng tại các vùng nhiệt đới Có khoảng 3,2 triệu ha rừng trồng của các nước vùng nhiệt đới được cấp chứng chỉ trong năm 2004, trong đó 90% diện tích rừng trồng được cấp chứng chỉ thuộc về các nước Mỹ Latinh và Caribe, phần lớn trong đó rừng trồng được cấp chứng chỉ thuộc Brasil vì rừng trồng thường gắn với công nghệ sản xuất giấy và bột giấy.

Một cách tổng quát diện tích rừng trồng trong các nước nhiệt đới để sản xuất gỗ chế biến ngoài công nghiệp giấy và ván dăm là không đáng kể. Rừng trồng được cấp chứng chỉ Tổng diện tích Diện tích CCR Vùng Tổng (1.000 ha) FSC PEFC MTTC Mỹ La Tinh 7.694 64,8 77 141,8 Bình Dương Tổng 35. Chính sách về rừng trồng Trong quá khứ việc phát triển rừng trồng bị hạn chế vì chính sách liên quan đến rừng trồng của các nước không rõ ràng. Giờ đây thì chính sách lâm nghiệp của các nước trong vùng nhiệt đới chú trọng đến quản lý và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, bảo tồn động vật hoang dã, lâm nghiệp xã hội và lâm nghiệp cộng đồng.

Tuy nhiên hiện nay, một số nước đang quan tâm đến chính sách phát triển rừng trồng thương mại và phát triển công nghệ chế biến gỗ dựa vào rừng trồng. Động lực phát triển rừng trồng Một vài nước nhiệt đới như Brasil và Malaysia, trong quá khứ đã phát triển rừng trồng mạnh mẽ, và bây giờ công nghệ chế biến gỗ dựa vào rừng trồng rất mạnh và có thế đứng vững chắc thị trường gỗ nội địa cũng như quốc tế, động lực này thúc đẩy xã hội phát triển như tạo công ăn việc làm, giảm áp lực vào môi trường và tài Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 nguyên thiên nhiên và đây là phương tiện tăng cường kinh tế của những bên liên quan đặc biệt những cộng đồng địa phương. Trong nước Theo Quyết định số 18/2007/QĐ-TTg ngày 05/02/2007 của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược Phát triển Lâm nghiệp giai đoạn 2006 - 2020, có một Chương trình ưu tiên phát triển được đặt lên hàng đầu là “Chương trình quản lý và phát triển rừng bền vững” với mục tiêu “đến năm 2020 thiết lập, quản lý, bảo vệ, phát triển và sử dụng bền vững 16,24 triệu ha đất quy hoạch cho Lâm nghiệp. Riêng mục tiêu cấp chứng chỉ rừng theo tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững của Hội đồng quản lý rừng (FSC) là 30% diện tích rừng sản xuất tương đương với trên 1,86 triệu ha.

Theo các tài liệu đã có được, năm 1943, Việt Nam có 14,3 triệu ha rừng, độ che phủ là 43%, đến năm 1990 chỉ còn 9,18 triệu ha, độ che phủ rừng 27,2%; thời kỳ 1980-1990, bình quân mỗi năm hơn 100 nghìn ha rừng đã bị mất. Nhưng từ 1990 trở lại đây, diện tích rừng đã tăng liên tục nhờ trồng rừng và phục hồi rừng tự nhiên (trừ vùng Tây Nguyên và Đông Nam Bộ diện tích rừng vẫn có chiều hướng giảm). Theo công bố tại Quyết định số 3322/QĐ-BNN-TCLN ngày 28 tháng 7 năm 2014, tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2013, diện tích rừng toàn quốc là 13.160 ha rừng tự nhiên và 3.294 ha rừng trồng. Trên phạm vi toàn quốc, nước ta đã vượt qua được thời kỳ suy thoái diện tích rừng.

Diện tích rừng tăng từ 9,3 triệu ha năm 1995 lên 11,31 triệu ha năm 2000 và 12,61 triệu ha năm 2005 (bình quân tăng khoảng 0,3 triệu ha/năm). Diện tích rừng trồng mới tăng từ 50.000 ha/năm, diện tích rừng tự nhiên được khoanh nuôi bảo vệ phục hồi nhanh đã làm tăng đáng kể năng lực phòng hộ và bảo tồn đa dạng sinh học của rừng. Sản lượng khai thác gỗ rừng trồng tăng khoảng 2.000 m3/năm, cung cấp một phần nguyên liệu cho công nghiệp giấy, mỏ, dăm gỗ xuất khẩu và củi đun, góp phần giảm sức ép vào rừng tự nhiên. Nhà nước quan tâm hơn đến việc bảo vệ và phát triển rừng, đã có những chính sách và chương trình mục tiêu đầu tư lớn như chính sách giao đất giao rừng, Chương trình 327, 661, dự án trồng mới 5 triệu ha rừng.

Nhận thức của xã hội, của các tầng lớp nhân dân và chính quyền các cấp về bảo vệ và phát triển rừng được nâng lên. Mục tiêu của Chiến lược lâm nghiệp là: - Quản lý bền vững và có hiệu quả 8,4 triệu ha rừng sản xuất, trong đó 4,15 triệu ha rừng trồng, bao gồm rừng nguyên liệu công nghiệp tập trung, lâm sản ngoài gỗ. và 3,63 triệu ha rừng sản xuất là rừng tự nhiên. Diện tích phục hồi rừng tự nhiên và nông lâm kết hợp là 0,62 triệu ha.

Phấn đấu ít nhất có được 30% diện tích rừng sản Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 xuất có chứng chỉ rừng (là diện tích được đánh giá và cấp giấy xác nhận đạt tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững). Quy hoạch hợp lý, quản lý và sử dụng có hiệu quả hệ thống rừng phòng hộ khoảng 5,68 triệu ha và rừng đặc dụng 2,16 triệu ha. - Trồng rừng mới 1,0 triệu ha đến năm 2010 và 1,5 triệu ha cho giai đoạn sau. Trồng lại rừng sau khai thác 0,3 triệu ha/năm; Định hướng: + Tổng diện tích rừng sản xuất được quy hoạch là 8,4 triệu ha, trong đó có 3,63 triệu ha rừng tự nhiên và 4,15 triệu ha rừng trồng; chú trọng xây dựng các vùng rừng nguyên liệu công nghiệp tập trung; quản lý sử dụng bền vững theo hướng đa mục đích.

Diện tích đất quy hoạch cho phát triển rừng sản xuất còn lại 0,62 triệu ha rừng tự nhiên nghèo kiệt được sử dụng để phục hồi rừng và sản xuất nông lâm kết hợp. Trồng rừng thương mại tiểu điền của Dự án Phát triển ngành Lâm nghiệp Dự án Phát triển ngành Lâm nghiệp (FSDP) đang hỗ trợ các hộ gia đình phát triển rừng trồng thương mại đem lại thu nhập và tạo việc làm tại những khu vực nông thôn [7]. Dự án được thực hiện từ năm 2005 đến tháng 3 năm 2015 tại các tỉnh Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi và Bình Định, và đến năm 2012 mở rộng thêm hai tỉnh Nghệ An và Thanh Hóa.