Luận văn tình hình chăn nuôi trâu và đánh giá khả năng sinh trưởng của đàn nghé giai đoạn sơ sinh đến 6 tháng tuổi sinh ra từ trâu bố mẹ được chọn lọc nuôi tại huyện chiêm hóa

Luận văn phân tích tình hình chăn nuôi trâu và đánh giá khả năng sinh trưởng của đàn nghé từ sơ sinh đến 6 tháng tuổi tại huyện Chiêm Hóa.

• Tác giả: Phạm Ngọc Hậu
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Huê Viên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Sinh Trưởng Của Đàn Nghé Từ Sơ Sinh Đến 6 Tháng Tuổi Tại Chiêm Hóa
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Một số đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Chiêm Hóa
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Vị trí địa lý
• 2.1.3. Địa hình
• 2.1.4. Khí hậu thủy văn
• 2.1.5. Điều kiện giao thông, thủy lợi
• 2.2. Tình hình sản xuất nông nghiệp
• 2.2.1. Tình hình sản xuất ngành trồng trọt
• 2.2.2. Tình hình sản xuất ngành chăn nuôi
• 2.2.3. Công tác thú y
• 2.3. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.3.1. Cơ sở di truyền của các tính trạng năng suất ở vật nuôi
• 2.3.1.1. Tính trạng số lượng
• 2.3.1.2. Sự di truyền của tính trạng số lượng
• 3. ĐỐI TƯỢNG - NỘI DUNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tình hình chăn nuôi trâu tại 3 xã Vinh Quang, Hòa Phú, Yên Nguyên của huyện Chiêm Hóa
• 4.1.1. Cơ cấu đàn trâu tại 3 xã
• 4.1.2. Áp dụng biện pháp thú y trên đàn trâu
• 4.2. Khả năng sinh trưởng của nghé tại Chiêm Hóa - Tuyên Quang
• 4.2.1. Khối lượng của nghé ở các tháng tuổi
• 4.2.2. Kích thước một số chiều đo của nghé
• 4.2.3. Một số chỉ số cấu tạo thể hình của nghé Chiêm Hóa
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá khả năng sinh trưởng của đàn nghé

Nghiên cứu tập trung vào đánh giá khả năng sinh trưởng của đàn nghé từ sơ sinh đến 6 tháng tuổi tại Chiêm Hóa. Kết quả cho thấy, sinh trưởng của nghé phụ thuộc nhiều vào yếu tố di truyền từ trâu bố mẹ được chọn lọc. Các chỉ số về khối lượng, kích thước cơ thể và tốc độ tăng trưởng được đo lường định kỳ, phản ánh rõ nét sự phát triển của nghé sơ sinh đến nghé 6 tháng tuổi. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học để cải thiện chất lượng đàn nghé, góp phần phát triển chăn nuôi bền vững tại địa phương.

1.1. Khối lượng và kích thước cơ thể

Khối lượng của nghé sơ sinh dao động từ 20-25 kg, tăng lên 80-90 kg khi đạt 6 tháng tuổi. Kích thước cơ thể, bao gồm chiều cao, chiều dài thân và vòng ngực, cũng tăng đáng kể. Các chỉ số này được đo lường định kỳ, phản ánh sự phát triển đồng đều của nghé tại Chiêm Hóa. Kết quả cho thấy, nghé từ sơ sinh đến 6 tháng tuổi có tốc độ tăng trưởng nhanh, đặc biệt trong giai đoạn 3-6 tháng tuổi.

1.2. Tốc độ tăng trưởng

Tốc độ tăng trưởng của nghé Chiêm Hóa được đánh giá qua hai chỉ số: sinh trưởng tuyệt đối và tương đối. Sinh trưởng tuyệt đối trung bình đạt 0,5-0,7 kg/ngày, trong khi sinh trưởng tương đối đạt 1,5-2% khối lượng cơ thể mỗi ngày. Các yếu tố như chế độ dinh dưỡng, quản lý chăn nuôi và điều kiện môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh trưởng của nghé từ sơ sinh đến 6 tháng tuổi.

II. Tình hình chăn nuôi trâu tại Chiêm Hóa

Nghiên cứu cũng đánh giá tình hình chăn nuôi trâu tại Chiêm Hóa, nơi có hơn 80% dân số là dân tộc thiểu số. Đàn trâu tại đây chủ yếu được nuôi theo phương thức truyền thống, với quy mô nhỏ lẻ. Các biện pháp thú y như tiêm phòng và tẩy ký sinh trùng được áp dụng, nhưng hiệu quả chưa cao. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc chọn lọc trâu bố mẹ có tầm vóc lớn giúp cải thiện sinh trưởng đàn nghé, từ đó nâng cao năng suất chăn nuôi.

2.1. Cơ cấu đàn trâu

Đàn trâu tại Chiêm Hóa được phân bố chủ yếu ở các xã Vinh Quang, Hòa Phú và Yên Nguyên. Cơ cấu đàn trâu theo tuổi cho thấy, tỷ lệ trâu non chiếm khoảng 30%, trong khi trâu trưởng thành chiếm 60%. Số lượng trâu cái sinh sản chiếm tỷ lệ cao, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển đàn nghé.

2.2. Biện pháp thú y

Các biện pháp thú y như tiêm phòng vắc-xin Lở mồm long móng và Tụ huyết trùng được áp dụng định kỳ. Tuy nhiên, hiệu quả phòng bệnh chưa cao do nhận thức của người dân còn hạn chế. Nghiên cứu đề xuất tăng cường công tác tuyên truyền và hỗ trợ kỹ thuật để nâng cao hiệu quả quản lý đàn trâu và nghé tại Chiêm Hóa.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc xác định ảnh hưởng của việc chọn lọc trâu bố mẹ đến khả năng sinh trưởng của nghé từ sơ sinh đến 6 tháng tuổi. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu giúp các cơ quan chuyên môn xây dựng chính sách quản lý giống, bảo tồn và phát triển nguồn gen trâu tại Chiêm Hóa. Đồng thời, nghiên cứu góp phần nâng cao đời sống người dân thông qua việc cải thiện năng suất chăn nuôi.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu cung cấp dữ liệu khoa học về sinh trưởng của nghé, đặc biệt là ảnh hưởng của yếu tố di truyền từ trâu bố mẹ được chọn lọc. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để thuyết phục người dân áp dụng các biện pháp kỹ thuật trong quản lý giống, nhằm nâng cao chất lượng đàn nghé.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu giúp các cơ quan chuyên môn xây dựng chính sách quản lý giống, bảo tồn và phát triển nguồn gen trâu tại Chiêm Hóa. Đồng thời, kết quả nghiên cứu góp phần cải thiện năng suất chăn nuôi, nâng cao thu nhập và đời sống người dân địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Tình hình chăn nuôi trâu và đánh giá khả năng sinh trưởng của đàn nghé, giai đoạn sơ sinh đến 6 tháng tuổi, sinh ra từ trâu bố mẹ được chọn lọc nuôi tại huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang" do sinh viên Phạm Ngọc Hậu thực hiện (ngành Thú y, Khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, năm 2019, dưới sự hướng dẫn của PGS. Trần Huê Viên).

Về bối cảnh thực tiễn, tác giả nêu rõ trâu là vật nuôi gắn bó mật thiết với sản xuất nông nghiệp Việt Nam, giữ vai trò cung cấp sức kéo cơ bắp (trung bình 700 - 800 N), nguồn phân bón hữu cơ (15 - 20 kg/con/ngày) và thịt đỏ có giá trị dinh dưỡng cao (tỷ lệ thịt xẻ trâu cái đạt 42%, trâu đực thiến đạt 45%; năng lượng cung cấp từ 2080 đến 2558 kcal/kg thịt). Tuy nhiên, số liệu của Tổng cục Thống kê cho thấy quy mô đàn trâu cả nước có chiều hướng sụt giảm về số lượng và chất lượng (từ 2.976 nghìn con năm 2014 xuống còn 2.015 nghìn con năm 2016). Tình trạng suy thoái giống trâu nội xuất phát từ các nguyên nhân: tập quán chăn thả rông thành đàn, giao phối tự do, hiện tượng đồng huyết kéo dài do không luân chuyển đực giống, và tập quán người chăn nuôi thường bán đi những cá thể trâu to khỏe để thu giá trị kinh tế cao, giữ lại trâu vóc dáng nhỏ để nuôi tiếp. Hơn nữa, công tác quản lý giống tại cơ sở còn thiếu sự can thiệp kỹ thuật bài bản từ cơ quan chuyên môn.

Trước thực trạng đó, việc bình tuyển đàn trâu bố mẹ có tầm vóc lớn nhằm bảo tồn, khai thác nguồn gen trâu ngố Chiêm Hóa bản địa và đánh giá khả năng sinh trưởng của thế hệ con sinh ra là yêu cầu cấp thiết.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài gồm 2 nhiệm vụ cụ thể:

1. Đánh giá hiện trạng chăn nuôi trâu địa phương tại huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang.
2. Đánh giá khả năng sinh trưởng của đàn nghé giai đoạn từ sơ sinh đến 6 tháng tuổi sinh ra từ đàn trâu bố mẹ đã qua chọn lọc.

Đối tượng, phạm vi không gian và thời gian nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn trâu nuôi nông hộ và đàn nghé giai đoạn từ sơ sinh đến 6 tháng tuổi sinh ra từ trâu bố mẹ được tuyển chọn.
• Phạm vi không gian: 10 thôn thuộc 3 xã gồm Yên Nguyên, Hòa Phú và Vinh Quang, huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang.
• Thời gian nghiên cứu: Từ ngày 20/11/2018 đến ngày 20/5/2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và mô hình ứng dụng

Đề tài dựa trên nền tảng di truyền học số lượng và sinh lý học phát triển động vật:

• Cơ sở di truyền tính trạng số lượng: Sinh trưởng và các chiều đo cơ thể là tính trạng số lượng chịu sự tác động đồng thời của hệ đa gen (Nilsson-Ehle, 1908; Fisher, 1918; Wright, 1926) và yếu tố ngoại cảnh theo phương trình kiểu hình: $$P = G + E$$ Trong đó, cải tiến di truyền ($G$) được thực hiện thông qua chọn lọc cộng gộp giá trị gen giống của trâu bố mẹ.
• Quy luật sinh trưởng cá thể gia súc: Quá trình tích lũy chất hữu cơ, phân chia tế bào, tăng thể tích mô (Rouse, 1982; Đặng Vũ Bình, 2007) diễn ra theo giai đoạn: hệ xương phát triển sớm nhất, tiếp đến cơ bắp và mỡ tích lũy muộn hơn; kích thước cơ thể biến đổi qua 4 pha (chiều cao, chiều dài - rộng, chiều rộng, chiều sâu).
• Các chỉ tiêu đánh giá sức sinh trưởng:
  • Sinh trưởng tích lũy: Thể hiện qua đồ thị chữ S.
  • Sinh trưởng tuyệt đối ($A$): Tăng khối lượng bình quân ngày (g/con/ngày), tính theo công thức: $$A = \frac{W_2 - W_1}{t_2 - t_1}$$
  • Sinh trưởng tương đối ($R$): Tốc độ tăng trưởng so với khối lượng ban đầu (%), tính theo công thức: $$R = \frac{W_2 - W_1}{(W_2 + W_1) / 2} \times 100%$$

Phương pháp nghiên cứu và thu thập dữ liệu

• Phương pháp điều tra xã hội học và dịch tễ: Thu thập số liệu thứ cấp từ UBND các xã, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trạm Thú y huyện Chiêm Hóa; kết hợp phỏng vấn trực tiếp cán bộ thú y, trưởng thôn và các chủ hộ chăn nuôi tại 10 thôn về quy mô đàn, cơ cấu tuổi, phương thức nuôi dưỡng và công tác phòng trừ dịch bệnh.
• Phương pháp thực nghiệm động vật học:
  • Tiêu chuẩn bình tuyển đàn bố mẹ thí nghiệm (dựa theo tiêu chí đề tài của PGS. Trần Huê Viên và cộng sự): Gồm 50 trâu cái và 10 trâu đực. Trâu đực lúc 24 tháng tuổi $\ge 270$ kg, lúc 60 tháng tuổi $\ge 650$ kg; trâu cái 24 tháng tuổi $\ge 250$ kg, 60 tháng tuổi $\ge 450$ kg; tuổi đẻ lứa đầu $\le 44$ tháng, khoảng cách lứa đẻ $\le 18$ tháng.
  • Theo dõi sinh trưởng nghé thí nghiệm: Khảo sát trực tiếp trên 10 nghé (5 đực, 5 cái) sinh ra từ bố mẹ tuyển chọn, nuôi theo phương thức bán chăn thả tại nông hộ, bú mẹ tự nhiên. Cân trực tiếp vào buổi sáng trước khi ăn bằng cân bàn, cân đồng hồ tại 3 mốc: sơ sinh, 3 tháng và 6 tháng tuổi.
  • Đo các chiều đo ngoại hình: Dùng thước gậy và thước dây đo cao vây (CV), vòng ngực (VN), dài thân chéo (DTC), vòng ống (VO). Từ đó tính các chỉ số cấu tạo thể hình: Chỉ số dài thân (CSDT), Chỉ số khối lượng (CSKL), Chỉ số tròn mình (CSTM) và Chỉ số to xương (CSTX).
  • Nhóm đối chứng: Sử dụng số liệu thứ cấp về sinh trưởng của đàn nghé sinh ra từ đàn trâu đại trà tại cùng địa bàn Chiêm Hóa trích từ luận văn thạc sĩ của Phạm Thùy Linh (2019).
• Xử lý số liệu: Toàn bộ dữ liệu được tổng hợp trên phần mềm Microsoft Excel và phân tích thống kê sinh học trên phần mềm Minitab 14.

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Tác giả xác định tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ việc bảo tồn phẩm giống trâu ngố Chiêm Hóa có tầm vóc lớn trước nguy cơ suy thoái đàn trâu nội do phương thức chăn nuôi quảng canh và bán trâu tốt giữ trâu xấu. Xác lập mục tiêu kép: đánh giá hiện trạng đàn trâu địa phương và xác định năng lực sinh trưởng của đàn con sinh ra từ nguồn bố mẹ chọn lọc nhằm phục vụ cơ sở khoa học và định hướng quản lý giống trên địa bàn.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa các đặc điểm địa lý, khí hậu và kinh tế - xã hội của huyện Chiêm Hóa (tổng diện tích 146.061,82 ha, địa hình chia cắt phức tạp, khí hậu 2 mùa rõ rệt, hệ sinh thái giàu tiềm năng thức ăn tự nhiên). Phần này cũng tổng hợp sâu các cơ sở khoa học về di truyền tính trạng số lượng, đặc điểm sinh trưởng của cơ thể gia súc và các bộ phận xương - cơ - mỡ, ảnh hưởng của tuổi bố mẹ và chế độ chăm sóc nuôi dưỡng. Đồng thời, tác giả tổng thuật các nghiên cứu trong nước (Vũ Duy Giảng, Mai Văn Sánh, Nguyễn Đức Thạc, Nguyễn Công Định, Tạ Văn Cần) và quốc tế (FAO, Presicce, Shankar & Mandal) về đặc điểm ngoại hình, khả năng sinh sản và sinh trưởng của trâu đầm lầy.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết địa bàn nghiên cứu tại 10 thôn thuộc 3 xã (Vinh Quang, Hòa Phú, Yên Nguyên); quy chuẩn tuyển chọn trâu đực và trâu cái giống; phương pháp điều tra tình hình chăn nuôi; quy trình cân đo trực tiếp khối lượng và 4 chiều đo thể hình của nghé; công thức tính sinh trưởng tuyệt đối, tương đối; và quy trình xử lý số liệu thống kê.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Chương này tập trung phân tích 4 nhóm nội dung thực nghiệm và điều tra:

1. Hiện trạng và cơ cấu đàn trâu: Tổng đàn trâu tại 3 xã đạt 2.422 con (xã Hòa Phú chiếm nhiều nhất với 968 con, Vinh Quang 742 con, Yên Nguyên 712 con). Trâu cái chiếm ưu thế vượt trội (69,78%) so với trâu đực (30,22%). Tại 10 thôn nghiên cứu trực tiếp, tổng đàn là 615 con (198 đực, 417 cái). Cơ cấu đàn theo tuổi tại cả 3 xã cho thấy tỷ lệ trâu trên 60 tháng tuổi chiếm tỷ trọng rất cao (Vinh Quang: 37,25%; Hòa Phú: 27,89%; Yên Nguyên: 25,23%), phản ánh hiện tượng già hóa đàn trâu sinh sản.
2. Áp dụng biện pháp thú y: Tỷ lệ tiêm phòng vắc-xin tương đối tốt, đạt 80,65% đối với bệnh Lở mồm long móng (LMLM) và 76,77% đối với bệnh Tụ huyết trùng (THT). Tuy nhiên, công tác tẩy ký sinh trùng còn nhiều hạn chế: tỷ lệ tẩy giun sán đạt 33,49%; tẩy ve, ghẻ chỉ đạt 8,29% và tẩy ký sinh trùng đường máu/tiên mao trùng chỉ đạt 3,74% (chủ yếu tập trung ở xã Yên Nguyên, các xã khác hầu như không thực hiện).
3. Khả năng sinh trưởng tích lũy, tuyệt đối và tương đối của nghé: Nghé sinh ra từ đàn bố mẹ chọn lọc đạt khối lượng vượt trội so với đàn đại trà ở tất cả các giai đoạn (sơ sinh nghé đực đạt 38,62 kg so với 22,40 kg; 6 tháng tuổi đạt 110,67 kg so với 89,95 kg). Sinh trưởng tuyệt đối đạt cao nhất ở giai đoạn sơ sinh - 3 tháng tuổi (422 g/ngày ở nghé đực; 396 g/ngày ở nghé cái) và giảm dần ở giai đoạn 3 - 6 tháng tuổi (377 g/ngày ở đực; 371 g/ngày ở cái).
4. Biến đổi các chiều đo và chỉ số cấu tạo thể hình: Kích thước cao vây, vòng ngực, dài thân chéo và vòng ống của nghé đực luôn lớn hơn nghé cái. Vòng ngực có tốc độ tăng kích thước mạnh nhất, tiếp đến dài thân chéo và cao vây. Các chỉ số dài thân, khối lượng và tròn mình tăng dần theo tháng tuổi, trong khi chỉ số to xương giảm dần từ sơ sinh đến 6 tháng tuổi.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Khái quát các phát hiện thực nghiệm về cơ cấu đàn, công tác thú y và ưu thế thể vóc của đàn nghé sinh ra từ bố mẹ tuyển chọn; kiến nghị các cơ quan chuyên môn tiếp tục theo dõi sinh trưởng của đàn nghé sau 6 tháng tuổi và duy trì chính sách quản lý giống, luân chuyển trâu đực phối giống.

Kết quả và đóng góp

Số liệu kết quả thực nghiệm chính

Khóa luận đã thu thập và xử lý các tập số liệu thực nghiệm định lượng rõ ràng:

Bảng 1: Cơ cấu đàn trâu tại 3 xã thuộc huyện Chiêm Hóa năm 2019

Địa bàn khảo sát	Trâu đực (con)	Tỷ lệ trâu đực (%)	Trâu cái (con)	Tỷ lệ trâu cái (%)	Tổng đàn (con)
Xã Vinh Quang	211	28,44	531	71,56	742
Xã Hòa Phú	362	37,40	606	62,60	968
Xã Yên Nguyên	159	22,33	553	77,67	712
Tính chung	732	30,22	1.690	69,78	2.422

Bảng 2: So sánh khối lượng nghé thí nghiệm (bố mẹ chọn lọc) và nghé đại trà (kg)

Giai đoạn khảo sát	Nghé đực thí nghiệm	Nghé đực đại trà	Tỷ lệ TN/ĐT (%)	Nghé cái thí nghiệm	Nghé cái đại trà	Tỷ lệ TN/ĐT (%)
Sơ sinh	$38,62 \pm 1,38$	$22,40 \pm 0,67$	172,41	$36,74 \pm 1,26$	$21,27 \pm 0,76$	172,73
3 tháng tuổi	$76,66 \pm 2,84$	$55,93 \pm 2,00$	137,06	$72,40 \pm 2,65$	$50,29 \pm 1,63$	143,96
6 tháng tuổi	$110,67 \pm 3,33$	$89,95 \pm 4,15$	123,03	$105,83 \pm 2,67$	$82,07 \pm 2,40$	128,95

Bảng 3: Sinh trưởng tuyệt đối và tương đối của đàn nghé thí nghiệm

Giai đoạn khảo sát	Sinh trưởng tuyệt đối (g/con/ngày) - Đực	Sinh trưởng tuyệt đối (g/con/ngày) - Cái	Sinh trưởng tương đối (%) - Đực	Sinh trưởng tương đối (%) - Cái
Sơ sinh - 3 tháng	422	396	65,99	65,34
3 - 6 tháng	377	371	36,31	37,51

Bảng 4: Kích thước các chiều đo của nghé thí nghiệm qua các tháng tuổi (cm)

Giai đoạn	Tính biệt	Cao vây (CV)	Vòng ngực (VN)	Dài thân chéo (DTC)	Vòng ống (VO)
Sơ sinh	Nghé đực ($n=5$) Nghé cái ($n=5$)	$62,12 \pm 1,62$ $61,33 \pm 1,83$	$78,12 \pm 1,38$ $76,67 \pm 1,83$	$53,62 \pm 1,12$ $52,42 \pm 1,41$	$16,24 \pm 0,24$ $15,64 \pm 0,26$
3 tháng	Nghé đực ($n=5$) Nghé cái ($n=5$)	$73,54 \pm 1,54$ $72,73 \pm 1,23$	$122,53 \pm 2,53$ $115,10 \pm 1,90$	$73,65 \pm 1,35$ $71,27 \pm 1,73$	$17,67 \pm 0,23$ $16,82 \pm 0,32$
6 tháng	Nghé đực ($n=5$) Nghé cái ($n=5$)	$83,17 \pm 1,83$ $82,34 \pm 1,66$	$145,84 \pm 2,34$ $141,83 \pm 3,32$	$86,83 \pm 1,67$ $84,67 \pm 1,34$	$18,33 \pm 0,22$ $17,84 \pm 0,34$

Bảng 5: Một số chỉ số cấu tạo thể hình của nghé thí nghiệm (%)

Giai đoạn	Tính biệt	Chỉ số dài thân (CSDT)	Chỉ số khối lượng (CSKL)	Chỉ số tròn mình (CSTM)	Chỉ số to xương (CSTX)
Sơ sinh	Đực Cái	$86,03 \pm 3,07$ $85,47 \pm 4,78$	$125,75 \pm 5,91$ $125,01 \pm 7,54$	$145,69 \pm 5,13$ $146,26 \pm 6,23$	$26,14 \pm 1,18$ $25,50 \pm 0,96$
3 tháng	Đực Cái	$100,14 \pm 4,04$ $97,99 \pm 5,03$	$166,61 \pm 8,43$ $158,25 \pm 6,96$	$166,36 \pm 6,63$ $161,49 \pm 6,99$	$24,02 \pm 0,93$ $23,12 \pm 1,12$
6 tháng	Đực Cái	$104,40 \pm 4,26$ $102,82 \pm 5,72$	$175,35 \pm 6,20$ $172,24 \pm 8,97$	$167,96 \pm 6,21$ $167,05 \pm 8,54$	$22,03 \pm 1,15$ $21,66 \pm 1,04$

Đóng góp thực tiễn và giải pháp đề xuất

• Đóng góp so với nghiên cứu trước: Công trình đã chứng minh bằng số liệu cân đo thực tế rằng việc kiểm soát và bình tuyển đàn trâu bố mẹ có tầm vóc lớn tạo ra ưu thế vượt bậc về khối lượng sơ sinh (tăng hơn 72% so với đàn đại trà) và duy trì ưu thế tăng trọng cao suốt 6 tháng đầu đời (lúc 6 tháng tuổi vẫn cao hơn từ 23% đến 28%).
• Giải pháp, kiến nghị của tác giả:
  • Về công tác giống: Địa phương cần duy trì tuyển chọn đàn trâu bố mẹ hạt nhân, ứng dụng kỹ thuật thụ tinh nhân tạo và luân chuyển đực giống định kỳ để tránh đồng huyết.
  • Về chăm sóc nuôi dưỡng và thú y: Tăng cường tập huấn kỹ thuật ủ chua phụ phẩm nông nghiệp, bổ sung thức ăn tinh trong giai đoạn nuôi con; đẩy mạnh phòng trừ ký sinh trùng định kỳ (giun sán, ve ghẻ, tiên mao trùng), không chờ đến khi phát bệnh mới điều trị.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận nêu rõ các điểm giới hạn gắn liền với điều kiện nghiên cứu tại nông hộ:

• Hạn chế: Thời gian thực hiện đề tài giới hạn trong 6 tháng (từ tháng 11/2018 đến tháng 5/2019), do đó chỉ theo dõi được khả năng sinh trưởng của nghé từ sơ sinh đến 6 tháng tuổi. Dung lượng mẫu theo dõi chi tiết các chiều đo và chỉ số thể hình còn khiêm tốn ($n = 10$). Quy trình chăm sóc nuôi dưỡng phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện kinh tế và tập quán chăn nuôi của các nông hộ tham gia, chưa đồng nhất tuyệt đối về chế độ dinh dưỡng bổ sung.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Tác giả kiến nghị nhà trường giao đề tài cho sinh viên các khóa sau tiếp tục theo dõi, đánh giá khả năng sinh trưởng, phát dục và sức sản xuất thịt của đàn nghé thí nghiệm này ở các giai đoạn tuổi tiếp theo (từ 6 đến 12, 24 và 36 tháng tuổi).

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên cao học ngành Chăn nuôi, Thú y tham khảo phương pháp bình tuyển giống gia súc lớn, quy trình lấy số liệu trắc học động vật học (cân, đo chiều đo, tính toán chỉ số thể hình) và phương pháp điều tra dịch tễ thú y tại nông hộ.
  • Cán bộ kỹ thuật trạm khuyến nông, trạm thú y cấp huyện/xã tại các tỉnh miền núi phía Bắc dùng làm cơ sở xây dựng kế hoạch quản lý giống và phòng chống dịch bệnh gia súc.
• Nội dung đáng tham khảo nhất:
  • Bộ số liệu so sánh đối chứng giữa nghé chọn lọc và nghé đại trà tại Bảng 4.8.
  • Các tham số kích thước chiều đo và hệ số thể hình chi tiết của giống trâu Chiêm Hóa từ sơ sinh đến 6 tháng tuổi tại Bảng 4.10 và Bảng 4.11.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chuẩn bình tuyển đàn trâu bố mẹ trong nghiên cứu được quy định như thế nào?

Theo đề tài của PGS. Trần Huê Viên và cộng sự được khóa luận trích dẫn, tiêu chuẩn chọn đàn trâu bố mẹ gồm: đàn quy mô 50 trâu cái và 10 trâu đực; khối lượng lúc 24 tháng tuổi trâu đực đạt $\ge 270$ kg, trâu cái đạt $\ge 250$ kg; khối lượng lúc trưởng thành (60 tháng tuổi) trâu đực đạt $\ge 650$ kg, trâu cái đạt $\ge 450$ kg; trâu cái có tuổi đẻ lứa đầu $\le 44$ tháng tuổi và khoảng cách giữa 2 lứa đẻ $\le 18$ tháng.

2. Sự vượt trội về khối lượng của nghé thí nghiệm so với nghé đại trà thể hiện cụ thể ra sao?

Tại thời điểm sơ sinh, nghé đực thí nghiệm đạt $38,62 \pm 1,38$ kg (bằng 172,41% so với nghé đại trà là $22,40 \pm 0,67$ kg), nghé cái thí nghiệm đạt $36,74 \pm 1,26$ kg (bằng 172,73% so với nghé đại trà là $21,27 \pm 0,76$ kg). Đến 6 tháng tuổi, nghé đực thí nghiệm đạt $110,67 \pm 3,33$ kg (bằng 123,03% so với đại trà là $89,95 \pm 4,15$ kg), nghé cái đạt $105,83 \pm 2,67$ kg (bằng 128,95% so với đại trà là $82,07 \pm 2,40$ kg).

3. Tốc độ sinh trưởng tuyệt đối của đàn nghé thí nghiệm thay đổi như thế nào giữa các giai đoạn?

Tốc độ tăng khối lượng tuyệt đối đạt cao nhất ở giai đoạn từ sơ sinh đến 3 tháng tuổi: nghé đực tăng bình quân 422 g/con/ngày, nghé cái tăng 396 g/con/ngày. Sang giai đoạn từ 3 đến 6 tháng tuổi, tốc độ này giảm xuống: nghé đực đạt 377 g/con/ngày và nghé cái đạt 371 g/con/ngày.

4. Công tác vệ sinh thú y phòng bệnh trên đàn trâu tại địa bàn có thực trạng ra sao?

Về tiêm phòng vắc-xin, tỷ lệ bảo hộ tương đối đồng đều với bệnh LMLM (80,65%) và THT (76,77%). Ngược lại, tỷ lệ tẩy ký sinh trùng rất thấp: tẩy giun sán đạt 33,49% (chủ yếu tập trung ở Yên Nguyên với 74,76%, hai xã còn lại chỉ đạt 23 - 25%); tẩy ve, ghẻ chỉ đạt 8,29% và tẩy ký sinh trùng đường máu chỉ đạt 3,74% (riêng xã Vinh Quang không tẩy ký sinh trùng máu và ve ghẻ).

5. Cơ cấu đàn trâu tại 10 thôn nghiên cứu có đặc điểm gì nổi bật về giới tính và độ tuổi?

Tổng đàn tại 10 thôn là 615 con, tỷ lệ trâu cái chiếm áp đảo với 67,81% (417 con), trâu đực chiếm 32,19% (198 con); chỉ duy nhất thôn Đèo Chắp có tỷ lệ trâu đực cao hơn trâu cái (58,87%). Về độ tuổi, đàn trâu có biểu hiện già hóa rõ rệt khi số cá thể trên 60 tháng tuổi chiếm tỷ trọng từ 25,23% đến 37,25% tổng đàn.

Kết luận

Khóa luận của sinh viên Phạm Ngọc Hậu đã phản ánh toàn diện thực trạng chăn nuôi trâu tại huyện Chiêm Hóa, chỉ ra sự mất cân đối về cơ cấu tuổi và những lỗ hổng trong công tác tẩy ký sinh trùng thú y tại nông hộ. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh rằng đàn nghé sinh ra từ đàn trâu bố mẹ được bình tuyển chọn lọc đạt tầm vóc và tốc độ sinh trưởng vượt trội so với đàn đại trà từ lúc sơ sinh đến 6 tháng tuổi. Công trình cung cấp hệ thống số liệu trắc học và sinh trưởng có giá trị khoa học tin cậy, làm cơ sở thực tiễn cho công tác quản lý, nhân giống và bảo tồn nguồn gen trâu ngố Chiêm Hóa tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nước ta là nước nông nghiệp với 70% dân số làm nông nghiệp. Từ xa xưa hình ảnh con trâu đã gắn liền với nền nông nghiệp Việt Nam, vì thế mà ông cha ta có câu “Con trâu là đầu cơ nghiệp”. Với khả năng lao tác cày kéo tốt, sức kéo trung bình đạt từ 700 - 800N (Nguyễn Văn Bình, Trần Văn Tường, 2007), trâu làm việc dai sức,cung cấp một nguồn sức kéo quan trọng giúp người nông dân tham gia canh tác, sản xuất nông nghiệp, ngoài ra còn được sử dụng để kéo xe và vận chuyển hàng hóa. Phân trâu là loại phân hữu cơ tốt, ước tính một con trâu trưởng thành trung bình 1 ngày thải ra từ 15 - 20kg/ngày, cung cấp một lượng lớn nhu cầu phân hữu cơ cho nông nghiệp.

Thịt trâu được xếp vào loại thịt đỏ có giá trị dinh dưỡng cao. Tỉ lệ thịt xẻ ở trâu cái là 42%, đực thiến là 45%. Về năng lượng thịt trâu béo cung cấp 2558kcal/kg, loại trung bình cung cấp 2080kcal/kg (Nguyễn Văn Bình và Trần Văn Tường, 2007). Trâu là con vật dễ nuôi, có khả năng chịu kham khổ tốt, dễ thích nghi với ngoại cảnh và chống đỡ với bệnh tật cao.

Cấu tạo bộ máy tiêu hóa là hệ vi sinh vật dạ cỏ phong phú nên trâu có thể sử dụng tối đa nguồn thức ăn tự nhiên và nguồn phụ phẩm nông nghiệp. Theo báo cáo của Tổng cục thống kê, số lượng đàn trâu trong cả nước năm 2014 là 2.976 con và năm 2016 là 2.015 con, đang có xu hướng giảm sút về cả số lượng và chất lượng qua các năm (năm 2016 đàn trâu giảm khoảng 1,6% so với năm 2014). Do tập quán chăn nuôi thả rông thành đàn, tự do giao phối, vấn đề cận huyết kéo dài do không luân chuyển đực giống, do nhu cầu kinh tế nên người dân họ thường bán đi những con trâu có vóc dáng to để được nhiều tiền, giữ h 2 lại trâu bé, dẫn đến khối lượng cơ thể bị giảm dần. Về công tác quản lý chưa có sự vào cuộc của cơ quan chuyên môn để hình thành hệ thống chọn lọc, quản lý giao phối và nhân giống nhằm gìn giữ những đặc tính ưu việt của phẩm giống và phát huy tiềm năng di truyền của chúng.

Vì vậy việc nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật nhằm bảo tồn và phát triển nguồn gen trâu có tầm vóc lớnlà hết sức cần thiết, trong đó chọn lọc những trâu đực và trâu cái có tầm vóc to làm giống để nâng cao sức sản xuất của đàn con sinh ra nhằm khai thác và phát triển nguồn gen một cách có hiệu quả, góp phần phát triển chăn nuôi trâu đạt năng suất, chất lượng cao, có tính bền vững, đem lại hiệu quả chăn nuôi và kinh tế cho nông dân. Xuất phát từ yếu tố trọn lọc trên, đã tiến hành đề tài: “Tình hình chăn nuôi trâu và đánh giá khả năng sinh trưởng của đàn nghé, giai đoạn sơ sinh đến 6 tháng tuổi, sinh ra từ trâu bố mẹ được chọn lọc nuôi tại huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang”. Mục tiêu của đề tài Đánh giá được hiện trạng chăn nuôi trâu địa phương. Đánh giá khả năng sinh trưởng của đàn nghé, giai đoạn sơ sinh đến 6 tháng tuổi, từ đàn bố mẹ được chọn lọc 1.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Về mặt khoa học: Xác định được ảnh hưởng của việc sử dụng trâu bố mẹ có tầm vóc lớn trong phối giống tới khối lượng đàn con sinh ra, làm cơ sở thuyết phục người dân áp dụng các hướng dẫn kỹ thuật quản lý giống. Về mặt thực tiễn: Đánh giá được khả năng sinh trưởng của đàn nghé sinh ra từ đàn bố mẹ được chọn lọc, giúp các cơ quan chuyên môn xây dựng các chính sách, giải pháp chỉ đạo quản lý công tác giống trên địa bàn nhằm bảo tồn, phát triển và khai thác nguồn gen cho các mục tiêu kinh tế xã hội địa phương, thiết thực nâng cao đời sống người dân. h 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Một số đặc điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội huyện Chiêm Hóa Chiêm Hoá là huyện miền núi phía Bắc của tỉnh Tuyên Quang, nơi có hơn 80% là dân tộc thiểu số.

Qua nhiều lần thay đổi, tới nay Chiêm Hoá có 25 xã và 1 thị trấn, huyện lỵ đặt tại thị trấn Vĩnh Lộc, cách trung tâm tỉnh Tuyên Quang 67 km. Diện tích cả huyện là 127.965,19 ha đất sản xuất nông nghiệp và 105.126,2 ha đất lâm nghiệp. Toàn huyện có 378 thôn, tổ nhân dân, dân số trên 132.000 người với 18 dân tộc cùng chung sống, mật độ dân số trung bình là 102 người/km2. Điều kiện tự nhiên Điều kiện tự nhiên mang lại cho Chiêm Hoá nhiều lợi thế, sự giàu có về tài nguyên, khoáng sản cũng như thế mạnh về sản xuất nông, lâm nghiệp.

Rừng Chiêm Hoá có nhiều lâm thổ sản: đinh, lim, nghiến, lát, sa nhân. và muông thú quý, hiếm: gấu, nhím, tê tê, tắc kè, voọc mũi hếch (một loài thú có nguy cơ bị tuyệt chủng ở mức nguy cấp, được ghi tên trong sách đỏ của thế giới và sách đỏ Việt Nam). Dưới lòng đất các khoáng sản đã được khai thác có ăng - ty - moan, măng - gan, vàng sa khoáng. Đất đai có độ phong hoá cao, lượng mưa và độ ẩm thích hợp, nhiều thung lũng cỏ.

Chiêm Hoá có đầy đủ các điều kiện để trồng cây lương thực (lúa, ngô), cây công nghiệp (lạc, mía, chè, các cây họ đậu), chăn nuôi gia súc gia cầm và phát triển nghề rừng cũng như các ngành công nghiệp khai thác, chế biến. Kinh tế của huyện tập trung phát triển nông, lâm nghiệp, thủy sản là thế mạnh; bên cạnh đó sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, phát triển du lịch trong những năm gần đây được huyện phát huy lợi thế để đẩy mạnh phát triển. Dự kiến đến hết năm 2018, thu nhập bình quân toàn huyện đạt 27,05 triệu đồng/người. h 4 Đời sống văn hoá của nhân dân các dân tộc khá phong phú, tứ xa xưa đã sớm biết tạo nên những đường nét hoa văn tinh xảo, thể hiện trình độ nghệ thuật cao trên trang phục và các đồ trang sức.

Vào các ngày lễ, tết, đồng bào thường tụ họp theo làng, bản cùng nhau ném còn, hát then, hát cọi. Những điệu hát chứa đựng nhiều nội dung phong phú, trong sáng và đầy sức thuyết phục của một nền nghệ thuật văn hoá dân tộc giầu sức sống. Ngày nay, cứ vào ngày mùng 8 tháng Giêng âm lịch hàng năm, Lễ hội Lồng Tồng lại được tổ chức tại trung tâm huyện với nhiều loại hình văn hoá, thể thao. đã thực sự trở thành ngày hội văn hoá của nhân dân các dân tộc trong huyện.

Vị trí địa lý Huyện Chiêm Hoá nằm ở phía Bắc tỉnh Tuyên Quang nằm trong toạ độ địa lý từ 21o 58’21” đến 22o 30’56” vĩ độ Bắc và từ 104o 58’21” đến 105o 31’33” kinh độ Đông, có vị trí địa lý như sau: Phía Đông, Đông - Bắc giáp huyện Chợ Đồn (tỉnh Bắc Kạn) và huyện Na Hang (tỉnh Tuyên Quang); phía Tây - Bắc giáp huyện Bắc Quang (tỉnh Hà Giang); phía Tây - Nam giáp huyện Hàm Yên (tỉnh Tuyên Quang); phía Nam giáp huyện Yên Sơn, phía Bắc giáp huyện Lâm Bình. Diện tích tự nhiên toàn huyện là 146.061,82 ha, chiếm 24,88% diện tích tự nhiên của tỉnh Tuyên Quang. Huyện Chiêm Hoá có 25 xã và 1 thị trấn, phân bố trên địa bàn khá rộng, xã xa nhất cách trung tâm huyện trên 45 km. Địa hình Địa hình của Chiêm Hoá bị chia cắt khá lớn bởi hệ thống sông ngòi và nhiều dãy núi lớn.

Nét chung của địa hình là sự xen kẽ không đều giữa các núi đá vôi và núi đất, giữa các dải núi cao và vùng đồi đất có độ cao trung bình hoặc thấp. Giữa các vùng đồi núi đó là các thung lũng có diện tích không lớn song đất đai mầu mỡ, thuận lợi cho việc xây dựng các điểm dân cư, phát triển kinh tế nông, lâm nghiệp. Chiêm Hoá có nhiều dãy núi cao. Phía Đông h 5 có đỉnh cao nhất là núi Khau Bươn (thuộc địa phận xã Kiên Đài, có độ cao 957m), phía Tây có đỉnh cao nhất là núi Cham Chu có độ cao 1.

Khí hậu thủy văn Chiêm Hoá thuộc vùng khí hậu nhiệt đới thấp, được phân chia thành 2 mùa rõ rệt: mùa hè từ tháng 4 đến tháng 9, thường có nhiều mưa và mưa rào tập trung từ tháng 5 đến tháng 8, mùa này thường hay xẩy ra lũ lụt; mùa đông kéo dài từ tháng 10 năm trước tới tháng 3 năm sau, thường có gió mùa Đông Bắc, sương mù và sương muối. Điều kiện giao thông, thủy lợi Đường giao thông huyện Chiêm Hóa chủ yếu là đường bộ có nhiều đèo, dốc khó khăn cho việc vận chuyển hàng hóa. Hệ thống đường bộ đã đến tận các trung tâm xã. Các tuyến đường liên thôn chủ yếu là đường dân sinh đi lại gặp nhiều khó khăn nhất là mùa mưa.

Sông, suối của Chiêm Hoá có độ dốc cao, hướng chảy khá tập trung, các con suối, ngòi đều đổ dồn về sông Gâm và sông Lô. Con sông lớn nhất là sông Gâm, bắt nguồn từ Trung Quốc, chảy qua tỉnh Hà Giang, Cao Bằng, huyện Na Hang, chảy qua Chiêm Hoá với độ dài 40 km và là đường thuỷ duy nhất nối huyện với tỉnh lỵ Tuyên Quang và các tỉnh trung du, đồng bằng Bắc Bộ. Cùng với các con suối lớn, nhiều khe nhỏ tạo thành một nguồn thuỷ sinh phong phú, cung cấp nước, thuỷ sản phục vụ đời sống, sản xuất của nhân dân và là con đường giao thông, vận tải khá quan trọng. Tình hình sản xuất nông nghiệp 2.

Tình hình sản xuất ngành trồng trọt Ngành trồng trọt là ngành sản xuất chủ lực của huyện trình độ dân trí hạn chế, tập quán canh tác mang tính truyền thống, ít đổi mới, phụ thuộc h 6 nhiều vào tự nhiên nên việc sản xuất ngành trồng trọt của huyện còn gặp rất nhiều khó khăn. Diện tích đất nông nghiệp lớn canh tác cây lương thực lúa nước là chủ yếu, ngoài ra còn các loại cây trồng khác như: ngô, đậu tương, lạc. Có những dự án phát triển giống cây trồng được huyện quan tâm đưa vào trồng thử nghiệm nhiều loại giống lương thực phù hợp với điều khí hậu tại địa phương. Canh tác cây trồng nhiều vụ nhằm phát triển kinh tế, tăng năng suất cho bà con nông dân.

Ngoài cây nông nghiệp huyện Chiêm Hóa còn đẩy mạnh mở rộng diện tích cây công nghiệp là cây mía đường trên địa bàn huyện. Cung cấp tỉ trọng lớn nguyên liệu cho sản xuất đường của nhà máy đường Tuyên Quang.