HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM PHAN TRUNG THẮNG ĐÁNH GIÁ HOẠT TÍNH ĐỐI KHÁNG CỦA MỘT SỐ CÂY THỰC VẬT BẬC CAO ĐỐI VỚI CỎ DẠI LUÂN ÁN TIÀN S) NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP – 2023 HÞC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM PHAN TRUNG THÀNG ĐÁNH GIÁ HOẠT TÍNH ĐÞI KHÁNG CỦA MỘT SÞ CÂY THỰC VẬT BẬC CAO ĐÞI VỚI CÞ DẠI Ngành: Bảo vß thực v¿t Mã số: 9 62 01 12 Ngưßi hưßng d¿n: PGS. Trần Đăng Khánh PGS. Nguyßn Văn Viên HÀ NàI – 2023 LäI CAM ĐOAN Tên tôi là Phan Trung ThÁng, là nghiên cāu sinh khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cāu cÿa riêng tôi, các kết quÁ nghiên cāu đ°ợc trình bày trong lu¿n án là trung thực, khách quan và ch°a từng dùng để bÁo vệ lÃy bÃt kỳ học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện lu¿n án đã đ°ợc cám ¡n, các thông tin trích dẫn trong lu¿n án này đều đ°ợc chỉ rõ nguồn gác. Hà Nội, ngày 07 tháng 08 năm 2023 Tác giÁ luÃn án Phan Trung ThÅng i LäI CÀM ¡N Trong suát thßi gian học t¿p, nghiên cāu và hoàn thành lu¿n án, tôi đã nh¿n đ°ợc sự h°ớng dẫn, chỉ bÁo t¿n tình cÿa các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên cÿa b¿n bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành lu¿n án, cho phép tôi đ°ợc bày tß lòng kính trọng và biết ¡n sâu sÁc PGS. Trần Đăng Khánh và PGS.
Nguyễn Văn Viên đã t¿n tình h°ớng dẫn, dành nhiều công sāc, thßi gian và t¿o điều kiện cho tôi trong suát quá trình học t¿p và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tß lòng biết ¡n chân thành tới Ban Giám đác, Ban QuÁn lý đào t¿o, Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam và Bộ môn Kỹ thu¿t Di truyền, Viện Di truyền Nông nghiệp đã t¿n tình giúp đỡ tôi trong quá trình học t¿p, thực hiện đề tài và hoàn thành lu¿n án. Xin đ°ợc tß lòng biết ¡n chân thành đến GS. Trần Đăng Xuân và các nhà nghiên cāu t¿i Đ¿i học Hiroshima đã hỗ trợ và t¿o điều kiện thu¿n lợi trong quá trình tôi thực hiện nghiên cāu t¿i Nh¿t BÁn.
Xin chân thành cÁm ¡n Lãnh đ¿o và các đồng nghiệp thuộc Trung tâm Phân tích và Chāng nh¿n ChÃt l°ợng SÁn phẩm Nông nghiệp Hà Nội, Sá Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Hà Nội đã giúp đỡ và t¿o điều kiện cho tôi trong suát quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cÁm ¡n gia đình, ng°ßi thân, b¿n bè, đồng nghiệp đã t¿o mọi điều kiện thu¿n lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành lu¿n án. Hà Nội, ngày 07 tháng 08 năm 2023 Tác giÁ luÃn án Phan Trung ThÅng ii MĀC LĀC Trang Lßi cam đoan. ii Mục lục.
iii Danh mục chữ viết tÁt. vii Danh mục bÁng. viii Danh mục hình. xii Trích yếu lu¿n án.
xvi Thesis abstract. Tính cÃp thiết cÿa đề tài nghiên cāu. Mục tiêu nghiên cāu. Mục tiêu tổng quát.
Mục tiêu cụ thể. Ph¿m vi nghiên cāu. Địa điểm nghiên cāu. Thßi gian nghiên cāu.
Những đóng góp mới cÿa đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn cÿa đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.
Tñng quan tài liãu. Các nghiên cāu về tính đái kháng thực v¿t cÿa thực v¿t b¿c cao. Nguồn gác thu¿t ngữ <Đái kháng thực v¿t= (allelopathy). Các nghiên cāu về tính đái kháng thực v¿t cÿa thực v¿t b¿c cao trên thế giới.
Các nghiên cāu về tính đái kháng thực v¿t cÿa thực v¿t b¿c cao t¿i Việt Nam. Các nghiên cāu về các hợp chÃt đái kháng cÿa thực v¿t b¿c cao và ph°¡ng thāc tác động. Các nghiên cāu về các ho¿t chÃt đái kháng thực v¿t trên thế giới. Ph°¡ng thāc tác động cÿa các hợp chÃt đái kháng.
Nguồn giÁi phóng các hợp chÃt đái kháng thực v¿t. Āng dụng tính đái kháng thực v¿t để kiểm soát cß d¿i ngoài đồng ruộng. Một sá cß d¿i h¿i lúa t¿i việt nam. Cß lồng vực n°ớc (Echinochloa crus-galli).
Cß đuôi phụng (Leptochloa chinensis (L. Cß lông (Brachiaria mutica (Forsk. Cß Cháo (Cyperus difformis L. Rau mác bao (Monochoria vaginalis (Burm.
Các ph°¡ng pháp sàng lọc cây thử nghiệm có tiềm năng đái kháng thực v¿t. Các loài chỉ thị sử dụng trong nghiên cāu tinh đái kháng thực v¿t. Các vÃn đề chính khi thiết kế các thí nghiệm sàng lọc. Thí nghiệm sàng lọc bằng dung dịch chiết xuÃt trong điều kiện phòng thí nghiệm.
Thí nghiệm sàng lọc trong môi tr°ßng đ°ợc kiểm soát. Thí nghiệm sàng lọc trên điều kiện đồng ruộng. Thí nghiệm hóa học. Nái dung và ph°¢ng pháp nghiên cąu.
Đái t°ợng và v¿t liệu nghiên cāu. Thực v¿t chỉ thị. Loài cß d¿i thí nghiệm. Nội dung nghiên cāu.
Ph°¡ng pháp nghiên cāu. Thiết bị, dụng cụ thí nghiệm, hóa chÃt sử dụng. Ph°¡ng pháp thu th¿p cây thử nghiệm. Ph°¡ng pháp xử lý cây thu th¿p.
Đánh giá Ánh h°áng cÿa bột các cây thử nghiệm đến sự sinh tr°áng cÿa h¿t chỉ thị trong điều kiện phòng thí nghiệm. Đánh giá Ánh h°áng cÿa bột cây thử nghiệm đến sự sinh tr°áng cÿa h¿t cß lồng vực n°ớc (E. crus-galli) trong điều kiện nhà l°ới. Đánh giá Ánh h°áng cÿa bột cây thử nghiệm đến sự sinh tr°áng cÿa h¿t cß lồng vực n°ớc (E.
crus-galli) trong điều kiện ngoài đồng ruộng. Đánh giá Ánh h°áng cÿa bột cây thử nghiệm đến cß tự nhiên và năng suÃt cÿa lúa trong điều kiện ngoài đồng ruộng. Ph°¡ng pháp chiết xuÃt các cây thử nghiệm. Đánh giá tính đái kháng thực v¿t bằng dịch chiết xuÃt cÿa các cây thử nghiệm.
Xác định hàm l°ợng Phenolic tổng sá. Xác định hàm l°ợng Flavonoid tổng sá. Phân tích các ho¿t chÃt thā cÃp trong v¿t liệu bằng ph°¡ng pháp sÁc ký khí ghép khái phổ GC-MS (Gas Chromatography-Mass Spectrometry). Ph°¡ng pháp phân h¿ng giá trị āc chế trung bình trong các thí nghiệm.
Ph°¡ng pháp xử lý sá liệu. KÁt quÁ và thÁo luÃn. Đánh giá Ánh h°áng cÿa bột cây thử nghiệm đến sự nÁy mầm và sinh tr°áng cÿa h¿t chỉ thị trong điều kiện phòng thí nghiệm, nhà l°ới và ngoài đồng ruộng. Đánh giá Ánh h°áng cÿa bột cây thử nghiệm đến sự nÁy mầm và sinh tr°áng cÿa h¿t chỉ thị trong điều kiện phòng thí nghiệm.
Đánh giá Ánh h°áng cÿa bột v¿t liệu thu th¿p đến sự sinh tr°áng cÿa h¿t cß lồng vực n°ớc (E. crus-galli) trong điều kiện nhà l°ới. Đánh giá Ánh h°áng cÿa nguồn v¿t liệu thu th¿p đến sự sinh tr°áng cÿa h¿t cß lồng vực n°ớc (E. crus-galli) trong điều kiện ngoài đồng ruộng.
Đánh giá Ánh h°áng cÿa nguồn v¿t liệu thu th¿p đến cß tự nhiên và năng suÃt lúa trong điều kiện ngoài đồng ruộng. So sánh các giá trị āc chế trung bình t¿i các thí nghiệm đánh giá Ánh h°áng cÿa v¿t liệu thu th¿p đến sự sinh tr°áng cÿa cây chỉ thị. Đánh giá tính đái kháng thực v¿t cÿa dịch chiết từ mẫu cây thử nghiệm. Chỉ thị h¿t rau xà lách (Lactuca sativa).
Chỉ thị h¿t cß lồng vực n°ớc (E. Xác định hàm l°ợng phenolic tổng sá, flavonoid tổng sá và phân tích các ho¿t chÃt thā cÃp trong dịch chiết từ các mẫu cây thử nghiệm. Xác định hàm l°ợng phenolic tổng sá và flavonoid tổng sá. T°¡ng quan giữa tính đái kháng thực v¿t với hàm l°ợng phenolic tổng sá và hàm l°ợng flavonoid tổng sá.
Phân tích các hợp chÃt thā cÃp trong dịch chiết từ các mẫu cây thử nghiệm bằng ph°¡ng pháp sÁc ký khí ghép khái phổ GC-MS. KÁt luÃn và kiÁn nghç. 145 Danh mục công trình đã công bá liên quan đến lu¿n án. 147 Tài liệu tham khÁo.
162 vi DANH MĀC CHĊ VIÀT TÄT Chċ viÁt tÅt ViÁt đÅy đă CLV Cß lồng vực n°ớc (Echinochloa crus-galli) CT Công thāc ĐC Đái chāng ĐR Thí nghiệm ngoài đồng ruộng ECAM Equal Compartment Agar Method EtOAc Ethyl acetate GC-MS Gas Chromatography - Mass Spectrometry IC50 Nồng độ āc chế 50% IRRI International Rice Research Institute LAB Thí nghiệm trong điều kiện trong phòng LCBT Lô thí nghiệm chỉ làm cß bằng tay MeOH Methanol mg RE/g DW Rutin Equivalent/g Dry Weight mgGAE/g DW Gallic Acid Equivalent/g Dry Weight NL Thí nghiệm trong nhà l°ới OD Giá trị độ hÃp thụ quang PBM Plant Box Method RST Relay Seeding Technique SD Độ lệch chuẩn (Standard Deviation) SE Sai sá thí nghiệm chuẩn (Standard Error) TDC Lô thí nghiệm sử dụng thuác diệt cß TFC Hàm l°ợng flavonoid tổng sá TPC Hàm l°ợng phenolic tổng sá t.ha-1 TÃn/ha ¯CTB Āc chế trung bình (%) vii DANH MĀC BÀNG TT Tên bÁng Trang 2. Một sá ho¿t chÃt đái kháng thực v¿t āc chế sự nÁy mầm và phát triển cây con cÿa cß d¿i. Các ph°¡ng pháp sàng lọc trong đánh giá tiềm năng đái kháng thực v¿t. Ành h°áng cÿa bột cß may đến sự nÁy mầm và sinh tr°áng cÿa h¿t thóc (Oryza sativa) trong điều kiện phòng thí nghiệm.
Ành h°áng cÿa bột cß may đến sự nÁy mầm và sinh tr°áng cÿa h¿t cß lồng vực n°ớc (E. crus-galli) trong điều kiện phòng thí nghiệm. Ành h°áng cÿa bột cß may đến sự nÁy mầm và sinh tr°áng cÿa h¿t đỗ xanh (Vigna radiate) trong điều kiện phòng thí nghiệm. Ành h°áng cÿa bột t¡ hồng xanh đến sự nÁy mầm và sinh tr°áng cÿa h¿t thóc (Oryza sativa) trong điều kiện phòng thí nghiệm.
Ành h°áng cÿa bột t¡ hồng xanh đến sự nÁy mầm và sinh tr°áng cÿa h¿t cß lồng vực n°ớc (E. crus-galli) trong điều kiện phòng thí nghiệm. Ành h°áng cÿa bột t¡ hồng xanh đến sự nÁy mầm và sinh tr°áng cÿa h¿t đỗ xanh (Vigna radiate) trong điều kiện phòng thí nghiệm. Ành h°áng cÿa bột thân liêm hồ đằng đến sự nÁy mầm và sinh tr°áng cÿa h¿t thóc (Oryza sativa) trong điều kiện phòng thí nghiệm.
Ành h°áng cÿa bột thân liêm hồ đằng đến sự nÁy mầm và sinh tr°áng cÿa h¿t cß lồng vực n°ớc (E. crus-galli) trong điều kiện phòng thí nghiệm. Ành h°áng cÿa bột thân liêm hồ đằng đến sự nÁy mầm và sinh tr°áng cÿa h¿t đỗ xanh (Vigna radiate) trong điều kiện phòng thí nghiệm. Ành h°áng cÿa bột rễ liêm hồ đằng đến sự nÁy mầm và sinh tr°áng cÿa h¿t thóc (Oryza sativa) trong điều kiện phòng thí nghiệm.
Ành h°áng cÿa bột rễ liêm hồ đằng đến sự nÁy mầm và sinh tr°áng cÿa h¿t cß lồng vực n°ớc (E. crus-galli) trong điều kiện phòng thí nghiệm. Ành h°áng cÿa bột rễ liêm hồ đằng đến sự nÁy mầm và sinh tr°áng cÿa h¿t đỗ xanh (Vigna radiate) trong điều kiện phòng thí nghiệm .