Khóa luận tốt nghiệp ứng dụng mô hình camels trong đánh giá hoạt động kinh doanh và rủi ro của ngân hàng thương mại cổ phần việt nam thịnh vượng

Luận văn tốt nghiệp kinh tế nghiên cứu tốt nghiệp ứng dụng mô hình camels trong đánh giá hoạt động kinh doanh và rủi ro của ngân hàng, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề

• Tác giả: Phan Dạ Thảo
• Người hướng dẫn: ThS. Đoàn Như Quỳnh
• Trường học: Đại học Kinh tế Huế
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Đánh Giá Hoạt Động Và Rủi Ro Ngân Hàng Việt Nam Thịnh Vượng Qua Mô Hình CAMELS
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• Lời cảm ơn
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ VÀ ĐỒ THỊ
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
• Lí do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Mục tiêu tổng quát
• Mục tiêu cụ thể
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Bố cục khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ MÔ HÌNH CAMELS TRONG ĐÁNH GIÁ HĐ KINH DOANH VÀ RỦI RO CỦA NHTM
• 1.1. Tổng quan về đánh giá HĐ kinh doanh và rủi ro của NHTM
• 1.1.1. Khái niệm NHTM
• 1.1.2. Khái niệm đánh giá HĐ kinh doanh và rủi ro của NHTM
• 1.1.3. Vai trò của việc đánh giá HĐ kinh doanh của NHTM
• 1.1.4. Mục đích của việc đánh giá HĐ kinh doanh của NHTM
• 1.1.5. Nội dung của việc đánh giá HĐ kinh doanh của NHTM
• 1.1.5.1. Đánh giá HĐ bên trong
• 1.1.5.2. Đánh giá HĐ bên ngoài
• 1.1.5.3. Đánh giá tình hình TC
• 1.1.6. Một số mô hình đánh giá HĐ kinh doanh của NHTM
• 1.2. Tổng quan về mô hình CAMELS trong đánh giá HĐ kinh doanh và rủi ro của NHTM
• 1.2.1. Các yếu tố của mô hình CAMELS trong đánh giá HĐ kinh doanh của NHTM
• 1.2.1.1. Sensitivity to Market risk (Độ nhạy cảm đối với rủi ro thị trường)
• 1.2.2. Hệ thống tỷ số đánh giá theo mô hình CAMELS
• 1.2.3. Tầm quan trọng của mô hình CAMELS trong đánh giá tình hình HĐ của NHTM
• 1.2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng đánh giá
• 1.3. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ỨNG DỤNG MÔ HÌNH CAMELS TRONG ĐÁNH GIÁ HĐ KINH DOANH VÀ RỦI RO CỦA NH TMCP VN THỊNH VƯỢNG
• 2.1. Môi trường kinh doanh
• 2.1.1. Tổng quan tình hình kinh tế vĩ mô
• 2.2. Tổng quan về NH TMCP VN Thịnh Vượng
• 2.2.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.2.2. Mục tiêu chiến lược
• 2.2.3. Triển vọng và kế hoạch phát triển
• 2.3. Đánh giá HĐ kinh doanh và rủi ro của NHTM cổ phần VN Thịnh Vượng theo các chỉ tiêu của mô hình CAMELS
• 2.3.1. Mức độ an toàn vốn C – Capital adequacy
• 2.3.2. Chất lượng TS có – Asset quality
• 2.3.3. Năng lực quản lý – Management
• 2.3.4. Khả năng sinh lời – Earnings
• 2.3.5. Khả năng TK – Liquidity
• 2.3.6. Độ nhạy cảm với rủi ro thị trường
• 2.4. Đánh giá điểm mạnh và điểm yếu của NH TMCP VN Thịnh Vượng GĐ 2010- 2014 theo KQ của mô hình CAMELS
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HĐ KINH DOANH CỦA NH TMCP VN THỊNH VƯỢNG
• 3.1. Dự báo HĐ kinh doanh của NH TMCP VN Thịnh Vượng
• 3.1.1. Cơ hội và thách thức
• 3.1.1.1. Thách thức
• 3.1.2. Dự báo HĐ kinh doanh của VPB năm 2015
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện HĐ kinh doanh của NH TMCP VN Thịnh Vượng
• 3.2.1. Giải pháp hoàn thiện chỉ tiêu C – Mức độ an toàn vốn
• 3.2.2. Giải pháp hoàn thiện chỉ tiêu A – Chất lượng TS
• 3.2.3. Giải pháp hoàn thiện nhóm chỉ tiêu M – Năng lực quản lý
• 3.2.4. Giải pháp hoàn thiện chỉ tiêu E – Khả năng sinh lời
• 3.2.5. Giải pháp hoàn thiện nhóm chỉ tiêu L – Khả năng TK
• 3.2.6. Giải pháp hoàn thiện nhóm chỉ tiêu S – Độ nhạy cảm rủi ro thị trường
• PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Kiến nghị đối với NH TMCP VN Thịnh Vượng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình CAMELS

Mô hình CAMELS là một công cụ đánh giá toàn diện hoạt động và rủi ro của ngân hàng thương mại. Mô hình này bao gồm sáu yếu tố chính: C (Capital Adequacy - Mức độ an toàn vốn), A (Asset Quality - Chất lượng tài sản), M (Management - Năng lực quản lý), E (Earnings - Khả năng sinh lời), L (Liquidity - Khả năng thanh khoản), và S (Sensitivity to Market Risk - Độ nhạy cảm với rủi ro thị trường). Mỗi yếu tố đều có vai trò quan trọng trong việc đánh giá sức khỏe tài chính và hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Mô hình CAMELS được áp dụng rộng rãi trên toàn cầu và được coi là chuẩn mực trong việc giám sát và đánh giá các tổ chức tín dụng.

1.1. Mức độ an toàn vốn C

Mức độ an toàn vốn là yếu tố đầu tiên trong mô hình CAMELS, phản ánh khả năng đáp ứng các yêu cầu về vốn của ngân hàng. Vốn đủ mạnh giúp ngân hàng đối phó với các rủi ro tài chính và duy trì hoạt động ổn định. Chỉ số CAR (Capital Adequacy Ratio) thường được sử dụng để đo lường yếu tố này. Một ngân hàng có CAR cao thường được đánh giá là có khả năng chống chịu tốt trước các biến động thị trường.

1.2. Chất lượng tài sản A

Chất lượng tài sản là yếu tố thứ hai, đánh giá mức độ rủi ro trong danh mục tài sản của ngân hàng. Tài sản chất lượng cao giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro nợ xấu và tăng cường khả năng sinh lời. Các chỉ số như tỷ lệ nợ xấu (NPL) và tỷ lệ dự phòng rủi ro thường được sử dụng để đo lường yếu tố này.

II. Ứng dụng mô hình CAMELS tại Ngân hàng Việt Nam Thịnh Vượng

Nghiên cứu áp dụng mô hình CAMELS để đánh giá hoạt động và rủi ro của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng (VPB) trong giai đoạn 2010-2014. Kết quả cho thấy VPB có nhiều điểm mạnh như khả năng sinh lời cao và chất lượng tài sản được quản lý tốt. Tuy nhiên, ngân hàng cũng đối mặt với một số thách thức như khả năng thanh khoản giảm và tỷ lệ an toàn vốn còn thấp so với ngành.

2.1. Đánh giá mức độ an toàn vốn

VPB có tỷ lệ CAR ổn định trong giai đoạn nghiên cứu, nhưng vẫn thấp hơn so với các ngân hàng khác trong nhóm G12. Điều này cho thấy ngân hàng cần tăng cường nguồn vốn để nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.2. Đánh giá chất lượng tài sản

Chất lượng tài sản của VPB được đánh giá là tốt, với tỷ lệ nợ xấu thấp và dự phòng rủi ro đầy đủ. Tuy nhiên, ngân hàng cần tiếp tục quản lý chặt chẽ danh mục tài sản để giảm thiểu rủi ro trong tương lai.

III. Giải pháp hoàn thiện hoạt động của VPB

Dựa trên kết quả đánh giá từ mô hình CAMELS, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp để hoàn thiện hoạt động của VPB. Các giải pháp tập trung vào việc tăng cường nguồn vốn, cải thiện chất lượng tài sản, và nâng cao khả năng thanh khoản. Những giải pháp này không chỉ giúp VPB duy trì vị thế cạnh tranh mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương lai.

3.1. Tăng cường nguồn vốn

VPB cần tăng cường huy động vốn từ các nguồn khác nhau, bao gồm phát hành cổ phiếu và trái phiếu. Điều này sẽ giúp ngân hàng đáp ứng các yêu cầu về vốn và nâng cao khả năng chống chịu trước các rủi ro tài chính.

3.2. Cải thiện chất lượng tài sản

Ngân hàng cần tiếp tục quản lý chặt chẽ danh mục tài sản, đặc biệt là các khoản cho vay. Việc tăng cường giám sát và đánh giá rủi ro sẽ giúp giảm thiểu nợ xấu và nâng cao chất lượng tài sản.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại giữ vai trò huyết mạch trong nền kinh tế quốc dân, thực hiện chức năng trung gian chu chuyển nguồn vốn từ nơi thừa sang nơi thiếu và thúc đẩy các hoạt động sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, dưới tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu và quá trình tái cấu trúc hệ thống tài chính trong nước, ngành ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2010–2014 phải đối mặt với nhiều áp lực lớn: nợ xấu gia tăng, rủi ro thanh khoản tiềm ẩn, áp lực cạnh tranh gay gắt và sự sụt giảm biên an toàn vốn. Trong bối cảnh đó, công tác thanh tra, giám sát từ xa và kiểm soát rủi ro thông qua các công cụ đo lường mang tiêu chuẩn quốc tế trở thành yêu cầu cấp thiết đối với cả cơ quan quản lý vĩ mô lẫn từng tổ chức tín dụng.

Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank), thành lập ngày 12/08/1993, sau hơn 21 năm hoạt động đã phát triển mạng lưới lên hơn 200 điểm giao dịch với hơn 7.000 cán bộ nhân viên và nằm trong nhóm 12 ngân hàng thương mại lớn nhất Việt Nam (G12). Trong giai đoạn chuyển đổi chiến lược 2012–2017 với sự tư vấn của McKinsey & Company, VPBank tăng trưởng quy mô tài sản nhanh chóng, đòi hỏi một hệ thống giám sát và đánh giá toàn diện về năng lực tài chính cũng như mức độ an toàn kinh doanh. Tác giả lựa chọn đề tài nhằm giải quyết bài toán định lượng và định tính về thực trạng hoạt động của ngân hàng theo chuẩn mực quốc tế.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể:

1. Mục tiêu tổng quát: Vận dụng mô hình CAMELS để đánh giá hoạt động kinh doanh và rủi ro của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng dưới nhiều góc độ tài chính trong giai đoạn 2010–2014.
2. Các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:
   • Hệ thống hóa cơ sở lý luận về đánh giá hoạt động kinh doanh và rủi ro của ngân hàng thương mại;
   • Giới thiệu tổng quan về mô hình CAMELS và hệ thống chỉ tiêu đo lường chuẩn mực;
   • Ứng dụng mô hình CAMELS vào phân tích hoạt động của VPBank thông qua 6 nhóm chỉ tiêu: Mức độ an toàn vốn (C), Chất lượng tài sản có (A), Năng lực quản lý (M), Khả năng sinh lời (E), Khả năng thanh khoản (L) và Độ nhạy cảm với rủi ro thị trường (S);
   • So sánh vị thế của VPBank với các ngân hàng thương mại cổ phần có quy mô tương đương;
   • Đề xuất hệ thống giải pháp tài chính và quản trị nhằm hoàn thiện hoạt động kinh doanh, hạn chế rủi ro cho VPBank.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động kinh doanh và các loại rủi ro của VPBank tiếp cận dưới góc độ 6 nhóm chỉ tiêu của mô hình CAMELS.
• Phạm vi nội dung: Các khía cạnh tài chính gồm an toàn vốn, chất lượng tài sản có, quản lý, sinh lời, thanh khoản và mức độ nhạy cảm thị trường.
• Phạm vi không gian: Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng, đặt trong tương quan so sánh với Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội (SHB) và Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB).
• Phạm vi thời gian: Chuỗi số liệu thứ cấp được khảo sát trong 5 năm từ năm 2010 đến năm 2014, có định hướng kế hoạch năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết của đề tài dựa trên mô hình CAMELS – hệ thống chỉ tiêu giám sát và xếp hạng an toàn vi mô do Cục Quản lý Tổ chức Tín dụng Hoa Kỳ (NCUA) thông qua từ năm 1987 và được áp dụng rộng rãi trên thế giới. Mô hình này đánh giá "sức khỏe" tổ chức tín dụng qua 6 thành phần độc lập được cho điểm theo thang bậc từ 1 đến 5 (Mức 1 là an toàn nhất, Mức 5 là mức nguy cơ phá sản cao nhất):

• C (Capital adequacy): Mức độ an toàn vốn, phản ánh năng lực vốn tự có trong việc bù đắp các cú sốc tổn thất;
• A (Asset quality): Chất lượng tài sản có, trọng tâm là danh mục cấp tín dụng và mức trích lập dự phòng nợ xấu;
• M (Management): Năng lực điều hành của bộ máy quản lý, hiệu quả vận hành và kiểm soát nội bộ;
• E (Earnings): Khả năng sinh lời, chất lượng và tính ổn định của các dòng thu nhập;
• L (Liquidity): Khả năng thanh khoản, mức độ đáp ứng các nghĩa vụ chi trả ngắn hạn và rút tiền gửi;
• S (Sensitivity to Market risk): Độ nhạy cảm trước rủi ro thị trường, đặc biệt là biến động lãi suất và tỷ giá.

Khóa luận đồng thời điểm qua các mô hình khác như mô hình FIRST của Nhật Bản (2007 - chú trọng 10 yếu tố phi tài chính và quản lý) và mô hình PEARLS của Hiệp hội Tín dụng Quốc tế (WOCCU - áp dụng cho các định chế tài chính vi mô).

Cơ sở pháp lý trong nước được áp dụng xuyên suốt gồm:

• Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010;
• Nghị định 141/2006/NĐ-CP về mức vốn pháp định (3.000 tỷ đồng đối với ngân hàng thương mại cổ phần);
• Quyết định 06/2008/QĐ-NHNN quy định xếp loại ngân hàng thương mại cổ phần theo tiêu chí CAMEL;
• Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN và Quyết định 18/2007/QĐ-NHNN về phân loại nợ thành 5 nhóm và trích lập dự phòng rủi ro;
• Thông tư 13/2010/TT-NHNN và Thông tư 22/2011/TT-NHNN quy định các tỷ lệ bảo đảm an toàn;
• Thông tư 09/2014/TT-NHNN về phân loại tài sản có và trích lập dự phòng rủi ro (thay thế dần Quyết định 780/QĐ-NHNN);
• Thông tư 36/2014/TT-NHNN (hiệu lực từ 01/02/2015) quy định tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR) hợp nhất tối thiểu đạt 9%;
• Thông tư 49/2004/TT-BTC về tỷ lệ tài sản sinh lời tối thiểu (>= 80%).

Hệ thống phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ Báo cáo tài chính kiểm toán hợp nhất, Báo cáo thường niên và Bản cáo bạch giai đoạn 2010–2014 của VPBank, ACB và SHB.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Ứng dụng phần mềm Microsoft Excel để tính toán chuỗi tỷ số tài chính theo tiêu chuẩn CAMELS, tính toán tốc độ tăng trưởng liên hoàn và định gốc.
• Phương pháp so sánh và phân tích đối chuẩn (Benchmarking): Đặt các tỷ số của VPBank trong tương quan so sánh với hai ngân hàng có quy mô tổng tài sản, vốn điều lệ và phương pháp kế toán tương đồng là ACB và SHB, kết hợp đối chiếu với các ngưỡng định mức quy định của Ngân hàng Nhà nước và chuẩn mực quốc tế (IMF, BIS).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về mô hình CAMELS trong đánh giá hoạt động kinh doanh và rủi ro của ngân hàng thương mại

Chương này tập trung làm rõ các vấn đề lý luận nền tảng về tổ chức kinh doanh ngân hàng thương mại, xác định bản chất của công tác đánh giá hoạt động kinh doanh là quá trình xem xét mối quan hệ giữa các nhân tố bên trong (chiến lược, công nghệ, nhân lực, báo cáo tài chính) và bên ngoài (thị phần, tuân thủ pháp lý, niềm tin công chúng). Tác giả phân tích nguồn gốc, ý nghĩa của hệ thống xếp hạng CAMELS của Mỹ (từ thang điểm 1 đến 5), đồng thời tổng kết hệ thống 19 chỉ tiêu đo lường định lượng tương ứng với 6 chữ cái đại diện.

Chương 1 cũng đánh giá tầm quan trọng của mô hình trong việc tạo ra một hệ quy chiếu chung phục vụ tiến trình hội nhập tài chính quốc tế và hỗ trợ cơ quan thanh tra giám sát từ xa. Tác giả đã tổng thuật các nghiên cứu trong nước có liên quan (Phạm Văn Nhân năm 2010, Sử Ngọc Minh năm 2011, Phan Thị Diễm Thúy năm 2012, Nguyễn Thị Tâm Đan năm 2013, Đoàn Công Quốc Tuấn năm 2014), qua đó chỉ ra các khoảng trống nghiên cứu của những tác giả đi trước (như chỉ khảo sát một chi nhánh, thiếu ngân hàng đối chuẩn cùng quy mô, phạm vi thời gian ngắn hoặc bỏ sót yếu tố rủi ro) để làm điểm tựa triển khai đề tài.

Chương 2: Ứng dụng mô hình CAMELS trong đánh giá hoạt động kinh doanh và rủi ro của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng

Chương 2 phác thảo bức tranh môi trường vĩ mô năm 2014 với tốc độ tăng trưởng GDP đạt 5,98%, CPI bình quân tăng 4,09%, tín dụng toàn ngành ngân hàng tăng 12,6%, huy động tăng 16%, mặt bằng lãi suất cho vay hạ về 8,5%–11,5%. Trong bối cảnh đó, VPBank đã thực hiện tái cấu trúc mạnh mẽ, mua lại Công ty Tài chính Than Khoáng sản (đổi thành VPBank FC) và duy trì sự phát triển của khối tín dụng tiêu dùng FE Credit.

Tác giả đi sâu tính toán và lượng hóa các nhóm chỉ tiêu CAMELS của VPBank trong giai đoạn 2010–2014:

Nhóm chỉ tiêu CAMELS	Chỉ số tài chính phân tích	Diễn biến tại VPBank (2010–2014)	So sánh đối chuẩn (ACB, SHB, Chuẩn ngành)
C - An toàn vốn	- Vốn điều lệ - Vốn chủ sở hữu - Tỷ lệ CAR - Hệ số tự tài trợ (VCSH/TTS)	- Vốn điều lệ tăng từ hơn 4.000 tỷ lên 6.349 tỷ đồng (gấp 1,5 lần). - VCSH đạt 8.980 tỷ đồng năm 2014 (tăng 16% so với 2013). - CAR luôn duy trì > 11% (năm 2010 đạt 14,7%). - Tự tài trợ giảm mạnh từ 8,7% (2010) xuống 5,5% (2014).	- Vốn điều lệ và VCSH thấp hơn so với SHB và ACB. - CAR năm 2014 thấp hơn mức bình quân toàn ngành (13,1%) và thấp hơn SHB, ACB. - Tự tài trợ thấp nhất nhóm, năm 2014 thấp hơn ACB 1,5%.
A - Chất lượng tài sản có	- Tổng tài sản (TTS) - Tỷ trọng Cho vay KH - Tỷ trọng CK đầu tư - Tỷ lệ tài sản sinh lời/TTS	- TTS đạt 163.241 tỷ đồng năm 2014 (tăng 34,6% so với 2013). - Cho vay KH chiếm 47,33% TTS năm 2014. - CK đầu tư đạt 52.205 tỷ đồng (~30% TTS). - Tiền gửi & cho vay TCTD giảm còn 8,53%. - Tỷ lệ tài sản sinh lời: 85,19% (2010), 88,86% (2011), 86,13% (2012), 84,82% (2013), 89,91% (2014).	- Quy mô TTS ngang tầm ACB và SHB. - Tỷ lệ tài sản sinh lời đều vượt chuẩn >= 80% của Thông tư 49/2004/TT-BTC. - Năm 2014, tài sản sinh lời (89,91%) xấp xỉ ACB (90,56%) và cao hơn SHB (87,74%).
M - Năng lực quản lý	- Cơ cấu tổ chức - Năng suất lao động	- Hoàn thành cơ bản Giai đoạn 1 Chương trình Chuyển đổi cùng McKinsey; định hình mô hình bán lẻ hiện đại.	- Tổ chức bộ máy vận hành theo thông lệ, tuy nhiên tốc độ tăng tài sản tạo áp lực lớn lên hệ thống quản trị rủi ro.
E - Khả năng sinh lời	- Cơ cấu thu nhập - Lợi nhuận	- Tăng trưởng mạnh về quy mô thu nhập; chuyển hướng sang các tài sản sinh lợi cao hơn; lợi nhuận sau thuế năm 2013 vượt mốc 1.000 tỷ đồng.	- Tương quan hiệu quả duy trì ở mức cao trong nhóm ngân hàng TMCP cổ phần tư nhân.
L - Thanh khoản	- Cơ cấu nguồn vốn - Tỷ lệ tài sản thanh khoản	- Tỷ trọng tiền mặt và vàng duy trì ở mức thấp; tiền gửi tại các TCTD giảm dần; khả năng thanh khoản có xu hướng sụt giảm qua các năm.	- Tiềm ẩn rủi ro thanh khoản cao hơn so với giai đoạn trước và thấp hơn biên an toàn của các ngân hàng đối chuẩn.
S - Nhạy cảm rủi ro	- Khe hở lãi suất - Tỷ lệ nhạy cảm lãi suất	- Sự chênh lệch kỳ hạn định giá lại giữa tài sản có và tài sản nợ tạo ra khe hở nhạy cảm lãi suất trong bối cảnh mặt bằng lãi suất giảm.	- Cần giám sát chặt chẽ biên lãi thuần (NIM) để phòng ngừa rủi ro biến động lãi suất thị trường.

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng

Dựa trên các phân tích định lượng, tác giả chỉ ra các điểm yếu cốt lõi của VPBank gồm: quy mô vốn tự có chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng tài sản (đòn bẩy tài chính cao), áp lực xử lý nợ xấu theo tiêu chuẩn Thông tư 09/2014/TT-NHNN, và rủi ro thanh khoản do sụt giảm các tài sản có tính lỏng cao. Tác giả đề xuất các nhóm giải pháp tương ứng với các chỉ tiêu CAMELS:

• Giải pháp chỉ tiêu C: Đẩy mạnh các phương án gia tăng vốn điều lệ và vốn chủ sở hữu nhằm nâng cao hệ số CAR và hệ số tự tài trợ, củng cố bộ đệm vốn chuẩn bị áp dụng Basel II.
• Giải pháp chỉ tiêu A: Tái cơ cấu danh mục cho vay, đa dạng hóa các ngành nghề tài trợ, kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng đi đôi với kiểm soát chất lượng nợ, xử lý nợ xấu và trích lập dự phòng đầy đủ theo quy định.
• Giải pháp chỉ tiêu M: Nâng cao năng lực thẩm định tín dụng, hoàn thiện hệ thống thông tin quản lý (MIS) và cơ chế kiểm soát nội bộ.
• Giải pháp chỉ tiêu E: Gia tăng thu nhập phi tín dụng, tối ưu hóa chi phí hoạt động và quản lý chặt chẽ tỷ lệ thu nhập lãi thuần cận biên (NIM).
• Giải pháp chỉ tiêu L: Cân đối lại cơ cấu kỳ hạn giữa huy động và cho vay, nâng tỷ trọng các tài sản có tính thanh khoản cao (chứng khoán thanh khoản tốt, tiền gửi liên ngân hàng) để dự phòng dòng tiền rút ra bất thường.
• Giải pháp chỉ tiêu S: Áp dụng các mô hình đo lường khe hở lãi suất, sử dụng các công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro biến động lãi suất và tỷ giá.

Kết quả và đóng góp của đề tài

Kết quả phân tích định lượng thực tế:

• Tăng trưởng quy mô tài sản: Tổng tài sản của VPBank tăng trưởng liên tục, đạt 163.241 tỷ đồng vào ngày 31/12/2014, tăng 34,6% so với năm 2013 và vượt 5% kế hoạch đề ra. Tốc độ tăng trưởng tài sản bình quân đạt khoảng 20.000 tỷ đồng mỗi năm.
• Năng lực vốn và đòn bẩy: Vốn điều lệ đạt 6.349 tỷ đồng và vốn chủ sở hữu đạt 8.980 tỷ đồng vào cuối năm 2014. Tuy nhiên, hệ số tự tài trợ giảm liên tục từ 8,7% (2010) xuống còn 5,5% (2014), thấp hơn ACB 1,5%. Dù tỷ lệ CAR luôn đạt trên 11% (vượt mức sàn 9% của Ngân hàng Nhà nước), nhưng đến năm 2014 chỉ số CAR của VPBank đã thấp hơn mức bình quân 13,1% của toàn ngành và thấp hơn hai ngân hàng đối chuẩn (ACB, SHB).
• Cơ cấu và chất lượng tài sản: Tỷ lệ tài sản sinh lời trên tổng tài sản luôn được duy trì trên 85% qua các năm và đạt đỉnh 89,91% vào năm 2014 (phù hợp quy định >= 80% theo Thông tư 49/2004/TT-BTC). Tỷ trọng dư nợ cho vay khách hàng đạt 47,33% và chứng khoán đầu tư chiếm gần 30% (52.205 tỷ đồng) trong tổng tài sản năm 2014.
• Nhận diện rủi ro trọng yếu: Đề tài chỉ ra rủi ro lớn nhất của VPBank giai đoạn 2010–2014 là rủi ro thanh khoản có chiều hướng gia tăng do tỷ trọng tài sản có tính lỏng cao giảm sút, đi kèm với áp lực nợ xấu khi chuyển giao chính sách trích lập dự phòng mới.

Đóng góp của khóa luận:

• Khóa luận đã khắc phục được nhược điểm của các công trình đi trước khi thực hiện đánh giá toàn diện trên cấp độ toàn hệ thống ngân hàng hợp nhất thay vì phạm vi một chi nhánh nhỏ lẻ.
• Sử dụng phương pháp đối chuẩn (benchmarking) đồng thời với hai ngân hàng có quy mô tương đương (ACB, SHB), giúp định vị chính xác năng lực tài chính và mức độ an toàn của VPBank trong phân khúc ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân quy mô lớn.
• Đề xuất chuỗi giải pháp bám sát thực trạng định lượng của từng cấu phần CAMELS, gắn liền với yêu cầu tuân thủ các quy định mới của Ngân hàng Nhà nước (Thông tư 36/2014/TT-NHNN và lộ trình Basel II).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn tồn tại một số hạn chế do tác giả tự nhận định:

• Dữ liệu nghiên cứu chủ yếu dựa vào nguồn thông tin thứ cấp trên báo cáo tài chính công khai; các báo cáo này chưa phản ánh đầy đủ các dữ liệu nội bộ về rủi ro hoạt động, thông tin thanh tra giám sát chi tiết cũng như các yếu tố định tính chuyên sâu.
• Thời gian nghiên cứu giới hạn khiến việc phân tích định tính về năng lực điều hành của bộ máy quản lý (chỉ tiêu M) còn mang tính khái quát, chưa xây dựng được thang điểm chi tiết cho từng chỉ tiêu thành phần.
• Việc so sánh với các ngân hàng đối chuẩn mới dừng lại ở hai đơn vị (ACB, SHB) trong giai đoạn 2010–2014, chưa bao quát được toàn bộ nhóm ngân hàng thương mại thuộc nhóm G12.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Kết hợp mô hình CAMELS với các phương pháp đánh giá định tính chuyên sâu và các mô hình giám sát bổ trợ khác để tăng cường độ chính xác cho kết quả cảnh báo sớm rủi ro.
• Cập nhật số liệu sau năm 2014 khi các thông tư mới như Thông tư 36/2014/TT-NHNN và Thông tư 09/2014/TT-NHNN có hiệu lực đầy đủ, mở rộng nghiên cứu tác động của chuẩn mực Basel II đến tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng đang thực hiện khóa luận tốt nghiệp hoặc đề tài nghiên cứu về phân tích báo cáo tài chính ngân hàng, quản trị rủi ro tín dụng và ứng dụng mô hình CAMELS/CAMEL.

Nội dung đáng tham khảo nhất của khóa luận nằm ở:

• Bảng hệ thống hóa 19 tỷ số tài chính chuẩn mực tương ứng với 6 thành phần của mô hình CAMELS (Chương 1) kèm theo các nguồn tài liệu trích dẫn đối chiếu từ IMF, BIS và các văn bản điều hành của Ngân hàng Nhà nước;
• Phương pháp xây dựng ma trận so sánh đối chuẩn giữa các ngân hàng thương mại có cùng quy mô vốn và tài sản (VPBank, ACB, SHB) tại Chương 2, cung cấp một quy trình mẫu về thu thập và xử lý chuỗi số liệu tài chính qua các năm bằng bảng tính.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của VPBank giai đoạn 2010–2014 biến động như thế nào so với quy định pháp lý và so với toàn ngành? Trong suốt giai đoạn 2010–2014, hệ số CAR của VPBank luôn duy trì trên 11%, đáp ứng đầy đủ yêu cầu tối thiểu 9% theo quy định tại Thông tư 13/2010/TT-NHNN và Thông tư 36/2014/TT-NHNN. Tuy nhiên, sau khi đạt mức cao 14,7% vào năm 2010, hệ số này có xu hướng giảm dần và đến năm 2014 đã thấp hơn hệ số CAR của ACB, SHB cũng như thấp hơn mức bình quân 13,1% của toàn hệ thống ngân hàng Việt Nam.

2. Vì sao tác giả lựa chọn ACB và SHB làm đối tượng so sánh đối chuẩn với VPBank? Tác giả lựa chọn ACB và SHB vì hai ngân hàng này có cùng mô hình tổ chức là ngân hàng thương mại cổ phần, áp dụng phương pháp kế toán tương đồng và có quy mô hoạt động (đo lường bằng tổng tài sản và vốn điều lệ) gần nhất với VPBank trong giai đoạn nghiên cứu, đảm bảo tính khách quan và tin cậy khi so sánh các tỷ số tài chính vốn rất nhạy cảm với quy mô.

3. Cơ cấu tài sản có của VPBank thay đổi ra sao trong năm 2014 và hàm ý rủi ro là gì? Đến cuối năm 2014, dư nợ cho vay khách hàng chiếm 47,33% tổng tài sản, danh mục chứng khoán đầu tư chiếm gần 30% (đạt 52.205 tỷ đồng), trong khi tiền gửi và cho vay các tổ chức tín dụng khác giảm xuống còn 8,53%, tiền mặt và vàng duy trì ở tỷ trọng rất thấp. Cơ cấu này tối ưu hóa khả năng sinh lời (tài sản sinh lời đạt 89,91%) nhưng đồng thời làm gia tăng rủi ro tín dụng và giảm biên dự phòng thanh khoản của ngân hàng.

4. Hệ số tự tài trợ của VPBank phản ánh vấn đề gì về cấu trúc nguồn vốn? Hệ số tự tài trợ (Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản) của VPBank sụt giảm liên tục từ 8,7% năm 2010 xuống 5,5% năm 2014, trở thành ngân hàng có hệ số tự tài trợ thấp nhất khi so sánh với ACB và SHB (thấp hơn ACB 1,5% vào năm 2014). Điều này cho thấy quy mô vốn chủ sở hữu tăng chậm hơn tốc độ mở rộng của tổng tài sản, khiến ngân hàng phải phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn nợ và chịu mức đòn bẩy tài chính cao.

5. Mục tiêu kế hoạch kinh doanh hợp nhất năm 2015 của VPBank được ghi nhận trong khóa luận gồm những chỉ tiêu nào? Theo Bảng 2.1 của khóa luận, kế hoạch năm 2015 của VPBank gồm: Tổng tài sản đạt 204.000 tỷ đồng; Huy động khách hàng đạt 140.000 tỷ đồng; Dư nợ cấp tín dụng đạt 118.996 tỷ đồng (trong đó cho vay khách hàng là 101.892 tỷ đồng); Tỷ lệ nợ xấu duy trì dưới 3%; và Lợi nhuận trước thuế kế hoạch là 2.500 tỷ đồng.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Phan Dạ Thảo đã vận dụng đầy đủ khung phân tích CAMELS để phác họa bức tranh tài chính và đo lường rủi ro của Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng trong chu kỳ 5 năm (2010–2014). Kết quả nghiên cứu khẳng định VPBank có sự tăng trưởng quy mô tài sản nhanh và khả năng sinh lời cao, song đang đối mặt với sự sụt giảm của hệ số tự tài trợ, tỷ lệ an toàn vốn suy giảm tương đối so với ngành và nguy cơ thanh khoản tiềm ẩn. Các đề xuất hoàn thiện cấu trúc vốn tự có, nâng cao chất lượng tín dụng và kiểm soát thanh khoản trong công trình có giá trị thực tiễn đối với lộ trình củng cố năng lực cạnh tranh và chuẩn bị áp dụng chuẩn mực Basel II của ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Phần II: Nội dung và kết quả nghiên cứu Chƣơng I: Tổng quan về mô hình CAMELS trong đánh giá HĐ KD và rủi ro của NHTM Chƣơng II: Ứng dụng mô hình CAMELS trong đánh giá HĐ kinh doanh và rủi ro của NH TMCP Việt Nam Thịnh Vƣợng Chƣơng III: Giải pháp hoàn thiện HĐ KD của NH TMCP VN Thịnh Vƣợng Phần III: Kết luận và kiến nghị 5 PHẦN II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ MÔ HÌNH CAMELS TRONG ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH VÀ RỦI RO CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan về đánh giá hoạt động kinh doanh và rủi ro của ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm ngân hàng thƣơng mại Ở Mỹ, NHTM là công ty kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ TC và HĐ trong ngành công nghiệp dịch vụ TC. Theo Đạo luật NH của Pháp (1941): “NHTM là những xí nghiệp hay cơ sở mà nghề nghiệp thƣờng xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dƣới hình thức ký thác, hoặc dƣới các hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và TC”.

Theo luật Các TCTD 2010 của VN, NHTM là loại hình NH đƣợc thực hiện tất cả các HĐ NH và các HĐ kinh doanh khác theo quy định của Pháp luật. NHTM đƣợc thực hiện các HĐ theo quy định tại Chƣơng III Luật các TCTD, Luật sửa đổi bổ sung một số Điều của Luật các TCTD, các quy định hiện hành có liên quan của Chính phủ và NHNN, bao gồm việc kinh doanh, cung ứng thƣờng xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ sau: nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản và một số HĐ khác. Khái niệm đánh giá hoạt động kinh doanh và rủi ro của ngân hàng thƣơng mại Đánh giá HĐ NHTM chính là quá trình đi sâu nghiên cứu nội dung, kết cấu và mối ảnh hƣởng qua lại của các nhân tố đến KQ HĐ của NH thông qua các số liệu phản ánh của bộ phận nghiên cứu, kế toán, thống kê, … để làm cơ sở đƣa ra quyết định và biện pháp quản lý hiệu quả. 6 Đánh giá HĐ KD là việc làm tất yếu đối với từng NHTM.

Trên phạm vi vĩ mô, đánh giá HĐ của các NHTM giúp cho cơ quan lãnh đạo tiền tệ thực hiện tốt chính sách tiền tệ quốc gia, tạo điều kiện ổn định và tăng trƣởng kinh tế. Để tiến hành đánh giá tình hình HĐ và rủi ro NHTM, có thể sử dụng các phƣơng pháp và các công cụ, mô hình cho phép xử lý các thông tin (thông tin nội bộ và thông tin bên ngoài NHTM; thông tin số lƣợng và thông tin giá trị) nhằm đánh giá tình hình TC của NHTM, đánh giá rủi ro, mức độ và chất lƣợng hiệu quả HĐ của NHTM đó. Yêu cầu của đánh giá tình hình HĐ và rủi ro NHTM là đánh giá những điểm mạnh và điểm yếu về tình hình TC, qua đó đánh giá tổng quát tình hình HĐ cũng nhƣ dự báo những bất ổn trong HĐ KD của NHTM. Vai trò của việc đánh giá hoạt động kinh doanh và rủi ro của ngân hàng thƣơng mại KQ phân tích đƣa ra một bức tranh khá đầy đủ và chính xác về quy mô HĐ cũng nhƣ chất lƣợng KD của NH, đồng thời đánh giá đƣợc tốc độ phát triển và tính bền vững ổn định của các HĐ NH trong thời gian qua, thể hiện cũng nhƣ tác động đến vị thế và uy tín và chất lƣợng của NHTM trong mắt KH, các nhà đầu tƣ, các cơ quan quản lý,.

Những phân tích trên là cơ sở quan trọng để tiến hành hoạch định chiến lƣợc cho các HĐ của các NHTM nói riêng và toàn bộ hệ thống NH nói chung trong tƣơng lai. Hoạch định giúp đề ra mục tiêu, chƣơng trình HĐ của NHTM trong ngắn hạn cũng nhƣ trong dài hạn một cách có hệ thống, nhận định những vấn đề tồn tại trong và ngoài NH, cũng nhƣ những chiến lƣợc giúp NHTM tiến gần hơn với mục tiêu đề ra. Ngoài ra, đây cũng là một công cụ quan trọng giúp các nhà quản lý kinh tế vĩ mô cũng nhƣ vi mô nắm bắt đƣợc những tín hiệu cần thiết để quản lý, điều hành và đƣa ra những quyết định phù hợp với thực trạng cũng nhƣ tình hình phát triển của hệ thống TC và toàn bộ nền kinh tế. 7 Đối với các cơ quan giám sát, đánh giá tình hình HĐ và rủi ro NHTM là công cụ để các cơ quan giám sát nắm rõ thực trạng TC để có biện pháp quản lý và điều chỉnh.

Đây là một trong những cách thức để các cơ quan giám sát thực hiện giám sát từ xa đối với hệ thống NHTM. Thanh tra giám sát từ xa có thể thực hiện một khối lƣợng công việc lớn mà chỉ cần một số ít các thanh tra với chi phí cho mỗi lần thanh tra tƣơng đối thấp, thủ tục đơn giản mà vẫn có thể đảm bảo hiệu quả công việc. Mục đích của việc đánh giá hoạt động kinh doanh và rủi ro của ngân hàng thƣơng mại - Đánh giá khả năng sinh lợi và hạn chế tối thiểu các rủi ro chủ quan có thể xảy ra trong quá trình HĐ KD. - Đánh giá chính xác, đúng đắn HĐ của NH, ngoài ra còn có thể sử dụng các KQ phân tích vào việc điều chỉnh kịp thời nhằm nâng cao tính thích nghi và khẳng định sự nhạy cảm của NH đối với thị trƣờng.

- Đánh giá đƣợc hiệu quả của quá trình KD, xác định các nguyên nhân ảnh hƣởng đến chiến lƣợc KD, nhận diện đƣợc những rủi ro mà NH đang đối mặt và có cơ sở cho những quyết định kịp thời và đúng đắn. Nội dung của việc đánh giá hoạt động kinh doanh và rủi ro của ngân hàng thƣơng mại 1. Đánh giá hoạt động bên trong Nội dung đánh giá HĐ bên trong NHTM bao gồm các nội dung liên quan đến: - Hoạch định chiến lƣợc của NH: mục tiêu chiến lƣợc sau cùng của NH là làm tăng giá trị TS cho cổ đông, thể hiện ở việc không ngừng nâng cao giá cổ phiếu của NH trên thị trƣờng. Tuy nhiên trƣớc đó cần xác định đƣợc các mục tiêu ngắn hạn, sau đó lƣợng hóa những mục tiêu này bằng những chỉ tiêu định lƣợng cụ thể.

Bƣớc tiếp theo cần thực hiện đánh giá hiện trạng NH nhƣ thế nào bao gồm phân tích các 8 điểm yếu, điểm mạnh, cơ hội và nguy cơ mà NH phải đối mặt. Từ đó có thể xây dựng và phát triển các giải pháp nhằm đạt đƣợc các mục tiêu đã đề ra. - Công nghệ: Cùng với sự phát triển nhanh nhƣ vũ bão của công nghệ thông tin, công nghệ NH cũng phát triển và không ngừng thay đổi. Đầu tƣ công nghệ có thể tác động tích cực đến mục tiêu sinh lợi của NH do đó việc đánh giá công nghệ là một nội dung trong đánh giá HĐ của NH.

- Phát triển nhân lực: Hầu hết lao động sử dụng trong NH là lao động có kỹ năng và đƣợc đào tạo bài bản. Nguồn nhân lực đóng vai trò rất quan trọng cho việc đạt mục tiêu trƣớc mắt và lâu dài của NH. - Tình hình HĐ của NH: Việc đánh giá tình hình HĐ đƣợc xem xét và đánh giá chi tiết hơn qua BCTC và phân tích các tỉ số TC. Qua đó sẽ cung cấp một cái nhìn chi tiết hơn về tình hình HĐ của NH về khả năng sinh lời, tính TK, rủi ro và mức an toàn của NH.

Đánh giá hoạt động bên ngoài HĐ bên ngoài phản ánh khả năng của NH phản ứng một cách thành công trƣớc những thay đổi về phía KH, đối thủ cạnh tranh, những nhà soạn thảo luật lệ và công chúng. Khi đánh giá HĐ bên ngoài, cần chú ý xem xét các yếu tố: - Thị phần: Thị phần là tỷ trọng về TS, nguồn vốn huy động, tín dụng cung cấp và các dịch vụ NH khác mà NH chiếm đƣợc so với các NH khác hoặc so với toàn ngành nói chung. Đánh giá thị phần của NH sẽ cho thấy đƣợc các cơ hội và thách thức mà NH phải đối mặt và hoạch định chiến lƣợc phù hợp. - Tuân thủ các quy định pháp lý: Tất cả NH đều phải tuân thủ quy định pháp lý có liên quan, nếu không NHNN sẽ áp dụng một số biện pháp giám sát hoặc áp chế.

Khi bị đặt trong tình trạng giám sát đặc biệt xảy ra thì chi phí HĐ sẽ gia tăng, ảnh hƣởng đến tình hình HĐ của NH. - Niềm tin của công chúng và nhà đầu tƣ: Niềm tin của công chúng là sự thừa nhận của thị trƣờng về mặt an toàn và uy tín của NH. Điều này cực kỳ quan trọng 9 đối với HĐ của một NH, bởi lẽ một sự mất lòng tin của công chúng đƣa đến một cuộc đổ xô rút tiền thì NH cũng sẽ lâm vào tình trạng nguy khốn. Đánh giá tình hình tài chính Đây là nội dung quan trọng nhất trong đánh giá HĐ của NHTM.

Năng lực TC có thể quyết định hiệu quả trong KD. Do đó đánh giá tình hình TC sẽ giúp nhà quản lý thấy đƣợc những tồn tại trong cơ cấu TC, trong việc quản lý TS, quản lý chi phí để từ đó đƣa ra những giải pháp TC hiệu quả. Nguồn thông tin đánh giá tình hình TC dựa trên BCTC của NH bao gồm bảng cân đối kế toán, báo cáo KQ KD, báo cáo lƣu chuyển tiền tệ, thuyết minh BCTC. Đánh giá tình hình TC thƣờng đánh giá thông qua các tỷ số TC trên các khía cạnh: Tính TK, khả năng sinh lời, cơ cấu nợ… 1.

Một số mô hình đánh giá hoạt động kinh doanh và rủi ro của ngân hàng thƣơng mại Để đánh giá tình hình HĐ và rủi ro NHTM, có thể áp dụng nhiều mô hình khác nhau. Mỗi mô hình tập trung chú trọng vào một phƣơng diện nào đó để tiến hành phân tích. Dựa vào tình hình hiện tại của hệ thống NH và tiến trình phát triển của hệ thống TC cũng nhƣ yêu cầu phân tích mà lựa chọn mô hình phù hợp. Sau đây là một số mô hình phổ biến trên thế giới: Mô hình CAMELS là hệ thống xếp hạng, giám sát tình hình NH của Mỹ và đƣợc coi là chuẩn mực đối với hầu hết các tổ chức trên toàn thế giới khi đánh giá hiệu quả, rủi ro của các NH nói riêng và các TCTD nói chung.

Mô hình này chủ yếu dựa trên các yếu tố TC, thông qua thang điểm để đƣa ra KQ xếp hạng các NH, từ đó cho nhà quản lý biết “tình hình sức khỏe của các NH”.