Luận văn đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Tràng Định, Lạng Sơn

Luận văn phân tích hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn, cung cấp cái nhìn sâu sắc về phát triển bền vững.

• Tác giả: Hà Thị Bích Diệp
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Chính
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Huyện Tràng Định, Tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Những lý luận cơ bản về sử dụng đất nông nghiệp
• 2.1.1. Khái quát về đất nông nghiệp
• 2.1.2. Nguyên tắc và quan điểm về sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả
• 2.1.3. Tiêu chí đánh giá sử dụng đất bền vững
• 2.2. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới
• 2.2.2. Sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam
• 2.3. Một số công trình đã nghiên cứu về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 2.3.1. Một số công trình nghiên cứu về hiệu quả sử dụng đất trên thế giới
• 2.3.2. Một số công trình nghiên cứu tại Việt Nam
• 2.3.3. Một số kết quả nghiên cứu về đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp ở tỉnh Lạng Sơn, huyện Tràng Định
• 2.4. Đánh giá chung về tổng quan định hướng nghiên cứu
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp điều tra thu thập số liệu
• 3.4.2. Phương pháp chọn điểm và mẫu điều tra
• 3.4.3. Xử lý số liệu bằng Excel
• 3.4.4. Phương pháp phân cấp chỉ tiêu đánh giá hiệu quả
• 3.4.5. Phương pháp so sánh
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội liên quan đến sử dụng đất nông nghiệp huyện Tràng Định
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Tràng Định
• 4.2. Hiện trạng sử dụng đất huyện Tràng Định
• 4.2.1. Hiện trạng sử dụng đất theo mục đích sử dụng đất huyện Tràng Định
• 4.2.2. Hiện trạng và biến động sử dụng đất sản xuất nông nghiệp huyện Tràng Định
• 4.2.3. Các loại hình sử dụng đất hiện trạng của huyện (diện tích và phân bố)
• 4.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp huyện Tràng Định
• 4.3.1. Xác định các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 4.3.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất
• 4.3.3. Đánh giá hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất
• 4.3.4. Hiệu quả môi trường của các loại hình sử dụng đất
• 4.3.5. Đánh giá tổng hợp hiệu quả các loại hình sử dụng đất
• 4.4. Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đánh Giá Hiệu Quả Đất Nông Nghiệp Tràng Định

Đất đai là nền tảng của mọi hoạt động sản xuất, đặc biệt quan trọng trong nông nghiệp. Ở Việt Nam, một quốc gia nông nghiệp, việc sử dụng đất hiệu quả không chỉ là năng suất cây trồng mà còn là yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Mỗi vùng có đặc điểm riêng, đòi hỏi đánh giá và nghiên cứu để tìm ra hình thức sử dụng đất phù hợp, mang lại hiệu quả cao nhất. Nghiên cứu hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Tràng Định Lạng Sơn là cần thiết để phát huy tiềm năng, sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường, đồng thời thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Quỹ đất có hạn, nhu cầu sử dụng đất tăng, gây áp lực lên tài nguyên, đặc biệt là đất đai. Tràng Định là huyện miền núi phía Bắc tỉnh Lạng Sơn, có tổng diện tích tự nhiên 101.671,3 ha với 23 đơn vị hành chính.

1.1. Tầm quan trọng của đánh giá hiệu quả sử dụng đất

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất giúp xác định các loại hình sử dụng đất phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa phương. Từ đó, đưa ra các giải pháp quy hoạch, quản lý và sử dụng đất một cách bền vững, nâng cao năng suất cây trồng, tăng thu nhập cho người dân và bảo vệ môi trường. Việc đánh giá này cũng giúp các nhà quản lý đất đai có cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng đất, từ đó đưa ra các quyết định chính sách phù hợp.

1.2. Mục tiêu của nghiên cứu tại Tràng Định Lạng Sơn

Nghiên cứu tập trung vào đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn. Mục tiêu là xác định các loại hình sử dụng đất hiệu quả, đánh giá tác động kinh tế, xã hội và môi trường của chúng, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất một cách bền vững. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng phát triển nông nghiệp của huyện.

II. Thách Thức Thực Trạng Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tràng Định

Thực tế cho thấy, quỹ đất có hạn, trong khi nhu cầu sử dụng đất của con người ngày càng tăng do sự gia tăng dân số và phát triển kinh tế - xã hội đã gây áp lực lớn lên các nguồn tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là đất đai. Tràng Định là huyện vùng núi, nằm ở phía Bắc tỉnh Lạng Sơn có tổng diện tích tự nhiên là 101.671,3 ha với 23 đơn vị hành chính. Trong những năm gần đây, việc sử dụng đất nông nghiệp tại huyện còn nhiều bất cập, chưa khai thác hết tiềm năng, gây lãng phí tài nguyên và ảnh hưởng đến sinh kế của người dân. Cần có đánh giá khách quan và giải pháp phù hợp để khắc phục tình trạng này.

2.1. Áp lực từ biến động sử dụng đất và chuyển đổi cơ cấu cây trồng

Sự chuyển đổi từ đất nông nghiệp sang các mục đích sử dụng khác, như đất ở, đất công nghiệp, đang diễn ra tại Tràng Định, gây thu hẹp diện tích đất sản xuất. Đồng thời, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng chưa thực sự hiệu quả, nhiều diện tích đất trồng các loại cây có năng suất thấp, giá trị kinh tế không cao. Điều này đòi hỏi cần có quy hoạch sử dụng đất hợp lý và chính sách hỗ trợ chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp.

2.2. Vấn đề thoái hóa đất và ô nhiễm môi trường trong nông nghiệp

Thoái hóa đất do canh tác không hợp lý, sử dụng quá nhiều phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật là một vấn đề nghiêm trọng tại Tràng Định. Tình trạng này làm giảm độ phì nhiêu của đất, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng và gây ô nhiễm môi trường. Cần có các biện pháp canh tác bền vững, sử dụng phân bón hữu cơ và thuốc bảo vệ thực vật sinh học để cải thiện chất lượng đất và bảo vệ môi trường.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Tràng Định

Luận văn sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu để đánh giá hiệu quả sử dụng đất tại Tràng Định. Phương pháp điều tra thu thập số liệu được sử dụng để thu thập thông tin thứ cấp từ các phòng ban chức năng của huyện và số liệu sơ cấp từ điều tra nông hộ. Phương pháp chọn điểm và hộ điều tra được áp dụng để chọn mẫu đại diện cho các vùng khác nhau của huyện. Phương pháp xử lý số liệu bằng Excel được sử dụng để tổng hợp và phân tích dữ liệu. Phương pháp phân cấp chỉ tiêu đánh giá hiệu quả và phương pháp so sánh được sử dụng để đánh giá và so sánh hiệu quả sử dụng đất giữa các loại hình sử dụng đất khác nhau.

3.1. Thu thập và xử lý dữ liệu về sử dụng đất và kinh tế xã hội

Việc thu thập dữ liệu thứ cấp từ các nguồn chính thức như phòng Nông nghiệp, phòng Tài nguyên và Môi trường, phòng Thống kê huyện là bước quan trọng. Dữ liệu này bao gồm thông tin về diện tích các loại đất, cơ cấu cây trồng, năng suất cây trồng, tình hình kinh tế - xã hội của huyện. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phiếu điều tra nông hộ, phỏng vấn trực tiếp người dân để nắm bắt thông tin chi tiết về sử dụng đất, chi phí sản xuất, thu nhập và các vấn đề liên quan.

3.2. Phân tích hiệu quả kinh tế xã hội và môi trường của các LUT

Hiệu quả kinh tế được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu như giá trị sản xuất, giá trị gia tăng, thu nhập thuần và hiệu quả đồng vốn. Hiệu quả xã hội được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu như tạo việc làm, thu nhập bình quân đầu người và mức độ đáp ứng nhu cầu của người dân. Hiệu quả môi trường được đánh giá dựa trên lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật sử dụng, tác động đến chất lượng đất và nguồn nước.

IV. Kết Quả Đánh Giá Hiệu Quả Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Tràng Định

Kết quả nghiên cứu cho thấy, Tràng Định có 7 loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp chủ yếu với 23 kiểu sử dụng đang được áp dụng. Hiệu quả tổng hợp sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở 2 tiểu vùng cho thấy: Loại hình sử dụng đất 2 lúa – cây vụ đông cho hiệu quả tổng hợp cao nhất, Loại hình sử dụng đất nương rẫy nhờ nước trời cho hiệu quả thấp nhất. Về hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất trên địa bàn huyện có sự chênh lệch không lớn. Tuy nhiên một số LUT điển hình không những cho hiệu quả kinh tế khá cao mà còn tạo nhiều việc làm với giá trị ngày công lớn.

4.1. Phân tích hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất chính

Loại hình sử dụng đất 2 vụ lúa mùa + cây vụ đông ở tiểu vùng 1 với kiểu sử dụng đất là LX - LM - Bí xanh có GTSX/ha đạt 120,24 triệu đồng. LUT cây ăn quả ở tiểu vùng 2 với kiểu sử dụng đất là trồng chuối có GTSX/ha đạt 401,97 triệu đồng. Các loại hình này cho thấy tiềm năng lớn trong việc nâng cao thu nhập cho người dân.

4.2. Đánh giá tác động xã hội và môi trường của các LUT

Ở tiểu vùng 1, LUT chuyên màu thu hút lực lượng lao động lớn nhất, điển hình là kiểu sử dụng đất Ngô xuân - Đậu tương - Ngô đông thu hút 579 công lao động, kiểu sử dụng đất Lạc xuân- Lúa mùa - Khoai tây có giá trị ngày công cao nhất là 151,77 nghìn đồng/ ngày. Loại hình thu hút được ít lao động (162 công) là canh tác nương rẫy do tập quán canh tác và địa hình vùng núi có độ dốc cao ở tiểu vùng 2. Về hiệu quả về môi trường: Người dân đã sử dụng lượng phân bón và thuốc BVTV tương đối hợp lý, đúng quy trình kỹ thuật.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Đất Nông Nghiệp Tràng Định

Trên cơ sở hiệu quả của các loại hình sử dụng đất đã xem xét và các mục tiêu phát triển bền vững, chúng tôi đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở huyện Tràng Định: Giải pháp về kinh tế, bao gồm: Giải pháp về vốn đầu tư; Giải pháp về giống cây trồng và Giải pháp về khoa học kỹ thuật. Giải pháp về xã hội và môi trường: Giải pháp về nhân lực. Hướng sử dụng đất bền vững và duy trì chất lượng đất trên địa bàn huyện Tràng Định dựa trên cơ sở các giải pháp về thâm canh tăng vụ, giống mới và đầu tư phân bón, khuyến nông, khuyến lâm, thuỷ lợi, kỹ thuật canh tác hợp lý trên đất dốc và chính sách hỗ trợ người sản xuất (vốn, kỹ thuật) sẽ đảm bảo hiệu quả trên cả 3 phương diện: Kinh tế, xã hội và môi trường.

5.1. Giải pháp kinh tế Đầu tư vốn giống cây trồng và KHKT

Cần tăng cường đầu tư vốn cho sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là các loại hình sử dụng đất có hiệu quả kinh tế cao. Đồng thời, cần hỗ trợ người dân tiếp cận với các giống cây trồng mới, có năng suất cao, chất lượng tốt và phù hợp với điều kiện địa phương. Ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, như sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật sinh học, kỹ thuật tưới tiết kiệm nước, cũng là một giải pháp quan trọng.

5.2. Giải pháp xã hội và môi trường Phát triển nguồn nhân lực

Nâng cao trình độ dân trí và kỹ năng sản xuất cho người dân là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Cần tăng cường công tác khuyến nông, đào tạo nghề cho lao động nông thôn, giúp họ tiếp cận với các kiến thức và kỹ thuật sản xuất tiên tiến. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường, sử dụng đất bền vững.

VI. Kết Luận Định Hướng Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tràng Định

Nghiên cứu đã đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn, xác định các loại hình sử dụng đất hiệu quả và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất một cách bền vững. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng phát triển nông nghiệp của huyện, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và bảo vệ môi trường. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các ban ngành chức năng và người dân để triển khai các giải pháp đã đề xuất, đảm bảo sử dụng đất hiệu quả và bền vững.

6.1. Tóm tắt các kết quả chính và ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, loại hình sử dụng đất 2 lúa – cây vụ đông và cây ăn quả có hiệu quả kinh tế cao nhất tại Tràng Định. Tuy nhiên, cần có các giải pháp để cải thiện hiệu quả sử dụng đất nương rẫy, giảm thiểu tình trạng thoái hóa đất và ô nhiễm môi trường. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc quy hoạch, quản lý và sử dụng đất một cách hợp lý và bền vững.

6.2. Kiến nghị và hướng nghiên cứu tiếp theo về quản lý đất nông nghiệp

Kiến nghị các cấp chính quyền cần có chính sách hỗ trợ vốn, giống cây trồng và kỹ thuật cho người dân, đồng thời tăng cường công tác khuyến nông, đào tạo nghề. Cần có quy hoạch sử dụng đất chi tiết, đảm bảo sử dụng đất hợp lý và bền vững. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến sử dụng đất nông nghiệp và đề xuất các giải pháp thích ứng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Tràng Định là huyện miền núi biên giới phía Bắc thuộc tỉnh Lạng Sơn, sở hữu tổng diện tích tự nhiên 101.671,3 ha với 23 đơn vị hành chính gồm 1 thị trấn Thất Khê và 22 xã. Trong cơ cấu kinh tế địa phương năm 2015, ngành nông - lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ trọng 31,74%, đóng góp quan trọng vào tổng giá trị sản xuất toàn huyện đạt 1.987 tỷ đồng và tổng sản lượng lương thực đạt 40.700 tấn. Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế trong nông nghiệp, giữ vai trò nền tảng bảo đảm an ninh lương thực và sinh kế cho hơn 70% dân số địa phương.

Tuy nhiên, áp lực gia tăng dân số, tốc độ đô thị hóa nhanh chóng và địa hình đồi núi chia cắt mạnh (độ dốc phổ biến từ 25 đến 30 độ) đang đặt tài nguyên đất trước nguy cơ suy thoái, xói mòn và rửa trôi nghiêm trọng. Bình quân diện tích đất sản xuất nông nghiệp trên đầu người còn thấp, trong khi trình độ thâm canh chưa đồng đều khiến năng suất cây trồng chưa tương xứng với tiềm năng sinh thái sẵn có.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là đánh giá toàn diện hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của 7 loại hình sử dụng đất chính với 23 kiểu canh tác cụ thể; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp khoa học nhằm khai thác tối ưu quỹ đất nông nghiệp huyện Tràng Định. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ diện tích đất sản xuất nông nghiệp của huyện, tập trung phân tích sâu tại 2 tiểu vùng sinh thái đại diện. Chuỗi số liệu thứ cấp và sơ cấp được thu thập, xử lý đồng bộ trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2016. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, hỗ trợ chính quyền địa phương chuyển đổi cơ cấu cây trồng, hướng tới mục tiêu tăng trưởng giá trị nông sản và phát triển nông nghiệp bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết sử dụng đất bền vững theo khung đánh giá của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), tích hợp hài hòa 3 trụ cột cơ bản: bền vững về kinh tế, bền vững về xã hội và bền vững về môi trường. Khung pháp lý của đề tài bám sát nguyên tắc quản lý và sử dụng đất đai đúng quy hoạch, tiết kiệm, hiệu quả theo quy định tại Điều 6 Luật Đất đai 2013 của Việt Nam.

Hệ thống nghiên cứu vận hành dựa trên các khái niệm chuyên ngành cốt lõi bao gồm: Loại hình sử dụng đất (LUT), Kiểu sử dụng đất (Land Use Pattern), Giá trị sản xuất (GTSX), Giá trị gia tăng (GTGT), Hiệu quả đồng vốn (HQĐV) và Giá trị ngày công lao động (GTNC). Bên cạnh đó, các tiêu chí đánh giá sức tải sinh thái thông qua mức độ cân đối dinh dưỡng phân bón vô cơ và chỉ số an toàn thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) được sử dụng để xác định ngưỡng an toàn sinh thái cho từng hệ thống canh tác.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp (báo cáo thống kê, bản đồ hiện trạng sử dụng đất giai đoạn 2010 - 2015 từ Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Tràng Định) và dữ liệu sơ cấp thu thập trực tiếp tại thực địa.

Cỡ mẫu điều tra được xác định là 100 hộ nông dân sản xuất nông nghiệp điển hình. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật phân tầng kết hợp chọn điểm đại diện không gian sinh thái:

• Tiểu vùng 1 (vùng địa hình tương đối bằng phẳng, trung tâm kinh tế, chuyên canh lúa và hoa màu): Chọn 50 hộ tại thị trấn Thất Khê.
• Tiểu vùng 2 (vùng đồi núi cao, đất dốc, có thế mạnh cây ăn quả và cây lấy dầu): Chọn 50 hộ tại xã Hùng Việt.
• Cơ cấu mẫu tại mỗi xã được phân bổ khoa học theo quy mô diện tích canh tác: Hộ quy mô lớn (trên 5.000 m²), Hộ quy mô vừa (từ 2.000 đến 5.000 m²) và Hộ quy mô nhỏ (dưới 2.000 m²).

Toàn bộ dữ liệu khảo sát được tổng hợp, xử lý định lượng bằng phần mềm Microsoft Excel. Phương pháp phân cấp chỉ tiêu đa mục tiêu được áp dụng để tính toán thang điểm 1 đến 3 (Cao - H, Trung bình - M, Thấp - L) trên 8 tiêu chí kinh tế, xã hội và môi trường, tạo thành thang điểm tổng hợp tối đa 24 điểm. Phương pháp so sánh đối chứng được sử dụng để đối chiếu định mức kỹ thuật thực tế của hộ dân với quy chuẩn khuyến cáo từ Trạm Khuyến nông huyện Tràng Định.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra xác định trên địa bàn huyện Tràng Định có 7 loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp chính với 23 kiểu canh tác cụ thể. Tại Tiểu vùng 1 có 5 LUT với 15 kiểu canh tác; tại Tiểu vùng 2 có 7 LUT với 18 kiểu canh tác. Hiệu quả tổng hợp của các mô hình cho thấy sự phân hóa rõ rệt:

1. Hiệu quả kinh tế vượt trội ở mô hình thâm canh và cây ăn quả: Mô hình luân canh 2 vụ lúa kết hợp cây vụ đông (Lúa xuân - Lúa mùa - Bí xanh) tại Tiểu vùng 1 đạt giá trị sản xuất 120,24 triệu đồng/ha. Đặc biệt, kiểu sử dụng đất trồng chuối (thuộc LUT cây ăn quả) tại Tiểu vùng 2 ghi nhận GTSX cao kỷ lục, đạt 401,97 triệu đồng/ha.
2. Hiệu quả xã hội và khả năng giải quyết việc làm: LUT chuyên rau màu tại Tiểu vùng 1 tạo ra việc làm lớn nhất với 579 công lao động/ha ở công thức Ngô xuân - Đậu tương - Ngô đông. Kiểu canh tác Lạc xuân - Lúa mùa - Khoai tây đạt giá trị ngày công cao nhất toàn huyện với 151,77 nghìn đồng/công. Ngược lại, phương thức canh tác nương rẫy ở vùng núi dốc chỉ thu hút 162 công/ha.
3. Hiệu quả môi trường và sức khỏe đất đai: Tỷ lệ nông hộ tuân thủ khuyến cáo về chủng loại phân bón và thuốc BVTV đạt mức khá, chưa phát hiện tình trạng ô nhiễm hóa chất trên diện rộng.
4. Hạn chế của canh tác nương rẫy: LUT canh tác nương rẫy nhờ nước trời tại Tiểu vùng 2 đạt điểm tổng hợp thấp nhất toàn diện (dưới 12 điểm, xếp loại Thấp), cho năng suất bấp bênh và tiềm ẩn nguy cơ thoái hóa đất nghiêm trọng.

                    SO SÁNH GIÁ TRỊ SẢN XUẤT (GTSX) VÀ CÔNG LAO ĐỘNG

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch về hiệu quả giữa các loại hình sử dụng đất bắt nguồn từ việc phân bổ tài nguyên đất và điều kiện tự nhiên. Tràng Định sở hữu 54.292,47 ha đất đỏ vàng trên đá sét (chiếm 53,40% diện tích) và 28.467,96 ha đất đỏ vàng trên đá macma axit (chiếm 28,00% diện tích). Các vùng đất phù sa thung lũng (chiếm 1,20% với 1.220,06 ha) khi được đầu tư thủy lợi chủ động và thâm canh cây vụ đông có giá trị kinh tế cao hơn gấp 3 đến 4 lần so với đất nương rẫy quảng canh.

So sánh với các nghiên cứu canh tác đất dốc tại tỉnh Yên Bái và các huyện lân cận như Hữu Lũng, Chi Lăng, kết quả nghiên cứu tại Tràng Định tái khẳng định quy luật: chuyển đổi từ phương thức độc canh nương rẫy sang mô hình nông lâm kết hợp hoặc luân canh cây màu vụ đông là con đường tất yếu để gia tăng giá trị ngày công và bảo vệ đất dốc.

Dữ liệu của luận văn có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh GTSX và GTNC giữa các LUT, kết hợp biểu đồ radar thể hiện mức độ cân bằng 3 chiều (Kinh tế - Xã hội - Môi trường) nhằm phục vụ công tác quy hoạch trực quan cho nhà quản lý.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tràng Định, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng và mở rộng diện tích thâm canh vụ đông: Mở rộng diện tích kiểu canh tác Lúa xuân - Lúa mùa - Cây vụ đông (Bí xanh, Khoai tây) và phát triển các vùng chuyên canh cây ăn quả đặc sản (chuối, hồng không hạt) thêm khoảng 15% đến 20% tại các địa bàn có nguồn nước tưới thuận lợi.
   • Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân huyện Tràng Định, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện.
   • Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2016 - 2020.
2. Hiện đại hóa hệ thống hạ tầng thủy lợi và giao thông nội đồng: Nâng cấp công năng tích trữ và dẫn nước của 19 hồ, đập trên địa bàn huyện, phấn đấu nâng tỷ lệ diện tích đất sản xuất nông nghiệp được tưới tiêu chủ động từ mức 60% lên trên 85%.
   • Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện phối hợp cùng UBND các xã.
   • Thời gian thực hiện: Hoàn thành trước năm 2020.
3. Chuyển giao khoa học kỹ thuật canh tác bền vững trên đất dốc: Tổ chức định kỳ 30 đến 40 lớp tập huấn mỗi năm cho nông dân về kỹ thuật tạo tiểu bậc thang, trồng băng cây che phủ chống xói mòn, giảm thiểu rửa trôi đất dốc đến 80% và áp dụng quy trình bón phân cân đối kết hợp biện pháp phòng trừ dịch hại tổng hợp (IPM).
   • Chủ thể thực hiện: Trạm Khuyến nông và Trạm Trồng trọt - Bảo vệ thực vật huyện Tràng Định.
   • Mục tiêu: 100% hộ dân vùng đồi núi nắm vững kỹ thuật canh tác bền vững.
4. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ vốn vay và xây dựng chuỗi liên kết thương phẩm: Tạo điều kiện cho trên 75% số hộ sản xuất nông nghiệp tiếp cận các gói tín dụng ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách Xã hội; xây dựng mô hình hợp tác xã liên kết bao tiêu nông sản chủ lực (thạch đen, chuối, bí xanh).
   • Chủ thể thực hiện: Hội Nông dân huyện phối hợp với các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp chế biến nông sản.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao và là nguồn tài liệu hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý quy hoạch và tài nguyên môi trường: Cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng và bản đồ phân bố 23 kiểu sử dụng đất để xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp huyện, cấp xã giai đoạn 5 năm và 10 năm.
• Kỹ sư nông nghiệp và cán bộ khuyến nông cơ sở: Tham khảo định mức kinh tế kỹ thuật, chi phí đầu tư và năng suất của từng kiểu luân canh cây trồng nhằm xây dựng các mô hình trình diễn chuyển giao kỹ thuật cho bà con nông dân.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý đất đai: Sử dụng phương pháp luận kết hợp chuẩn đánh giá FAO với công cụ Excel và ma trận đa tiêu chí làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu về quản trị tài nguyên đất vùng núi.
• Hợp tác xã nông nghiệp và chủ trang trại: Nắm bắt dữ liệu về hiệu quả đồng vốn, giá trị sản xuất và nhu cầu công lao động của từng loại cây trồng để xây dựng phương án sản xuất kinh doanh tối ưu lợi nhuận.

Câu hỏi thường gặp

Loại hình sử dụng đất nào mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất tại Tràng Định?

Kiểu sử dụng đất trồng chuối (thuộc loại hình cây ăn quả) tại Tiểu vùng 2 cho giá trị sản xuất cao nhất với 401,97 triệu đồng/ha. Ở phân khúc cây hàng năm, mô hình luân canh Lúa xuân - Lúa mùa - Bí xanh tại Tiểu vùng 1 đạt hiệu quả kinh tế cao nhất với giá trị sản xuất 120,24 triệu đồng/ha.

Tại sao mô hình canh tác nương rẫy nhờ nước trời lại có hiệu quả tổng hợp thấp nhất?

Canh tác nương rẫy có điểm tổng hợp dưới 12 điểm do phụ thuộc hoàn toàn vào nước trời, năng suất thấp (GTSX chỉ đạt khoảng 32,10 triệu đồng/ha), thu hút ít lao động (162 công/ha) và gây nguy cơ xói mòn, suy thoái tầng đất mặt nghiêm trọng trên địa hình đồi núi dốc.

Luận văn đã sử dụng phương pháp chọn mẫu khảo sát nào để đảm bảo tính đại diện?

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn điểm đại diện: chọn 100 hộ nông dân phân bổ đều tại 2 tiểu vùng sinh thái (50 hộ tại thị trấn Thất Khê đại diện vùng bằng phẳng và 50 hộ tại xã Hùng Việt đại diện vùng đồi núi), đồng thời phân nhóm hộ theo 3 quy mô diện tích canh tác lớn, vừa và nhỏ.

Hiệu quả môi trường trong sử dụng đất tại huyện được đánh giá qua những chỉ số nào?

Hiệu quả môi trường được định lượng thông qua việc so sánh mức độ sử dụng phân bón vô cơ và khối lượng thuốc bảo vệ thực vật thực tế của nông hộ với quy chuẩn kỹ thuật khuyến cáo từ cơ quan chuyên môn của huyện Tràng Định, chia theo 3 cấp độ: Cao (đúng khuyến cáo), Trung bình (thấp hơn khuyến cáo) và Thấp (dùng vượt mức).

Luận văn đưa ra giải pháp nào để phát triển nông nghiệp bền vững trên đất dốc?

Luận văn đề xuất áp dụng đồng bộ các giải pháp công trình và sinh học: làm tiểu bậc thang, trồng xen băng cây che phủ giữ ẩm, thâm canh giống mới, bón phân hữu cơ cân đối và tận dụng nguồn nước từ 19 hồ chứa nhằm giảm 80% rửa trôi đất và tăng năng suất cây trồng từ 25% đến 50%.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng và hiệu quả của 7 loại hình sử dụng đất với 23 kiểu canh tác cụ thể trên phạm vi 101.671,3 ha đất tự nhiên của huyện Tràng Định.
• Xác lập cơ sở định lượng chứng minh mô hình 2 vụ lúa kết hợp cây vụ đông và vùng chuyên canh cây ăn quả mang lại giá trị kinh tế vượt trội (GTSX đạt 120,24 - 401,97 triệu đồng/ha).
• Chỉ rõ những tác động tiêu cực của tập quán canh tác nương rẫy quảng canh trên đất dốc, đồng thời đề xuất giải pháp kỹ thuật canh tác bậc thang bền vững.
• Xây dựng thành công bộ chỉ tiêu đánh giá đa mục tiêu (kinh tế, xã hội, môi trường) thích ứng hoàn hảo với điều kiện thực tế vùng núi phía Bắc.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về quy hoạch, hạ tầng thủy lợi, chuyển giao kỹ thuật và liên kết thị trường cho giai đoạn 2016 - 2020.

Công trình là tài liệu khoa học quan trọng phục vụ đắc lực cho công tác tái cơ cấu ngành nông nghiệp tại Lạng Sơn. Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác chi tiết số liệu của luận văn để áp dụng vào thực tiễn quy hoạch đất đai địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM HÀ THỊ BÍCH DIỆP ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN TRÀNG ĐỊNH, TỈNH LẠNG SƠN Chuyên ngành: Quản lý đất đai Mã số: 60.03 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Trần Văn Chính NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Hà Thị Bích Diệp i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS.TS Trần Văn Chính đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Trắc địa - Bản đồ, Khoa quản lý đất đai - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn Ủy ban nhân dân huyện Tràng Định, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Tràng Định, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Tràng Định, Trạm khuyến nông huyện Tràng Định, Ủy ban nhân dân và cán bộ địa chính của 02 xã, thị trấn điều tra đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và cung cấp đầy đủ các thông tin, số liệu, tư liệu bản đồ trong quá trình nghiên cứu luận văn, đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Hà Thị Bích Diệp ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt.v Danh mục bảng. vi Danh mục hình.

viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Những lý luận cơ bản về sử dụng đất nông nghiệp.

Khái quát về đất nông nghiệp. Nguyên tắc và quan điểm về sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả. Tiêu chí đánh giá sử dụng đất bền vững. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam.

Sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới. Sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam. Một số công trình đã nghiên cứu về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp. Một số công trình nghiên cứu về hiệu quả sử dụng đất trên thế giới.

Một số công trình nghiên cứu tại Việt Nam. Một số kết quả nghiên cứu về đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp ở tỉnh lạng sơn, huyện tràng định. Đánh giá chung về tổng quan định hướng nghiên cứu. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội liên quan đến sử dụng đất nông nghiệp huyện Tràng Định.

Hiện trạng sử dụng đất huyện Tràng Định. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp huyện Tràng Định. Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp điều tra thu thập số liệu. Phương pháp chọn điểm và mẫu điều tra. Xử lý số liệu bằng Excel. Phương pháp phân cấp chỉ tiêu đánh giá hiệu quả.

Phương pháp so sánh. Kết quả và thảo luận. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội liên quan đến sử dụng đất nông nghiệp huyện Tràng Định. Điều kiện tự nhiên.

Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Tràng Định. Hiện trạng sử dụng đất huyện Tràng Định. Hiện trạng sử dụng đất theo mục đích sử dụng đất huyện Tràng Định.

Hiện trạng và biến động sử dụng đất sản xuất nông nghiệp huyện Tràng Định. Các loại hình sử dụng đất hiện trạng của huyện (diện tích và phân bố). Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp huyện Tràng Định. Xác định các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp.

Đánh giá hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất. Đánh giá hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất. Hiệu quả môi trường của các loại hình sử dụng đất. Đánh giá tổng hợp hiệu quả các loại hình sử dụng đất.

Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. Đề xuất định hướng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở Tràng Định. Kết luận và kiến nghị .88 Tài liệu tham khảo .93 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt CLĐ Công lao động CNHN Công nghiệp hàng năm CNLN Công nghiệp lâu năm CPTG Chi phí trung gian GTGT Giá trị gia tăng GTNC Giá trị ngày công GTSX Giá trị sản xuất HQĐV Hiệu quả đồng vốn KC Khuyến cáo LM Lúa mùa LUT Loại hình sử dụng đất LX Lúa xuân NXB Nhà xuất bản TBVTV Thuốc bảo vệ thực vật TCP Tổng chi phí TNT Thu Nhập thuần TN & MT Tài nguyên và Môi trường UBND Ủy ban nhân dân FAO Tổ chức nông nghiệp và lương thực thế giới v DANH MỤC BẢNG Bảng 3.

Phân cấp hiệu quả kinh tế sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. Phân cấp hiệu quả xã hội sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. Bảng tổng hợp đánh giá hiệu quả sử dụng đất của các LUT. Bảng thống kê nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm huyện Tràng Định năm 2015.

Diện tích, cơ cấu của các loại đất trên địa bàn huyện Tràng Định. Diện tích và đặc điểm các loại rừng huyện Tràng Định. Một số chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội huyện Tràng Định. Tình tình dân số, lao động, thu nhập huyện Tràng Định giai đoạn 2010 - 2015.

Hiện trạng sử dụng đất huyện Tràng Định năm 2015. Biến động sử dụng đất sản xuất nông nông nghiệp huyện Tràng Định giai đoạn 2010 - 2015. Các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp chính của huyện Tràng Định. Các loại hình sử dụng và kiểu sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tiểu vùng 1.

Các loại hình sử dụng và kiểu sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tiểu vùng 2. Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp vùng 1. Đánh giá xếp loại hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất tiểu vùng 1. Hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất tiểu vùng 2.

Đánh giá xếp loại hiệu quả kinh tế của các loại hình sử dụng đất tiểu vùng 2. Hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất tiểu vùng 1. Hiệu quả xã hội của các loại hình sử dụng đất tiểu vùng 2. Mức sử dụng phân bón cho từng loại cây trồng ở tiểu vùng 1.

Mức sử dụng phân bón cho từng loại loại hình sử dụng đất ở tiểu vùng 1. Mức sử dụng thuốc BVTV cho từng loại cây trồng ở tiểu vùng 1. Mức sử dụng thuốc BVTV cho từng loại loại hình sử dụng đất ở tiểu vùng 1. Bảng tổng hợp hiệu quả môi trường qua lượng phân bón và thuốc BVTV tiểu vùng 1.

Mức sử dụng phân bón cho từng loại cây trồng ở tiểu vùng 2. Mức sử dụng phân bón cho từng loại loại hình sử dụng đất ở tiểu vùng 2. Mức sử dụng thuốc BVTV cho từng loại cây trồng ở tiểu vùng 2. Mức sử dụng thuốc BVTV cho từng loại loại hình sử dụng đất ở tiểu vùng 2.

Bảng tổng hợp hiệu quả môi trường qua lượng phân bón và thuốc BVTV tiểu vùng 2. Bảng tổng hợp đánh giá các hiệu quả của các loại hình sử dụng đất tiểu vùng 1. Bảng tổng hợp đánh giá các hiệu quả của các loại hình sử dụng đất tiểu vùng 2 .78 vii DANH MỤC HÌNH Hình 4. Vị trí địa lý huyện Tràng Định.

Cơ cấu sử dụng đất đai huyện Tràng Định năm 2015. Cảnh quan LUT chuyên lúa. Cảnh quan LUT 1 Lúa – 2 màu. Cảnh quan LUT chuyên màu.

Cảnh quan LUT Đất nương rẫy tưới nhờ nước trời .50 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Hà Thị Bích Diệp Tên luận văn: “Đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn” Ngành: Quản lý đất đai Mã số: 60 85 01 03 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu của đề tài - Đánh giá hiệu quả các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn; - Đề xuất các các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện Tràng Định. Phương pháp nghiên cứu của đề tài Luận văn đã sử dụng các phương pháp: - Phương pháp điều tra thu thập số liệu: + Điều tra, thu thập thông tin, số liệu thứ cấp: Gồm những thông tin, số liệu,bản đồ về tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện tại các phòng Nông nghiệp và PTNT, phòng Tài nguyên và môi trường, phòng Thống kê huyện. + Điều tra số liệu sơ cấp: Điều tra nông hộ bằng phiếu điều tra, với những nội dung cơ bản. - Phương pháp chọn điểm và hộ điều tra: + Chọn điểm điều tra: Dựa trên cơ sở về đặc điểm tự nhiên (địa hình, độ dốc, hệ thống thuỷ văn, nguồn gốc phát sinh đất, cây trồng,.) lãnh thổ huyện được chia thành 2 vùng: Đồi núi cao, tương đối bằng phẳng.