CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lịch sử nghiên cứu khuyến nông trên thế giới Bắt đầu vào thời kỳ phục hưng (thế kỷ 14) khi khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển với tốc độ cao thì việc phổ biến ứng dụng tiến bộ kỹ thuật nói chung, tiến bộ kỹ thuật nông nghiệp nói riêng vào sản xuất ngày càng quan tâm. Khởi đầu là Rabelaiz đã làm công tác thống kê hiệu quả công tác của những học sinh, sinh viên mới tốt nghiệp ra trường từ những cơ sở đạo tạo có thực hành và không có thực hành. Từ kết quả điều tra ông đã kết luận học sinh, sinh viên đào tạo ở những trường coi trọng thực tế thực hành khi ra công tác (đặc biệt những năm đầu) có hiệu quả cao hơn những học sinh, sinh viên tốt nghiệp ở những trường không coi trọng thực tế thực hành.
Từ đó ông đề ra phương pháp đào tạo là: Học phải đi đôi với thực hành và đó cũng chính là phương châm giáo dục của cha ông ta cho những thế hệ trẻ “Học phải kết hợp với hành” [1]. Tiếp theo đó nhiều tác giả đã có nhiều công trình liên quan đến khuyến nông như: Hartlib (1661) đã viết cuốn “Tiểu luận về những tiến bộ học tập nông nghiệp” đề cập rất sâu về học với hành trong nông nghiệp [1]. Philip Emanuel (1806) đã xây dựng hai trường nông nghiệp thực hành ở Hofuyl. Nội dung và phương pháp đào tạo cán bộ nông nghiệp ở đây đã có ảnh hưởng rất lớn đến phương pháp đào tạo của các trường nông nghiệp châu Âu và Bắc Mỹ sau này [1].
n 2 Năm 1886 ở Anh sử dụng khá phổ biến từ “Extention”- có nghĩa là “triển khai - mở rộng”. Trong công tác nông nghiệp khi ghép với từ “Agriculture” thành từ ghép “Agricultural extention” có nghĩa là tăng cường triển khai, mở rộng phát triển nông nghiệp. Ở các trường đại học Cambridge, Oxford …cũng như trong các lĩnh vực sản xuất nông nghiệp - nông thôn ở Anh sử dụng khá phổ biến từ“Agricultural extention” [4]. Thời gian không lâu tất cả các quốc gia trên mọi châu lục đều sử dụng thống nhất từ Agricultural extention cho công tác phát triển nông nghiệp và phát triển nông thôn - Chữ Hán gọi là “khuyến nông”.
Phân tích ý nghĩa từ Agricultural extention thể hiện bản chất mục tiêu cơ bản của khuyến nông là mọi hoạt động nhằm: Phát triển nông nghiệp sao cho diện tích cây trồng tăng, chủng loại cây trồng, vật nuôi phong phú, săng suất, sản lượng cây trồng vật nuôi cao và chất lượng nông sản phẩm tốt… và Phát triển nông thôn ngày càng văn minh, hiện đại, mối quan hệ giữa mọi người dân trong cộng đồng ngày càng tốt đẹp [1]. Khuyến mại nông nghiệp chỉ quan tâm chủ yếu đến lợi nhuận cho những cá nhân hay nhóm doanh nhân nào đó mà không hoặc rất ít quan tâm đến hiệu quả sản xuất của người nông dân. Ví dụ một đại lý kinh doanh vật tư nông nghiệp họ chỉ quan tâm đến làm thế nào để mua rẻ, bán đắt; làm thế nào bán được nhiều phân bón, bán được nhiều giống cây trồng vật nuôi để có lợi nhuận cao. Trong khi đó, họ không quan tâm đến hướng dẫn và theo dõi kết quả nông dân sử dụng những vật tư đó.
Thậm chí những vật tư phân bón đã mất chất lượng, giống bị lẫn, giống không đúng chủng loại vẫn nói hay, tuyên truyền tốt, khuyến mại tốt để bán được nhiều, thu lời lớn. Điều này trái ngược hẳn với bản chất và mục đích của khuyến nông. Trong khi đó, khuyến nông là khuyến khích, tạo mọi thuận lợi làm cho nông nghiệp phát triển, nông thôn phát triển. Quá trình phát triển khuyến nông Con người chúng ta đã biết cách hoạt động khuyến nông từ nhiều ngàn năm nay ngay sau khi con người biết đến sản xuất nông nghiệp trồng trọt, chăn nuôi … Để đạt được mục tiêu này mục tiêu khác, bằng cách này, cách khác, con người đã hành động sao cho nông nghiệp ngày càng phát triển để thỏa mãn nhu cầu của cuộc sống của con người, đó là thực tế ai cũng thừa nhận.
Để góp phần đắc lực cho nông nghiệp phát triển, một số nước đã sớm nhận thấy cần có hệ thống tổ chức khuyến nông. Mầm mống để hình thành nên các tổ chức khuyến nông nhà nước của các quốc gia từ một hoặc từ một số các tổ chức như: - Các Hội, Hiệp hội của nông dânVí dụ như Hội những người cả tiến kiến thức nông nghiệp ở Scotlan ra đời năm 1757, Hội nông nghiệp ở Đức ra đời năm 1764, và Hội nông dân ở Mỹ ra đời năm 1853. - Các tổ chức khác ở nông – thôn như hợp tác xã (HTX) sản xuất, Hội tín dụng của nông dân, Câu lạc bộ sản xuất, và Hội nông dân những người cùng sở thích. do nông dân tự lập ra.
- Các tổ chức nông nghiệp của Chính phủ như HTX sản xuất nông nghiệp, Hội nông dân, Hội làm vườn. do nhà nước tổ chức. - Các cơ sở đào tạo của các trường, của các cơ quan nghiên cứu như các học viện, các trung tâm nghiên cứu, trạm trại nghiên cứu …[4]. Mặc dù chưa có hệ thống khuyến nông quốc gia nhưng con người đã biết hoạt động khuyến nông nhiều nghìn năm nay dưới hình thức này hình thức khác, bằng cách này cách khác để đạt được mục tiêu họ mong muốn.
Để tăng cường phát triển nông nghiệp, nông thôn ngày càng đổi mới, chính phủ các nước đã thành lập các hệ thống khuyến nông quốc gia. Hệ thống khuyến nông của các quốc gia bắt đầu được hình thành từ n 4 mấy trăm năm nay. Theo thống kê của Tazima, một chuyên gia khuyến nông Nhật Bản vào cuối thế kỷ 20 cho thấy hệ thống khuyến nông quốc gia được phát triển mạnh [9]. Ở thế kỷ 17 - 19 trên thế giới chỉ có 8 nước thành lập hệ thống khuyên nông quốc gia, song đến năm 1992 có 199 nước có hệ thông khuyến nông quốc gia.
Năm 1993, Việt Nam có hệ thống khuyến nông quốc gia và là quốc gia thứ 200 trên thế giới có hệ thống tổ chức khuyến nông. Theo ước tính hiện nay, trên thế giới có khoảng 600.000 cán bộ khuyến nông trong biên chế. Trong đó có: 7,7% cán bộ khuyến nông hành chính, 14,1% cán bộ khuyến nông chuyên đề, 78,2% cán bộ khuyến cơ sở [1]. Tuy nhiên, số cán bộ khuyến nông ngoài biên chế lớn hơn nhiều lần so với số cán bộ khuyến nông trong biên chế.
Lịch sử phát triển khuyến nông ở một số nước Ở đây không đề cập tới tổ chức và nội dung hoạt động của hệ thống khuyến nông các nước. Tổ chức và nội dung hoạt động của hệ thống khuyến nông các nước thường xuyên có sự thay đổi cho phù hợp với tình hình hiện tại. Trong phạm vi của đề tài nghiên cứu ở nội dung này chỉ giới thiệu đôi nét nổi bật về hoạt động khuyến nông và kết quả sản xuất nông nghiệp trên thế giới, trong đó có vai trò khuyến nông của một số nước nổi bật [1]. Một trong những điều kiện hoạt động khuyến nông là cần có nguồn kinh phí tài trợ giúp đỡ nông dân.
Mỹ là một trong những nước hoạt động khuyến nông của Nhà nước khá sớm. Năm 1843, ở NewYork nhà nước cấp nguồn kinh phí khá lớn cho phép Ủy ban nhà nước (UBNN) bang thuê tuyển những nhà khoa học nông nghiệp có năng lực thực hành tốt làm giảng viên khuyến nông xuống các thôn xã đào tạo những kiến thức về khoa học và thực hành nông nghiệp cho nông dân [3]. • Ở Mỹ: - Năm 1853, Edward Hitchcoch là chủ tịch trường đại học n 5 Amherst và là thành viên của UBNN bang Massachuisetts đã có nhiều công lao đào tạo khuyến nông cho nông dân và học sinh, sinh viên. Ông cũng là người sáng lập ra Hội nông dân và Học viện nông dân [3].
Từ cuối những năm 80 của thế kỷ trước Nhà nước đã quan tâm đến công tác đào tạo khuyến nông trong trường đại học. Năm 1891 bang NewYork đã hỗ trợ 10.000 USD cho công tác đào tạo khuyến nông đại học. Những năm sau đó nhiều nhiều trường đại học như Đại học Chicago, Đại học Wicosin …cũng đưa khuyến nông vào chương trình đào tạo. Bộ thương mại cũng như ngân hàng và nhiều công ty công, nông, thương nghiệp tài trợ cho các hoạt động khuyến nông.
Đến năm 1907, ở Mỹ đã có 42 trường đại học trong tổng số 39 bang có đào tạo khuyến nông. Năm 1910, có 35 trường đại học có bộ môn khuyến nông [3]. Năm 1914, Mỹ ban hành đạo luật khuyến nông và thành lập Hệ thống khuyến nông quốc gia. Giai đoạn này đã có 8.861 Hội nông dân, với khoảng 3.
Mỹ là quốc gia có 6% dân sống bằng nghề nông nghiệp nhưng nền nông nghiệp Mỹ được xếp vào nhóm những nước nông nghiệp phát triển. Nhiều sản phẩm nông nghiệp của Mỹ chiếm lĩnh thị trường thế giới như ngô, đậu tương …Như sản lượng đậu tương năm 1995 đạt 55 triệu tấn, đến năm 2001 đạt 70 triệu tấn, tăng 15 triệu tấn so với năm 1995. Xuất khẩu đậu tượng lớn nhất thế giới chiếm 16,9 triệu tấn/năm, đạt khoảng 54% lượng đậu tương xuất khẩu của thế giới. S ả n x u ấ t Ngô đạt 335 triệu tấn trên năm vào những năm 2000 - 2001.
Xuất khẩu ngô khoảng 70 triệu tấn/năm chiếm 69% so với thế giới) [5]. • Ở Ấn Độ: Hệ thống khuyến nông Ấn Độ được thành lập tương đối sớm vào năm 1960. Vào thời điểm này tình hình sản xuất nông nghiệp nói chung, lương thực nói riêng của Ấn Độ đang là vấn đề rất bức xúc. Ấn Độ là quốc gia đông dân thứ 2 trên thế giới, sau Trung quốc với nền nông nghiệp nghèo n 6 nàn, lạc hậu, lương thực thiếu thốn, dân thiếu ăn và thường xuyên có những người dân chết do đói ăn.
Trước thực trạng này Chính phủ Ấn Độ có chủ trương quyết tâm giải quyết vấn đề lương thực. Sự ra đời của hệ thống khuyến nông Ấn Độ lúc này là cần thiết và tất yếu [4]. Sự thành công của nông nghiệp Ấn Độ những năm sau đó có vai trò đóng góp đáng kể của khuyến nông. Đã nói đến nông nghiệp Ấn Độ phải nói tới thành tựu 3 cuộc cách mạng: - Cách mạng xanh: Đây là cuộc cách mạng tiêu biểu nhất khi nói đến nông nghiệp Ấn Độ phải nói đến cuộc cách mạng xanh.