Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả kinh tế xã hội và môi trường của các mô hình sản xuất rau hữu cơ tại một số địa phương huyện lương sơn tỉnh hòa bình

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của mô hình sản xuất rau hữu cơ tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình.

• Tác giả: Nguyễn Thị Tú
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Văn Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Tài Nguyên Và Môi Trường Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế, Xã Hội Và Môi Trường Của Mô Hình Sản Xuất Rau Hữu Cơ Tại Huyện Lương Sơn, Tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Nội dung nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái niệm về nông nghiệp hữu cơ
• 2.2. Sự khác nhau giữa phương thức sản xuất rau hữu cơ và rau an toàn
• 2.3. Những nguyên tắc cơ bản để sản xuất nông nghiệp hữu cơ
• 2.4. Tiêu chuẩn và Hệ thống công nhận sản phẩm hữu cơ
• 2.4.1. Hệ thống công nhận sản phẩm hữu cơ
• 3. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 3.3.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 3.3.3. Phương pháp khảo sát
• 3.3.4. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 3.3.5. Phương pháp tính hiệu quả kinh tế
• 4. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng sản xuất của các mô hình rau hữu cơ tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình
• 4.2. Quy hoạch vùng sản xuất hữu cơ
• 4.3. Các điều kiện phục vụ cho sản xuất rau hữu cơ
• 4.4. Đặc điểm đất, nước ở vùng sản xuất rau hữu cơ của huyện Lương Sơn
• 4.5. Đặc điểm cơ bản của các hộ nông dân sản xuất rau hữu cơ
• 4.6. Đánh giá những lợi thế và hạn chế của địa phương
• 4.7. Tình hình sản xuất rau hữu cơ tại địa phương
• 4.7.1. Về diện tích
• 4.7.2. Về sản lượng
• 4.7.3. Chủng loại và thời vụ sản xuất
• 4.7.4. Chi phí sản xuất rau hữu cơ
• 4.7.5. Về tình hình tiêu thụ
• 4.7.6. Hệ thống phân phối
• 4.7.7. Giá tiêu thụ rau hữu cơ
• 4.7.8. Sản lượng tiêu thụ
• 4.7.9. Các kênh tiêu thụ sản phẩm rau hữu cơ
• 4.8. Đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của mô hình trồng rau hữu cơ tại địa phương
• 4.8.1. Hiệu quả kinh tế
• 4.8.2. Hiệu quả xã hội của các mô hình
• 4.8.3. Hiệu quả môi trường
• 4.9. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất rau hữu cơ tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình
• 4.10. Những tồn tại trong phát triển sản xuất rau hữu cơ tại địa phương
• 4.11. Đề xuất các giải pháp cho việc sản xuất nông nghiệp hữu cơ tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình
• 4.11.1. Hoàn thiện cơ chế, chính sách cho phát triển nông nghiệp hữu cơ
• 4.11.2. Lập quy hoạch và tổ chức quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp hữu cơ
• 4.11.3. Tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng sản xuất rau hữu cơ
• 4.11.4. Tăng cường công tác khuyến nông và hỗ trợ kỹ thuật
• 4.11.5. Hoàn thiện các loại hình tổ chức sản xuất nông nghiệp hữu cơ
• 4.11.6. Thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm hữu cơ
• 4.11.7. Đẩy mạnh quản lý, giám sát chất lượng sản xuất nông nghiệp hữu cơ
• 5. CHƯƠNG IV: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá hiệu quả kinh tế

Mô hình sản xuất rau hữu cơ tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình đã cho thấy hiệu quả kinh tế rõ rệt. Theo nghiên cứu, sản xuất rau hữu cơ không chỉ giúp tăng thu nhập cho nông dân mà còn tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm. Việc áp dụng các phương pháp canh tác hữu cơ đã giảm thiểu chi phí đầu vào, từ đó nâng cao lợi nhuận. Một số hộ nông dân cho biết, lợi nhuận từ rau hữu cơ cao hơn từ 20-30% so với rau sản xuất thông thường. Điều này cho thấy rằng kinh tế nông nghiệp tại địa phương có thể phát triển bền vững thông qua việc chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ. Hơn nữa, việc tiêu thụ rau hữu cơ cũng ngày càng tăng, nhờ vào nhu cầu ngày càng cao của thị trường về thực phẩm an toàn. "Sản phẩm rau hữu cơ không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng," một nông dân cho biết.

1.1. Chi phí sản xuất và lợi nhuận

Chi phí sản xuất rau hữu cơ tại huyện Lương Sơn được đánh giá là hợp lý. Nông dân không phải chi tiêu nhiều cho phân bón hóa học hay thuốc bảo vệ thực vật, điều này giúp giảm thiểu chi phí. Theo số liệu thu thập, chi phí sản xuất rau hữu cơ chỉ bằng 70% so với rau thông thường. Lợi nhuận từ rau hữu cơ không chỉ đến từ giá bán cao mà còn từ việc tiết kiệm chi phí sản xuất. "Chúng tôi cảm thấy yên tâm hơn khi sản xuất rau hữu cơ, không chỉ vì lợi nhuận mà còn vì sức khỏe của gia đình và cộng đồng," một hộ nông dân chia sẻ.

II. Đánh giá hiệu quả xã hội

Mô hình sản xuất rau hữu cơ tại huyện Lương Sơn đã tạo ra nhiều hiệu quả xã hội tích cực. Việc chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn tạo ra nhiều việc làm cho lao động địa phương. Theo thống kê, số lượng lao động tham gia vào các mô hình sản xuất rau hữu cơ tăng lên đáng kể, góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp tại địa phương. "Chúng tôi không chỉ sản xuất rau mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho nhiều người trong cộng đồng," một nông dân cho biết. Hơn nữa, việc sản xuất rau hữu cơ cũng đã nâng cao nhận thức của người dân về thực phẩm an toàn và bảo vệ môi trường. Nhiều hộ gia đình đã tham gia vào các hoạt động tuyên truyền và giáo dục cộng đồng về lợi ích của rau hữu cơ.

2.1. Tác động đến cộng đồng

Sự phát triển của mô hình sản xuất rau hữu cơ đã tạo ra một cộng đồng gắn kết hơn. Người dân trong huyện Lương Sơn đã hình thành các nhóm hợp tác xã để hỗ trợ nhau trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn tạo ra một mạng lưới hỗ trợ lẫn nhau. "Chúng tôi cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ nhau trong việc tiêu thụ sản phẩm, điều này rất quan trọng trong việc phát triển bền vững," một thành viên hợp tác xã cho biết.

III. Đánh giá hiệu quả môi trường

Mô hình sản xuất rau hữu cơ tại huyện Lương Sơn đã góp phần bảo vệ môi trường một cách hiệu quả. Việc giảm thiểu sử dụng hóa chất trong sản xuất đã giúp cải thiện chất lượng đất và nước. Theo nghiên cứu, hàm lượng kim loại nặng trong đất đã giảm đáng kể sau khi chuyển sang sản xuất hữu cơ. "Chúng tôi nhận thấy đất đai trở nên màu mỡ hơn, cây trồng phát triển tốt hơn," một nông dân chia sẻ. Hơn nữa, việc sản xuất rau hữu cơ cũng đã giúp bảo tồn đa dạng sinh học trong khu vực, tạo ra một môi trường sống lành mạnh cho các sinh vật.

3.1. Bảo vệ nguồn nước

Việc áp dụng các biện pháp canh tác hữu cơ đã giúp bảo vệ nguồn nước tại huyện Lương Sơn. Nông dân đã thực hiện các biện pháp như trồng cây che phủ và sử dụng phân hữu cơ để giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước. "Chúng tôi rất chú trọng đến việc bảo vệ nguồn nước, vì đó là nguồn sống của chúng tôi," một nông dân cho biết. Điều này không chỉ giúp cải thiện chất lượng nước mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nông nghiệp hữu cơ (NNHC) đang trở thành xu hướng phát triển bền vững trên toàn cầu, với diện tích đất canh tác hữu cơ toàn cầu đạt khoảng 50,9 triệu ha vào năm 2015, chiếm 1,1% tổng diện tích nông nghiệp thế giới và tăng 147% so với năm 2014. Tại Việt Nam, diện tích NNHC cũng tăng nhanh, từ 19.272 ha năm 2010 lên 76,66 ha năm 2015, chiếm khoảng 0,7% diện tích đất nông nghiệp, với hơn 3.800 nông dân tham gia sản xuất hữu cơ. Huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình, là một trong những địa phương đi đầu trong phát triển các mô hình sản xuất rau hữu cơ, với diện tích quy hoạch mở rộng lên tới 79 ha vào năm 2020.

Tuy nhiên, sản xuất rau hữu cơ tại đây vẫn đối mặt với nhiều thách thức về hạ tầng, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ. Luận văn tập trung đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của các mô hình sản xuất rau hữu cơ tại huyện Lương Sơn trong giai đoạn từ tháng 01 đến tháng 06 năm 2017. Mục tiêu nghiên cứu nhằm cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để phát triển bền vững sản xuất rau hữu cơ, đồng thời đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn, nhân rộng mô hình tại địa phương. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhu cầu thực phẩm sạch, an toàn ngày càng tăng, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết nông nghiệp hữu cơ (NNHC): Được IFOAM định nghĩa là hệ thống sản xuất duy trì sức khỏe đất, hệ sinh thái và con người, dựa trên chu trình sinh học và đa dạng sinh học, hạn chế sử dụng vật tư đầu vào hóa học có hại. NNHC tuân thủ các nguyên tắc sức khỏe, sinh thái, công bằng và quan tâm chăm sóc.

• Mô hình Hệ thống Đảm bảo Cùng tham gia (Participatory Guarantee System - PGS): Là hệ thống chứng nhận sản phẩm hữu cơ phù hợp với quy mô sản xuất nhỏ lẻ, huy động sự tham gia của người sản xuất, người tiêu dùng, thương nhân và các tổ chức phi chính phủ nhằm đảm bảo tính minh bạch và niềm tin vào chất lượng sản phẩm.

• Khái niệm hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường: Hiệu quả kinh tế được đánh giá qua chi phí, doanh thu, lợi nhuận và thu nhập của hộ sản xuất; hiệu quả xã hội tập trung vào khả năng tạo việc làm, sức khỏe người dân; hiệu quả môi trường đánh giá qua mức độ sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và chất lượng đất, nước.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo của Chi cục Thống kê, Phòng Nông nghiệp huyện Lương Sơn, Hội Nông dân, Liên nhóm nông nghiệp hữu cơ Lương Sơn và các văn bản pháp luật liên quan. Số liệu sơ cấp gồm khảo sát 84 hộ sản xuất rau hữu cơ, 30 hộ sản xuất rau thông thường, 5 doanh nghiệp, 10 cán bộ địa phương, 4 hợp tác xã, 19 trưởng nhóm và 2 nhà quản lý.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả để mô tả đặc điểm sản xuất, phương pháp so sánh để đối chiếu hiệu quả giữa các mô hình sản xuất rau hữu cơ và rau thông thường. Phân tích hiệu quả kinh tế dựa trên Thông tư liên tịch số 23/2015/TTLT-BTC-BNNPTNT, tính toán chi phí, doanh thu, lợi nhuận, thu nhập và tỷ suất lợi nhuận.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 01 đến tháng 06 năm 2017 tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình, tập trung tại các xã Hợp Hòa, Cư Yên, Thành Lập, Nhuận Trạch và thị trấn Lương Sơn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sản xuất rau hữu cơ: Diện tích sản xuất rau hữu cơ tại huyện Lương Sơn năm 2017 đạt khoảng 65 ha, với 12 nhóm sản xuất và 109 hộ tham gia. Quy hoạch mở rộng diện tích lên 79 ha vào năm 2020, tập trung tại các xã Thành Lập (20 ha), Cư Yên (20 ha), Hợp Hòa (20 ha), Nhuận Trạch (2 ha), Tân Thành (12 ha) và Trung Sơn (2 ha).

2. Hiệu quả kinh tế: Mô hình sản xuất rau hữu cơ có lợi nhuận trung bình cao hơn 30-40% so với sản xuất rau thông thường. Chi phí sản xuất rau hữu cơ thấp hơn do không sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, trong khi giá bán rau hữu cơ cao hơn từ 12.000 đến 25.000 đồng/kg, đáp ứng nhu cầu thị trường. Tỷ suất lợi nhuận của mô hình hữu cơ đạt khoảng 1,2 lần so với chi phí đầu tư.

3. Hiệu quả xã hội: Sản xuất rau hữu cơ tạo ra khoảng 20% ngày công lao động nhiều hơn so với sản xuất thông thường, góp phần giải quyết việc làm tại địa phương. Người dân tham gia sản xuất rau hữu cơ có sức khỏe tốt hơn, không ghi nhận trường hợp ngộ độc do hóa chất bảo vệ thực vật trong quá trình sản xuất và tiêu dùng.

4. Hiệu quả môi trường: Mức sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong các mô hình rau hữu cơ giảm tới 97% so với sản xuất thông thường. Kết quả phân tích mẫu đất và nước tại các vùng sản xuất rau hữu cơ đều nằm trong giới hạn cho phép theo Quyết định số 99/2008 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, đảm bảo an toàn môi trường.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của hiệu quả kinh tế cao là do rau hữu cơ được thị trường ưa chuộng, giá bán cao hơn, đồng thời chi phí đầu vào giảm nhờ không sử dụng phân bón và thuốc hóa học. Hiệu quả xã hội được thể hiện qua việc tăng cường tạo việc làm và cải thiện sức khỏe người dân, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về lợi ích của NNHC. Hiệu quả môi trường được khẳng định qua việc giảm ô nhiễm đất và nước, góp phần bảo vệ đa dạng sinh học và giảm phát thải khí nhà kính.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả tại huyện Lương Sơn tương đồng với xu hướng phát triển NNHC ở Việt Nam và thế giới, đồng thời cho thấy tiềm năng nhân rộng mô hình tại các địa phương khác. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh chi phí, lợi nhuận giữa các mô hình và bảng phân tích chất lượng đất, nước để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ: Đề nghị chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng xây dựng chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng và hỗ trợ kỹ thuật nhằm khuyến khích nông dân mở rộng sản xuất rau hữu cơ trong vòng 3 năm tới.

2. Lập quy hoạch vùng sản xuất hữu cơ đồng bộ: Tổ chức quy hoạch vùng sản xuất rau hữu cơ tập trung tại các xã trọng điểm như Thành Lập, Cư Yên, Hợp Hòa, đảm bảo cách ly vùng sản xuất hữu cơ với các nguồn ô nhiễm, hoàn thành trong 2 năm.

3. Tăng cường đầu tư hạ tầng sản xuất: Đầu tư xây dựng hệ thống tưới tiêu, nhà sơ chế, kho bảo quản và đường nội đồng nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, với ngân sách hỗ trợ từ các dự án phát triển nông nghiệp hữu cơ trong 3 năm tới.

4. Nâng cao năng lực kỹ thuật và khuyến nông: Tổ chức các lớp tập huấn, chuyển giao công nghệ canh tác hữu cơ, kỹ thuật quản lý dịch hại sinh học cho nông dân và cán bộ kỹ thuật, triển khai liên tục hàng năm.

5. Thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm hữu cơ: Xây dựng thương hiệu, phát triển hệ thống phân phối, quảng bá sản phẩm rau hữu cơ tại các thị trường trong và ngoài tỉnh, phối hợp với các doanh nghiệp và hợp tác xã để mở rộng kênh tiêu thụ trong 2 năm tới.

6. Quản lý, giám sát chất lượng sản phẩm: Thiết lập hệ thống kiểm tra, giám sát chất lượng rau hữu cơ theo tiêu chuẩn PGS và các quy định pháp luật, đảm bảo uy tín sản phẩm và niềm tin người tiêu dùng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân và hợp tác xã sản xuất rau hữu cơ: Nhận biết các mô hình sản xuất hiệu quả, áp dụng kỹ thuật canh tác và quản lý chất lượng, nâng cao thu nhập và bảo vệ sức khỏe.

2. Cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch vùng sản xuất và hỗ trợ phát triển nông nghiệp hữu cơ bền vững.

3. Doanh nghiệp và nhà phân phối sản phẩm hữu cơ: Hiểu rõ đặc điểm sản xuất, chất lượng sản phẩm và tiềm năng thị trường để phát triển chuỗi cung ứng và thương hiệu.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành khoa học môi trường, nông nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, số liệu thực tiễn và các phân tích về hiệu quả kinh tế, xã hội, môi trường của sản xuất rau hữu cơ.

Câu hỏi thường gặp

1. Sản xuất rau hữu cơ có lợi nhuận cao hơn so với sản xuất thông thường không?
   Có, nghiên cứu tại huyện Lương Sơn cho thấy lợi nhuận từ rau hữu cơ cao hơn khoảng 30-40% do giá bán cao và chi phí đầu vào thấp hơn, phù hợp với xu hướng thị trường thực phẩm sạch.

2. Các mô hình rau hữu cơ tại Lương Sơn có đảm bảo an toàn môi trường không?
   Kết quả phân tích mẫu đất và nước đều nằm trong giới hạn cho phép theo quy chuẩn quốc gia, đồng thời giảm tới 97% việc sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học so với sản xuất thông thường.

3. Người dân tham gia sản xuất rau hữu cơ có gặp khó khăn gì không?
   Khó khăn chính là hạn chế về hạ tầng tưới tiêu, chi phí đầu tư ban đầu cao cho giếng khoan và máy bơm, cũng như thị trường tiêu thụ còn hạn chế, cần sự hỗ trợ từ chính quyền và doanh nghiệp.

4. Hệ thống chứng nhận PGS có vai trò gì trong sản xuất rau hữu cơ?
   PGS giúp đảm bảo chất lượng sản phẩm thông qua sự tham gia của người sản xuất, người tiêu dùng và các bên liên quan, phù hợp với quy mô sản xuất nhỏ lẻ và tăng niềm tin thị trường.

5. Làm thế nào để nhân rộng mô hình sản xuất rau hữu cơ tại các địa phương khác?
   Cần xây dựng chính sách hỗ trợ, quy hoạch vùng sản xuất, đầu tư hạ tầng, đào tạo kỹ thuật và phát triển thị trường tiêu thụ, đồng thời áp dụng hệ thống chứng nhận phù hợp như PGS để đảm bảo chất lượng.

Kết luận

• Nông nghiệp hữu cơ tại huyện Lương Sơn đã phát triển với diện tích khoảng 65 ha, quy hoạch mở rộng lên 79 ha vào năm 2020, góp phần đáp ứng nhu cầu thực phẩm sạch, an toàn.
• Mô hình sản xuất rau hữu cơ mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn 30-40% so với sản xuất thông thường, đồng thời tạo thêm việc làm và cải thiện sức khỏe người dân.
• Hiệu quả môi trường được khẳng định qua việc giảm sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, bảo vệ chất lượng đất và nước theo tiêu chuẩn quốc gia.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào hoàn thiện chính sách, quy hoạch vùng sản xuất, đầu tư hạ tầng, nâng cao kỹ thuật và phát triển thị trường nhằm nhân rộng mô hình.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho các nhà quản lý, nông dân và doanh nghiệp trong phát triển bền vững nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng và địa phương cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và nâng cao chất lượng sản phẩm hữu cơ để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường trong nước và quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.Khái niệm về nông nghiệp hữu cơ NNHC là hệ thống sản xuất nhằm duy trì sức khỏe của đất, hệ sinh thái và con người. Nó dựa trên các chu trình sinh học, đa dạng sinh học và các chu trình thích ứng với điều kiện địa phương hơn là sử dụng vật tư đầu vào với những ảnh hưởng bất lợi. Nông nghiệp hữu cơ bao gồm truyền thống, sự đổi mới và khoa học có lợi cho môi trường và thúc đẩy mối quan hệ công bằng và chất lượng cuộc sống tốt[Theo IFOAM ,1980].

Đó là hệ thống bắt đầu cân nhắc ảnh hưởng của môi trường và xã hội bằng việc hạn chế sử dụng những đầu vào hóa học như phân bón và thuốc trừ sâu hóa học, thuốc chữa bệnh gia súc, cây và con biến đổi gen, chất bảo quản, chất phụ gia và chất phóng xạ[17]. - Rau hữu cơ là sản phẩm của quá trình sản xuất theo nguyên tắc của nông nghiệp hữu cơ. Rau hữu cơ là loại rau canh tác trong điều kiện hoàn toàn tự nhiên (không sử dụng phân bón hóa học, không phun thuốc BVTV, không phun thuốc kích thích sinh trưởng, không sử dụng thuốc diệt cỏ, không sử dụng sản phẩm biến đổi gen)[30]. Sự khác nhau giữa phương thức sản xuất rau hữu cơ và rau an toàn Tiêu Rau hữu cơ Rau an toàn chí Đất - Được quy hoạch thành vùng và được Được quy hoạch thành vùng, trồng một vùng đệm thích hợp để bảo vệ có thể được cơ quan chức năng khỏi nguy cơ xâm nhiễm từ bên ngoài địa phương lấy mẫu xét - Đất trồng được xét nghiệm đảm bảo nghiệm không ô nhiễm bởi kim loại nặng và các hóa chất độc hại khác Nước Được xét nghiệm để đảm bảo nguồn Có thể được cơ quan chức nước đủ tiêu chuẩn sản xuất hữu cơ năng tại địa phương lấy mẫu xét nghiệm Dinh Không được phép sử dụng phân bón hóa Được sử dụng phân chuồng, dưỡng học, các chất kích thích sinh trưởng và phân vi sinh, phân bón lá các các sản phẩm biến đổi gen.

Chỉ sử dụng chất kích thích sinh trưởng và các vật tư đầu vào cho sản xuất hữu cơ các loại phân bón hóa học được phép và có kiểm soát Luan van 5 Tiêu Rau hữu cơ Rau an toàn chí Bảo vệ Không được phép sử dụng thuốc bảo vệ Được phép sử dụng thuốc từ thực vật thực vật hóa học, chủ yếu áp dụng quy sâu bệnh hóa chất có trong luật đấu tranh sinh học tự nhiên, các chế danh mục cho phép của bộ phẩm sinh học, chế phẩm thảo mộc để nông nghiệp với thời gian cách kiểm soát sâu bệnh ly nhất định Năng Thấp hơn hoặc bằng so với sản xuất Năng suất cao suất thông thường Chất Cây sinh trưởng phát triển tự nhiên, thời Bị cưỡng ép sinh trưởng phát lượng gian sinh trưởng dài hơn so với sản xuất triển nhanh để tăng nâng suất. thông thường nên tích lũy được nhiều Tích lũy được ít dinh dưỡng dinh dưỡng do thời gian sinh trưởng bị rút ngắn. Những nguyên tắc cơ bản để sản xuất nông nghiệp hữu cơ * Sức khỏe: NNHC cần phải duy trì và làm tăng sức khỏe của đất, thực vật, động vật, con người và hành tinh cùng với nhau chứ không tách rời. Nguyên tắc này nhấn mạnh rằng sức khỏe của cá thể và cộng đồng không thể tách rời khỏi sức khỏe của hệ sinh thái.

Đất khỏe sẽ tạo cho cây trồng khỏe và sẽ làm tăng sức khỏe của con người và động vật [17]. * Sinh thái: NNHC dựa vào hệ sinh thái sống động và chu trình tự nhiên của chúng, làm việc, tranh đua và duy trì chúng. Nguyên tắc này gắn NNHC sâu vào trong hệ sinh thái năng động. Nó cho thấy sản xuất phải dựa vào các tiến trình của sinh thái và sự tái sinh.

Để có được thức ăn và sức khỏe tốt phải thông qua sinh thái của môi trường sản xuất cụ thể. Ví dụ như đối với cây trồng thì cần có một môi trường đất sống động, đối với động vật nuôi cần có hệ sinh thái trang trại, đối với cá và các sinh vật biển là môi trường nước[17]. * Công bằng: NNHC cần xây dựng trên mối quan hệ đảm bảo công bằng cùng với sự quan tâm đến môi trường chung và những cơ hội sống cho tất cả các sinh vật.Sự công bằng được mô tả như là sự hợp tình hợp lý, sự tôn trọng, ngay thẳng và tận tình đối với con người và cả với những mối quan hệ của các đời sống Luan van 6 khác ở xung quanh. Nguyên tắc này nhấn mạnh rằng tất cả những gì có liên quan tới nông nghiệp hữu cơ cần đối xử trong mối quan hệ như con người đảm bảo công bằng tới tất cả các tầng lớp và các bên liên quan: nông nhân- công nhân- trí thức- nhà phân phối – thương nhân và người tiêu dùng[17].

* Quan tâm chăm sóc: NNHC cần được quản lý theo cách phòng ngừa và có trách nhiệm để bảo vệ môi trường, sức khỏe và hạnh phúc của các thế hệ hiện tại và tương lai. Đó là những quan tâm chính thức trong việc lựa chọn cách quản lý, phát triển và áp dụng công nghệ trong nông nghiệp hữu cơ. NNHC cần ngăn ngừa những khả năng rủi ro trước khi áp dụng công nghệ và không chấp nhận sử dụng những công nghệ không thể dự đoán được những hậu quả của nó như công nghệ gen chẳng hạn[17]. Tiêu chuẩn và Hệ thống công nhận sản phẩm hữu cơ: 1.

Hệ thống công nhận sản phẩm hữu cơ: a.Hệ thống công nhận sản phẩm hữu cơ với bên thứ 3: Hệ thống công nhận sản phẩm hữu cơ với bên thứ 3 là hình thức mà đơn vị sản xuất đã sản xuất tuân thủ đầy đủ theo yêu cầu của tiêu chuẩn sản xuất hữu cơ và đã được tổ chức chứng nhận đánh giá và công nhận, chứng nhận là sản phẩm đạt yêu cầu của sản phẩm hữu cơ. Đây là hình thức phù hợp với các cơ sở sản xuất lớn các doanh nghiệp. Hệ thống công nhận sản phẩm hữu cơ PGS: Hệ thống công nhận sản phẩm hữu cơ PGS là hệ thống đảm bảo cùng tham gia (Participatory Guarantee Systems – PGS) được tổ chức IFOAM (Liên đoàn Các phong trào nông nghiệp hữu cơ Quốc tế) công nhận. Đây là hệ thống công nhận sản phẩm hữu cơ của một tổ chức phi chính phủ, phù hợp với thực trạng sản xuất nhỏ lẻ như Việt Nam.

Hiện nay PGS đang được vận dụng ở hơn 50 nước trên thế giới. Hiện nay PGS Việt Nam đã được IFOAM công nhận là thành viên trong gia đình Hệ thống công nhận sản phẩm hữu cơ PGS thế giới từ năm 2013. Ở Việt Nam, có PGS đang vận hành ở Sóc Sơn (Hà Nội); Lương Sơn ( Hòa Bình) và Trác Văn (Hà Nam). Ngoài ra còn có các PGS Hội An, PGS Bến Tre, và đang hình thành PGS ở Tân Lạc (Hòa Bình).

Ngoài năm yếu tố cơ bản cấu thành Hệ thống PGS là sự tham gia, một tầm nhìn chung, tính minh Luan van 7 bạch, niềm tin, hợp tác ngang hàng, còn có các bên liên quan như người sản xuất, người tiêu dùng, thương nhân, nhà bán lẻ, các tổ chức NGO. Nhóm điều Người phối tiêu dùng LIÊN NHÓM - Các cơ quan địa phương (Hội nông dân, tổ chức phi chính phủ.) Người - Thương nhân sản xuất - Người tiêu dùng - Hợp tác xã. Nhóm sản xuất Hộ nông Kích cỡ mỗi hộp tỉ lệ thuận với mức độ chịu dân trách nhiệm trong việc cấp chứng nhận PGS Hình 1.Cấu trúc PGS áp dụng cho sản xuất hữu cơ Nguồn: Từ Thị Tuyết Nhung, 2012 1. Tiêu chuẩn áp dụng cho sản xuất hữu cơ: - Tiêu chuẩn IFOAM của Mỹ (US Department of Agriculture – National Organic Product), Liên minh châu Âu (EU Organic Farming – Ủy ban Châu Âu - Europe Commission) đã được một số doanh nghiệp Việt Nam áp dụng và được cấp chứng chỉ (ví dụ: Công ty chè Hùng Cường tại Hà Giang; Công ty Phú Viễn – Cà Mau…) - Trong nước, có Tiêu chuẩn ngành 10TCN 602-2006 cho sản xuất, chế biến nông nghiệp hữu cơ của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (hiện nay chỉ để tham khảo); TCVN số 11041:2015: Hướng dẫn sản xuất, chế biến, ghi nhãn và tiếp thi thực phẩm được sản xuất theo phương pháp hữu cơ, áp dụng cho sản phẩm trồng trọt và chăn nuôi do Bộ KHCN ban hành.

Luan van 8 - Muốn trở thành nhà sản xuất nông nghiệp hữu cơ thì nông dân, doanh nghiệp phải thực hiện theo tiêu chuẩn đảm bảo cùng tham gia (Participatory Guarantee System - PGS) trong sản xuất hữu cơ như các tiêu chuẩn trong Hệ thống đảm bảo cùng tham gia PGS được Tổ chức Phát triển nông nghiệp châu Á - Đan Mạch (ADDA) sử dụng, các tiêu chuẩn đó đã nêu những gì làm được và không được làm trong canh tác hữu cơ, ví dụ như các tiêu chuẩn không được sử dụng hóa chất. Tiêu chuẩn trong sản xuất hữu cơ theo PGS được xây dựng dựa trên Bộ tiêu chuẩn về sản xuất và chế biến các sản phẩm hữu cơ (10TCN 602-2006) đã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành ngày 30/12/2006 và tiêu chuẩn PGS của IFOAM. Hiện nay, tiêu chuẩn PGS hữu cơ là tiêu chuẩn nội địa đầu tiên của Việt Nam đã được IFOAM công nhận năm 2013 và được trình bày tóm tắt trong 24 tiêu chí cơ bản như sau: 1. Nguồn nước được sử dụng trong canh tác hữu cơ phải là nguồn nước sạch, không bị ô nhiễm (theo quy định trong tiêu chuẩn sản xuất rau an toàn của TCVN 5942-1995) 2.

Khu vực sản xuất hữu cơ phải được cách ly tốt khỏi các nguồn ô nhiễm như các nhà máy, khu sản xuất công nghiệp, khu vực đang xây dựng, các trục đường giao thông chính… 3. Cấm sử dụng tất cả các loại phân bón hóa học trong sản xuất hữu cơ. Cấm sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Cấm sử dụng các chất tổng hợp kích thích sinh trưởng.

Các thiết bị phun thuốc đã được sử dụng trong canh tác thông thường không được sử dụng trong canh tác hữu cơ 7. Các dụng cụ đã dùng trong canh tác thông thường phải được làm sạch trước khi đưa vào sử dụng trong canh tác hữu cơ. Nông dân phải duy trì việc ghi chép vào sổ tất cả vật tư đầu vào dùng trong canh tác hữu cơ. Không được phép sản xuất song song: Các cây trồng trong ruộng hữu cơ phải khác với các cây được trồng trong ruộng thông thường.

Nếu ruộng gần kề có sử dụng các chất bị cấm trong canh tác hữu cơ thì ruộng hữu cơ phải có một vùng đệm để ngăn cản sự xâm nhiễm của các chất hóa học từ ruộng bên cạnh.