Đặt vấn đề Trong nền nông nghiệp, ruộng đất là một trong những tư liệu sản xuất chủ yếu nhất. Nông nghiệp truyền thống Việt Nam là một nền nông nghiệp thâm canh lúa nước và cây trồng, hiện nay đã phân chia thành nhiều ngành sản xuất và đã đạt được những tiến bộ quan trọng: sản xuất nông nghiệp trở nên đa dạng, phát huy được tiềm năng của các vùng tự nhiên đồng bằng, trung du, miền núi, đa dạng các giống cây trồng và vật nuôi; hệ thống thủy lợi phát triển. Sản lượng và năng suất trồng trọt và chăn nuôi đều tăng rõ rệt. Để xây dựng nền nông nghiệp đa dạng hóa là ứng dụng công nghệ mới và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước cũng như quốc tế.
Nhiệm vụ đặt ra là phát triển công nghệ nông nghiệp mới, áp dụng những kỹ thuật canh tác hiện đại nhằm cải thiện giống giúp tăng năng suất, với nhiều biện pháp kỹ thuật tiến bộ vào sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế cho vùng nông thôn. Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam, bình quân mỗi năm lượng đường nhập lậu vào thị trường nước ta khoảng 500 nghìn tấn. Ngoài ra, đường lỏng nhập khẩu tiếp tục gia tăng những năm gần đây cũng ảnh hưởng việc tiêu thụ đường cát trong nước. Năm 2014, nhập khẩu đường lỏng vào nước ta khoảng 46 nghìn tấn, năm 2018 đã lên khoảng 140.000 tấn, tăng hơn ba lần.
Ðây cũng là một trong những nguyên nhân khiến ngành mía đường gặp khó khăn như hiện nay. Niên vụ mía đường 2018-2019, sản lượng mía ước đạt khoảng 14 triệu tấn, sản lượng đường ước đạt khoảng 1,3 triệu tấn, giảm so niên vụ trước. Dự kiến, niên vụ mía đường 2019-2020, sản lượng sẽ tiếp tục giảm. Trong đó, diện tích mía giảm xuống còn 220.000 ha, sản lượng mía còn khoảng 13 triệu tấn và sản 2 lượng đường khoảng 1,25 triệu tấn, giảm 5% so niên vụ trước.(Nguồn: Hiệp hội Mía đường Việt Nam 2019)[8] Xã Thị Hoa là một xã miền núi nằm ở phía đông nam của huyện Hạ Lang, tỉnh Cao Bằng.
Đại bộ phận người dân trong xã sống chủ yếu là hoạt động sản xuất nông nghiệp. Từ những 2007 đến nay cây mía trở thành cây sản xuất chính trong công tác XĐGN nâng cao thu nhập cho người dân. Song việc trồng mía vẫn gặp nhiều khó khăn trong sản xuất do biến động của thời tiết, kỹ thuật canh tác chưa hợp lý, trình độ kỹ thuật chưa cao, thị trường giá cả không ổn định khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm, giá cả vật tư phục vụ hoạt động sản xuất mía cao. Người dân chưa mạnh dạn đầu tư thâm canh dẫn đến hiệu quả kinh tế mía chưa cao.
Qua thực tế đó, việc đánh giá tình hình sản xuất mía tại xã Thị Hoa, giúp xác định chính xác HQKT của cây mía, tìm ra biện pháp nâng cao hiệu quả sản xuất mía để giúp người dân sản xuất mía có hiệu quả hơn. Đây chính là lý do tôi chọn đề tài nghiên cứu “Đánh giá hiệu quả kinh tế trong hoạt động sản xuất và kinh doanh trên địa bàn xã Thị Hoa, huyện Hạ Lang, tỉnh Cao Bằng”. Để viết bài báo cáo kết quả thực tập tốt nghiệp. Mục tiêu của đề tài - Đánh giá thực trạng và và hiệu quả kinh tế sản xuất của các hộ trồng mía tại địa bàn xã Thị Hoa, huyện Hạ Lang, tỉnh Cao Bằng - Phân tích nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế trong sản xuất mía.
- Đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất của cây mía và phát triển hơn nữa việc sản xuất mía trên địa bàn xã trong thời gian tới. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học Đề tài được thực hiện là cơ sở giúp cho sinh viên củng cố kiến thức đã học, rèn luyện kỹ năng, phương án nghiên cứu khoa học, vận dụng kiến thức lý thuyết áp dụng vào thực tế. Đây là bước đầu giúp cho sinh viên tiếp cận với thực tế sản xuất và giúp ích tích lũy kinh nghiệm phục vụ cho công việc sau này. Đề tài cũng là tài liệu tham khảo cho Trường, Khoa và các sinh viên khóa sau.
- Ý nghĩa thực tiễn Đánh giá được tầm quan trọng việc trồng mía trong quá trình xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế nông thôn xây dựng nông thôn mới. Đồng thời; giúp nắm bắt được những tồn tại, khó khăn, trở ngại trong hoạt động trồng mía của các hộ trong địa phương. Từ đó có những biện pháp điều chỉnh và đưa ra phương hướng để phát huy tiềm năng, thế mạnh của vùng. ề tài được hoàn thành sẽ là tài liệu tham khảo cho các cán bộ Nông nghiệp, các bộ cơ quan, tổ chức địa phương và cũng chính là tài liệu quan trọng trong phát triển nông nghiệp nông thôn.
4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Một số khái niệm về hộ nông dân Hộ nông dân là tổ chức kinh tế phổ biến nhất. Hiện nay có nhiều tác giả đề cập đến khái niệm hộ nông dân.
Theo nhà khoa học Lê Đình Thắng (năm 1993) cho rằng: "Nông hộ là tế bào kinh tế xã hội, là hình thức kinh tế cơ sở trong nông nghiệp và nông thôn". Theo ông Đào Thế Tuấn (1997)[7] cho rằng: “Hộ nông dân là những hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao gồm cả nghề rừng, nghề cá và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn”. Tác giả Frank Ellis (1993)[2] định nghĩa: “Hộ nông dân là các hộ gia đình nông nghiệp, tự kiếm sinh nhai trên những mảnh đất của mình, sử dụng chủ yếu sức lao động của gia đình để sản xuất, thường nằm trong hệ thống kinh tế lớn hơn, nhưng chủ yếu đặc trưng bởi sự tham gia cục bộ vào các thị trường và có xu hướng hoạt động với mức độ không hoàn hảo cao”. Những vấn đề lý luận cơ bản về hiệu quả kinh tế Khái niệm hiệu quả kinh tế (economic efficiency) (HQKT) là phương diện của quá trình sản xuất cho biết kết hợp các đầu vào nhân tố cho phép tối thiểu hóa chi phí để sản xuất ra một mức sản lượng nhất định.
(Theo: Nguyễn Văn Ngọc, Từ điển Kinh tế học, Đại học Kinh tế Quốc dân)[4] HQKT là sự tương quan so sánh giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra biểu hiện bằng các chỉ tiêu như sau: giá trị tổng sản phẩm, thu nhập, lợi nhuận tính trên lượng chi phí bỏ ra. Do đó HQKT là một phạm trù kinh tế xã hội vừa thể hiện tính khoa học, lý luận, sáng tạo vừa là yêu cầu của thực tiễn sản xuất. 5 Có thể nói bản chất kinh tế là so sánh tương quan tương đối và tuyệt đối giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra. Do vậy khi tính đến hiệu quả kinh tế chúng ta cần xác định chính xác lượng kết quả thu được và chi phí bỏ ra cho quá trình sản xuất kinh doanh.
Nguyễn Hữu Ngoan (2005), Giáo trình thống kê nông nghiệp, NXB Nông nghiệp, Hà Nội.)[5] Thực chất khái niệm hiệu quả kinh tế nói chung và hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất kinh doanh nói riêng đã khẳng định bản chất của hiệu quả kinh tế trong hoạt động sản xuất kinh doanh là phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (lao động, thiết bị máy móc, nguyên nhiên vật liệu và tiền vốn) để đạt được mục tiêu cuối cùng của mọi hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp – mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. * Quan điểm về hiệu quả kinh tế Quá trình sản xuất kinh doanh là quá trình tái sản xuất trải qua các giai đoạn T– H – T – H’ – T’. Doanh nghiệp dùng tiền (T) mua thiết bị, công nghệ, vật tư, kết hợp với sức lao động tạo ra hàng hóa, bán hàng hóa đi với mục đích thu lại số tiền nhiều hơn số tiền bỏ ra ban đầu. Vậy quá trình sản xuất kinh doanh là quá trình kết hợp toàn diện thống nhất của nhiều giai đoạn, kết quả thực hiện ở mỗi giai đoạn đều có ảnh hưởng đến quá trình.
Qua quá trình tổ chức các hoạt động sản xuất kinh doanh, giá trị của doanh nghiệp mang lại nhiều mặt: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường.Mác cho rằng hiệu quả kinh tế là việc: Tiết kiệm hợp lý giữa thời gian lao động sống và thời gian lao động vật hóa giữa các ngành.Mác cũng cho rằng: “Nâng cao năng suất lao động là cơ sở của mọi hoạt động xã hội” theo ông thì để đạt được hiệu quả kinh tế thì cần làm rút ngắn thời gian lao động 6 xã hội cần thiết với số lượng hàng hóa ít hơn thì sẽ tạo ra giá trị sử dụng nhiều hơn. Với các quan điểm này vẫn chưa phản ánh được hiệu quả vì trong trường hợp tình trạng nguồn lực khan hiếm thì các doanh nghiệp vẫn phải sản xuất làm sao để đạt được hiệu quả tối đa nhất. Hiệu quả được đo thể hiện bằng số tương đối của tỷ lệ giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Tức là: H=Q/C trong đó: + H là hiệu quả kinh tế + Q là khối lượng sản phẩm thu được + C là chi phí bỏ ra * Bản chất của hiệu quả kinh tế Trong tất cả động sản xuất của con người và quá trình sản xuất thì ứng dụng khoa học tiến bộ đều có mục đích là kinh tế.
Bản chất của hiệu quả kinh tế xuất phát từ mục đích sản xuất và sự phát triển kinh tế xã hội của mỗi quốc gia, đó là sự thỏa mãn ngày càng tăng về vật chất và tinh thần của mọi thành viên trong xã hội. Nhằm đánh giá kết quả sản xuất là đánh giá về mặt số lượng, giá trị sản phẩm sản xuất ra đã thỏa mãn được nhu cầu của xã hội hay không, còn đánh giá hiệu quả sản xuất là đánh giá về mặt chất lượng của nó. Nói đến hiệu quả kinh tế chúng ta không thể không xem xét tới công trình nghiên cứu của Farrell(1957) trình bày rõ bản chất của HQKT. Trong nghiên cứu hoạt động kinh tế của các nhà sản xuất đã đạt nhiều kết quả tiêu biểu nhưng lại đạt kết quả kinh doanh khác nhau do cách kinh doanh khác nhau.
Căn cứ vào yêu cầu tổ chức quản lý các cấp các ngành hiệu quả chia thành: Hiệu quả kinh tế quốc dân, hiệu quả kinh tế vùng lãnh thổ, hiệu quả kinh tế khu vực sản xuất và vật chất, chi phí vật chất, hiệu quả kinh tế xí nghiệp, doanh 7 nghiệp.