Luận văn đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá tại xã bằng vân huyện ngân sơn tỉnh bắc kạn

Cây thuốc lá là một trong những cây công nghiệp ngắn ngày quan trọng, mang lại hiệu quả kinh tế cao, đặc biệt trong… 84 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Lục Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: Th.S. Lưu Thị Thùy Linh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Của Cây Thuốc Lá Tại Xã Bằng Vân, Huyện Ngân Sơn, Tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ SƠ ĐỒ TRONG KHÓA LUẬN
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.2.1. Mục tiêu chung
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. Ý nghĩa của khóa luận
• 0.3.1. Ý nghĩa trong học tập
• 0.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 0.4. Bố cục của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Cơ sở lý luận về đánh giá
• 1.2. Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất thuốc lá
• 1.3. Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế
• 1.4. Cơ sở thực tiễn
• 1.4.1. Tình hình sản xuất, tiêu thụ và nhu cầu thuốc lá trên thế giới
• 1.4.2. Tình hình sản xuất, tiêu thụ thuốc lá trên thế giới
• 1.4.3. Nhu cầu thuốc lá trên thế giới
• 1.4.4. Tình hình sản xuất, tiêu thụ và nhu cầu thuốc lá ở Việt Nam
• 1.4.5. Tình hình sản xuất thuốc lá tại xã Bằng Vân, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn
• 1.4.5.1. Đặc điểm các loại thuốc lá phân theo chất lượng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, nội dung và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.1.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Chọn địa điểm nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.2.1. Thu thập số liệu thứ cấp
• 2.3.2.2. Thu thập số liệu sơ cấp
• 2.3.3. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.3.3.1. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.3.3.2. Phương pháp phân tích số liệu
• 2.4. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.1.2. Địa hình và đất đai
• 3.1.1.3. Khí hậu, thời tiết
• 3.1.1.4. Thủy văn – Nguồn nước
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế
• 3.1.2.1. Về trồng trọt
• 3.1.2.2. Về chăn nuôi
• 3.1.3. Điều kiện văn hóa, xã hội
• 3.1.4. Cơ sở vật chất kỹ thuật của xã Bằng Vân, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn
• 3.1.5. Điều kiện dân số, lao động, nhân khẩu
• 3.1.6. Thu nhập và mức sống
• 3.1.7. An ninh – Quốc phòng
• 3.2. Thực trạng tình hình sản xuất thuốc lá tại xã Bằng Vân, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn
• 3.2.1. Tình hình trồng cây thuốc lá tại xã Bằng Vân
• 3.2.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế trồng cây thuốc lá
• 3.2.3. Thông tin cơ bản về nhóm hộ điều tra
• 3.2.4. Chi phí sản xuất thuốc lá trên 1.000 m2 diện tích gieo trồng
• 3.2.5. Kết quả và hiệu quả kinh tế cho 1.000 m2 diện tích trồng thuốc lá năm 2013
• 3.2.6. So sánh hiệu quả kinh tế giữa sản xuất thuốc lá với cây ngô
• 3.2.7. Phân tích, đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế trồng cây thuốc lá
• 3.2.7.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến năng suất thuốc lá
• 3.2.7.2. Nhân tố điều kiện tự nhiên
• 3.2.7.3. Nhân tố khoa học công nghệ, kỹ thuật
• 3.2.8. Thị trường, giá cả
• 3.2.8.1. Thị trường đầu vào
• 3.2.8.2. Thị trường đầu ra
• 3.2.9. Phân tích SWOT (điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức) trong việc nâng cao hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá tại xã Bằng Vân, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ CHO SẢN XUẤT THUỐC LÁ TẠI XÃ BẰNG VÂN
• 4.1. Quy hoạch vùng sản xuất thuốc lá
• 4.2. Giải pháp về giống
• 4.3. Giải pháp về đảm bảo quy trình kỹ thuật
• 4.4. Giải pháp về thủy lợi
• 4.5. Giải pháp về thị trường
• 4.6. Giải pháp về cơ chế chính sách
• 4.7. Giải pháp đối với nông hộ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Kinh Tế Cây Thuốc Lá Bằng Vân

Cây thuốc lá là một trong những cây công nghiệp ngắn ngày quan trọng, mang lại hiệu quả kinh tế cao, đặc biệt trong công tác xóa đói giảm nghèo. Cây thuốc lá thích hợp với điều kiện đất đai và khí hậu vùng núi phía Bắc. So với các cây trồng khác như lúa, ngô, đậu tương, lạc, thuốc lá đem lại hiệu quả kinh tế vượt trội. Đảng và Nhà nước chủ trương phát triển sản xuất thuốc lá để thay thế nhập khẩu và tăng xuất khẩu. Bằng Vân là xã miền núi của huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn, nơi người dân chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Cây thuốc lá đã trở thành cây trồng phổ biến, giúp nhiều hộ nông dân có cuộc sống khá hơn. Tuy nhiên, sản xuất thuốc lá còn bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, đòi hỏi sự quan tâm của các cấp chính quyền và các ngành liên quan. Nghiên cứu về hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá tại Bằng Vân là cần thiết để giải quyết các vấn đề này.

1.1. Vai trò của cây thuốc lá trong kinh tế nông nghiệp Bắc Kạn

Cây thuốc lá đóng vai trò quan trọng trong kinh tế nông nghiệp Bắc Kạn, đặc biệt là ở các vùng miền núi. Nó không chỉ là nguồn thu nhập chính của nhiều hộ gia đình mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. So với các cây trồng truyền thống khác, cây thuốc lá mang lại giá trị kinh tế cao hơn, giúp người dân cải thiện đời sống và giảm nghèo. Việc phát triển cây thuốc lá cần được xem xét trong bối cảnh chung của kinh tế nông nghiệp địa phương, đảm bảo tính bền vững và hiệu quả.

1.2. Tiềm năng phát triển cây thuốc lá Bằng Vân

Bằng Vân có tiềm năng lớn để phát triển cây thuốc lá do điều kiện tự nhiên phù hợp và kinh nghiệm trồng trọt lâu đời của người dân. Đất đai và khí hậu ở đây rất thích hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của cây thuốc lá, tạo ra sản phẩm có chất lượng tốt. Bên cạnh đó, người dân Bằng Vân đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong việc trồng, chăm sóc và chế biến thuốc lá, giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc khai thác và phát huy tiềm năng này sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế của xã.

II. Thách Thức Trong Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Cây Thuốc Lá

Việc đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá gặp nhiều thách thức. Kỹ thuật sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, việc sử dụng phân bón chưa hiệu quả, dẫn đến hiệu quả kinh tế không cao. Thị trường tiêu thụ và giá cả biến động cũng ảnh hưởng đến thu nhập của người trồng thuốc lá. Ngoài ra, các yếu tố như biến đổi khí hậu, dịch bệnh và chính sách của nhà nước cũng tác động đến sản xuất và hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá. Cần có sự đánh giá toàn diện và chính xác để đưa ra các giải pháp phù hợp, nâng cao hiệu quả kinh tế và đảm bảo tính bền vững trong sản xuất thuốc lá.

2.1. Ảnh hưởng của kỹ thuật canh tác đến lợi nhuận từ cây thuốc lá

Kỹ thuật canh tác đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định lợi nhuận từ cây thuốc lá. Việc áp dụng các kỹ thuật tiên tiến, như sử dụng giống tốt, bón phân cân đối, phòng trừ sâu bệnh hiệu quả, sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Ngược lại, kỹ thuật canh tác lạc hậu, dựa vào kinh nghiệm truyền thống, có thể dẫn đến năng suất thấp, chất lượng kém và lợi nhuận giảm sút. Do đó, việc chuyển giao và ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất thuốc lá là rất cần thiết.

2.2. Rủi ro thị trường và biến động giá thuốc lá tại Bắc Kạn

Thị trường tiêu thụ thuốc lá luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro và biến động, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người trồng. Giá thuốc lá tại Bắc Kạn có thể thay đổi theo mùa vụ, theo chất lượng sản phẩm và theo nhu cầu của thị trường. Ngoài ra, các yếu tố như cạnh tranh từ các vùng trồng khác, chính sách thuế và quy định về tiêu thụ thuốc lá cũng tác động đến giá cả. Người trồng thuốc lá cần chủ động tìm hiểu thông tin thị trường, đa dạng hóa kênh tiêu thụ và nâng cao chất lượng sản phẩm để giảm thiểu rủi ro và ổn định thu nhập.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Cây Thuốc Lá Chi Tiết

Để đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá, cần sử dụng các phương pháp phù hợp. Thu thập số liệu về chi phí sản xuất, năng suất, sản lượng và giá bán là bước quan trọng. Phân tích các chỉ tiêu như lợi nhuận, tỷ suất lợi nhuận và giá trị gia tăng giúp đánh giá hiệu quả kinh tế một cách toàn diện. So sánh hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá với các cây trồng khác cũng là một phương pháp hữu ích. Ngoài ra, cần xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế, như điều kiện tự nhiên, kỹ thuật canh tác, thị trường và chính sách. Kết quả đánh giá sẽ cung cấp thông tin quan trọng để đưa ra các quyết định và giải pháp phù hợp.

3.1. Thu thập và phân tích dữ liệu về chi phí trồng thuốc lá

Việc thu thập và phân tích dữ liệu về chi phí trồng thuốc lá là rất quan trọng để đánh giá hiệu quả kinh tế. Chi phí bao gồm các khoản như chi phí giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, công lao động, chi phí thuê đất và các chi phí khác. Cần thu thập thông tin chi tiết về từng khoản chi phí, sau đó phân tích để xác định cơ cấu chi phí, các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí và khả năng tiết kiệm chi phí. Kết quả phân tích sẽ giúp người trồng thuốc lá quản lý chi phí hiệu quả hơn và nâng cao lợi nhuận.

3.2. Tính toán lợi nhuận từ cây thuốc lá và các chỉ số liên quan

Sau khi thu thập và phân tích dữ liệu về chi phí và doanh thu, cần tính toán lợi nhuận từ cây thuốc lá và các chỉ số liên quan. Lợi nhuận được tính bằng doanh thu trừ đi chi phí. Các chỉ số liên quan bao gồm tỷ suất lợi nhuận, giá trị gia tăng và hiệu quả sử dụng vốn. Các chỉ số này giúp đánh giá khả năng sinh lời của cây thuốc lá và so sánh với các cây trồng khác. Việc phân tích các chỉ số này sẽ cung cấp thông tin quan trọng để đưa ra các quyết định đầu tư và sản xuất.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Hiệu Quả Kinh Tế Cây Thuốc Lá Tại Bằng Vân

Nghiên cứu cho thấy hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá tại Bằng Vân có sự khác biệt giữa các hộ gia đình. Các hộ có kinh nghiệm trồng trọt lâu năm, áp dụng kỹ thuật tiên tiến và có khả năng tiếp cận thị trường tốt thường có hiệu quả kinh tế cao hơn. Tuy nhiên, nhiều hộ vẫn gặp khó khăn do thiếu vốn, kỹ thuật canh tác lạc hậu và thị trường tiêu thụ không ổn định. Cần có các giải pháp hỗ trợ để nâng cao hiệu quả kinh tế cho tất cả các hộ trồng thuốc lá tại Bằng Vân, đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành thuốc lá địa phương.

4.1. So sánh thu nhập từ cây thuốc lá với các cây trồng khác

So sánh thu nhập từ cây thuốc lá với các cây trồng khác cho thấy thuốc lá mang lại thu nhập cao hơn đáng kể. Tuy nhiên, cần xem xét các yếu tố như rủi ro thị trường, chi phí đầu tư và công lao động để có cái nhìn toàn diện. Việc đa dạng hóa cây trồng và kết hợp thuốc lá với các cây trồng khác có thể giúp giảm thiểu rủi ro và ổn định thu nhập cho người nông dân.

4.2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất thuốc lá Bằng Vân

Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất thuốc lá Bằng Vân cho thấy điều kiện tự nhiên, kỹ thuật canh tác và giống đóng vai trò quan trọng. Đất đai màu mỡ, khí hậu thuận lợi và nguồn nước dồi dào là những yếu tố tự nhiên quan trọng. Việc sử dụng giống tốt, bón phân cân đối và phòng trừ sâu bệnh hiệu quả là những yếu tố kỹ thuật quan trọng. Cần có các giải pháp cải thiện các yếu tố này để nâng cao năng suất và chất lượng thuốc lá.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Kinh Tế Cây Thuốc Lá Bền Vững

Để nâng cao hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá một cách bền vững, cần có các giải pháp đồng bộ. Quy hoạch vùng sản xuất, cải thiện giống, đảm bảo quy trình kỹ thuật, phát triển hệ thống thủy lợi, mở rộng thị trường và xây dựng cơ chế chính sách hỗ trợ là những giải pháp quan trọng. Ngoài ra, cần nâng cao năng lực cho nông hộ, khuyến khích áp dụng các biện pháp canh tác bền vững và bảo vệ môi trường. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các ngành liên quan và người dân là yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu này.

5.1. Phát triển chuỗi giá trị cây thuốc lá tại xã Bằng Vân

Phát triển chuỗi giá trị cây thuốc lá là một giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh tế và tính cạnh tranh của sản phẩm. Chuỗi giá trị bao gồm các khâu từ sản xuất, chế biến, tiêu thụ đến dịch vụ hỗ trợ. Cần có sự liên kết chặt chẽ giữa các tác nhân trong chuỗi, từ người trồng, doanh nghiệp chế biến đến nhà phân phối. Việc nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất và mở rộng thị trường là những yếu tố quan trọng để phát triển chuỗi giá trị.

5.2. Chính sách hỗ trợ và khuyến khích trồng thuốc lá Ngân Sơn

Chính sách hỗ trợ và khuyến khích trồng thuốc lá Ngân Sơn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của ngành. Các chính sách có thể bao gồm hỗ trợ vốn, kỹ thuật, giống, phân bón và bảo hiểm sản xuất. Ngoài ra, cần có các chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chế biến và tiêu thụ thuốc lá, tạo điều kiện cho người trồng tiếp cận thị trường và nâng cao thu nhập. Các chính sách cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học, phù hợp với điều kiện thực tế và đảm bảo tính minh bạch, công bằng.

VI. Kết Luận và Triển Vọng Phát Triển Kinh Tế Xã Bằng Vân

Nghiên cứu đã đánh giá được hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá tại Bằng Vân và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả này. Việc áp dụng các giải pháp này sẽ góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của xã, cải thiện đời sống của người dân và đảm bảo tính bền vững trong sản xuất thuốc lá. Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá để có các giải pháp phù hợp hơn trong tương lai.

6.1. Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về cây thuốc lá

Cần có các nghiên cứu tiếp theo về cây thuốc lá để giải quyết các vấn đề còn tồn tại và khai thác các tiềm năng mới. Các hướng nghiên cứu có thể bao gồm nghiên cứu về giống mới, kỹ thuật canh tác tiên tiến, thị trường tiêu thụ và tác động của cây thuốc lá đến môi trường. Các nghiên cứu cần được thực hiện bởi các nhà khoa học, các chuyên gia và người dân, đảm bảo tính khoa học, thực tiễn và bền vững.

6.2. Tầm quan trọng của bền vững trong sản xuất thuốc lá

Bền vững trong sản xuất thuốc lá là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển lâu dài của ngành và bảo vệ môi trường. Cần áp dụng các biện pháp canh tác thân thiện với môi trường, giảm thiểu sử dụng hóa chất và bảo vệ tài nguyên đất, nước. Ngoài ra, cần quan tâm đến sức khỏe của người lao động và cộng đồng, đảm bảo an toàn trong sản xuất và chế biến thuốc lá. Bền vững không chỉ là trách nhiệm của người trồng thuốc lá mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây thuốc lá (Nicotiana tabacum L.) là một trong bốn loại cây trồng công nghiệp ngắn ngày phục vụ làm nguyên liệu chính cho ngành chế biến công nghiệp (cùng với bông, cây nguyên liệu giấy và cây lấy dầu). Tại khu vực miền núi phía Bắc, cây thuốc lá có đặc tính nông học thích nghi tốt với điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu, được bố trí trong cơ cấu luân canh cây trồng tăng vụ (vụ Đông - Xuân). Cây trồng này đem lại giá trị kinh tế và thu nhập vượt trội so với các cây trồng nông nghiệp truyền thống như lúa, ngô, đậu tương, góp phần giải quyết việc làm và phục vụ công tác xóa đói giảm nghèo tại các vùng sâu, vùng xa.

Xã Bằng Vân là một xã miền núi thuộc huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn. Hoạt động kinh tế của người dân trên địa bàn phụ thuộc chủ yếu vào sản xuất nông nghiệp. Từ hơn một thập kỷ qua, cây thuốc lá đã trở thành cây trồng hàng hóa thế mạnh của địa phương, được gieo trồng phổ biến tại 8/14 thôn bản. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế từ sản xuất thuốc lá tại Bằng Vân vẫn chưa phát huy hết tiềm năng do người nông dân canh tác chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thủ công, việc áp dụng khoa học - kỹ thuật và phân bón chưa đúng quy trình, dẫn đến chất lượng và năng suất giữa các vùng còn chênh lệch. Nhằm đánh giá đúng thực trạng, xác định các rào cản và đề xuất giải pháp thúc đẩy sản xuất, đề tài "Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá tại xã Bằng Vân huyện Ngân Sơn - tỉnh Bắc Kạn" đã được thực hiện.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

• Mục tiêu chung: Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn xã Bằng Vân, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn; đồng thời xác định những khó khăn của các hộ nông dân trong quá trình sản xuất, từ đó đề xuất các giải pháp khắc phục nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trong thời gian tới.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá thực trạng sản xuất cây thuốc lá tại địa phương qua ba năm giai đoạn 2011 - 2013.
  2. Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn xã Bằng Vân.
  3. Tìm hiểu và phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá trên địa bàn nghiên cứu.
  4. Phân tích ma trận SWOT trong việc nâng cao hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá tại địa phương.
  5. Đề xuất các giải pháp khắc phục khó khăn nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất và địa phương trên cơ sở nguồn lực hiện có.

Câu hỏi nghiên cứu đặt ra trong khóa luận bao gồm:

1. Tình hình sản xuất thuốc lá của các hộ tại địa bàn nghiên cứu biến động như thế nào qua các năm từ 2011 đến 2013?
2. Kết quả và hiệu quả kinh tế từ sản xuất thuốc lá của các hộ điều tra đạt được ở mức độ nào?
3. Những nhân tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của hoạt động sản xuất thuốc lá và tác động như thế nào đến các hộ trên địa bàn nghiên cứu?
4. Để mang lại hiệu quả kinh tế cao và bền vững cho các hộ sản xuất thuốc lá trong thời gian tới cần có những giải pháp gì?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các hộ nông dân sản xuất thuốc lá tại xã Bằng Vân, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn và các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá tại các hộ điều tra.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được triển khai tại 4 thôn đại diện (Đông Chót, Cốc Lải, Pù Mò, Khau Slạo) thuộc xã Bằng Vân, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn.
• Phạm vi thời gian: Đề tài thu thập số liệu thứ cấp giai đoạn 2011 - 2013; tiến hành điều tra số liệu sơ cấp vụ sản xuất năm 2013; thời gian thực hiện nghiên cứu từ ngày 08/01/2014 đến ngày 19/05/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống lý luận dựa trên các khái niệm kinh tế học và sinh học nông nghiệp:

• Cơ sở lý luận về đánh giá: Đánh giá (Evaluation) là quá trình thu thập, xử lý thông tin nhằm nhận định tổng hợp về các dữ kiện đo lường được qua kiểm tra/lượng giá (assessment), đối chiếu với mục tiêu hoặc tiêu chuẩn xác định để lượng định tình hình, phục vụ việc ra quyết định.
• Cơ sở sinh học cây thuốc lá: Cây thuốc lá thuộc chi Nicotiana, họ Cà (Solanaceae). Trong 50 - 70 loài của chi này, hai loài được sử dụng phổ biến trong sản xuất gồm Nicotiana tabacum L. (chiếm 90% diện tích thuốc lá thế giới, hoa màu hồng hoặc đỏ tươi) và Nicotiana rustica L. (chiếm 10% diện tích thế giới, hoa màu vàng); hai loài Nicotiana petunioide L. và Nicotiana polidiede L. chủ yếu lưu giữ nguồn gen trong vườn thực vật.
• Lý luận về hiệu quả kinh tế: Khóa luận tiếp cận 5 quan điểm kinh tế học về hiệu quả và khẳng định hiệu quả kinh tế là mối quan hệ so sánh tương quan giữa kết quả thu được và chi phí bỏ ra. Hiệu quả kinh tế của cây trồng cần được xem xét toàn diện trên ba khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường; trong đó góc độ hạch toán kinh tế hộ nông dân tập trung vào bài toán tối đa hóa lợi nhuận và thu nhập trên một đơn vị chi phí và diện tích.
• Tiêu chuẩn phân cấp chất lượng thuốc lá sấy: Tác giả áp dụng Tiêu chuẩn ngành TCN 26-1-02 về phân cấp thuốc lá vàng sấy, chia theo vị trí lá trên thân cây gồm: Lá gốc (P), Lá nách dưới (X), Lá giữa (C), Lá nách trên (B), Lá ngọn (T), Lá mảnh (S) và cấp Tận dụng (M). Tiêu chuẩn quy định độ ẩm lá sấy đạt W = 13,5 ± 0,5%, tỷ lệ lẫn cấp không vượt quá 10% cấp dưới liền kề và loại bỏ triệt để các tạp vật ngoài đồng ruộng cũng như sau thu hoạch.
• Hệ thống chỉ tiêu hạch toán kinh tế:
  • Năng suất (NS) = Tổng sản lượng / Tổng diện tích gieo trồng
  • Giá trị sản xuất: $GO = \sum (P_i \times Q_i)$ ($P_i$: đơn giá sản phẩm; $Q_i$: khối lượng sản phẩm)
  • Chi phí trung gian: $IC = \sum (C_j \times G_j)$ (chi phí vật chất thường xuyên và dịch vụ)
  • Tổng chi phí sản xuất: $TC = FC + VC$ ($FC$: chi phí cố định; $VC$: chi phí biến đổi gồm $IC$, công lao động và chi phí khác)
  • Giá trị gia tăng: $VA = GO - IC$
  • Thu nhập hỗn hợp: $MI = VA - (A + T)$ ($A$: khấu hao tài sản cố định; $T$: thuế)
  • Lợi nhuận thuần: $Pr = GO - TC$
  • Các hệ số hiệu quả tài chính: Tỷ suất giá trị sản xuất trên chi phí trung gian ($GO/IC$), Tỷ suất giá trị gia tăng trên chi phí trung gian ($VA/IC$), Tỷ suất thu nhập hỗn hợp trên chi phí trung gian ($MI/IC$), Tỷ suất lợi nhuận trên tổng chi phí ($Pr/TC$).

Phương pháp nghiên cứu thực tế được thực hiện qua các bước:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Dữ liệu được trích lục từ các báo cáo tổng kết tình hình kinh tế - xã hội định kỳ (2011 - 2013) của UBND xã Bằng Vân, báo cáo tổng hợp của huyện Ngân Sơn, tài liệu từ Chi nhánh Công ty Cổ phần Ngân Sơn, Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam (Vinataba), các ấn phẩm và thống kê của FAO, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp:
  • Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (RRA): Quan sát đồng ruộng, lò sấy và phỏng vấn bán chính thức cán bộ địa phương, người dân.
  • Phương pháp điều tra chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo tiêu chí quy mô diện tích canh tác thuốc lá. Tác giả chọn 4 thôn đại diện cho các vùng sản xuất gồm Đông Chót, Cốc Lải, Pù Mò và Khau Slạo. Cỡ mẫu điều tra là 40 hộ gia đình (mỗi thôn chọn ngẫu nhiên 10 hộ), sử dụng phiếu phỏng vấn cấu trúc chi tiết về diện tích, chi phí đầu vào, công lao động, sản lượng, giá bán và kênh tiêu thụ.
• Phương pháp xử lý và phân tích số liệu:
  • Dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được tổng hợp, xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel và Microsoft Word.
  • Phương pháp thống kê mô tả: Mô tả thực trạng diện tích, sản lượng, nhân khẩu, lao động.
  • Phương pháp so sánh chênh lệch: Phân tích tốc độ tăng trưởng liên hoàn và định gốc; so sánh hiệu quả kinh tế giữa cây thuốc lá và cây ngô trên cùng đơn vị diện tích 1.000 m2.
  • Phương pháp ma trận SWOT: Đánh giá điểm mạnh (Strengths), điểm yếu (Weaknesses), cơ hội (Opportunities) và thách thức (Threats) đối với chuỗi sản xuất thuốc lá tại địa phương.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương này tổng quan khung lý luận về hiệu quả kinh tế, đặc tính thực vật học và giá trị đa dụng của cây thuốc lá trong nông nghiệp, y học (chiết xuất hemoglobin làm thuốc) và công nghệ sinh học (thực vật mô hình chuyển gen). Tác giả tổng hợp bức tranh sản xuất và tiêu thụ toàn cầu năm 2013: Châu Á chiếm ưu thế tuyệt đối với 63,07% diện tích (2.506 ha) và 66,28% sản lượng (5.359 tấn) thế giới; mức tiêu thụ bình quân thế giới đạt 1.076 điếu/người/năm. Tại Việt Nam, ngành nguyên liệu thuốc lá giải quyết việc làm cho 200.000 nông dân và 2.000 công nhân chế biến. Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam (Vinataba) đầu tư trên 15.000 ha với sản lượng trên 30.000 tấn (chiếm trên 70% sản lượng cả nước), vận hành 3 nhà máy chế biến nguyên liệu công suất hơn 42.000 tấn/năm. Một hecta thuốc lá tạo việc làm cho khoảng 500 công lao động, thu nhập đạt 80 - 100 triệu đồng/ha, lợi nhuận bình quân khoảng 30 triệu đồng/ha. Đồng thời, chương 1 giới thiệu chi tiết tiêu chuẩn phân cấp chất lượng thuốc lá vàng sấy TCN 26-1-02 theo các cấp lá P, X, C, B, T, S và M.

Chương 2: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày quy trình thiết kế nghiên cứu thực nghiệm tại xã Bằng Vân. Tác giả xác định 4 câu hỏi nghiên cứu trọng tâm, làm rõ các biến số nghiên cứu thông qua hệ thống công thức xác định các chỉ tiêu kinh tế ($GO, IC, TC, VA, MI, Pr$). Phương pháp chọn mẫu điều tra phân tầng được xây dựng với quy mô 40 hộ tại 4 thôn đại diện cho các điều kiện canh tác khác nhau: thôn vùng thấp thuận lợi (Đông Chót, Cốc Lải) và thôn vùng cao, ruộng bậc thang (Khau Slạo, Pù Mò). Thiết kế bảng hỏi tập trung vào hạch toán chi tiết chi phí vật tư, công lao động và kết quả thu hoạch trên 1.000 m2 đất canh tác.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 phân tích chi tiết điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa bàn nghiên cứu:

• Xã Bằng Vân có tổng diện tích tự nhiên 6.598,19 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 94,83% (6.256,91 ha năm 2013), đất lâm nghiệp chiếm 5.913,03 ha (chủ yếu là rừng phòng hộ), đất sản xuất nông nghiệp chiếm 342,40 ha. Toàn xã có 683 hộ với 3.152 nhân khẩu thuộc 5 dân tộc (Kinh, Tày, Nùng, Hoa, Dao); thu nhập bình quân đạt 9 triệu đồng/người/năm; tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo chiếm 8,5% (58 hộ).
• Tình hình sản xuất thuốc lá toàn xã: Toàn xã có 8/14 thôn trồng thuốc lá. Giai đoạn 2011 - 2013, diện tích gieo trồng vụ Đông - Xuân tăng từ 126,13 ha lên 133,97 ha (tăng 7,84 ha); năng suất bình quân tăng từ 1,6 tạ/1.000 m2 (16 tạ/ha) lên 2,1 tạ/1.000 m2 (21 tạ/ha); sản lượng tăng từ 2.018,08 tạ lên 2.813,37 tạ; giá bán bình quân tăng từ 45.000 đồng/kg lên 48.000 đồng/kg; tổng giá trị sản xuất tăng từ 9.081,36 triệu đồng lên 13.504,18 triệu đồng.
• Phân tích mẫu khảo sát 40 hộ: Tuổi đời chủ hộ bình quân là 44 tuổi; số nhân khẩu bình quân là 4,25 người/hộ; thâm niên canh tác thuốc lá đạt bình quân 17,4 năm. Kết quả sản xuất có sự phân hóa theo địa hình: thôn Đông Chót có diện tích bình quân/hộ cao nhất (4.700 m2) và năng suất cao nhất (212 kg/1.000 m2), sản lượng đạt 996,4 kg/hộ; trong khi thôn Khau Slạo (vùng cao ruộng bậc thang, phụ thuộc nước trời) có diện tích bình quân thấp nhất (3.100 m2), năng suất thấp nhất (164 kg/1.000 m2), sản lượng đạt 508,4 kg/hộ. Năng suất bình quân chung của 40 hộ khảo sát đạt 188,5 kg/1.000 m2.
• Các nhân tố ảnh hưởng: Khóa luận chỉ rõ ảnh hưởng của giống cây trồng (giống C176 cho năng suất khá nhưng chất lượng lá chưa cao; giống K9-1 năng suất thấp, dễ nhiễm sâu bệnh); quy trình kỹ thuật bón phân còn mất cân đối; công nghệ lò sấy thủ công quy mô 50 sòng/lò tốn nhiên liệu và lao động; liên kết thị trường phụ thuộc vào mạng lưới thu mua bao tiêu tại chỗ của Chi nhánh Công ty Cổ phần Ngân Sơn.

Chương 4: Các giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế cho sản xuất thuốc lá tại xã Bằng Vân

Trên cơ sở phân tích thực trạng và ma trận SWOT, tác giả đề xuất 7 nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Quy hoạch vùng sản xuất thuốc lá: Rà soát lại quỹ đất nông nghiệp, tập trung chuyên canh tại các thôn có điều kiện thuận lợi, hạn chế phát triển ở vùng quá dốc, thiếu nước.
2. Giải pháp về giống: Thay thế dần các giống thoái hóa, đưa các giống thuốc lá mới có năng suất cao, kháng bệnh tốt và tỷ lệ lá đạt tiêu chuẩn cấp cao vào sản xuất.
3. Giải pháp về đảm bảo quy trình kỹ thuật: Tăng cường tập huấn chuyển giao kỹ thuật gieo ươm, mật độ trồng, kỹ thuật cân đối phân bón (hạn chế bón thừa đạm làm giảm chất lượng sấy) và cải tiến kỹ thuật lò sấy gia đình để giảm tổn thất nhiệt.
4. Giải pháp về thủy lợi: Đầu tư kiên cố hóa kênh mương, xây dựng bể chứa và hệ thống dẫn nước từ các khe suối (suối Bản Chang, Đòng Chót, Khau Poòng) để chủ động tưới dưỡng trong mùa khô (tháng 12 đến tháng 3).
5. Giải pháp về thị trường: Tăng cường tính minh bạch trong quy trình kiểm định, phân loại chất lượng lá sấy tại các điểm thu mua của Chi nhánh Công ty Cổ phần Ngân Sơn, hạn chế tình trạng ép cấp, ép giá.
6. Giải pháp về cơ chế chính sách: Chính quyền địa phương phối hợp với các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp tạo điều kiện cho nông dân vay vốn ưu đãi đầu tư lò sấy và vật tư nông nghiệp.
7. Giải pháp đối với nông hộ: Nâng cao ý thức tuân thủ lịch thời vụ, ghi chép sổ tay chi phí sản xuất, chủ động liên kết đổi công trong khâu thu hoạch và sấy lá thuốc.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã lượng hóa toàn diện thực trạng phát triển và hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá tại địa bàn xã Bằng Vân qua chuỗi số liệu thống kê và dữ liệu điều tra thực nghiệm:

Tiêu chí	Đơn vị	Năm 2011	Năm 2012	Năm 2013	So sánh 2013/2011 (%)
Diện tích gieo trồng	ha	126,13	131,00	133,97	106,22
Năng suất bình quân	tạ/ha	16,0	18,0	21,0	131,25
Tổng sản lượng	tạ	2.018,08	2.358,00	2.813,37	139,41
Giá bán trung bình	đồng/kg	45.000	47.000	48.000	106,67
Tổng giá trị sản xuất	triệu đồng	9.081,36	11.082,60	13.504,18	148,70

Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo của UBND xã Bằng Vân giai đoạn 2011 - 2013

Dữ liệu điều tra chi tiết tại 40 hộ nông dân thuộc 4 thôn năm 2013 được tổng hợp như sau:

Chỉ tiêu khảo sát	Đơn vị	Thôn Đông Chót	Thôn Cốc Lải	Thôn Pù Mò	Thôn Khau Slạo	Bình quân chung
Số hộ điều tra	Hộ	10	10	10	10	10
Tuổi bình quân chủ hộ	Tuổi	40	47	48	41	44
Nhân khẩu bình quân	Người/hộ	3,9	4,3	4,5	4,3	4,25
Thâm niên trồng thuốc lá	Năm	17,6	17,4	17,4	17,2	17,4
Diện tích bình quân/hộ	m2	4.700	3.900	3.400	3.100	3.775
Năng suất bình quân	kg/1.000 m2	212,0	192,0	186,0	164,0	188,5
Sản lượng bình quân/hộ	kg	996,4	748,8	632,4	508,4	721,5
Giá trị sản xuất BQ/hộ	nghìn đồng	47.827,2	35.942,4	30.200,0	24.200,0	34.542,4

Nguồn: Tổng hợp từ số liệu điều tra sơ cấp của tác giả năm 2014

Đóng góp của khóa luận đối với nghiên cứu thực tiễn:

• Cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng cụ thể về hạch toán chi phí và hiệu quả sản xuất cây thuốc lá tại địa bàn xã vùng cao Bằng Vân, chứng minh thuốc lá là cây trồng mang lại giá trị kinh tế vượt trội so với cây ngô và cây đậu tương trong vụ Đông - Xuân.
• Làm rõ sự tác động phân hóa của điều kiện địa hình (đất bằng ven suối so với đất dốc ruộng bậc thang) và tập quán kỹ thuật đến năng suất lá sấy (Đông Chót đạt 212 kg/1.000 m2, cao hơn Khau Slạo 48 kg/1.000 m2).
• Khái quát hóa mô hình liên kết bao tiêu nông sản giữa nông hộ với doanh nghiệp thu mua (Chi nhánh Công ty Cổ phần Ngân Sơn), đồng thời chỉ ra các điểm nghẽn về phẩm cấp nguyên liệu và chất lượng sấy để xây dựng hệ thống 7 nhóm giải pháp kỹ thuật, chính sách có tính khả thi tại địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có một số giới hạn dựa trên phạm vi nghiên cứu thực tế:

• Cỡ mẫu khảo sát dừng lại ở mức 40 hộ tại 4 thôn trong tổng số 8 thôn có canh tác cây thuốc lá của xã Bằng Vân; số liệu sơ cấp tập trung chủ yếu vào niên vụ sản xuất 2013, chưa theo dõi được biến động chi phí qua nhiều năm liên tục của cùng một nhóm hộ.
• Khóa luận chưa đi sâu lượng hóa tác động môi trường của việc tiêu thụ củi/than phục vụ hệ thống lò sấy thủ công đối với tài nguyên rừng và phát thải tại địa phương, dù khung lý thuyết đã đề cập đến yêu cầu đánh giá toàn diện hiệu quả môi trường.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng:

• Mở rộng quy mô điều tra trên toàn bộ các thôn trồng thuốc lá của huyện Ngân Sơn nhằm đánh giá mức độ co giãn của cung - cầu nguyên liệu theo biến động giá thị trường.
• Đánh giá chu kỳ luân canh dài hạn (thuốc lá - lúa - ngô) tác động đến độ phì của đất và nghiên cứu ứng dụng công nghệ lò sấy cải tiến tiết kiệm nhiên liệu nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Quản lý kinh tế, Phát triển nông thôn: Cung cấp khung phương pháp luận hoàn chỉnh về hạch toán kinh tế hộ nông dân, phương pháp thiết kế mẫu điều tra phân tầng tại vùng dân tộc thiểu số và cách thức ứng dụng các chỉ tiêu $GO, IC, VA, MI, Pr$ trong nghiên cứu cây công nghiệp ngắn ngày.
• Cán bộ quản lý nông nghiệp, khuyến nông viên cấp cơ sở tại huyện Ngân Sơn và tỉnh Bắc Kạn: Nguồn tài liệu thực chứng về số liệu diện tích, năng suất, giống cây trồng và tiêu chuẩn phân cấp lá thuốc sấy TCN 26-1-02 phục vụ công tác quy hoạch vùng nguyên liệu và tổ chức lớp tập huấn kỹ thuật.
• Doanh nghiệp kinh doanh nguyên liệu thuốc lá: Tham khảo dữ liệu về cơ cấu chi phí, tập quán canh tác của nông hộ để xây dựng chính sách ứng trước vật tư, hỗ trợ kỹ thuật và phương thức thu mua minh bạch.

Câu hỏi thường gặp

Diện tích, năng suất và sản lượng thuốc lá tại xã Bằng Vân giai đoạn 2011 - 2013 biến động như thế nào?

Theo báo cáo của UBND xã Bằng Vân, trong giai đoạn 2011 - 2013, diện tích gieo trồng thuốc lá tăng liên tục từ 126,13 ha lên 131,00 ha (năm 2012) và đạt 133,97 ha (năm 2013). Năng suất bình quân tăng từ 16,0 tạ/ha (năm 2011) lên 18,0 tạ/ha (năm 2012) và đạt 21,0 tạ/ha (năm 2013). Tổng sản lượng thuốc lá của xã tăng từ 2.018,08 tạ năm 2011 lên 2.813,37 tạ năm 2013.

Các giống thuốc lá nào được người dân Bằng Vân sử dụng phổ biến và có đặc tính gì?

Người dân xã Bằng Vân canh tác chủ yếu hai giống thuốc lá là C176 và K9-1. Trong đó, giống C176 có năng suất khá và khả năng kháng sâu bệnh tương đối tốt nhưng chất lượng lá còn hạn chế; ngược lại, giống K9-1 cho năng suất thấp và dễ bị nhiễm nhiều loại sâu bệnh hại.

Mức độ phân hóa năng suất và sản lượng thuốc lá giữa các thôn điều tra diễn ra ra sao?

Khảo sát 40 hộ năm 2013 cho thấy thôn Đông Chót đạt năng suất cao nhất với 212 kg/1.000 m2 và sản lượng bình quân 996,4 kg/hộ. Tiếp theo là thôn Cốc Lải đạt 192 kg/1.000 m2 (sản lượng 748,8 kg/hộ); thôn Pù Mò đạt 186 kg/1.000 m2 (sản lượng 632,4 kg/hộ); thấp nhất là thôn vùng cao Khau Slạo chỉ đạt 164 kg/1.000 m2 (sản lượng 508,4 kg/hộ). Năng suất bình quân chung của cả 4 thôn là 188,5 kg/1.000 m2.

Tiêu chuẩn ngành TCN 26-1-02 phân cấp thuốc lá vàng sấy gồm những nhóm lá nào và yêu cầu kỹ thuật gì?

Tiêu chuẩn TCN 26-1-02 phân chia lá sấy thành các nhóm vị trí: Lá gốc (P), Lá nách dưới (X), Lá giữa (C), Lá nách trên (B), Lá ngọn (T), Lá mảnh (S) và cấp Tận dụng (M). Tiêu chuẩn quy định độ ẩm lá sấy đạt W = 13,5 ± 0,5%, tỷ lệ lẫn cấp không quá 10% cấp dưới liền kề và loại bỏ toàn bộ tạp vật ngoài đồng ruộng cũng như sau thu hoạch.

Sản phẩm thuốc lá tại xã Bằng Vân được tiêu thụ qua kênh phân phối nào?

Sản phẩm lá thuốc lá sau khi sấy khô được cán bộ của Chi nhánh Công ty Cổ phần Ngân Sơn trực tiếp đến tận địa bàn thu mua bao tiêu tại chỗ theo hợp đồng, phân cấp chất lượng theo bảng giá quy định của trạm thu mua.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lục Thị Thanh Huyền đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá tại địa bàn miền núi xã Bằng Vân, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn. Dữ liệu thực nghiệm qua ba năm (2011 - 2013) cùng kết quả điều tra 40 nông hộ đã khẳng định vai trò cây trồng mũi nhọn của thuốc lá trong việc nâng cao thu nhập, tận dụng lao động nông nhàn và chuyển đổi cơ cấu kinh tế địa phương. Công trình đã phân tích thấu đáo các rào cản về giống, kỹ thuật canh tác, công nghệ lò sấy thủ công và đề xuất 7 nhóm giải pháp đồng bộ có giá trị ứng dụng thiết thực cho công tác khuyến nông và quy hoạch vùng nguyên liệu tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Cơ sở lý luận về đánh giá - Khái niệm đánh giá: Thuật ngữ đánh giá (Evaluation) là đưa ra nhận định tổng hợp về các dữ kiện đo lường được qua các kỳ kiểm tra/lượng giá (asessement) trong quá trình và kết thúc bằng cách đối chiếu, so sánh với những tiêu chuẩn đã được xác định rõ ràng trước đó trong các mục tiêu. [16] - Định nghĩa về đánh giá: + Đánh giá là quá trình thu thập, xử lý thông tin để lượng định tình hình và kết quả công việc giúp quá trình lập kế hoạch, quyết định và hành động có hiệu quả. + Đánh giá là quá trình mà qua đó ta quy cho đối tượng một giá trị nào đó.

+ Đánh giá là một hoạt động nhằm nhận định, xác nhận giá trị thực trạng về: mức độ hoàn thành nhiệm vụ, chất lượng, hiệu quả công việc, trình độ, sự phát triển, những kinh nghiệm được hình thành ở thời điểm hiện tại đang xét so với mục tiêu hay những chuẩn mực đã được xác lập. Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất thuốc lá * Phân loại Cây thuốc lá cố nguồn gốc từ Nam Mỹ và có lịch sử trồng trọt cách đây khoảng 4000 năm. Từ Nam Mỹ cây thuốc lá được đem đi trồng khắp nơi trên thế giới thuộc Châu Á, Châu Mỹ, Châu Âu, Châu Phi. Cây thuốc lá có tên khoa học là: Nicotinana.sp thuộc ngành hạt kín Angiosper, lớp 2 lá mầm Dicotylndones, phân lớp Asteridae, bộ hoa mõm sói Scophulariales, họ cà Solanaceae, chi Nicotiana.

Trong chi Nicotiana có 50 – 70 loài, đa số là dạng cỏ, một số thân đứng, hầu hết là các dạng dại 5 phụ. Căn cứ vào hình thái, màu sắc của hoa người ta phân chia thành 4 loại chính: - Loài Nicotiana tabacum L.: có hoa màu hồng hay đỏ tươi. Đây là loài phổ biến nhất chiếm 90% diện tích thuốc lá trên thế giới. - Loài Nicotiana rustica L.: có hoa màu vàng, chiếm 10% diện tích thuốc lá trên thế giới.

- Loài Nicotiana petunioide L.:có hoa màu trắng, phớt hồng hay tím. Thường chỉ có trong vườn thực vật phục vụ nguồn dự trữ gen cho lai tạo, ít được dùng trong sản xuất. - Loài Nicotiana polidiede L.: có hoa màu trắng. Loài này cũng được ít dùng trong sản xuất, chủ yếu chỉ có trong vườn thực vật học của một số quốc gia.

[3] * Giá trị của cây thuốc lá Thuốc lá (Nicotiana tabacum L.) là cây công nghiệp ngắn ngày có tầm quan trọng bậc nhất về kinh tế trên thị trường thế giới, không chỉ đối với trên 33 triệu dân của trên 120 quốc gia, mà còn cho cả toàn bộ nền công nghiệp, từ các nhà máy chế biến cuốn điếu, sản xuất phụ gia, phụ liệu, đến cả hệ thống phân phối tiêu thụ, thậm chí đến cả một phần ngành sản xuất của vật tư nông nghiệp phục vụ cho cây thuốc lá như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Trồng thuốc lá có hiệu quả cao hơn nhiều so với các loại cây trồng khác (1.200 USD/ tấn lá khô) [3]. Các hãng sản xuất thuốc lá của các nước tư bản đều nhận được nguồn lợi nhuận khổng lồ từ cây thuốc lá. Ở nước ta cây thuốc lá cũng mang lại giá trị kinh tế cao, sử dụng hiệu quả đất đai, góp phần tạo công ăn việc làm, tận dụng được nguồn lao động của địa phương, tăng thu nhập cho người lao động.

Lợi nhuận cao từ sản xuất thuốc lá đã có sự quan tâm của nhiều cấp chính quyền trong cả nước, tại một số tỉnh miền núi phía Bắc như Cao Bằng, Lạng Sơn,. Cây thuốc lá 6 đã nằm trong cơ cấu cây trồng truyền thống thực sự mang lại hiệu quả kinh tế cao. Trong thuốc lá có thể chiết suất một số chất hóa học, những chất này có thể được sử dụng làm thuốc thực vật. [15] Trong y học người ta chiết suất từ thuốc lá chất Hemoglobin được sử dụng làm thuốc chữa bệnh.

[15] Đối với ngành công nghệ sinh học, cây thuốc lá được sử dụng như thực vật mô hình cho những nghiên cứu cơ bản cũng như ứng dụng nhờ khả năng dễ dàng tiến hành, nuôi cấy Invitro và chuyển gen. Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh sử dụng nguồn nhân lực, vật lực để đạt được hiệu quả cao nhất hay nói cách khác HQKT là một phạm trù phản ánh chất lượng của một hoạt động kinh tế. Nâng cao chất lượng một hoạt động kinh tế là tăng cường lợi dụng các nguồn lực có sẵn trong một hoạt động kinh tế. Đây là đòi hỏi khách quan của một nền sản xuất xã hội, do nhu cầu vật chất ngày càng cao.

* Quan điểm thứ nhất: HQKT là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế được xác định bằng công thức: Hiệu quả kinh tế = kết quả thu được – chi phí bỏ ra. (H) = (Q) - (C) Quan điểm này không còn phù hợp nữa, vì nếu cùng một kết quả sản xuất như nhau nhưng khác nhau về chi phi sản xuất sẽ khác nhau về hiệu quả. Không phản ánh đúng mục tiêu của người sản xuất là tối đa hóa lợi nhuận và tối thiểu hóa chi phí. * Quan điểm thứ hai: HQKT được xác định bằng nhịp độ tăng trưởng sản xuất hoặc tổng sản phẩm quốc dân, hiệu quả cao khi nhịp độ tăng trưởng của các chỉ tiêu đó cao và hiệu quả kinh tế có nghĩa là không lãng 7 phí.

Một nền kinh tế là có hiệu quả khi nó nằm trên giới hạn năng lực sản xuất đặc trưng bằng chỉ tiêu sản lượng tiềm năng của kinh tế, sự chênh lệch giữa sản lượng tiềm năng thực tế (sản lượng cao nhất có thể đạt được trong điều kiện toàn dụng công nhân) và sản lượng thực tế là sản lượng tiềm năng mà xã hội không dùng được phần bị lãng phí. * Quan điểm thứ ba: HQKT là mức độ thỏa mãn yêu cầu của quy luật kinh tế cơ bản của kinh tế chủ nghĩa xã hội, cho rằng quỹ tiêu dùng là đại diện cho mức sống nhân dân, là chỉ tiêu phản ánh hiệu quả của nền sản xuất xã hội. * Quan điểm thứ tư: Hiệu quả sản xuất kinh doanh là mức tăng của kết quả sản xuất kinh doanh trên mỗi lao động hay mức doanh lợi của vốn sản xuất kinh doanh về chỉ tiêu tổng hợp cụ thể nào đó. * Quan điểm thứ năm: hiệu quả của một quá trình nào đó, theo định nghĩa chung là mỗi quan hệ tỷ lệ giữa hiệu quả (theo mục đích) với các chi phí sử dụng (nguồn lực) để đạt được kết quả đó.

Từ những quan điểm khác nhau về hiệu quả như trên ta thấy rằng hiệu quả là một phạm trù trọng tâm và rất cơ bản của hiệu quả kinh tế quản lý. Hơn nữa việc xác định hiệu quả là hết sức khó khăn và phức tạp về lý luận và cả thực tiễn. Bản chất của hiệu quả xuất phát từ mục đích của sản xuất và phát triển kinh tế xã hội là đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về đời sống vật chất và tinh thần của mọi thành viên trong xã hội. Muốn vậy, sản xuất không ngừng phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu.

Quan điểm về hiệu quả trong điều kiện hiện nay là thoả mãn vấn đề tiết kiệm thời gian, tài nguyên trong sản xuất mang lại lợi ích xã hội và bảo vệ môi trường. Chính vì vậy mà hiệu quả của một quá trình nào đó cần được đánh giá toàn diện cả về ba khía cạnh: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. * Hiệu quả kinh tế và tiêu chuẩn đánh giá 8 Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế chung nhất, có liên quan trực tiếp đến nền sản xuất hàng hoá và tất cả các phạm trù, các quy luật kinh tế khác. Hiệu quả kinh tế được biểu hiện ở mức đặc trưng quan hệ so sánh giữa lượng kết quả đạt được và lượng chi phí bỏ ra.

Hiệu quả kinh tế = Lượng kết quả đạt được/Tổng chi phí sản xuất Một giải phát kỹ thuật quản lý có hiệu kinh tế cao là một phương án đạt được tương quan tối ưu giữa kết quả đem lại và chi phí đầu tư. Từ khái niệm chung đó cần xác định tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế, đây là một vấn đề phức tạp và còn nhiều ý kiến chưa được thống nhất. Tuy nhiên, đa số các nhà kinh tế đều cho rằng tiêu chuẩn cơ bản và tổng quát khi đánh giá hiệu quả kinh tế là mức độ đáp ứng nhu cầu xã hội và sự tiết kiệm lớn nhất về chi phí và tiêu hao các tài nguyên. Tiêu chuẩn hiệu quả kinh tế đều cho rằng tiêu chuẩn cơ bản và tổng khái quát khi đánh giá hiệu quả kinh tế là mức độ đáp ứng nhu cầu xã hội và sự tiết kiệm lớn nhất về chi phí và tiêu hao các tài nguyên.

Tiêu chuẩn hiệu quả kinh tế là các quan điểm, nguyên tắc đánh giá hiệu quả kinh tế trong các điều kiện cụ thể mà ở một giai đoạn nhất định. Việc nâng cao hiệu quả kinh tế là mục tiêu chung và chủ yếu xuyên suốt mọi thời kỳ, còn tiêu chuẩn là mục tiêu lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá bằng định lượng theo tiêu chuẩn đã lựa chọn ở từng giai đoạn. Mỗi thời kỳ phát triển kinh tế - xã hội khác nhau thì tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả cũng khác nhau. Mặt khác, tuỳ theo nội dung của hiệu quả mà có tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế quốc dân và hiệu quả của xí nghiệp.

Vì vậy, nhu cầu thì đa dạng, thay đổi theo thời gian và tuy thuộc vào trình độ khoa học kỹ thuật áp dụng và sản xuất… Mặt khác, nhu cầu cũng gồm nhiều loại: nhu cầu tối thiểu, nhu cầu có khả năng thanh toán và nhu cầu theo ước muốn chung. Có thể coi thu nhập tối đa trên một đơn vị chi phí là tiêu chuẩn để đánh giá hiệu quả kinh tế hiện nay. 9 Đối với toàn xã hội thì tiêu chẩn đánh giá hiệu quả kinh tế là khả năng thoả mãn các nhu cầu sản xuất và tiêu thụ của xã hội bằng của cải vật chất sản xuất và tiêu dùng của xã hội bằng của cải vật chất sản xuất ra, trong nền kinh tế kinh tế thị trường còn đòi hỏi yếu tố chất lượng và giá thành thấp để tăng khả năng cạnh tranh. Đối với các doanh nghiệp hoặc các tổ chắc kinh tế thì tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế phải là thu nhập tối đa tính trên chi phí hoặc công lao động bỏ ra.