MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Quế là một lâm sản có giá trị lớn. Trên thế giới quế phân bố tự nhiên và đƣợc gây trồng trở thành hàng hoá ở một số nƣớc Châu Á và Châu Phi nhƣ Indonesia, Trung Quốc, Việt Nam, Sri Lanka, Xây Xen và Madagascar. Trong các nƣớc có quế, cây quế cũng chỉ phân bố ở một số địa phƣơng nhất định, có đặc điểm khí hậu, đất đai và địa hình thích hợp với nó, còn ở ngoài vùng sinh thái cây quế sinh trƣởng và phát triển không tốt.
Trƣớc đây, ở nƣớc ta cây quế tự nhiên mọc hỗn giao trong các khu rừng tự nhiên nhiệt đới ẩm, từ Bắc vào Nam. Tuy nhiên cho đến nay quế tự nhiên đã không còn nữa và thay vào đó cây quế đã đƣợc trồng nhƣ một loại cây trồng phổ biến và đem lại hiệu quả kinh tế cao. Từ lâu đời nƣớc ta đã hình thành 6 vùng trồng quế lớn, đó là Yên Bái, vùng Thanh hóa, Nghệ An, vùng Quảng Nam, Quảng Ngãi và Quảng Ninh. Mỗi vùng có những sắc thái riêng gắn liền với đời sống của nhân dân các dân tộc ít ngƣời nƣớc ta nhƣ Dao (Yên Bái), Thái, Mƣờng (Nghệ An, Thanh Hoá) Cà Tu, Cà Toong (Quảng Nam, Quảng Ngãi) và Thanh Y, Thanh Phán (Quảng Ninh).
Tại Yên Bái, Theo thống kê rừng Yên Bái hiện có 415.103 ha, trong đó diện tích rừng tự nhiên 234.337 ha, rừng trồng 172.521 ha, trong đó đất rừng quế tập trung có khoảng 30.000 ha, tỷ lệ che phủ đạt 59,6%, đứng thứ tƣ toàn quốc. Rừng trồng quế của Yên Bái đƣợc phân bổ ở các huyện, xã trong tỉnh. Trong đó huyện Văn Yên là một trong những huyện có diện tích rừng khá lớn và vốn là huyện nổi tiếng về trồng quế. Huyện Văn Yên nằm ở phía Bắc tỉnh Yên Bái, huyện có diện tích tự nhiên trên 139 nghìn ha; trong đó, đất lâm nghiệp chiếm 75%.
Do có địa hình đồi núi cao, nằm trong vùng khí hậu phù hợp với sự sinh trƣởng của cây quế. Diện tích trồng quế tại Văn Yên là 16.000 ha, là địa phƣơng có diện tích và sản lƣợng quế lớn nhất cả nƣớc. n 2 Điển hình của huyện là các Viễn Sơn, Châu Quế Hạ, Xuân Tầm, Phong Dụ Hạ, Phong Dụ Thƣợng, Tân Hợp, Đại Sơn, Mỏ Vàng. Tháng 1 năm 2010, Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) đã có quyết định Sản phẩm vỏ quế Văn Yên đƣợc cấp Chỉ dẫn địa lý số 00018 cho khu vực cho 8 xã trên.
Viễn Sơn là một xã miền núi thuộc huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái có tiềm năng lớn về đất lâm nghiệp để phát triển rừng trồng quế. Có thể nói quế là cây trồng chủ lục của xã. Ngƣời dân trong xã trồng đa số là cây quế, do cây quế là cây có giá trị kinh tế lớn, ngƣời dân nơi đây đã gắn bó với cây quế từ lâu đời. Cũng nhờ cây quế kinh tế của xã đƣợc cải thiện nhiều nó đã góp phần tạo công ăn việc làm cho ngƣời dân trong xã và góp phần cho công cuộc xoá đói giảm nghèo.
Bên cạnh giá trị kinh tế nuôi trồng phát triển cây quế góp phần phủ xanh đất trống đồi trọc, tăng tỷ lệ che phủ của rừng, giữ đất, hạn chế xói mòn, điều hòa khí hậu, cản bớt nƣớc chảy bề mặt. Do vậy nhiều năm gần đây ngƣời dân trong xã ra sức trồng mới, diện tích ngày càng đƣợc mở rộng hơn. Tuy vậy, cây quế chƣa đƣợc quy hoạch tổng thể và đầu tƣ thích hợp, từ đó chất lƣợng sản phẩm quế chƣa đáp ứng đƣợc thị trƣờng, giá trị thu nhập của ngƣời sản xuất không còn ổn định. Tình hình thực tiễn cho thấy sản xuất quế trên cả nƣớc nói chung và ở xã Viễn Sơn nói riêng đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cần nghiên cứu và giải quyết, nhất là vấn đề hiệu quả kinh tế.
Ở Việt Nam đã có rất nhiều công trình nghiên cứu hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông – lâm – ngƣ nghiệp và đã đạt đƣợc kết quả rất khả quan cho từng đối tƣợng. Tuy nhiên đối với đối tƣợng là cây quế chƣa có một công trình hay phƣơng pháp đánh giá đầy đủ về hiệu quả kinh tế của sản xuất quế trên địa bàn xã Viễn Sơn. n 3 Xuất phát từ thực tế trên chúng tôi chọn đề tài: “Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây quế trên địa bàn xã Viễn Sơn, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái” làm đề tài nghiên cứu.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1.1Mục tiêu chung Nghiên cứu đánh giá hiệu quả kinh tế và các yếu tố ảnh hƣởng tới hiệu quả kinh tế của cây quế tại xa Viễn Sơn, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp nhằm hƣớng tới phát triển lâm nghiệp đặc trƣng cho cây quế tại địa phƣơng trong vài năm tới.2 Mục tiêu cụ thể - Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây quế đối với ngƣời dân trồng quế tại xã Viễn Sơn, huyên Văn Yên, tỉnh Yên Bái. - Phân tích các thuận lợi và khó khăn trong sản xuất quế tại xã Viễn Sơn, huyên Văn Yên, tỉnh Yên Bái và các nhân tố thúc đẩy/rào cản trong sản xuất và tiêu thụ quế.
- Đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy hiệu quả của sản xuất quế, góp phần đẩy mạnh phát triển bền vững ngành quế tại xã Viễn Sơn, huyên Văn Yên, tỉnh Yên Bái .3 Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI Nguồn lực sản xuất của xã hội ngày càng khan hiếm trong khi đó nhu cầu của con ngƣời cũng ngày càng tăng, để đáp ứng đƣợc nhu cầu đó của xã hội thì ngƣời sản xuất phải tính đến hiệu quả kinh tế. Đặc biệt với sản xuất nông - lâm nghiệp, sản xuất phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên nên ẩn chứa nhiều rủi ro làm hiệu quả kinh tế không ổn định. Vì thế khi thực hiện quá trình sản xuất các cá nhân hay tổ chức đều phải tính toán kỹ lƣỡng sao cho quá trình của mình đạt đƣợc hiệu quả nhất. n 4 Đánh giá hiệu quả kinh tế giúp xác định đƣợc đồng chi, đồng thu từ đó có thể đƣa ra mức độ đầu tƣ hợp lý là cơ hội để tăng lợi nhuận, đảm bảo lợi ích cho ngƣời sản xuất, ngƣời tiêu dùng và cho cả xã hội.
Đánh giá hiệu quả kinh tế là động lực tích lũy vốn, tiếp tục đầu tƣ tái sản xuất mở rộng, đổi mới công nghệ tạo ra lợi thế cạnh tranh, mở rộng thị trƣờng. từ đó thu nhập của ngƣời sản xuất, ngƣời lao động đƣợc cải thiện. Vì vậy đánh giá hiệu quả kinh tế có ý nghĩa to lớn trong việc góp phần phát triển kinh tế xă hội nói chung vŕ phát triển nông - lâm nghiệp nói rięng. Chỉ khi đánh giá đƣợc hiệu quả kinh tế thì khi đó nguồn lực mới đƣợc khai thác và sử dụng hợp lý, đầy đủ và bền vững.
Đối với quế là một lâm sản ngoài gỗ của rừng nhiệt đới nƣớc ta, cây quế có thể tổ chức sản xuất thành nguồn hàng lớn, ổn định lâu dài và có giá trị, nhất là giá trị xuất khẩu. Cây quế là nguồn lợi kinh tế lớn và gắn liền với đời sống của nhân dân các dân tộc ít ngƣời nƣớc ta nhƣ Dao (Yên Bái), Thái, Mƣờng (Nghệ An, Thanh Hoá) Cà tu, Cà toong (Quảng Nam, Quảng Ngãi) và Thanh Y, Thanh Phán (Quảng Ninh) nơi mà diện tích đất đa phần là đồi núi cao. Từ đó cây quế cũng làm một thế mạnh của một số tỉnh phát triển sản xuất nông - lâm nghiệp: - Cây quế mang lại thu nhập cao, góp phần tích cực trong công tác ổn định và nâng cao đời sống vật chất tinh thần cho ngƣời dân. - Tạo việc làm ở nông thôn miền núi, hạn chế các tiêu cực xảy ra do tình trạng thiếu việc làm của ngƣời lao động, tình trạng du canh du cƣ, đốt rừng làm nƣơng rẫy, hoang hóa đất rừng.
- Đa dạng hóa đối tƣợng sản xuất nông – lâm nghiệp, tạo nền vùng sản xuất chuyên canh, sản xuất hàng hóa, vùng sinh thái nông nghiệp bền vững. - Cung cấp một lƣợng lớn sản phẩm làm nguyên liệu cho công nghiệp chế biến, y học, xuất khẩu. Ngoài lợi ích về mặt kinh tế - xã hội, cây quế còn đóng góp vào bảo vệ môi trƣờng sinh thái, làm tăng độ che phủ rừng, giữ đất, giữ nƣớc ở các vùng đất đồi núi dốc, bảo tồn và phát triển sự đa dạng các nguồn gen quý cây bản địa. n 5 PHẦN II: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ KINH TẾ CỦA SẢN XUẤT QUẾ 2.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ KINH TẾ CỦA SẢN XUẤT QUẾ Mục đích của sản xuất và phát triển kinh tế xã hội là thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng về vật chất và tinh thần của toàn xã hội, trong khi nguồn lực sản xuất xã hội có hạn và ngày càng khan hiếm, để tạo ra khối lƣợng sản xuất lớn nhất đáp ứng thỏa mãn cầu của xã hội là mục tiêu của các nhà sản xuất và quản lý, hay nói một cách khác là ở một mức sản xuất nhất định cần phải làm thế nào để có chi phí tài nguyên vào lao động thấp nhất. Vì vậy, trong nền kinh tế thị trƣờng hiện nay, hiệu quả kinh tế là mối quan tâm hàng đầu của các nhà sản xuất, nhà kinh doanh và cũng là mối quan tâm của chung toàn xã hội. Khái niệm hiệu quả kinh tế của sản xuất quế Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế mà trong đó phản ánh sản xuất đạt cả hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ của các hoạt động kinh tế (Phạm Vân Đình, Đỗ Kim Chung, 1997). Đánh giá hiệu quả kinh tế là một đòi hỏi mang tính tất yếu khách quan của một nền sản xuất, đời sống xã hội.
Phạm trù hiệu quả kinh tế xuất hiện trong các văn bản pháp luật vào năm 1910. Khi đó ngƣời ta mới chỉ nói tới hiệu quả kinh tế của vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản. Đến nay các nhà kinh tế học đã và đang quan tâm nghiên cứu nhiều về hiệu quả kinh tế và nó trở thành một phạm trù rất quan trọng trong nền kinh tế thị trƣờng.