phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương: Chƣơng I: Cơ sở lí luận Chƣơng II: Xây dựng một số hình thức đánh giá hiệu quả của hoạt động dạy - học nội dung “Hàm số mũ và lôgarit” Chƣơng III: Thực nghiệm sư phạm 11 z Chƣơng I. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Đo lường Thuật ngữ “Đo lường” đã được nhiều tác giả khác nhau đề cập đến. Theo tác giả Hoàng Phê, trong từ điển tiếng Việt, Đo lường được định nghĩa là: “Xác định độ lớn của một đại lượng bằng cách so sánh với một đại lượng cùng loại được chọn làm đơn vị” [13, tr.
Trong tiếng Anh, đo lường (Measurement) là một khái niệm chuyên dùng để chỉ sự so sánh một vật hay hiện tượng với một thước đo hay chuẩn mực, có khả năng trình bày kết quả về mặt định lượng. Theo tác giả Lâm Quang Thiệp, “Đo lường là một cách lượng giá, với mục đích gán các con số hoặc thứ bậc cho đối tượng nghiên cứu dựa trên một hệ thống quy tắc nào đó”. Theo tác giả Dương Thiệu Tống, “Đo lường thành quả học tập là lượng giá mức độ đạt được các mục tiêu cuối cùng hay tiêu chí” [12, tr. Trong quá trình giáo dục, đo lường là quá trình thu thập thông tin một cách định lượng về các đại lượng đặc trưng như nhận thức, tư duy, kĩ năng và các phẩm chất nhân cách hay chính là việc dùng một phương tiện để thu thập dữ liệu về đặc tính, hành vi của con người một cách có hệ thống rồi sau đó phân tích các dữ liệu đó làm cơ sở cho hoạt động phân tích, đánh giá thích hợp.
Trong giáo dục, đo lường bao gồm cả định tính và định lượng. Định tính thể hiện sự mô tả, nhận xét, phân loại đối tượng, thể hiện sự đánh giá mang tính chủ quan của người thực hiện phép đo. Định lượng thể hiện các đặc tính của đối tượng thông qua các con số thống kê, các số liệu, bảng biểu mang tính khoa học. Để đo lường được sự nhận thức của HS trong học tập cần thông qua các bài kiểm tra.
Vì vậy, để đánh giá chính xác, khách quan mức độ nhận thức của HS cần có sự kết hợp các phương pháp, hình thức kiểm tra 12 z nhằm mang lại kết quả cao. Đánh giá “Đánh giá” là thuật ngữ có phạm vi ứng dụng rất rộng rãi và có rất nhiều định nghĩa khác nhau. Theo Nguyễn Bá Kim, “Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải tiến thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc” [16, tr. Theo tác giả Trần Khánh Đức, “Đánh giá là quá trình thu thập chứng cứ và đưa ra những nhận định, phán xét về mức độ đạt được các tiêu chí đã được đưa ra trong tiêu chuẩn hay kết quả học tập”.
Cũng theo tác giả, “đánh giá có thể là đánh giá định tính hay định lượng” [23, tr. Theo tác giả Lâm Quang Thiệp, “Đánh giá là việc nhận định sự xứng đáng của một cái gì đó, chẳng hạn việc đánh giá một chương trình, một nhà trường, một chính sách”. Theo Tự điển Giáo dục học - NXB Tự điển Bách khoa 2001, thuật ngữ “đánh giá kết quả học tập” được định nghĩa như sau: “Xác định mức độ nắm được kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo của HS so với yêu cầu của chương trình đề ra”. Trong quá trình giáo dục, đánh giá là căn cứ vào các thông tin định tính và định lượng để đưa ra những kết luận về năng lực và phẩm chất của sản phẩm giáo dục.
Đánh giá cũng là quá trình thu thập thông tin về năng lực và phẩm chất của người học và sử dụng những thông tin đó đưa ra những quyết định về người học cũng như điều chỉnh cách dạy học. Kiểm tra Trong từ điển Tiếng Việt, thuật ngữ Kiểm tra được định nghĩa: “Là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét” [13, tr. 13 z Theo Từ điển Giáo dục học - NXB từ điển Bách khoa 2001, thuật ngữ Kiểm tra được định nghĩa như sau: “Kiểm tra là bộ phận hợp thành của quá trình hoạt động dạy - học nhằm nắm được thông tin về trạng thái và kết quả học tập của HS, về những nguyên nhân cơ bản của thực trạng đó để tìm ra những biện pháp khắc phục những lỗ hổng, đồng thời củng cố và tiếp tục nâng cao hiệu quả của hoạt động dạy - học. Cũng nói về kiểm tra thì GS.
Nguyễn Bá Kim cho rằng: “Kiểm tra nhằm cung cấp cho thầy và trò những thông tin về kết quả dạy học, trước hết là về tri thức và kĩ năng của từng HS nhưng cũng lưu ý cả về mặt năng lực, thái độ và phẩm chất của họ cùng với sự diễn biến của quá trình dạy học” [16,tr. Trong hoạt động dạy học, việc kiểm tra không chỉ của riêng GV, HS cũng phải biết tự kiểm tra kết quả học tập của chính mình. Thông qua việc kiểm tra, GV có thể tự đánh giá được hiệu quả công việc giảng dạy của mình đề từ đó điều chỉnh cho phù hợp. Trong dạy học có 2 loại kiểm tra: Kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kì và kiểm tra tổng kết.
Việc kiểm tra cung cấp những dữ kiện, những thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá. Như vậy, kiểm tra và đánh giá là hai công việc có nội dung khác nhau những có liên quan mật thiết với nhau nhằm miêu tả và tập hợp những bằng chứng về kết quả học tập của HS. Kiểm tra là phương tiện để đánh giá, muốn đánh giá thì phải tiến hành kiểm tra. Một số vấn đề về đo lƣờng và đánh giá trong giáo dục 1.
Vị trí, vai trò của KT, ĐG trong giáo dục 1. Vị trí của KT, ĐG trong giáo dục Xét trên quan điểm hệ thống quy trình đào tạo, quá trình dạy học được 14 z xem như là một hệ thống bao gồm các yếu tố: - Mục tiêu - Chương trình và nội dung đào tạo - Hình thức tổ chức dạy học - Phương pháp dạy của thầy - Phương pháp học của trò - KT, ĐG kết quả của người học. Mối quan hệ giữa các yếu tố này được biểu diễn bởi sơ đồ sau đây: Yêu cầu của xã hội ĐỊNH HƢỚNG Mục tiêu Khóa đào tạo Chƣơng trình và nội dung đào tạo - các môn học (Mục tiêu môn học, bài học) Hình thức tổ chức dạy học Phƣơng pháp Phƣơng pháp Dạy Học (Kiểm tra - đánh giá thường xuyên) KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ (Tổng kết) Sơ đồ 1.1 15 z Các yếu tố này tác động qua lại lẫn nhau theo một sơ đồ cấu trúc nhất định. Đó là sự phân tích nhu cầu xã hội, trên cơ sở triết lí của nền giáo dục và các cơ sở khác, hệ mục tiêu của một cấp học, bậc học, ngành học được xác định.
Đây là cái mốc cơ bản để thiết kế chương trình và xác định nội dung đào tạo. Hệ mục tiêu còn định hướng cho việc tìm ra các hình thức tổ chức dạy học phù hợp trong đó người dạy và người học tìm được các phương pháp dạy học tương ứng để đạt được mục tiêu. Trong sơ đồ trên KT - ĐG là khâu cuối cùng và cũng là khâu quan trọng nhất, bởi lẽ nó không chỉ cho ta biết quá trình đào tạo có đạt được mục tiêu hay không, mà còn cung cấp các thông tin hữu ích để điều chỉnh toàn bộ các hoạt động xảy ra trước đó. Vai trò của KT - ĐG trong giáo dục Bản chất của KT - ĐG là xác định xem mục tiêu của chương trình đào tạo, của môn học có đạt được hay không và nếu đạt được thì ở mức độ nào.
KT - ĐG là các đích để người dạy hướng dẫn người học cùng vươn tới và cũng là để người học tùy theo năng lực của bản thân tìm cách riêng cho mình hướng tới. Với nghĩa này, KT - ĐG sẽ định hướng cách dạy của thầy và cách học của trò sao cho hiệu quả nhất, nghĩa là cuối cùng hướng tới việc đạt mục tiêu. Ngoài ra, các thông tin khai thác được từ kết quả KT - ĐG sẽ rất hữu ích cho việc điều chỉnh phương pháp dạy của thầy và phương pháp học của trò, đồng thời giúp các nhà quản lí có những thay đổi cần thiết trong việc tổ chức quá trình đào tạo (như điều chỉnh chương trình đào tạo, nội dung đào tạo, hình thức tổ chức dạy - học). Nếu xem chất lượng của quá trình dạy - học là sự “trùng khớp với mục tiêu” thì KT - ĐG là cách tốt nhất để đánh giá chất lượng của quy trình đào tạo.
Chức năng của đo lường và đánh giá trong giáo dục 1. Chức năng định hướng Đánh giá giáo dục được tiến hành trên cơ sở mục tiêu giáo dục. Nó tiến hành phán đoán độ sai lệch giữa hiện trạng thực tế và mục tiêu đề ra trước đó, làm cho khoảng cách này ngày một ngắn hơn. Chính vì vậy đánh giá giáo dục có khả năng chỉ ra phương hướng về mục tiêu, giúp các trường thiết lập kế hoạch dạy và học.
Chỉ ra phương hướng phấn đấu cho GV và HS, cho các cơ sở giáo dục và đào tạo nói chung. Chức năng đốc thúc, kích thích, tạo động lực Thông qua đánh giá giáo dục, có thể kích thích tinh thần học hỏi và vươn lên không ngừng cho những đối tượng được đánh giá, từ đó tạo ra một môi trường cạnh tranh chính thức hoặc phi chính thức. Trong quá trình quản lí dạy và học, căn cứ vào đặc điểm công việc và quy luật hoạt động của ngành giáo dục, chúng ta có thể sử dụng đánh giá để đôn đốc, tăng cường tinh thần cạnh tranh giữa các đối tượng được đánh giá. Từ đó có thể giúp cho những đối tượng này thực hiện được những mục tiêu đề ra trong tương lai.
Chức năng sàng lọc, lựa chọn Trong thực tế, chúng ta phải thường xuyên tiến hành lựa chọn, sàng lọc, phân loại đối tượng. Kết quả của quá trình đánh giá sẽ giúp phân ban, sàng lọc đối tượng và từ đó sẽ có những chiến lược phù hợp với từng loại đối tượng, giúp đối tượng tiến bộ không ngừng. Chức năng cải tiến, dự báo Nhờ đánh giá mới phát hiện được những vấn đề tồn tại trong công tác dạy và học, từ đó tiến hành sử dụng các biện pháp thích hợp để bù đắp những chỗ thiếu hụt hoặc loại bỏ những sai sót không đáng có.