LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ra đời và hoạt động theo sự phát triển của thị trƣờng chứng khoán, công ty chứng khoán là trung gian tài chính kết nối giữa nhà đầu tƣ và các chủ thể khác trên thị trƣờng. Nhƣ các loại hình doanh nghiệp khác, mục tiêu hoạt động của công ty chứng khoán là tối đa hóa lợi nhuận. Do vậy, các công ty chứng khoán thƣờng phải đối mặt với nhiều rủi ro.
Điều này không chỉ gây thiệt hại cho chính các công ty chứng khoán, cho nhà đầu tƣ mà có thể ảnh hƣởng đến toàn bộ thị trƣờng tài chính. Công tác đánh giá, dự báo sức khỏe của các công ty chứng khoán là một việc làm không mới nhƣng cũng không bao giờ cũ, vì trong những thời điểm khác nhau, tình hình biến động kinh tế thế giới và tại Việt Nam khác nhau, chu kỳ kinh tế khác nhau,…thì những bƣớc đi của các công ty chứng khoán sẽ khác nhau. Vì vậy để có cái nhìn tổng quan nhất, việc đánh giá hiệu quả hoạt động của công ty chứng khoán là cần thiết để thấy đƣợc sự phù hợp hay không của các chính sách Ban quản trị đƣa ra; từ đó đƣa ra các kiến nghị, giải pháp phù hợp và kịp thời nhằm giúp các công ty chứng khoán hoạt động an toàn, lành mạnh và hiệu quả hơn. Ủy ban chứng khoán Nhà nƣớc đã áp dụng phƣơng pháp CAMEL để xếp hạng các công ty chứng khoán từ năm 2013.
Nhờ đó, các công ty chứng khoán đƣợc phân loại, theo dõi, giám sát đánh giá hiệu quả hoạt động tốt hơn; đƣợc cảnh báo sớm và có biện pháp khắc phục kịp thời đối với công ty hoạt động yếu kém, gặp nhiều rủi ro. Công ty cổ phần chứng khoán Ngân hàng Công thƣơng Việt Nam là một trong những công ty chứng khoán ra đời đầu tiên tại Việt Nam. Từ khi thành lập đến nay, Công ty đã khẳng định đƣợc vị thế của mình thông qua việc cung cấp cho các khách hàng tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân các dịch vụ chứng khoán, dịch vụ tƣ vấn đầu tƣ, dịch vụ tƣ vấn tài chính doanh nghiệp chuyên nghiệp và toàn diện. Bên cạnh đó, Công ty cũng đƣợc biết đến là một trung gian kết nối cơ hội hợp tác, tham gia vào các hoạt động xúc tiến đầu tƣ nhằm cung cấp giải pháp tài chính toàn diện cho doanh nghiệp.
Sau 17 năm thành lập, Công ty đã đi vào hoạt động chuyên 2 nghiệp, minh bạch và tƣơng đối vững vàng. Xuất phát từ nội dung trên, kết hợp với quá trình học tập, tác giả chọn đề tài: “Đánh giá hiệu quả hoạt động của Công ty cổ phần chứng khoán Ngân hàng Công thương Việt Nam theo mô hình CAMEL” làm đề tài tốt nghiệp cho luận văn thạc sĩ kinh tế của mình. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích Dƣới góc độ công ty, tác giả nghiên cứu và đánh giá hiệu quả hoạt động của Công ty Cổ phần chứng khoán Ngân hàng Công thƣơng theo mô hình CAMEL đƣợc quy định tại Quyết định số 617/QĐ-UBCK ngày 09 tháng 10 năm 2013 về Ban hành quy chế hƣớng dẫn xếp loại công ty chứng khoán.
Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng, hiệu quả hoạt động của Công ty. Nhiệm vụ Nhiệm vụ của đề tài cần đạt đƣợc những vấn đề sau: - Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động và sử dụng mô hình CAMEL để đánh giá hiệu quả hoạt động; - Phân tích, đánh giá hiệu quả hoạt động của Công ty Cổ phần chứng khoán Ngân hàng Công thƣơng Việt Nam theo mô hình CAMEL; - Trên cơ sở những lý luận cùng với những phân tích, đánh giá hiệu quả hoạt động của Công ty cổ phần chứng khoán Ngân hàng Công thƣơng Việt Nam theo mô hình CAMEL, đƣa ra ƣu, nhƣợc điểm; đồng thời đề xuất các kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tại Công ty cổ phần chứng khoán Ngân hàng Công thƣơng Việt Nam. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: Hiệu quả hoạt động theo mô hình CAMEL. - Phạm vi nghiên cứu: Về mặt nội dung: Chỉ nghiên cứu hiệu quả hoạt động của Công ty chứng khoán.
Về mặt không gian: Công ty cổ phần chứng khoán Ngân hàng Công 3 thƣơng Việt Nam. Về mặt thời gian: giai đoạn 2015-2017. Phƣơng pháp nghiên cứu Để nắm đƣợc một cách đầy đủ về thực trạng, tác giả tiến hành sử dụng các phƣơng pháp sau đây: - Tổng hợp các bài viết, các báo cáo từ các tạp chí về việc ứng dụng mô hình CAMEL trong công tác đánh giá hoạt động tại Công ty chứng khoán. - Tổng hợp các nghị định, thông tƣ, quy chế Ủy ban chứng khoán Nhà nƣớc và Bộ tài chính đã ban hành, và đang có hiệu lực thi hành.
- Thống kê, so sánh, phân tích về các số liệu thu thập từ báo cáo tài chính trong giai đoạn 2015 – 2017 về hoạt động kinh doanh của Công ty cổ phần chứng khoán Ngân hàng Công thƣơng Việt Nam. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Hệ thống hóa những cơ sở lý luận về việc áp dụng mô hình CAMEL trong phân tích hiệu quả hoạt động của Công ty chứng khoán. Phân tích, đánh giá, tìm ra những chỉ tiêu tài chính còn yếu kém trong quá trình hoạt động của Công ty chứng khóa; đƣa ra nguyên nhân, để từ đó có hƣớng khắc phục, hạn chế rủi ro trong quá trình hoạt động của Công ty chứng khoán. Kết cấu của luận văn Luận văn gồm ba chƣơng chính sau: Chƣơng I: Cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động của Công ty chứng khoán và đánh giá hiệu quả hoạt động của Công ty chứng khoán theo mô hình CAMEL Chƣơng II: Đánh giá hiệu quả hoạt động của Công ty Cổ phần chứng khoán Ngân hàng Công thƣơng Việt Nam thông qua mô hình CAMEL Chƣơng III: Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tại Công ty Cổ phần chứng khoán Ngân hàng Công thƣơng Việt Nam 4 CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN THEO MÔ HÌNH CAMEL 1.
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã tham khảo một số đề tài, tài liệu liên quan bao gồm các công trình nghiên cứu về việc ứng dụng mô hình CAMELS trong quản trị rủi ro của các ngân hàng, các tổ chức tài chính. Hay tạp chí, bài báo của một số tác giả có đề cập đến việc ứng dụng mô hình CAMELS. Cụ thể nhƣ sau: Bài viết “Tình hình tài chính của các công ty chứng khoán đánh giá theo chỉ tiêu an toàn tài chính giai đoạn 2012 -2014” của một nhóm tác giả đƣợc đăng trên tạp chí chứng khoán online. Trong bài viết, nhóm tác giả sử dụng bộ chỉ tiêu CAEL để đánh giá tình hình tài chính thực tế của các công ty chứng khoán.
Tuy nhiên bên cạnh đó, nhóm tác giả cũng chỉ ra rằng bộ chỉ tiêu CAMEL hoặc CAEL chƣa đánh giá đƣợc mức độ nhạy cảm với rủi ro thị trƣờng. Luận văn “Nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của Công ty cổ phần chứng khoán Sài Gòn” của tác giả Đoàn Thị Thúy Vân. Tác giả đã đánh giá hiệu quả hoạt động chung của công ty chứng khoán và hiệu quả riêng trên từng mảng hoạt động. Từ đó đƣa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của công ty trong thời gian tới.
Hiện tại, việc áp dụng mô hình CAMELS để đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng đƣợc rất nhiều các tác giả nghiên cứu. Tuy nhiên, đề tài này lại chƣa đƣợc nghiên cứu nhiều đối với các công ty chứng khoán. Tác giả nhận thấy rằng, việc áp dụng mô hình CAMEL trong công tác đánh giá hiệu quả hoạt động của công ty chứng khoán là một vấn đề rất quan trọng và cần thiết. Xuất phát từ hạn chế của các đề tài nghiên cứu trƣớc đây, nên bản thân tác giả đã chọn vấn đề này để nghiên cứu với mong muốn tìm ra những hạn chế, những mặt chƣa đạt đƣợc để từ đó đƣa ra kiến nghị để hoàn thiện vấn đề này hơn tại Công ty Cổ phần Chứng khoán Ngân 5 hàng Công thƣơng Việt Nam 1.
LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Khái niệm hiệu quả hoạt động của Công ty chứng khoán Kinh doanh là việc thực hiện một số hoặc thực hiện tất cả các công đoạn của quá trình từ đầu tƣ sản xuất đến tiêu thụ hoặc thực hiện dịch vụ trên thị trƣờng nhằm mục đích sinh lời. Các doanh nghiệp quan tâm nhất chính là vấn đề hiệu quả kinh doanh. Sản xuất kinh doanh có hiệu quả giúp cho doanh nghiệp tồn tại và phát triển.
Hiểu theo mục đích cuối cùng thì hiệu quả kinh doanh đồng nghĩa với phạm trù lợi nhuận, là hiệu số giữa kết quả thu về với chi phí bỏ ra để đạt đƣợc kết quả đó. Hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh cao hay thấp phụ thuộc vào trình độ tổ chức sản xuất và quản lý của mỗi doanh nghiệp [1]. Theo định nghĩa trong cuốn “Từ điển Toán kinh tế, Thống kê, kinh tế lƣợng Anh - Việt” trang 255 của PGS.TS Nguyễn Khắc Minh thì “Hiệu quả - efficiency” trong kinh tế đƣợc định nghĩa là “mối tƣơng quan giữa đầu vào các yếu tố khan hiếm với đầu ra hàng hoá và dịch vụ” và “khái niệm hiệu quả đƣợc dùng để xem xét các tài nguyên đƣợc các thị trƣờng phân phối tốt nhƣ thế nào”. Bất kỳ một tổ chức nào khi tiến hành kinh doanh thì mục tiêu lợi nhuận cũng là hàng đầu.
Công ty chứng khoán cũng là một tổ chức kinh doanh, nên mục tiêu lợi nhuận cũng luôn là mục tiêu chính và xuyên suốt quá trình hoạt động của công ty. Sau đây là một số mục tiêu cơ bản của các công ty chứng khoán: - Tối đa hóa lợi ích của khách hàng, - Gia tăng giá trị vốn chủ sở hữu, - Cùng phát triển với đối tác, - Chăm lo cuộc sống của cán bộ nhân viên. Tuy nhiên, bên cạnh đó Công ty chứng khoán cũng là một trung gian tài chính đặc biệt; nên ngoài mục tiêu lợi nhuận thì cũng có mục tiêu mang tính xã hội nhƣ: bình ổn thị trƣờng, tạo ra tính thanh khoản cho thị trƣờng thứ cấp từ đó thúc 6 đẩy thị trƣờng sơ cấp, tạo điều kiện cho dòng vốn đƣợc lƣu chuyển tới nên kinh tế và từ đó thúc đẩy kinh tế, giúp cho đời sống đƣợc cải thiện, tạo ra việc làm cho nền kinh tế.