MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nông nghiệp giữ vai trò rất quan trọng trong việc phát triển kinh tế, nhất là ở các nước đang phát triển. Tuy nhiên, ngay cả những nước có nền công nghiệp phát triển cao, mặc dù tỷ trọng sản phẩm nông nghiệp không lớn nhưng khối lượng sản phẩm nông nghiệp vẫn không ngừng tăng lên và giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Thực tiễn lịch sử của các nước trên thế giới đã chứng minh chỉ có thể phát triển kinh tế nhanh chóng chừng nào đã có sự an toàn lương thực.
Nếu không đảm bảo an toàn lương thực thì khó có thể ổn định về chính trị và thiếu sự đảm bảo cơ sở pháp lý, kinh tế cho sự phát triển. Lúa là một trong năm loại cây lương thực chính của thế giới, cùng với ngô, lúa mì, sắn và khoai tây. Lúa đứng thứ hai về diện tích và sản lượng. Hiện nay, đất nước ta đang trên đà phát triển nền kinh tế vận hành theo nền kinh tế thị trường.
Sản xuất theo hướng tự cấp, tự túc không còn đảm bảo điều kiện sống cho người dân nữa. Trong cơ chế mới, với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, thông tin thị trường, kiến thức về kỹ thuật nông nghiệp, chuyển giao tiến bộ khoa học, các chính sách của nhà nước…vấn đề đưa những tiến bộ đó tới người dân là vấn đề hết sức cần thiết. Than Uyên là một huyện của tỉnh Lai Châu, trong đó xã Mường Than là xã duy nhất chiếm diện tích lớn nhất trong sản xuất lúa nên nhận được sự quan tâm, đầu tư của huyện. Nằm ở khu vực miền núi phía bắc với tiềm năng về đất đai, khí hậu, tài nguyên, con người thuận lợi cho việc phát triển kinh tế nông nghiệp, sản xuất nông nghiệp theo hướng toàn diện, đa dạng hóa sản phẩm, cơ cấu cây trồng được chuyển đổi mạnh mẽ.
Cây lúa đóng vai trò không thể thiếu được trong đời sống của người dân, thời gian gần đây người dân áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật mới trong sản xuất lúa đã làm cho năng suất, sản lượng lúa không ngừng được tăng cao. Từng bước đưa các giống lúa mới cho năng suất cao, phù hợp với điều kiện khí hậu của địa phương thay thế các giống lúa cũ năng suất thấp, đẩy mạnh việc mở rộng diện tích canh tác lúa. 2 Để thúc đẩy nền nông nghiệp phát triển, đáp ứng nhu cầu mong muốn nắm bắt kịp thời các giống lúa mới, những giống có triển vọng và các giống đang được sản xuất phổ biến ở địa phương thì việc chuyển giao khoa học kỹ thuật, chuyển đổi cơ cấu giống, tổ chức tập huấn…tới người nông dân là việc làm vô cùng cần thiết và cấp bách. Trong hoàn cảnh đó ngày 08/01/2010, chính phủ ra nghị định 02/CP cải tiến một cách có hiệu quả công tác khuyến nông từ trung ương tới địa phương.
Nghị định 02/CP ra đời đã phát triển hệ thống khuyến nông mạnh mẽ và mang lại hiệu quả to lớn cho nền nông nghiệp nước nhà. Sau những năm hoạt động hệ thống khuyến nông, khuyến lâm ngày càng phát triển cả về tổ chức lẫn nội dung, khuyến nông đã góp phần đáng kể vào công tác sản xuất nông lâm nghiệp, nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật công nghệ, các cách thức chuyển đổi cơ cấu giống, nhiều giống cho năng suất cao được đưa vào sản xuất thay thế cho các giống cũ năng suất thấp. Bên cạnh những thành tựu đã đạt được thì khuyến nông khuyến lâm còn tồn tại một số hạn chế như nội dung hoạt động còn hạn hẹp, chưa đa dạng chưa thiết thực, chưa phù hợp với yêu cầu của người dân…Chính vì vậy, nó đòi hỏi những người làm khuyến nông phải luôn tích cực không ngừng học tập, sáng tạo để có thể hạn chế được các mặt còn yếu kém đó. Để đạt được những thành quả trong những năm qua và tiến tới việc thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ phát triển nông nghiệp trong thời kỳ mới phải kể tới đóng góp không nhỏ của hoạt động khuyến nông trong việc chuyển giao khoa học kỹ thuật trên địa bàn huyện, công tác khuyến nông được thực hiện ngày càng nhiều và có hiệu quả.
Để đánh giá hiệu quả của khuyến nông trong việc phát triển sản xuất và tiêu thụ lúa, một mặt phát huy thế mạnh, mặt khác khắc phục những tồn tại yếu kém nhằm phát triển cây lúa mang lại năng suất cao. Được sự đồng ý của Khoa KT và PTNT trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá hiệu quả công tác khuyến nông trong sản xuất và tiêu thụ lúa tại xã Mường Than - huyện Than Uyên - tỉnh Lai Châu”. Mục đích nghiên cứu Đánh giá hiệu quả công tác khuyến nông trong việc phát triển sản xuất và tiêu thụ lúa tại xã Mường Than, huyện Than Uyên, tỉnh Lai Châu và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động khuyến nông trong việc phát triển sản xuất và tiêu thụ lúa. Mục tiêu nghiên cứu - Tìm hiểu về điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội tại xã Mường Than - huyện Than Uyên - tỉnh Lai Châu.
- Đánh giá thực trạng công tác khuyến nông trong việc phát triển sản xuất và tiêu thụ lúa tại xã Mường Than - huyện Than Uyên - tỉnh Lai Châu. - Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả khuyến nông trong việc sản xuất và tiêu thụ lúa tại địa bàn xã Mường Than - huyện Than Uyên - tỉnh Lai Châu. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học - Củng cố lý thuyết cho sinh viên.
- Giúp sinh viên tiếp xúc với thực tế, nâng cao năng lực, rèn luyện kỹ năng và trang bị kiến thức thực tiễn phục vụ cho quá trình công tác của sinh viên sau này. - Là tài liệu tham khảo cho sinh viên ngành khuyến nông. - Nghiên cứu đề tài giúp cho sinh viên làm quen với một số phương pháp nghiên cứu một đề tài cụ thể. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu đề tài giúp cho UBND xã Mường Than - huyện Than Uyên - tỉnh Lai Châu phát huy mặt mạnh, đồng thời khắc phục những tồn tại yếu kém trong công tác khuyến nông.
Nhằm phát triển, mở rộng diện tích canh tác lúa. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2. Những kiến thức cơ bản của khuyến nông 2.
Khái niệm khuyến nông Khuyến nông là cách đào tạo tay nghề cho nông dân, đồng thời giúp họ hiểu được các chủ trương, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm về quản lý kinh tế, những thông tin về thị trường. Để giúp họ có khả năng giải quyết những vấn đề của gia đình và cộng đồng, nhằm đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống nâng cao trình độ dân trí, góp phần xây dựng và phát triển nông thôn mới [1]. - Khuyến nông hiểu theo nghĩa rộng, là khái niệm chung chỉ tất cả các hoạt động hỗ trợ cho sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn. - Khuyến nông hiểu theo nghĩa hẹp, là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tượng là người nông dân.
Tiến trình này đem đến cho người nông dân những thông tin và những lời khuyên nhằm giúp họ tự giải quyết những vấn đề hoặc những khó khăn trong cuộc sống. Khuyến nông hỗ trợ sản xuất nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lượng cuộc sống của nông dân và gia đình họ [6]. - Khuyến nông là một quá trình trao đổi học hỏi kinh nghiệm, truyền bá kiến thức, đào tạo kỹ năng và trợ giúp những điều kiện cần thiết trong sản xuất nông - lâm nghiệp cho nông dân, để họ có đủ khả năng tự giải quyết được những công việc của gia đình mình, nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho gia đình và cộng đồng. Nhiệm vụ của khuyến nông - Đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật theo các chương trình dự án, trang bị kiến thức, kinh nghiệm cho người dân [8].
- Cung cấp những thông tin đúng về khoa học kỹ thuật, cơ chế chính sách, thị trường liên quan tới sản xuất cho người dân, giúp họ lựa chọn phương án sản xuất, kinh doanh [8]. - Xây dựng mô hình trình diễn, hướng dẫn khuyến cáo kỹ thuật cho nông dân trong các lĩnh vực nông - lâm - ngư nghiệp [8]. 5 - Tạo lòng tin và quyết tâm để nông dân mạnh dạn áp dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật mới. - Tổ chức thăm quan, tổng kết kinh nghiệm và ý kiến đáng giá nguyện vọng của bà con nông dân đối với các điển hình kinh tế tiên tiến và các cơ chế chính sách áp dụng.
- Xây dựng mạng lưới khuyến nông cơ sở, bồi dưỡng nghiệp vụ, tập huấn, xây dựng các câu lạc bộ khuyến nông tự quản và các nhóm hộ nông dân cùng sở thích. Chức năng của khuyến nông - Phối hợp với nông dân tổ chức các thử nghiệm phát triển kinh tế mới. - Hỗ trợ kinh nghiệm quản lý kinh tế hộ gia đình, phát triển sản xuất hộ trang trại. - Tìm điều kiện hỗ trợ cho sản xuất, trợ giúp bảo quản chế biến.
- Đào tạo tập huấn khuyến nông, tổ chức tập huấn, xây dựng mô hình thăm quan, hội thảo đầu bờ. - Tìm và cung cấp thông tin thị trường, trao đổi truyền bá thông tin. - Thúc đẩy tạo điều kiện cho người nông dân đề xuất các ý tưởng, sáng kiến và thực hiện thành công các ý tưởng sáng tạo của họ. - Hỗ trợ nông dân về quản lý kinh tế.
- Tìm kiếm và cung cấp thêm cho nông dân các thông tin về giá cả thị trường tiêu thụ sản phẩm. Khuyến nông là cầu nối giữa sản xuất và nghiên cứu, khuyến nông mang thông tin và kỹ thuật mới của các viện, trường đến với nông dân. Mục tiêu của khuyến nông - Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của người sản xuất để tăng thu nhập, thoát đói nghèo, làm giàu thông qua các hoạt động đào tạo nông dân về kiến thức, kỹ năng và hoạt động cung ứng dịch vụ để hỗ trợ nông dân sản xuất kinh doanh đạt hiệu quả cao, thích ứng các điều kiện sinh thái, khí hậu và thị trường. - Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng phát triển sản xuất hàng hóa, nâng cao năng suất, chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu, thúc đẩy tiến trình công 6 nghiệp hóa hiện đại hóa nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, ổn định kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường.