CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LUẬN VỀ HIỆU LỰC CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ QUA KÊNH LÃI SUẤT. CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ VÀ CÁC KÊNH DẪN TRUYỀN TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ. Chính sách tiền tệ 1. Khái niệm chính sách tiền tệ.
Chính sách tiền tệ là một trong những chính sách kinh tế vĩ mô quan trọng mà ở đó NHTW thông qua các hoạt động của mình tác động đến khối lượng tiền trong lưu thông, nhằm phục vụ cho việc thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ nhất định. Yeyati và Sturzenegger (2010) định nghĩa: “Chính sách tiền tệ là quá trình quản lý cung tiền của cơ quan quản lý tiền tệ, thường hướng tới một mức lãi suất mong muốn để đạt được mục đích ổn định và tăng trưởng kinh tế”. Tùy điều kiện các nước, chính sách tiền tệ có thể được xác lập theo hai hướng: - Chính sách tiền tệ mở rộng: tăng cung tiền, giảm lãi suất để thúc đẩy sản xuất kinh doanh, giảm thất nghiệp nhưng lạm phát tăng. - Chính sách tiền tệ thắt chặt: giảm cung tiền, tăng lãi suất làm giảm đầu tư vào sản xuất kinh doanh từ đó làm giảm lạm phát nhưng thất nghiệp tăng.
Mục tiêu của chính sách tiền tệ Trong quá trình phát triển của hệ thống tài chính tiền tệ, việc lựa chọn các mục tiêu trong điều hành chính sách tiền tệ của NHTW các nước luôn có chiều hướng thay đổi linh hoạt sao cho phù hợp với mục tiêu của nền kinh tế nói chung, cũng như phù hợp với mức độ phát triển của thị trường tài chính và năng lực quản lý của NHTW nói riêng. Ở các quốc gia khác nhau thì họ sẽ lựa chọn và theo đuổi các mục tiêu cuối cùng của CSTT là khác nhau. Việc lực chọn mục tiêu tùy thuộc vào tính cấp thiết, mức độ quan trọng cũng như khả năng đạt được mục tiêu trong từng giai đoạn cụ thể mà NHTW sẽ ưu tiên và lựa chọn ra mục tiêu cuối cùng để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế.1: Mối quan hệ giữa công cụ, mục tiêu hoạt động, mục tiêu trung gian và mục tiêu cuối cùng của CSTT Công cụ Mục tiêu Mục tiêu trung Mục tiêu cuối cùng hoạt động gian Nghiệp vụ thị Ổn định giá cả trường mở Dự trữ Tổng cung tiền (M1, M2) Mức việc làm cao Chính sách Lãi suất chiết khấu ngắn hạn Lãi suất Tăng trưởng kinh tế Tỉ lệ (liên ngân (ngắn hạn, dài Ổn định thị trường tài DTBB hàng) hạn) chính Ổn định lãi suất Ổn định thị trường ngoại hối Nguồn: Mishkin, 2013 i) Mục tiêu cuối cùng. Theo Mishkin (2013) các mục tiêu cuối cùng của CSTT là: ổn định giá cả, mức việc làm cao, tăng trưởng kinh tế, ổn định thị trường tài chính, ổn định lãi suất và ổn định thị trường ngoại hối.
Thứ nhất, kiểm soát lạm phát, ổn định giá trị tiền tệ NHTW thường lượng hoá mục tiêu này bằng tốc độ tăng của chỉ số giá cả tiêu dùng xã hội. Ổn định giá cả có tầm quan trọng đặc biệt để định hướng phát triển kinh tế của quốc gia vì nó làm tăng khả năng dự đoán những biến động của môi trường kinh tế vĩ mô. Mức lạm phát thấp và ổn định tạo nên môi trường đầu tư ổn định, thúc đẩy nhu cầu đầu tư và đảm bảo sự phân bổ nguồn lực xã hội một cách hiệu quả. Đây là lợi ích có tầm quan trọng sống còn đối với sự thịnh vượng kinh tế của quốc gia.
Tuy nhiên, theo đuổi mục tiêu ổn định giá cả không đồng nghĩa với tỷ lệ lạm phát bằng không. Việc cố gắng duy trì lạm phát ở gần mức 0, CSTT dễ đưa nền kinh tế đi quá đà và rơi vào tình trạng thiểu phát gây hậu quả còn trầm trọng hơn, đó là làm nền kinh tế suy thoái. Hơn nữa một mức lạm phát dương được chứng minh là có tác dụng bôi trơn và hâm nóng nền kinh tế nên sẽ có những ảnh hưởng tích cực tới tăng trưởng kinh tế. Chính vì thế, chúng ta nên duy trì lạm phát ở mức thấp và ổn định.
7 Thứ hai, tạo công ăn việc làm Các lý do để NHTW phải quan tâm đển tỷ lệ thất nghiệp và cho nó ở một ngưỡng nhất định: (i) Chỉ số thất nghiệp là một trong những chỉ tiêu phản ánh sự thịnh vượng xã hội vì nó phản ánh khả năng sử dụng có hiệu quả nguồn lực xã hội; (ii) Thất nghiệp gây nên tình trạng căng thẳng cho mỗi cá nhân và gia đình của họ và là mầm mống của các tệ nạn xã hội; (iii) Các khoản trợ cấp thất nghiệp tăng lên có thể làm thay đổi cơ cấu chi tiêu ngân sách và làm căng thẳng tình trạng ngân sách. Đảm bảo công ăn việc làm đầy đủ không có nghĩa là tỷ lệ thất nghiệp bằng không mà ở mức tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên. Tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên được cấu thành từ tỷ lệ thất nghiệp tạm thời (những người đang tìm kiếm công việc thích hợp) và tỷ lệ thất nghiệp cơ cấu (thất nghiệp bởi sự không phù hợp giữa nhu cầu về lao động và cung của lao động). Thứ ba, tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế phải đảm bảo cả về khối lượng và chất lượng.
Khối lượng tăng trưởng được thể hiện thông qua sự tăng lên của GDP thực tế, tức là tỷ lệ tăng trưởng có được sau khi trừ đi tỷ lệ tăng giá cùng thời kỳ. Chất lượng tăng trưởng được biểu hiện ở một cơ cấu kinh tế cân đối và khả năng cạnh tranh quốc tế của hàng hoá trong nước tăng lên. Ngoài ra còn một số mục tiêu Bên cạnh đó còn có các mục tiêu như: ổn định tỷ giá, ổn định thị trường tài chính, ổn định lãi suất. Ngày nay, trong điều kiện nền kinh tế mở, việc luân chuyển hàng hóa và vốn giữa các quốc gia được diễn ra một cách thường xuyên.
Do đó, không thể tránh khỏi những thay đổi về mặt tỷ giá trước những sự biến động về kinh tế trong và ngoài nước. Vì vậy việc ngăn ngừa và điều chỉnh làm ổn định về mặt tỷ giá là hết sức cần thiết bởi lẽ nó còn ảnh hưởng tới khả năng cạnh tranh hàng hóa trong với ngoài nước về mặt giá cả. Thị trường tài chính được xem là nơi điều hoà vốn từ nơi thừa đến nơi thiếu vốn, giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong nền kinh tế. Với vai trò như vậy, sự ổn định của thị trường tài chính có ý nghĩa quan trọng đối với nền kinh tế các quốc gia.
NHTW với khả năng tác động tới khối lượng tín dụng và lãi suất có nhiệm vụ đem lại sự ổn định cho thị trường tài chính. 8 Mối quan hệ giữa các mục tiêu cuối cùng Các mục tiêu của chính sách tiền tệ không phải lúc nào cũng nhất trí và hỗ trợ cho nhau. Trong một số trường hợp, vẫn có những mục tiêu mâu thuẫn với nhau khiến cho việc theo đuổi mục tiêu này đòi hỏi phải có những hy sinh nhất định về mục tiêu kia. Mối quan hệ giữa mục tiêu giảm tỷ lệ thất nghiệp với mục tiêu ổn định giá cả là một minh chứng cụ thể: (i) Để giảm tỷ lệ lạm phát, cần phải thực hiện một CSTT thắt chặt.
Dưới tác động của chính sách này, lãi suất thị trường tăng lên làm giảm các nhân tố cấu thành tổng cầu và do đó làm giảm tổng cầu của nền kinh tế. Thất nghiệp vì thế có xu hướng tăng lên. Ngược lại, việc duy trì một tỷ lệ thất nghiệp thấp hơn thường kéo theo một chính sách tiền tệ mở rộng và sự tăng giá; (ii) Mục tiêu giảm tỷ lệ thất nghiệp mâu thuẫn với mục tiêu ổn định giá cả còn thể hiện thông qua sự phản ứng của NHTW đối với các cú sốc cung nhằm đảm bảo mức cầu tiền thực tế, cung ứng tiền tăng đưa đến kết quả là giá cả tăng lên; (iii) Mâu thuẫn này còn được thể hiện thông qua định hướng điều chỉnh tỷ giá. Bằng việc hạ giá đồng nội tệ (ngân hàng trung ương mua ngoại tệ vào và cung ứng thêm nội tệ ra thị trường), các ngành kinh doanh hướng về xuất khẩu có khả năng mở rộng.
Tỷ lệ thất nghiệp vì thế giảm thấp nhưng lại kèm theo sự tăng lên của mức giá chung. NHTW xác định ổn định giá cả là mục tiêu chủ yếu và dài hạn của chính sách tiền tệ, nhưng trong ngắn hạn đôi khi họ phải tạm thời từ bỏ mục tiêu chủ yếu này để khắc phục tình trạng trước mắt và cấp thiết tại giai đoạn đó. Như vậy có thể nói ngân hàng trung ương theo đuổi một mục tiêu về dài hạn và đa mục tiêu trong ngắn hạn. ii) Mục tiêu trung gian Với việc sử dụng các công cụ của CSTT, NHTW không thể tác động trực tiếp và ngay lập tức đến các mục tiêu cuối cùng như ổn định giá cả, tăng trưởng kinh tế hay tạo công ăn việc làm.
Chính vì vậy, NHTW thường xây dựng các chỉ tiêu trung gian cần đạt được trước khi đạt được mục tiêu cuối cùng. Mục tiêu trung gian thường được các quốc gia lựa chọn bao gồm: Mức cung tiền, lãi suất (ngắn hạn, dài hạn). 9 Việc lựa chọn chỉ tiêu nào làm mục tiêu trung gian đều phải thỏa mãn ba tiêu chuẩn sau: Thứ nhất, có thể đo lường được: Các mục tiêu trung gian phải là các chỉ tiêu có thể đo lường được một cách chính sách và nhanh chóng bởi lẽ các chỉ tiêu này nó chỉ có ích khi mà nó phản ánh được tình trạng CSTT nhanh hơn mục tiêu cuối cùng. Thứ hai, NHTW có khả năng kiểm soát được: NHTW có khả năng kiểm soát các mục tiêu trung gian, nó có thể điều chỉnh các mục tiêu đó sao cho phù hợp với định hướng CSTT.
Thứ ba, có mối liên hệ chặt chẽ với mục tiêu cuối cùng: Đây là tiêu chuẩn quan trọng nhất của mục tiêu trung gian. Khả năng có thể đo lường chính xác hoặc khả năng kiểm soát được của NHTW có thể trở nên vô nghĩa nếu các chỉ tiêu được chọn không có mối quan hệ chặt chẽ với mục tiêu cuối cùng. Tổng lượng tiền cung ứng và lãi suất là hai chỉ tiêu đều thỏa mãn các tiêu chuẩn trên, tuy nhiên NHTW không thể chọn đồng thời cả hai mục tiêu đó mà phải căn cứ vào mối quan hệ của chúng với các mục tiêu cuối cùng và tùy thuộc vào hoàn cảnh giai đoạn đó để lựa chọn một trong hai chỉ tiêu.2: Biến động của lãi suất khi mức cung tiền xác định.