Đánh Giá Hiệu Lực Cơ Chế Truyền Dẫn Chính Sách Tiền Tệ Qua Kênh Lãi Suất Tại Việt Nam

Đánh giá hiệu lực của cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ qua kênh lãi suất tại Việt Nam là một chủ đề quan trọng… 71 trang · Học viện Ngân hàng · 2018.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Hoàng Anh
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Lực Cơ Chế Truyền Dẫn Chính Sách Tiền Tệ Qua Kênh Lãi Suất Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LUẬN VỀ HIỆU LỰC CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ QUA KÊNH LÃI SUẤT
• 1.1. Chính sách tiền tệ
• 1.2. Các kênh truyền dẫn tác động của chính sách tiền tệ
• 1.3. HIỆU LỰC CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ QUA KÊNH LÃI SUẤT
• 1.3.1. Kênh lãi suất và cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ qua kênh lãi suất
• 1.3.2. Hiệu lực của cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ qua kênh lãi suất
• 1.3.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu lực truyền dẫn chính sách tiền tệ qua kênh lãi suất
• 1.4. MÔ HÌNH ĐO LƯỜNG TÍNH HIỆU LỰC CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN CSTT QUA KÊNH LÃI SUẤT
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ HIỆU LỰC CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ THÔNG QUA KÊNH LÃI SUẤT TẠI VIỆT NAM
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
• 2.1.1. Mục tiêu cuối cùng của chính sách tiền tệ
• 2.1.2. Điều hành chính sách tiền tệ qua các giai đoạn
• 2.2. THỰC TRẠNG CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ QUA KÊNH LÃI SUẤT TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2008 – 2016
• 2.2.1. Sự dẫn truyền từ lãi suất điều hành tới lãi suất thị trường
• 2.2.2. Sự dẫn truyền từ lãi suất thị trường tới các mục tiêu vĩ mô
• 2.3. SỬ DỤNG MÔ HÌNH ĐỂ ĐÁNH GIÁ HIỆU LỰC CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ QUA KÊNH LÃI SUẤT TẠI VIỆT NAM
• 2.3.1. Xây dựng mô hình
• 2.3.2. Mô tả dữ liệu
• 2.3.3. Kiểm định tính dừng cho chuỗi dữ liệu
• 2.3.4. Lựa chọn độ trễ tối ưu của mô hình
• 2.3.5. Kết quả của mô hình
• 2.3.6. Đánh giá cơ chế truyền dẫn CSTT qua kênh lãi suất tại Việt Nam giai đoạn 2008 – 2016
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU LỰC CỦA CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ THÔNG QUA KÊNH LÃI SUẤT TẠI VIỆT NAM
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ ĐẾN NĂM 2020
• 3.2. KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU LỰC CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ THÔNG QUA KÊNH LÃI SUẤT TẠI VIỆT NAM
• 3.2.1. Hoàn thiện điều hành chính sách tiền tệ theo kênh lãi suất
• 3.2.2. Lựa chọn các mục tiêu cuối cùng của chính sách tiền tệ phù hợp với từng giai đoạn
• 3.2.3. Tiếp tục triển khai các biện pháp hạn chế tình trạng đô la hóa nền kinh tế và thực hiện chính sách tỷ giá linh hoạt hơn
• 3.2.4. Hoàn thiện thị trường tài chính
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiệu Lực Cơ Chế Truyền Dẫn Chính Sách Tiền Tệ

Đánh giá hiệu lực của cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ qua kênh lãi suất tại Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu kinh tế. Chính sách tiền tệ đóng vai trò quyết định trong việc điều tiết nền kinh tế, ảnh hưởng đến lãi suất, lạm phát và tăng trưởng. Việc hiểu rõ cơ chế này giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định chính xác hơn nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế vĩ mô.

1.1. Khái Niệm Chính Sách Tiền Tệ Và Kênh Lãi Suất

Chính sách tiền tệ là công cụ mà ngân hàng trung ương sử dụng để điều chỉnh lượng tiền trong lưu thông. Kênh lãi suất là một trong những kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ, ảnh hưởng trực tiếp đến chi tiêu và đầu tư của các chủ thể trong nền kinh tế.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Đánh Giá Hiệu Lực

Đánh giá hiệu lực của cơ chế truyền dẫn giúp xác định mức độ tác động của chính sách tiền tệ đến các biến số kinh tế. Điều này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả của chính sách mà còn đảm bảo sự ổn định của nền kinh tế.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Cơ Chế Truyền Dẫn Chính Sách Tiền Tệ

Mặc dù cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ qua kênh lãi suất đã được áp dụng rộng rãi, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Sự không đồng bộ giữa lãi suất điều hành và lãi suất thị trường là một trong những vấn đề lớn. Điều này dẫn đến việc chính sách tiền tệ không phát huy hiệu quả như mong đợi.

2.1. Sự Không Đồng Bộ Giữa Các Lãi Suất

Sự không đồng bộ giữa lãi suất điều hành và lãi suất thị trường có thể gây ra tình trạng trì trệ trong việc truyền dẫn chính sách. Điều này làm giảm khả năng điều chỉnh của ngân hàng trung ương trong việc kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng.

2.2. Tác Động Của Các Nhân Tố Bên Ngoài

Các yếu tố bên ngoài như biến động kinh tế toàn cầu, chính sách tài khóa và tâm lý thị trường cũng ảnh hưởng đến hiệu lực của cơ chế truyền dẫn. Những yếu tố này có thể làm giảm tính hiệu quả của chính sách tiền tệ trong việc điều tiết nền kinh tế.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Lực Cơ Chế Truyền Dẫn Chính Sách Tiền Tệ

Để đánh giá hiệu lực của cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ, cần áp dụng các phương pháp định lượng và định tính. Việc sử dụng mô hình VAR giúp phân tích mối quan hệ giữa lãi suất và các biến số kinh tế khác, từ đó đưa ra những nhận định chính xác hơn.

3.1. Mô Hình VAR Trong Phân Tích

Mô hình VAR (Vector Autoregression) cho phép phân tích mối quan hệ giữa nhiều biến số kinh tế. Việc áp dụng mô hình này giúp xác định tác động của lãi suất đến các biến số như sản lượng và lạm phát.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Thống Kê

Phân tích dữ liệu thống kê từ các nguồn như Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới giúp cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình kinh tế. Điều này hỗ trợ trong việc đánh giá hiệu lực của chính sách tiền tệ qua kênh lãi suất.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Cơ Chế Truyền Dẫn Chính Sách Tiền Tệ

Cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ qua kênh lãi suất đã được áp dụng trong thực tiễn tại Việt Nam. Việc điều chỉnh lãi suất điều hành đã có những tác động rõ rệt đến lãi suất thị trường và các biến số kinh tế vĩ mô khác.

4.1. Tác Động Đến Lãi Suất Thị Trường

Khi ngân hàng trung ương điều chỉnh lãi suất điều hành, lãi suất thị trường cũng có xu hướng thay đổi theo. Điều này ảnh hưởng đến chi phí vay mượn của doanh nghiệp và người tiêu dùng, từ đó tác động đến tổng cầu.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Lực

Nghiên cứu cho thấy rằng hiệu lực của cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ qua kênh lãi suất tại Việt Nam có sự khác biệt theo từng giai đoạn. Các yếu tố như tình hình kinh tế và chính sách tài khóa cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định hiệu lực này.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Cơ Chế Truyền Dẫn Chính Sách Tiền Tệ

Tương lai của cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ qua kênh lãi suất tại Việt Nam phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Việc cải thiện tính hiệu quả của cơ chế này sẽ giúp ngân hàng trung ương điều chỉnh chính sách một cách linh hoạt hơn, từ đó đạt được các mục tiêu kinh tế vĩ mô.

5.1. Định Hướng Chính Sách Tiền Tệ

Định hướng chính sách tiền tệ trong tương lai cần tập trung vào việc cải thiện cơ chế truyền dẫn. Điều này bao gồm việc nâng cao tính minh bạch và khả năng dự đoán của chính sách.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Ngân Hàng Trung Ương

Ngân hàng trung ương cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp nhằm nâng cao hiệu lực của cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ. Việc này không chỉ giúp ổn định nền kinh tế mà còn thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chính sách tiền tệ (CSTT) là một trong những công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô trọng yếu của ngân hàng trung ương (NHTW) nhằm đạt được các mục tiêu ổn định giá cả, kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trong các kênh truyền tải tác động của CSTT (bao gồm kênh lãi suất, kênh tỷ giá, kênh tín dụng và kênh giá tài sản), kênh lãi suất giữ vai trò nền tảng và truyền thống, phản ánh cơ chế mà qua đó lãi suất điều hành của NHTW tác động lan truyền đến lãi suất thị trường, từ đó chi phối hành vi chi tiêu, đầu tư của các chủ thể kinh tế và tổng cầu của toàn bộ nền kinh tế.

Tại Việt Nam, việc chuyển đổi cơ chế điều hành CSTT theo hướng thị trường đặt ra yêu cầu đánh giá thực chứng về mức độ, chiều hướng và tốc độ truyền dẫn từ các mức lãi suất điều hành của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tới lãi suất thị trường và các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô. Trước yêu cầu thực tiễn đó, tác giả Nguyễn Thanh Thảo đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Đánh giá hiệu lực của cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ thông qua kênh lãi suất tại Việt Nam".

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể qua bốn nhiệm vụ:

1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về cơ chế truyền dẫn CSTT qua kênh lãi suất.
2. Phân tích thực trạng cơ chế truyền dẫn CSTT qua kênh lãi suất tại Việt Nam giai đoạn 2008 – 2016.
3. Đánh giá định lượng hiệu lực của cơ chế truyền dẫn CSTT qua kênh lãi suất tại Việt Nam bằng mô hình kinh tế lượng.
4. Đưa ra các giải pháp, khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu lực của cơ chế truyền dẫn CSTT thông qua kênh lãi suất tại Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cơ sở lý luận về hiệu lực cơ chế truyền dẫn CSTT qua kênh lãi suất và thực trạng vận hành của kênh truyền dẫn này tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Hệ thống ngân hàng và nền kinh tế Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ Quý 1/2008 đến Quý 4/2016 (Q1/2008 – Q4/2016).
• Nguồn dữ liệu: Chuỗi số liệu thống kê được thu thập từ Tổng cục Thống kê, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF - nguồn International Financial Statistics), Ngân hàng Thế giới (World Bank) và các báo cáo, văn bản quy phạm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thiết lập nền tảng lý luận dựa trên các lý thuyết tiền tệ kinh điển và mô hình truyền dẫn kinh tế vĩ mô:

• Khái niệm và định hướng chính sách tiền tệ: Tác giả tiếp cận định nghĩa của Yeyati và Sturzenegger (2010), coi CSTT là quá trình quản lý cung tiền của cơ quan quản lý tiền tệ nhằm hướng tới một mức lãi suất mong muốn để đạt mục tiêu ổn định và tăng trưởng kinh tế. Chính sách được phân định thành hai trạng thái: mở rộng (tăng cung tiền, hạ lãi suất) và thắt chặt (giảm cung tiền, tăng lãi suất).
• Cấu trúc mục tiêu CSTT: Vận dụng khung lý thuyết của Frederic S. Mishkin (2013), mô tả mối quan hệ thứ bậc giữa: công cụ điều hành (nghiệp vụ thị trường mở, tái cấp vốn, dự trữ bắt buộc), mục tiêu hoạt động (dự trữ, lãi suất ngắn hạn liên ngân hàng), mục tiêu trung gian (mức cung tiền M1, M2 hoặc lãi suất ngắn/dài hạn) và mục tiêu cuối cùng (ổn định giá cả, việc làm cao, tăng trưởng kinh tế, ổn định thị trường tài chính, lãi suất và ngoại hối).
• Cơ chế truyền dẫn kênh lãi suất theo trường phái Keynes: Mô hình IS-LM mô tả quy trình: $M \uparrow \Rightarrow i_r \downarrow \Rightarrow (I + C) \uparrow \Rightarrow Y \uparrow$, trong đó sự mở rộng cung tiền làm giảm lãi suất thực ($i_r$), hạ thấp chi phí vốn và kích thích chi tiêu tiêu dùng ($C$) cùng đầu tư ($I$), qua đó mở rộng sản lượng ($Y$). Quá trình này diễn ra qua hai giai đoạn: (1) từ công cụ điều hành tác động tới lãi suất thị trường (lãi suất tiền gửi và cho vay), và (2) từ lãi suất thị trường chi phối đầu tư, tiêu dùng, tác động đến tổng cầu và các biến số lạm phát, tăng trưởng.
• Các kênh truyền dẫn bổ trợ: Kênh giá tài sản (kênh tỷ giá hối đoái, kênh giá cổ phiếu dựa trên lý thuyết Q của Tobin, kênh thu nhập thường xuyên) và kênh tín dụng (hoạt động cho vay của hệ thống NHTM và điều chỉnh bảng tổng kết tài sản của doanh nghiệp).
• Các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu lực truyền dẫn: Tác giả hệ thống hóa 4 nhóm nhân tố cản trở hoặc làm biến dạng truyền dẫn: (i) Tính độc lập của NHTW trong điều hành CSTT (theo King Banaian, đặc biệt là sự độc lập về chính sách so với chính sách tài khóa); (ii) Tình trạng đô la hóa nền kinh tế (theo tiêu chuẩn IMF khi tiền gửi ngoại tệ chiếm từ 30% trở lên); (iii) Mức độ phát triển của thị trường tài chính; (iv) Mức độ cạnh tranh trong hệ thống ngân hàng thương mại.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Sử dụng phương pháp thống kê, mô tả, so sánh, phân tích và tổng hợp để đánh giá diễn biến điều hành CSTT qua các văn bản pháp luật (Luật NHNN Việt Nam 1997, Luật NHNN Việt Nam 2010, Thông tư 02/2011/TT-NHNN) và các chỉ tiêu thực tế.
• Phương pháp định lượng:
  • Khóa luận sử dụng mô hình Vector Tự hồi quy (VAR) dạng rút gọn thay vì phương pháp hồi quy tuyến tính cổ điển (OLS), nhằm ghi nhận mối quan hệ tương tác hai chiều và xác định độ trễ giữa các biến nội sinh.
  • Bộ dữ liệu gồm 5 chuỗi thời gian giai đoạn Q1/2008 – Q4/2016: Lãi suất tái chiết khấu (LSTCK - đại diện lãi suất điều hành), Lãi suất cho vay bình quân (LSCV BQ - đại diện lãi suất thị trường), Mức tăng trưởng cung tiền M2 (logarit hóa), Tốc độ tăng trưởng GDP và Lạm phát.
  • Quy trình ước lượng trên phần mềm EViews bao gồm: kiểm định tính dừng Augmented Dickey-Fuller (ADF) xác nhận các chuỗi dữ liệu dừng ở sai phân bậc 1 ($I(1)$); kiểm định lựa chọn độ trễ tối ưu thông qua 5 tiêu chuẩn (AIC, SC, HQ, LR, FPE); và phân tích hàm phản ứng xung (Impulse Response Functions - IRF) theo phân rã Cholesky để đo lường phản ứng của các biến vĩ mô trước cú sốc lãi suất.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về hiệu lực cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ qua kênh lãi suất

Chương 1 tập trung xây dựng cơ sở lý thuyết chuẩn mực về CSTT và phân tích bản chất hai giai đoạn của kênh truyền dẫn lãi suất. Tác giả làm rõ cơ chế tác động của các công cụ trực tiếp (khung lãi suất, hạn mức tín dụng) và công cụ gián tiếp (dự trữ bắt buộc, tái cấp vốn, thị trường mở OMO) đến thanh khoản và lãi suất liên ngân hàng.

Nội dung chương phân tích sâu sự đánh đổi giữa các mục tiêu vĩ mô (giữa kiểm soát lạm phát và giảm thất nghiệp, giữa ổn định cung tiền và biến động lãi suất). Bên cạnh đó, tác giả phân tích bốn rào cản làm suy giảm hiệu lực truyền dẫn tại các nền kinh tế đang phát triển: việc thiếu vắng tính độc lập của NHTW dẫn đến xung đột với chính sách tài khóa; tình trạng đô la hóa làm sai lệch khả năng đo lường cung tiền M2; sự kém phát triển của thị trường liên ngân hàng; và mức độ cạnh tranh thấp giữa các tổ chức tín dụng. Cuối chương, tác giả so sánh mô hình OLS và mô hình VAR, luận giải tính thích hợp của cấu trúc VAR trong việc đo lường độ trễ và tác động phản hồi của chính sách tiền tệ.

Chương 2: Thực trạng về hiệu lực cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ thông qua kênh lãi suất tại Việt Nam

Chương 2 cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng điều hành CSTT của NHNN Việt Nam giai đoạn 2008 – 2016, chia thành hai giai đoạn rõ rệt gắn với khuôn khổ pháp lý:

• Giai đoạn 2008 – 2010 (theo Luật NHNN 1997 - điều hành đa mục tiêu): CSTT có sự biến động lớn giữa thắt chặt và nới lỏng. Đầu năm 2008, NHNN thắt chặt mạnh: nâng lãi suất cơ bản lên 14%, LSTCV lên 15%, LSTCK lên 13%, phát hành bắt buộc 20.300 tỷ đồng tín phiếu. Tháng 5/2008 bùng nổ cuộc đua lãi suất, lãi suất liên ngân hàng qua đêm lên 18%, lãi suất huy động dân cư lên 19-20%/năm. Nửa cuối 2008 đến 2009, trước suy thoái kinh tế toàn cầu, chính sách chuyển sang nới lỏng mạnh mẽ: hạ LSCB về 7%, LSTCV về 8%, LSTCK về 6%, triển khai gói hỗ trợ lãi suất làm tín dụng năm 2009 tăng 37,5%. Năm 2010 tiếp tục biến động: nới lỏng nửa đầu năm khiến tín dụng 6 tháng cuối năm tăng 18%, cả năm tăng 31,2%, dẫn tới lạm phát bùng phát trở lại.
• Giai đoạn 2011 – 2016 (theo Luật NHNN 2010 - ưu tiên kiểm soát lạm phát): Năm 2011, NHNN thắt chặt tiền tệ quyết liệt: tăng LSTCK lên 13%, LSTCV lên 16%, hút ròng qua OMO. Thông tư 02/2011/TT-NHNN áp trần lãi suất huy động VND 14%/năm, nhưng lạm phát thực tế lên 18,13% (bình quân 18,58%) khiến lãi suất thực âm, các NHTM "xé rào" huy động 17-18%/năm và lãi suất cho vay bình quân lên 18,74%/năm. Từ năm 2012 đến 2016, NHNN chuyển sang nới lỏng thận trọng kết hợp tái cơ cấu hệ thống ngân hàng: cắt giảm liên tiếp LSTCK xuống 4,5% và LSTCV xuống 6,5% vào năm 2016; dỡ bỏ trần lãi suất cho tiền gửi trên 6 tháng.

Dưới đây là bảng tổng hợp biến động giữa mục tiêu và thực tế của mức cung tiền và tăng trưởng tín dụng giai đoạn 2007 – 2010 theo số liệu của NHNN:

Chỉ tiêu (% thay đổi)	Năm 2007	Năm 2008	Năm 2009	Năm 2010
Mức cung tiền M2 (Kế hoạch)	20 – 23%	32%	18 – 20%	25%
Mức cung tiền M2 (Thực hiện)	46,1%	20,3%	29,0%	33,3%
Tăng trưởng tín dụng (Kế hoạch)	17 – 21%	30%	21 – 23%	25%
Tăng trưởng tín dụng (Thực hiện)	53,9%	25,4%	37,5%	31,2%

Ở phần thực nghiệm mô hình VAR, tác giả thực hiện kiểm định tính dừng và xác định độ trễ tối ưu:

• Kiểm định ADF cho thấy chuỗi dữ liệu gốc không dừng ở mức ý nghĩa 5%, nhưng chuỗi sai phân bậc 1 của tất cả các biến đều dừng.
• Cấu trúc độ trễ tối ưu được xác định là 4 ($p = 4$) dựa trên đồng thuận của cả 5 tiêu chuẩn thống kê (AIC, LR, FPE, SC, HQ).
• Kết quả đồ thị hàm phản ứng xung (IRF) phản ánh:
  1. LSTCK tác động cùng chiều đến LSCV bình quân của các NHTM. Phản ứng diễn ra yếu ở quý đầu tiên, nhưng từ quý thứ 3 trở đi tác động bộc lộ rất rõ nét, thể hiện tính định hướng có độ trễ của NHNN.
  2. LSTCK tác động ngược chiều mạnh mẽ tới lạm phát. Sự thắt chặt lãi suất tác động đến CPI ngay sau quý 1 và kéo giảm lạm phát mạnh nhất trong khoảng thời gian từ 2,5 đến 3 quý (tương đương 5 đến 6 tháng), sau đó tác động suy giảm dần.

Chương 3: Khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu lực của cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ thông qua kênh lãi suất tại Việt Nam

Dựa trên mục tiêu định hướng điều hành CSTT đến năm 2020 và kết quả thực nghiệm, chương 3 đề xuất 4 nhóm giải pháp:

1. Hoàn thiện điều hành chính sách tiền tệ theo kênh lãi suất: Chuyển đổi phương thức điều hành từng bước từ kiểm soát khối lượng (hạn mức tín dụng) sang kiểm soát giá (lãi suất); xây dựng lãi suất thị trường liên ngân hàng ngắn hạn làm lãi suất mục tiêu hoạt động để dẫn dắt toàn bộ hệ thống lãi suất thị trường.
2. Lựa chọn các mục tiêu cuối cùng của chính sách tiền tệ phù hợp với từng giai đoạn: Kiên định mục tiêu kiểm soát lạm phát và ổn định giá trị đồng tiền theo Luật NHNN 2010; hạn chế việc thay đổi đột ngột giữa mục tiêu kích thích tăng trưởng và kiềm chế lạm phát trong ngắn hạn.
3. Tiếp tục triển khai các biện pháp hạn chế tình trạng đô la hóa nền kinh tế và thực hiện chính sách tỷ giá linh hoạt hơn: Kiên trì trần lãi suất tiền gửi USD 0%, kiểm soát cho vay ngoại tệ, chuyển quan hệ huy động - cho vay ngoại tệ sang quan hệ mua - bán để loại bỏ sự chuyển dịch vốn sang ngoại tệ khi lãi suất nội tệ tăng.
4. Hoàn thiện thị trường tài chính: Tái cơ cấu hệ thống các TCTD, xử lý nợ xấu để khơi thông dòng vốn tín dụng; phát triển thị trường tiền tệ và thị trường trái phiếu nhằm đa dạng hóa hàng hóa tài chính và tăng cường tính nhạy cảm của lãi suất.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả cụ thể dựa trên số liệu thực chứng của giai đoạn 2008 – 2016:

• Lượng hóa sự truyền dẫn và độ trễ chính sách: Kết quả mô hình VAR xác lập bằng chứng thực nghiệm cho thấy lãi suất tái chiết khấu tác động cùng chiều đến lãi suất cho vay bình quân với độ trễ phản ứng khoảng 3 quý; đồng thời việc tăng lãi suất có hiệu lực kiềm chế lạm phát nhanh hơn, phát huy tác dụng rõ rệt nhất trong khoảng 2,5 – 3 quý (khoảng 5 đến 6 tháng).
• Phản ánh thực trạng biến động kinh tế vĩ mô: Nghiên cứu tổng hợp các dữ kiện lịch sử cho thấy mức độ biến động mạnh của lạm phát (đỉnh điểm 19,9% năm 2008 và 18,13% năm 2011; giảm sâu xuống 0,63% năm 2015 và phục hồi về 4,74% năm 2016); sự suy giảm tăng trưởng tín dụng xuống mức 8,9% năm 2012 do năng lực hấp thụ vốn của doanh nghiệp và nợ xấu ngân hàng, trước khi phục hồi về mức 18,79% năm 2016.
• Đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn:
  • Khóa luận hệ thống hóa lý thuyết truyền dẫn tiền tệ và bổ sung bằng chứng thực nghiệm về cơ chế truyền dẫn qua kênh lãi suất tại một nền kinh tế chuyển đổi như Việt Nam.
  • Phân tích chỉ ra các hạn chế cố hữu của hệ thống tài chính tiền tệ Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu: sự phân hóa thanh khoản dẫn đến cuộc đua lãi suất, tình trạng xé rào trần lãi suất, sự thiếu bình đẳng trong cạnh tranh giữa các NHTM quy mô lớn và nhỏ, cùng tác động cản trở của tình trạng đô la hóa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế do điều kiện nghiên cứu được tác giả nêu rõ:

• Hạn chế về chuỗi dữ liệu: Do số liệu thống kê về một số công cụ điều hành không đầy đủ và liên tục, tác giả chỉ sử dụng lãi suất tái chiết khấu (LSTCK) làm biến đại diện duy nhất cho lãi suất điều hành, chưa thể đưa đồng thời các biến số lãi suất thị trường mở (OMO) hay lãi suất tái cấp vốn vào kiểm định đa biến.
• Phạm vi thời gian: Số liệu nghiên cứu dừng lại ở Quý 4/2016, chưa phản ánh được hiệu quả của cơ chế điều hành tỷ giá trung tâm mới và tiến trình áp dụng các chuẩn mực an toàn vốn Basel II sau năm 2016.
• Mức độ tổng hợp dữ liệu: Nghiên cứu dựa trên số liệu cấp độ vĩ mô toàn ngành, chưa bóc tách và so sánh tính bất đối xứng trong phản ứng lãi suất giữa nhóm ngân hàng thương mại nhà nước và ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng chuỗi số liệu thời gian sau năm 2016; tích hợp đồng thời nhiều kênh truyền dẫn (kênh lãi suất kết hợp kênh tỷ giá và kênh tín dụng) thông qua các mô hình kinh tế lượng cấu trúc dạng SVAR hoặc TVP-VAR.

Giá trị tham khảo

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thanh Thảo mang lại giá trị tham khảo cụ thể:

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học vĩ mô và Kinh tế đầu tư; các nhà nghiên cứu về CSTT và thị trường tài chính Việt Nam.
• Nội dung tham khảo giá trị:
  • Bảng tổng hợp chi tiết diễn biến từng ngày hiệu lực của các đợt điều chỉnh lãi suất tái cấp vốn và tái chiết khấu của NHNN trong giai đoạn khủng hoảng 2008 – 2010 (Bảng 2.1).
  • Khung lý thuyết tổng quan về các kênh truyền dẫn chính sách tiền tệ và các nhân tố ảnh hưởng được trình bày mạch lạc, logic theo giáo trình quốc tế.
  • Toàn bộ quy trình kiểm định và ước lượng mô hình VAR trên phần mềm EViews (từ kiểm định nghiệm đơn vị ADF, chọn độ trễ bằng Lag Structure đến phân tích hàm phản ứng xung IRF), cung cấp tài liệu mẫu cho các nghiên cứu định lượng vĩ mô tương tự.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao tác giả lựa chọn Lãi suất tái chiết khấu (LSTCK) làm biến đại diện cho lãi suất điều hành trong mô hình VAR?
Trong điều hành CSTT, NHNN sử dụng nhiều mức lãi suất như lãi suất cơ bản, lãi suất tái cấp vốn, lãi suất tái chiết khấu và lãi suất nghiệp vụ thị trường mở. Tuy nhiên, do hạn chế về chuỗi số liệu thống kê đồng bộ và liên tục trong giai đoạn 2008 – 2016, tác giả đã chọn LSTCK làm biến đại diện vì đây là chỉ tiêu có đầy đủ căn cứ văn bản pháp lý quy định rõ ràng của NHNN và phản ánh nhất quán định hướng chính sách qua các thời kỳ.

2. Kết quả mô hình VAR xác định độ trễ của sự truyền dẫn từ lãi suất điều hành sang lãi suất cho vay bình quân là bao lâu?
Kết quả phân tích hàm phản ứng xung (IRF) chỉ ra rằng cú sốc thay đổi lãi suất tái chiết khấu có tác động cùng chiều đến lãi suất cho vay bình quân của các NHTM. Sự phản ứng này diễn ra rất yếu trong quý đầu tiên, nhưng bắt đầu bộc lộ mạnh mẽ và rõ rệt kể từ quý thứ 3 trở đi, chứng minh sự tồn tại của độ trễ truyền dẫn trên thị trường tín dụng.

3. Động thái thắt chặt tiền tệ năm 2011 đã gây ra những hệ quả gì đối với thanh khoản và mặt bằng lãi suất ngân hàng?
Năm 2011, NHNN tăng mạnh LSTCK lên 13% và LSTCV lên 16%, kết hợp hút ròng qua thị trường mở, khiến cung tiền M2 chỉ tăng 12,4% và tín dụng tăng 14,4%. Động thái này dẫn tới căng thẳng thanh khoản hệ thống nghiêm trọng; các ngân hàng chạy đua lãi suất huy động, xé rào mức trần 14% theo Thông tư 02/2011/TT-NHNN để đẩy lãi suất huy động lên 17-18%/năm, kéo theo lãi suất cho vay bình quân thực tế lên 18,74%/năm.

4. Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010 có điểm thay đổi căn bản nào so với Luật năm 1997 về mục tiêu của chính sách tiền tệ?
Luật NHNN năm 1997 quy định CSTT theo hướng đa mục tiêu (vừa ổn định giá trị đồng tiền, kiềm chế lạm phát, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội) mà không xác định rõ thứ tự ưu tiên. Đến Luật NHNN năm 2010 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2011), mục tiêu đã được thu hẹp về dạng đơn mục tiêu trọng tâm theo thông lệ quốc tế, xác định rõ ổn định giá trị đồng tiền (thông qua chỉ tiêu lạm phát) là mục tiêu dài hạn hàng đầu.

5. Tình trạng đô la hóa cản trở cơ chế truyền dẫn qua kênh lãi suất như thế nào theo phân tích trong khóa luận?
Tình trạng đô la hóa làm cho NHNN khó kiểm soát và đo lường chính xác tổng khối tiền M2 do lượng tiền mặt ngoại tệ lưu thông tự do ngoài ngân hàng. Đồng thời, khi NHNN tăng lãi suất điều hành để thắt chặt tiền tệ làm lãi suất cho vay VND tăng cao, các chủ thể kinh tế sẽ dịch chuyển sang vay bằng ngoại tệ với lãi suất thấp hơn, làm suy giảm hiệu lực kiềm chế tín dụng của chính sách tiền tệ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thanh Thảo đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và cung cấp phân tích thực nghiệm chuyên sâu về hiệu lực của cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ qua kênh lãi suất tại Việt Nam giai đoạn 2008 – 2016. Thông qua việc phân tích thực trạng quản lý vĩ mô kết hợp ứng dụng mô hình Vector Tự hồi quy (VAR), nghiên cứu đã chứng minh lãi suất điều hành có tác động định hướng cùng chiều đến lãi suất cho vay thị trường và tác động nghịch chiều đến lạm phát với độ trễ từ 1 đến 3 quý. Các kết quả thực nghiệm và hệ thống giải pháp được đề xuất trong khóa luận cung cấp cơ sở dữ liệu học thuật hữu ích cho việc nâng cao hiệu lực điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LUẬN VỀ HIỆU LỰC CƠ CHẾ TRUYỀN DẪN CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ QUA KÊNH LÃI SUẤT. CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ VÀ CÁC KÊNH DẪN TRUYỀN TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ. Chính sách tiền tệ 1. Khái niệm chính sách tiền tệ.

Chính sách tiền tệ là một trong những chính sách kinh tế vĩ mô quan trọng mà ở đó NHTW thông qua các hoạt động của mình tác động đến khối lượng tiền trong lưu thông, nhằm phục vụ cho việc thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội của đất nước trong từng thời kỳ nhất định. Yeyati và Sturzenegger (2010) định nghĩa: “Chính sách tiền tệ là quá trình quản lý cung tiền của cơ quan quản lý tiền tệ, thường hướng tới một mức lãi suất mong muốn để đạt được mục đích ổn định và tăng trưởng kinh tế”. Tùy điều kiện các nước, chính sách tiền tệ có thể được xác lập theo hai hướng: - Chính sách tiền tệ mở rộng: tăng cung tiền, giảm lãi suất để thúc đẩy sản xuất kinh doanh, giảm thất nghiệp nhưng lạm phát tăng. - Chính sách tiền tệ thắt chặt: giảm cung tiền, tăng lãi suất làm giảm đầu tư vào sản xuất kinh doanh từ đó làm giảm lạm phát nhưng thất nghiệp tăng.

Mục tiêu của chính sách tiền tệ Trong quá trình phát triển của hệ thống tài chính tiền tệ, việc lựa chọn các mục tiêu trong điều hành chính sách tiền tệ của NHTW các nước luôn có chiều hướng thay đổi linh hoạt sao cho phù hợp với mục tiêu của nền kinh tế nói chung, cũng như phù hợp với mức độ phát triển của thị trường tài chính và năng lực quản lý của NHTW nói riêng. Ở các quốc gia khác nhau thì họ sẽ lựa chọn và theo đuổi các mục tiêu cuối cùng của CSTT là khác nhau. Việc lực chọn mục tiêu tùy thuộc vào tính cấp thiết, mức độ quan trọng cũng như khả năng đạt được mục tiêu trong từng giai đoạn cụ thể mà NHTW sẽ ưu tiên và lựa chọn ra mục tiêu cuối cùng để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế.1: Mối quan hệ giữa công cụ, mục tiêu hoạt động, mục tiêu trung gian và mục tiêu cuối cùng của CSTT Công cụ Mục tiêu Mục tiêu trung Mục tiêu cuối cùng hoạt động gian Nghiệp vụ thị Ổn định giá cả trường mở Dự trữ Tổng cung tiền (M1, M2) Mức việc làm cao Chính sách Lãi suất chiết khấu ngắn hạn Lãi suất Tăng trưởng kinh tế Tỉ lệ (liên ngân (ngắn hạn, dài Ổn định thị trường tài DTBB hàng) hạn) chính Ổn định lãi suất Ổn định thị trường ngoại hối Nguồn: Mishkin, 2013 i) Mục tiêu cuối cùng. Theo Mishkin (2013) các mục tiêu cuối cùng của CSTT là: ổn định giá cả, mức việc làm cao, tăng trưởng kinh tế, ổn định thị trường tài chính, ổn định lãi suất và ổn định thị trường ngoại hối.

Thứ nhất, kiểm soát lạm phát, ổn định giá trị tiền tệ NHTW thường lượng hoá mục tiêu này bằng tốc độ tăng của chỉ số giá cả tiêu dùng xã hội. Ổn định giá cả có tầm quan trọng đặc biệt để định hướng phát triển kinh tế của quốc gia vì nó làm tăng khả năng dự đoán những biến động của môi trường kinh tế vĩ mô. Mức lạm phát thấp và ổn định tạo nên môi trường đầu tư ổn định, thúc đẩy nhu cầu đầu tư và đảm bảo sự phân bổ nguồn lực xã hội một cách hiệu quả. Đây là lợi ích có tầm quan trọng sống còn đối với sự thịnh vượng kinh tế của quốc gia.

Tuy nhiên, theo đuổi mục tiêu ổn định giá cả không đồng nghĩa với tỷ lệ lạm phát bằng không. Việc cố gắng duy trì lạm phát ở gần mức 0, CSTT dễ đưa nền kinh tế đi quá đà và rơi vào tình trạng thiểu phát gây hậu quả còn trầm trọng hơn, đó là làm nền kinh tế suy thoái. Hơn nữa một mức lạm phát dương được chứng minh là có tác dụng bôi trơn và hâm nóng nền kinh tế nên sẽ có những ảnh hưởng tích cực tới tăng trưởng kinh tế. Chính vì thế, chúng ta nên duy trì lạm phát ở mức thấp và ổn định.

7 Thứ hai, tạo công ăn việc làm Các lý do để NHTW phải quan tâm đển tỷ lệ thất nghiệp và cho nó ở một ngưỡng nhất định: (i) Chỉ số thất nghiệp là một trong những chỉ tiêu phản ánh sự thịnh vượng xã hội vì nó phản ánh khả năng sử dụng có hiệu quả nguồn lực xã hội; (ii) Thất nghiệp gây nên tình trạng căng thẳng cho mỗi cá nhân và gia đình của họ và là mầm mống của các tệ nạn xã hội; (iii) Các khoản trợ cấp thất nghiệp tăng lên có thể làm thay đổi cơ cấu chi tiêu ngân sách và làm căng thẳng tình trạng ngân sách. Đảm bảo công ăn việc làm đầy đủ không có nghĩa là tỷ lệ thất nghiệp bằng không mà ở mức tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên. Tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên được cấu thành từ tỷ lệ thất nghiệp tạm thời (những người đang tìm kiếm công việc thích hợp) và tỷ lệ thất nghiệp cơ cấu (thất nghiệp bởi sự không phù hợp giữa nhu cầu về lao động và cung của lao động). Thứ ba, tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế phải đảm bảo cả về khối lượng và chất lượng.

Khối lượng tăng trưởng được thể hiện thông qua sự tăng lên của GDP thực tế, tức là tỷ lệ tăng trưởng có được sau khi trừ đi tỷ lệ tăng giá cùng thời kỳ. Chất lượng tăng trưởng được biểu hiện ở một cơ cấu kinh tế cân đối và khả năng cạnh tranh quốc tế của hàng hoá trong nước tăng lên. Ngoài ra còn một số mục tiêu Bên cạnh đó còn có các mục tiêu như: ổn định tỷ giá, ổn định thị trường tài chính, ổn định lãi suất. Ngày nay, trong điều kiện nền kinh tế mở, việc luân chuyển hàng hóa và vốn giữa các quốc gia được diễn ra một cách thường xuyên.

Do đó, không thể tránh khỏi những thay đổi về mặt tỷ giá trước những sự biến động về kinh tế trong và ngoài nước. Vì vậy việc ngăn ngừa và điều chỉnh làm ổn định về mặt tỷ giá là hết sức cần thiết bởi lẽ nó còn ảnh hưởng tới khả năng cạnh tranh hàng hóa trong với ngoài nước về mặt giá cả. Thị trường tài chính được xem là nơi điều hoà vốn từ nơi thừa đến nơi thiếu vốn, giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn trong nền kinh tế. Với vai trò như vậy, sự ổn định của thị trường tài chính có ý nghĩa quan trọng đối với nền kinh tế các quốc gia.

NHTW với khả năng tác động tới khối lượng tín dụng và lãi suất có nhiệm vụ đem lại sự ổn định cho thị trường tài chính. 8 Mối quan hệ giữa các mục tiêu cuối cùng Các mục tiêu của chính sách tiền tệ không phải lúc nào cũng nhất trí và hỗ trợ cho nhau. Trong một số trường hợp, vẫn có những mục tiêu mâu thuẫn với nhau khiến cho việc theo đuổi mục tiêu này đòi hỏi phải có những hy sinh nhất định về mục tiêu kia. Mối quan hệ giữa mục tiêu giảm tỷ lệ thất nghiệp với mục tiêu ổn định giá cả là một minh chứng cụ thể: (i) Để giảm tỷ lệ lạm phát, cần phải thực hiện một CSTT thắt chặt.

Dưới tác động của chính sách này, lãi suất thị trường tăng lên làm giảm các nhân tố cấu thành tổng cầu và do đó làm giảm tổng cầu của nền kinh tế. Thất nghiệp vì thế có xu hướng tăng lên. Ngược lại, việc duy trì một tỷ lệ thất nghiệp thấp hơn thường kéo theo một chính sách tiền tệ mở rộng và sự tăng giá; (ii) Mục tiêu giảm tỷ lệ thất nghiệp mâu thuẫn với mục tiêu ổn định giá cả còn thể hiện thông qua sự phản ứng của NHTW đối với các cú sốc cung nhằm đảm bảo mức cầu tiền thực tế, cung ứng tiền tăng đưa đến kết quả là giá cả tăng lên; (iii) Mâu thuẫn này còn được thể hiện thông qua định hướng điều chỉnh tỷ giá. Bằng việc hạ giá đồng nội tệ (ngân hàng trung ương mua ngoại tệ vào và cung ứng thêm nội tệ ra thị trường), các ngành kinh doanh hướng về xuất khẩu có khả năng mở rộng.

Tỷ lệ thất nghiệp vì thế giảm thấp nhưng lại kèm theo sự tăng lên của mức giá chung. NHTW xác định ổn định giá cả là mục tiêu chủ yếu và dài hạn của chính sách tiền tệ, nhưng trong ngắn hạn đôi khi họ phải tạm thời từ bỏ mục tiêu chủ yếu này để khắc phục tình trạng trước mắt và cấp thiết tại giai đoạn đó. Như vậy có thể nói ngân hàng trung ương theo đuổi một mục tiêu về dài hạn và đa mục tiêu trong ngắn hạn. ii) Mục tiêu trung gian Với việc sử dụng các công cụ của CSTT, NHTW không thể tác động trực tiếp và ngay lập tức đến các mục tiêu cuối cùng như ổn định giá cả, tăng trưởng kinh tế hay tạo công ăn việc làm.

Chính vì vậy, NHTW thường xây dựng các chỉ tiêu trung gian cần đạt được trước khi đạt được mục tiêu cuối cùng. Mục tiêu trung gian thường được các quốc gia lựa chọn bao gồm: Mức cung tiền, lãi suất (ngắn hạn, dài hạn). 9 Việc lựa chọn chỉ tiêu nào làm mục tiêu trung gian đều phải thỏa mãn ba tiêu chuẩn sau: Thứ nhất, có thể đo lường được: Các mục tiêu trung gian phải là các chỉ tiêu có thể đo lường được một cách chính sách và nhanh chóng bởi lẽ các chỉ tiêu này nó chỉ có ích khi mà nó phản ánh được tình trạng CSTT nhanh hơn mục tiêu cuối cùng. Thứ hai, NHTW có khả năng kiểm soát được: NHTW có khả năng kiểm soát các mục tiêu trung gian, nó có thể điều chỉnh các mục tiêu đó sao cho phù hợp với định hướng CSTT.

Thứ ba, có mối liên hệ chặt chẽ với mục tiêu cuối cùng: Đây là tiêu chuẩn quan trọng nhất của mục tiêu trung gian. Khả năng có thể đo lường chính xác hoặc khả năng kiểm soát được của NHTW có thể trở nên vô nghĩa nếu các chỉ tiêu được chọn không có mối quan hệ chặt chẽ với mục tiêu cuối cùng. Tổng lượng tiền cung ứng và lãi suất là hai chỉ tiêu đều thỏa mãn các tiêu chuẩn trên, tuy nhiên NHTW không thể chọn đồng thời cả hai mục tiêu đó mà phải căn cứ vào mối quan hệ của chúng với các mục tiêu cuối cùng và tùy thuộc vào hoàn cảnh giai đoạn đó để lựa chọn một trong hai chỉ tiêu.2: Biến động của lãi suất khi mức cung tiền xác định.