MỞ ĐẦU Các Khu công nghiệp đã có nhiều đóng góp quan trọng trong việc chuyển dịch cơ cấu và phát triển kinh tế tạo việc làm, nâng cao thu nhập và chất lƣợng cuộc sống của ngƣời dân. Phát triển các KCN với mục tiêu tập trung các cơ sở sản xuất công nghiệp, sử dụng hiệu quả tài nguyên và năng lƣợng, tập trung các nguồn phát thải ô nhiễm vào các khu vực nhất định nâng cao hiệu quả sản xuất, hiệu quả quản lý nguồn thải và bảo vệ môi trƣờng. Xét về mặt môi trƣờng, việc tập trung các cơ sở sản xuất trong KCN nhằm mục đích nâng cao hiệu quả xử lý nƣớc thải, chất thải rắn,. đồng thời giảm chi phí đầu tƣ cho hệ thống xử lý, giảm chi phí xử lý môi trƣờng trên một đơn vị chất thải.
Ngoài ra, công tác quản lí môi trƣờng đối với các cơ sở sản xuất trong KCN cũng đƣợc thuận lợi hơn. Phần lớn các KCN phát triển sản xuất mang tính đa ngành, đa lĩnh vực, tính phức tạp về môi trƣờng cao, do vậy, yêu cầu đối với công tác xây dựng, giám sát các cơ sở sản xuất và hoạt động của KCN nói chung sẽ khó khăn, nên chất lƣợng công trình và công nghệ xử lý nƣớc thải cần đầu tƣ mang tính đồng bộ. Nguồn thải từ các KCN mặc dù tập trung nhƣng thải lƣợng rất lớn, trong khi đó công tác quản lý cũng nhƣ xử lý chất thải KCN còn nhiều hạn chế, do đó phạm vi ảnh hƣởng tiêu cực của nguồn thải từ KCN là đáng kể. Trong những năm gần đây, nhiều KCN đã hoàn thành hạng mục xây dựng công trình xử lý nƣớc thải tập trung.
Tuy nhiên tỷ lệ này còn rất hạn chế. Do vậy, việc đánh giá các công tác bảo vệ môi trƣờng của các khu công nghiệp hiện nay đang là một vấn đề cần nhiều sự quan tâm của các ban ngành để có thể giảm thiểu tối đa các tác động của các khu công nghiệp tới môi trƣờng tiếp nhận nói chung và đời sống của ngƣời dân nói riêng. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, trong khuôn khổ luận văn đã thực hiện đề tài: “Đánh giá hiện trạng xử lý nước thải của các Khu công nghiệp tỉnh Thái Bình và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả” với mục tiêu xem xét, đánh giá hiện trạng công nghệ của các hệ thống xử lý 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sĩ Khoa học Môi trường nƣớc thải tập trung của các Khu công nghiệp trong tỉnh Thái Bình, với nội dung nghiên cứu nhƣ sau: - Đánh giá hiện trạng hoạt động của các khu công nghiệp tỉnh Thái Bình. - Xác định các nguồn thải của các nhà máy trong các Khu công nghiệp.
- Đánh giá hiện trạng ô nhiễm nƣớc thải của các khu công nghiệp. - Đánh giá hiện trạng xử lý nƣớc thải của các khu công nghiệp. - Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý nƣớc thải cho khu công nghiệp Nguyễn Đức Cảnh và Phúc Khánh B – Thái Bình. Do khuôn khổ của Luận văn và thời gian nghiên cứu đánh giá còn hạn chế nên Luận văn chỉ nêu ra những đánh giá chung cơ bản về toàn bộ các khu công nghiệp trong tỉnh Thái Bình, và lựa chọn một khu công nghiệp trong tỉnh là khu công nghiệp Nguyễn Đức Cảnh, là khu công nghiệp có tính chất đa ngành nghề mang tính phức tạp nhất để tập trung đánh giá một cách đầy đủ, đồng thời đề xuất nâng cao hiệu quả xử lý cho những mặt chƣa đƣợc của hệ thống xử lý nƣớc thải tập trung của khu công nghiệp đó.
2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sĩ Khoa học Môi trường CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 1. HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁC KHU CÔNG NGHIỆP 1.1 Hiện trạng phát triển công nghiệp trên Thế Giới Hiện nay, trên Thế giới sự phát triển các Khu công nghiệp đang là nhu cầu tất yếu của sự phát triển. Sự phát triển các Khu công nghiệp đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế và bảo vệ môi trƣờng tập trung. Ngày nay, khi công tác bảo vệ môi trƣờng đang đƣợc chú trọng và quan tâm cấp thiết, sự phát triển các Khu công nghiệp trên Thế giới đều đƣợc gắn liền với các công tác bảo vệ môi trƣờng một cách bền vững.
Ngoài các Khu công nghiệp đơn thuần với các nhà máy hoạt động độc lập và riêng lẻ với nhau, sự phát tiển các Khu công nghiệp Sinh Thái đang là xu hƣớng cần thiết. Khu công nghiệp Sinh thái là Khu công nghiệp với nhiều nhà máy hoạt động một cách độc lập nhƣng kết hợp với nhau một cách tự nguyện, hình thành quan hệ cộng sinh giữa các nhà máy với nhau và với môi trƣờng. Mục đích của Khu công nghiệp Sinh thái là sự “trao đổi chất thải” trong sự phù hợp giữa các ngành công nghiệp và sự phát triển kinh tế bền vững giữa các nhà máy trong Khu công nghiệp và môi trƣờng. Khu công nghiệp Kalundborg, Đan Mạch là một Khu công nghiệp điển hình đầu tiên trên thế giới ứng dụng cộng sinh công nghiệp, bắt đầu phát triển hệ thống trao đổi năng lƣợng và nguyên liệu vào năm 1972, với mô hình trao đổi nhƣ sau: 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sĩ Khoa học Môi trường Hình 1.1 Mô hình hệ sinh thái công nghiệp tại Kalundborg Những nguyên tắc cơ bản làm nền tảng cho sự phát triển Khu công nghiệp Sinh thái Kalundborg [16]: - Sự phù hợp giữa các ngành công nghiệp trên phƣơng diện “trao đổi chất thải”; - Khoảng cách giữa các nhà máy không quá lớn; - Mỗi nhà máy đều nắm bắt đƣợc thông tin liên quan đến các nhà máy khác trong KCN; - Động cơ thúc đẩy các nhà máy tham gia vào KCNST là sự phát triển kinh tế bền vững; - Sự phối hợp giữa các nhà máy trên tinh thần tự nguyện và phù hợp với quy định về bảo vệ môi trƣờng.
Tại Châu Á Khu công nghiệp Map Ta Phut, Thái Lan cũng đƣợc thành lập là một Khu công nghiệp Sinh thái nằm ở phía Đông Thái Lan, có tổng diện tích 2.000 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sĩ Khoa học Môi trường ha, tập trung 89 nhà máy với 20.000 lao động, mô hình Sinh thái của Khu công Các thành phần cơ bản trong KCN: nghiệp Maptaphut nhƣ sau: Khu liên hiệp hóa dầu Nhà máy hóa chất và Nhà máy điện phân bón Hình 1. Mô hình Khu công nghiệp Sinh thái của Thái Lan Mô hình Khu công nghiệp Sinh thái là một mô hình phát triển bền vững của sự tƣơng tác giữa các nhà máy trong Khu công nghiệp và môi trƣờng nói riêng và sự phát triển của nền kinh tế và môi trƣờng nói chung 1. Hiện trạng phát triển công nghiệp tại Việt Nam Hoạt động của các KCN đã có nhiều đóng góp quan trọng vào thành tựu phát triển kinh tế - xã hội của nƣớc ta, đã và đang là nhân tố quan trọng thúc đẩy tăng trƣởng công nghiệp; tăng khả năng thu hút vốn đầu tƣ trong và ngoài nƣớc; nhận chuyển giao công nghệ mới, đẩy mạnh sản xuất, tăng nguồn hàng xuất khẩu; tạo việc làm và thu nhập cho ngƣời lao động. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng, khu công nghiệp cũng đang gia tăng chất thải và các vấn đề bảo vệ môi trƣờng.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sĩ Khoa học Môi trường Theo thống kê của Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ, tính từ năm 1991 đến năm 2012, trải qua hơn 20 năm xây dựng và phát triển, cả nƣớc đã có 283 KCN đƣợc thành lập với tổng diện tích đất tự nhiên khoảng 80.000 ha, trong đó diện tích đất công nghiệp có thể cho thuê đạt gần 52.000 ha, chiếm khoảng 65% tổng diện tích đất tự nhiên; 179 KCN đã đi vào hoạt động với tổng diện tích đất tự nhiên trên 47.300 ha; các KCN còn lại đang trong giai đoạn đền bù GPMB và xây dựng cơ bản [1].1: Sự hình thành và phát triển các KCN qua các thời kì [1] Năm Số lƣợng KCN Diện tích (ha) 1991 1 1 1995 12 2360 2000 65 11964 2005 131 29392 2006 139 36142 2007 179 42986 2008 219 57264 2009 223 61472 2010 253 68.000 Nguồn: Bộ KH & ĐT, 2012 Sự tăng nhanh về số lƣợng của các Khu công nghiệp qua các năm từ 1991 đến 2012 đƣợc mô tả nhƣ sau: Nguồn: Bộ KH & ĐT, 2012 Hình 1.3: Sự phát triển của các khu công nghiệp trong cả nước qua các thời kỳ [1] 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sĩ Khoa học Môi trường Các KCN đƣợc phân bố trên 58 tỉnh, thành phố trên cả nƣớc nhƣ sau: Bảng 1.2: Phân bố KCN trên địa bàn cả nước năm 2012 [1] Khu vực Số lƣợng KCN Tỷ lệ % Trung du miền núi phía Bắc 22 8 Đồng bằng sông Hồng 72 25 Miền Trung 43 15 Tây Nguyên 8 3 Đông Nam Bộ 94 33 Đồng bằng sông Cửu Long 44 16 Nguồn: Bộ KH & ĐT, 2012 Với tỉ lệ phân bố của các Khu công nghiệp trong cả nƣớc nhƣ sau: Nguồn: Bộ KH & ĐT, 2012 Hình 1. Tỷ lệ phân bố KCN trên địa bàn cả nước [1] Theo thống kê của Bộ TN&MT dựa trên báo cáo của các tỉnh, thành phố gửi về thì cả nƣớc có 283 KCN tại 58 tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ƣơng đã đƣợc thành lập. Trong đó có 227 KCN đã đi vào hoạt động với tổng số gần 5.000 cơ sở đang hoạt động [1]. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn Thạc sĩ Khoa học Môi trường KCN là khu vực có các hoạt động sôi nổi nhất, dù vậy, công tác BVMT vẫn chƣa đáp ứng so với yêu cầu BVMT khi vấn đề môi trƣờng tất yếu của quá trình hình thành và phát triển các KCN chính là sự gia tăng chất thải gây ô nhiễm môi trƣờng chƣa đƣợc kiểm soát hiệu quả.
Tiến độ đầu tƣ và xây dựng cơ sở hạ tầng BVMT các KCN còn rất chậm so với tỷ lệ lấp đầy KCN, rất nhiều KCN đã lấp đầy 90 - 100% nhƣng vẫn chƣa đầu tƣ hoàn thiện hệ thống xử lý nƣớc thải tập trung (Hệ thống xử lý nƣớc thải tập trung) hoặc công trình BVMT, xảy ra tình trạng ô nhiễm môi trƣờng. Tại nhiều KCN, các cơ sở sản xuất đều đi vào hoạt động trƣớc khi hoàn thiện cơ sở hạ tầng BVMT của KCN.