Đặt vấn đề Thực hiện đƣờng lối đổi mới do Đảng ta khởi xƣớng và lãnh đạo, trong những năm qua nông nghiệp và kinh tế nông thôn đã có sự phát triển mạnh mẽ đạt đƣợc những kết quả quan trọng trên các mặt kinh tế, xã hội, văn hoá, đời sống cộng đồng góp phần nâng cao vai trò, vị trí và sức cạnh tranh của nền kinh tế, giữ vững ổn định chính trị - xã hội ở nông thôn cả nƣớc, tạo tiền đề để tăng tốc độ phát triển kinh tế và đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá. Hạ tầng nông thôn có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế xã hội nông thôn trình độ kinh tế xã hội nông thôn ở mức độ nào thì cơ sở hạ tầng cũng tƣơng ứng với mức độ nào đó. Nơi nào có cơ sở hạ tầng đƣợc đầu tƣ xây dựng tốt thì điều kiện kinh tế xã hội cũng phát triển đời sống tinh thần của ngƣời dân đƣợc nâng cao có điều kiện đầu tƣ cho sự phát triển của cơ sở hạ tầng. Nói một cách khác, cơ sở hạ tầng nông thôn phát triển tạo điều kiện thuận lợi để ngƣời dân tiếp cận với thông tin góp phần nâng cao hiểu biết, thực hiện tốt các chính sách của Đảng, có điều kiện phát triển kinh tế.
Do vậy cơ sở hạ tầng nông thôn đƣợc coi là một trong những nhân tố chính để hƣớng tới sự phát triển bền vững nhất là trong giai đoạn xây dựng nông thôn mới. Lử Thẩn là một xã vùng III của huyện Si Ma Cai, trong những năm gần đây xã Lử Thẩn đã có những bƣớc phát triển tích cực cả về kinh tế lẫn đời sống văn hóa xã hội. Tuy nhiên so với bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới của Chính phủ, xã còn nhiều tiêu chí chƣa đạt hoặc đạt ở mức độ trung bình. Thực trạng sản xuất nông nghiệp còn manh mún nhỏ lẻ, không đồng bộ, sản xuất hàng hóa không tập trung, kết cấu cơ sở hạ tầng nông thôn còn chƣa hoàn thiện điều này gây cản trở cho các hoạt động kinh tế xã hội khác.
2 Do đó việc phát triển theo mô hình nông thôn mới là điều cần thiết, đặc biệt là tập trung vào các vấn đề mũi nhọn then chốt, có tác dụng thúc đẩy nhiều hoạt động cùng phát triển. Trong đó việc xây dựng cơ sở hạ tầng là một hƣớng đi đúng và mang lại nhiều lợi ích cho đời sống xã hội của ngƣời dân. Đồng thời cũng thúc đẩy các hoạt động sản xuất hàng hóa, giúp ngƣời dân tiếp cận với xã hội và nền kinh tế thị trƣờng bên ngoài. Vì vậy cơ sở hạ tầng nông thôn đƣợc coi là một điều kiện tiên quyết để thực hiện thắng lợi các hoạt động kinh tế- xã hội của xã Lử Thẩn.
Xuất phát từ những lý do trên, tôi lựa chọn đề tài: “Đánh giá hiện trạng và xây dựng phương án quy hoạch cơ sở hạ tầng theo tiêu chuẩn nông thôn mới tại xã Lử Thẩn huyện Si Ma Cai tỉnh Lào Cai.” Làm vấn đề nghiên cứu. Với mong muốn có cái nhìn khách quan về những thành tựu đã đạt đƣợc trong thời gian qua của địa phƣơng. Từ đó đề ra phƣơng án quy hoạch nhằm xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn phù hợp với xu thế hội nhập, góp phần cho sự phát triển của đất nƣớc. Mục đích của đề tài Nghiên cứu đánh giá thực trạng phát triển cơ sở hạ tầng, tìm ra những khó khăn, tồn tại còn bất cập giữa những văn bản pháp quy ban hành và thực tế hiện tại sự phát triển chung của đất nƣớc.
Xây dựng phƣơng án quy hoạch, nhằm góp phần thay đổi bộ mặt nông thôn xã Lử Thẩn theo xu hƣớng phát triển chung của đất nƣớc. Mục tiêu của đề tài Đánh giá hiện trạng và tình hình phát triển kinh tế xã hội trong xu hƣớng CNH- HĐH nông nghiệp nông thôn tại xã Lử Thẩn. Đánh giá hiện trạng hệ thống cơ sở hạ tầng theo tiêu chuẩn nông thôn mới tại xã Lử Thẩn huyệ Si Ma Cai tỉnh Lào Cai. 3 Xây dựng phƣơng án quy hoạch về phát triển cơ sở hạ tầng cho xã Lử Thẩn nhằm đạt đƣợc tiêu chí nông thôn mới góp phần thúc đẩy quá trình CNH- HĐH nông nghiệp nông thôn.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Việc thực hiện làm đề tài là cơ hội cho em học tập, rèn luyện, đi sâu vào thực tế, đƣợc áp dụng những kiến thức đã học vào thực tế, tích lũy những kiến thức thực tế khi tiếp xúc thực tế làm việc với nguời dân. Tích lũy thêm những kiến thức mới cho bản thân nhằm phục vụ cho công tác sau này. Ngoài ra đề tài còn là cơ hội để em đƣợc nghiên cứu tìm hiểu về tình hình kinh tế xã hội phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn tại địa phƣơng. Từ đó có đƣợc cơ sở để so sánh sự phát triển của địa phƣơng với các xã khác trong khu vực theo tiêu chuẩn nông thôn mới.
Ý nghĩa trong thực tiễn Đề tài góp phần tìm hiểu, phân tích hiện trạng cơ sở hạ của xã Lử Thẩn, đồng thời đề ra đƣợc các phƣơng án quy hoạch cơ sở hạ tầng cho địa bàn xã. Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở giúp xã Lử Thẩn có những định hƣớng quy hoạch việc xây dựng cơ sở hạ tầng cho phù hợp với điều kiện tự nhiên và điều kện xã hội của địa phƣơng. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.
Khái niệm nông thôn Ở mỗi quốc gia có những sự phân biệt khác nhau giữa nông thôn và thành thị. Đến nay chƣa có một khái niệm nào về nông thôn chuẩn xác và đƣợc chấp nhận một cách rộng rãi về nông thôn, khi nói về nông thôn ngƣời ta hay so sánh nông thôn với thành thị [2]. Staroverov một nhà xã hội học ngƣời Nga đã đƣa ra định nghĩa khá bao quát về nông thôn, ông cho rằng: “ Nông thôn với tƣ cách là khách thể nghiên cứu xã hội học về phân hệ xã hội có lãnh thổ xác định đã đình hình từ lâu trong lịch sử. Đặc trƣng cảu phân hệ xã hội này là sự thống nhất đặc biệt của môi trƣờng nhân tạo với điều kiện địa lý tự nhiên ƣu trội, với kiểu loại tổ chức xã hội phân tán về mặt không gian.
Tuy nhiên nông thôn có những đặc trƣng riêng biệt của nó. Cũng theo nhận định của nhà xã hội học này thì nông thôn phân biệt với đô thị bởi trình độ phát triển kinh tế thấp kém hơn, bởi thua kém hơn về mức độ xã hội, sinh hoạt. Điều này thể hiện rõ trong cơ cấu xã hội, lối sống của ngƣời dân nông thôn. Nhƣ vậy theo phân tích của nhà xã hội học thì có thể đƣa ra khái niệm tổng quát về nông thôn nhƣ sau: “Nông thôn là vùng khác với đô thị ở chỗ nó có cộng đồng chủ yếu là nông dân làm nghề chính là nông nghiệp, có mật độ dân cư thấp hơn; có kết cấu hạ tầng thấp hơn; ở mức độ phúc lợi xã hội thua kém hơn; có trình độ dân trí, trình độ tiếp cận thị trường hàng hóa thấp hơn [2].
Khái niệm cơ sở hạ tầng Cơ sở hạ tầng nông thôn có thể hiểu là những kiến trúc làm nền tảng cho các đối tƣợng các yếu tố hình thành và phát triển xã hội đó là những cấu trúc về vật chất kỹ thuật hệ thống công trình xây dựng và thiết bị… làm nền tảng cho các hoạt động diễn ra ngoài xã hội từ những nhận định đó ta có một định nghĩa khái quát nhƣ sau: “Cơ sở hạ tầng là tổng thể các nền kinh tế dịch vụ bao gồm việc xây dựng đường kênh đào, tưới nước, hải cảng, cầu cống, sân bay, kho tàng, cung cấp năng lượng, cơ sở kinh doanh, giao thông vận tải, hệ thống cấp thoát nước, giáo dục khoa học, y tế bảo vệ sức khỏe…” Cơ sở hạ tầng nông thôn cũng mang kết cấu chung của kết cấu hạ tầng là nền tảng cho phát triển kinh tế xã hội nông thôn. Cơ sở hạ tầng ở nông thôn bao gồm: hệ thống thủy lợi, giao thông, điện, thông tin liên lạc, cấp thoát nƣớc, cơ sở bảo quản, khu chế biến nông sản… ngoài ra còn cơ cấu hạ tầng cơ sở xã hội nhƣ trƣờng học, bệnh xã, các công trình phúc lợi xã hội khác [1]. Bộ tiêu chí quốc gia về cơ sở hạ tầng nông thôn mới Căn cứ vào Nghị định số 01/2008/NĐ – CP ngày 03 tháng 01 năm 2008 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Căn cứ vào quyết định số 491/QĐ – TTg ngày 16 tháng 04 năm 2009 chủa Thủ tƣớng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới.
Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn hƣớng dẫn triển khai thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới nhƣ sau: A. Quy định chung Điều 1: Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành nội thị, các thành phố, thị xã, thị trấn, đƣợc quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là UBND xã 6 Điều 2: Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn là căn cứ để các địa phƣơng chỉ đạo việc xây dựng phát triển nông thôn mới, là cơ sở để đánh giá xã đạt chuẩn nông thôn mới. Quy định cụ thể I. Nội dung phƣơng pháp xác định các tiêu chí Điều 4: Tiêu chí quy hoạch và thực hiện quy hoạch 1.
Giải thích từ ngữ Quy hoạch là bố trí, sắp xếp địa điểm, diện tích sử dụng các khu chức năng trên địa bàn xã, khu phát triển dân cƣ (bao gồm cả chỉnh trang các khu dân cƣ hiện có và bố trí khu dân cƣ mới), hạ tầng kinh tế xã hội, các khu sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp dịch vụ,… theo chuẩn nông thôn mới. Nội dung quy hoạch 2. Quy hoạch sử dụng đất và hạ tầng thiết yếu cho phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, công nghiệp tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ; Xác định nhu cầu sử dụng đất cho bố trí vùng sản xuất và hạ tầng kỹ thuật thiết yếu phục vụ sản xuất hàng hóa nông nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, bố trí hệ thống thủy lợi, thủy lợi kết hợp giao thông… Theo hƣớng dẫn của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn. Quy hoạch phát triển các khu dân cƣ mới chỉnh trang các khu dân cƣ hiện có theo hƣớng văn minh, bảo tồn đƣợc bản sắc văn hóa tốt đẹp theo hƣớng dẫn của Bộ Xây dựng.