Đặt vấn đề Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, phục vụ cho những lợi ích khác nhau trong cuộc sống: Nơi cư trú, môi trường sống, tham gia vào mọi quá trình sản xuất, đáp ứng những nhu cầu thiết yếu cho con người.Vì vậy, đất đai là nguồn tài nguyên không thể thay thế và có giới hạn, gắn liền với hoạt động của xã hội loài người, có tác động trực tiếp đến môi trường sinh thái, là yếu tố quyết định cho sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầu sử dụng đất đòi hỏi ngày càng cao. Đặc biệt, với tốc độ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước như hiện nay thì việc sử dụng đất phục vụ xây dựng đô thị, xây dựng kết cấu hạ tầng đáp ứng cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước đang diễn ra hết sức nhanh chóng. Do đó, đất đai là vấn đề ngày càng nóng bỏng thu hút sự quan tâm không chỉ của các ngành, các lĩnh vực mà còn là vấn đề nổi cộm của cả nước.
Trong những năm gần đây, để thực hiện quá trình đổi mới đất nước có rất nhiều chương trình, dự án đầu tư xây dựng phát triển kinh tế, xã hội diễn ra trên khắp cả nước: Các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, đô thị mới. đã góp phần đáng kể vào việc giải quyết công ăn, việc làm cho một bộ phận đông đảo lao động trẻ, đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế của cả nước. Để các chương trình, dự án đảm bảo tính khả thi cao, xây dựng đúng tiến độ, tiến hành đúng kế hoạch thì việc bàn giao mặt bằng là vấn đề hết sức quan trọng. Công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) quyết định đến thời gian, tiến độ thi công của các công trình, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các tổ chức, các cá nhân, hộ gia đình.
2 Trên thực tế, công tác bồi thường GPMB đang gặp rất nhiều khó khăn, tồn tại rất nhiều bất cập trong việc xác định giá đất bồi thường, tái định cư, các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, ổn định cuộc sống sau tái định cư. Qua đó ta thấy, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đang là vấn đề nan giải của các ngành, các cấp và trở thành mối quan tâm của toàn xã hội. Để giải quyết những vấn đề trên, cần phải xác định rõ những nguyên nhân, thuận lợi, khó khăn, phức tạp và những hạn chế, rồi đưa ra những giải pháp có tính khả thi để đạt được hiệu quả cao, tạo sự hoàn thiện trong công tác bồi thường GPMB, đảm bảo cho sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước. Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thức được tầm quan trọng của công tác giải phóng mặt bằng, được sự đồng ý của Ban Giám Hiệu nhà trường, ban Chủ nhiệm khoa Quản Lý Tài Nguyên – Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự chỉ đạo và hướng dẫn trực tiếp của thầy giáo Ths.
Nguyễn Ngọc Anh em tiến hành nghiên cứu thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng dự án khai thác và chế biến khoáng sản Núi pháo tại xã Hà Thượng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên năm 2014”. Mục tiêu, yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu - Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án khai thác và chế biến khoáng sản Núi pháo tại xã Hà Thượng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. - Ý kiến nhận xét của người dân về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng.
- Đánh giá những thuận lợi khó khăn còn tồn tại trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án. 3 - Trên cơ sở đánh giá những thuận lợi khó khăn còn tồn tại của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đối với các dự án tương tự trên địa bàn. - Đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi nhằm góp phần hoàn thiện việc thực hiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng và ổn định nâng cao đời sống của các hộ dân bị thu hồi đất. Yêu cầu của đề tài - Nắm chắc Luật Đất đai, các Nghị định, Thông tư văn bản luật dưới luật, các quyết định có liên quan đến bồi thường giải phóng mặt bằng.
- Điều tra, thu thập kết quả của việc giải phóng mặt bằng từ đó phân tích và nhận xét. - Tài liệu, số liệu đảm bảo tính chính xác trung thực, khách quan. - Đề xuất các giải pháp trên cơ sở các văn bản pháp quy và những bài học kinh nghiệm đã thu được. Ý nghĩa của đề tài - Đề tài có ý nghĩa rất quan trọng trong việc học tập và nghiên cứu khoa học.
Nó giúp củng cố kiến thức đã học bằng việc áp dụng trực tiếp và gián tiếp vào điều kiện thực tiễn của địa phương. - Đối với thực tiễn đề tài góp phần đề xuất các giải pháp để thực hiện công tác bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất ngày càng có hiệu quả. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2.
Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 2. Bồi thường Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra. Đền bù là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao. Như vậy bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác.
Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất [7]. Hỗ trợ Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới…[7]. Tái định cư Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đấy để sinh sống và làm ăn. Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất để thực hiện các dự án phát triển.
Tái định cư được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó. Như vậy tái đinh cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về KT- XH đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung. Hiện nay ở nước ta khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau: 5 - Bồi thường bằng nhà ở. - Bồi thường bằng giao đất ở mới.
- Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở. Tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng. Các dự án tái định cư cũng được gọi là các dự án phát triển và được thực hiện như các dự án khác. Đặc điểm của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Khi tiến hành thực thiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư luôn tồn tại 3 mối quan hệ: Nhà nước, người bị thu hồi, nhà đầu tư.
Tuy nhiên, có thể nhận thấy một điều là cùng một lúc, cùng địa điểm nhưng quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm, lợi ích lại khác nhau, vì vậy chính sách bồi thường hỗ trợ và tái định cư phải xây dựng sao cho phù hợp với mỗi quan hệ phức tạp này, đó là chính sách liên quan đến lợi ích của mỗi bên. Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư là yếu tố quyết định thực hiện đầu tư, góp phần quan trọng chuyển dịch cơ cấu và phát triển kinh tế xã hội đất nước. Nhưng đây là vấn đề lớn, phức tạp, liên quan trực tiếp đến đại bộ phận nhân dân, dễ gây mất ổn định trật tự xã hội. Tốc độ giải phóng mặt bằng phụ thuộc vào các yếu tố: - Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của Nhà nước.
- Việc ban hành, tổ chức thực hiện các văn bản Pháp luật về quản lý và sử dụng đất, thống kê, kiểm kê cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. - Đăng kí đất đai lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê kiểm kê đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. 6 - Công tác giao đất, cho thuê đất phải phù hợp với quy hoạch và kế hoạch phát triển dự án thì khi tiến hành bồi thường giải phóng mặt bằng sẽ giảm bớt thời gian. - Thanh tra, kiểm kê công tác quản lý Nhà nước về đất đai vè tổ chức thực hiện.
- Giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lý tiến độ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. - Nhận thức và trình độ của người dân, cán bộ GPMB - Công tác tuyên truyền, vận động người dân thực hiện theo chính sách pháp luật của nhà nước. - Sự tích cực tham gia và kiểm tra tiến độ GPMB của các ban ngành quản lý hành chính nhà nước. - Tình hình kinh tế, trình độ dân trí của khu vực thực hiện dự án.
- Cơ chế chính sách và các hướng dẫn của nhà nước về GPMB. Đối tượng và điều kiện được đền bù Nội dung này được Nhà nước quy định rõ ràng tại khoản 1 Điều 42 Luật đất đai 2003 như sau: “Nhà nước thu hồi đất của người sử dụng đất mà người bị thu hồi có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì người thu hồi đất được bồi thường” [7]. Đối tượng được đền bù theo quy định của pháp luật Tổ chức, hộ gia đình, cộng đồng dân cư, cơ sở tôn giáo, cá nhân trong nước, ngoài nước, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức đang sử dụng đất bị Nhà nước thu hồi (gọi chung là người bị thu hồi đất) được đền bù thiệt hại về đất khi bị thu hồi đất sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích công cộng phải là người có đủ điều kiện được đền bù thiệt hại về đất.