MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết Xây dựng nông thôn mới là Chƣơng trình mục tiêu quốc gia nhằm thực hiện chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc về nông nghiệp, nông thôn, nông dân. Với mục tiêu Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bƣớc hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ; an ninh trật tự đƣợc giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của ngƣời dân ngày càng đƣợc nâng cao. Trong triển khai chƣơng trình, việc thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển sản xuất nông nghiệp theo hƣớng hàng hóa đƣợc coi là vấn đề then chốt, đây là yếu tố nội lực có tác động trực tiếp tới các tiêu chí thu nhập, giảm nghèo, giải quyết việc làm; đồng thời góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, tạo động lực để thực hiện các nhiệm vụ khác của Chƣơng trình.
Phát triển sản xuất và giải pháp phát triển sản xuất là những cụm từ đƣợc đề cập rất nhiều trong các chủ trƣơng, chính sách của Đảng và nhà nƣớc kể từ khi đất nƣớc đổi mới nền kinh tế, đặc biệt từ khi có Nghị quyết số 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân và nông thôn. Tuy nhiên, phát triển về cái gì? phát triển nhƣ thế nào? Tổ chức triển khai ra sao cho phù hợp với điều kiện vị trí địa lý, kinh tế - xã hội của mỗi địa phƣơng, vùng miền thì vẫn còn là những vấn đề rất lớn mà các nhà quản lý kinh tế cần giải quyết. Tân Uyên là một trong những huyện miền núi của tỉnh Lai Châu thuộc Chƣơng trình 30a của Chính phủ, cũng nhƣ các địa phƣơng khác của tỉnh, sản xuất nông nghiệp là nền kinh tế chủ lực của huyện, với các đặc điểm về vị trí địa lý, địa hình, huyện đƣợc xác định là một trong những địa phƣơng có điều kiện thuận lợi trong việc thực hiện chƣơng trình xây dựng nông thôn mới của tỉnh. Ngay từ khi bắt đầu thực hiện Chƣơng trình, huyện đã xác định lấy phát triển sản LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 xuất nông nghiệp theo hƣớng hàng hóa, gắn với thực hiện Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp trên địa bàn là nhiệm vụ trọng tâm, then chốt và xuyên suốt trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện.
Tuy nhiên, hiện nay việc sản xuất trên địa bàn huyện vẫn còn những hạn chế nhất định, sản xuất theo hƣớng hàng hoá mặc dù có chuyển biến xong chƣa thực sự rõ nét, các hình thức tổ chức sản xuất chƣa nhiều, việc thu hút, phát triển doanh nghiệp còn chậm. Triển khai các giải pháp để phát triển sản xuất là một trong những nội dung vô cùng quan trọng trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới, song cho đến nay trên địa bàn huyện Tân Uyên nói riêng và địa bàn tỉnh Lai Châu nói chung vẫn chƣa có ai nghiên cứu về vấn đề đánh giá thực hiện các giải pháp phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới. Do vậy, cần phải có nghiên cứu để đánh giá và tìm ra các giải pháp khoa học, sát với thực tế, góp phần thực hiện tốt hơn việc phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới ở địa phƣơng. Xuất phát từ những yêu cầu thực tế về phát triển nông thôn mới tại địa phƣơng nơi tôi đang công tác, tôi lựa chọn vấn đề: “Đánh giá thực hiện các giải pháp phát triển sản xuất trong chương trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu” làm đề tài nghiên cứu của luận văn.
Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu chung Nghiên cứu, đánh giá thực hiện các giải pháp phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu để đề xuất các giải pháp phát triển sản xuất trong xây dựng nông thôn mới tại Huyện trong thời gian tới. Mục tiêu cụ thể Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về tổ chức thực hiện các giải pháp phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Đánh giá thực trạng, xác định các yếu tố chính ảnh hƣởng đến việc thực hiện các giải pháp phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu.
Đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh việc phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu đến năm 2020. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Nghiên cứu đánh giá việc thực hiện các giải pháp phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Tân Uyên. Phạm vi nghiên cứu Về mặt thời gian: Đề tài nghiên cứu thu thập số liệu thứ cấp sử dụng trong 3-5 năm gần đây, số liệu sơ cấp có đƣợc thông qua điều tra, khảo sát năm 2016; đề xuất giải pháp thực hiện đến năm 2020.
Về mặt không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu quá trình thực hiện các giải pháp phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu. Về mặt nội dung: Luận văn tập trung nghiên cứu về việc thực hiện các giải pháp phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông mới tại huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu, trong đó trọng tâm về một số giải pháp chính có tác động trực tiếp đến phát triển sản xuất đối với một số đối tƣợng chủ yếu của sản xuất nông nghiệp nhƣ: Chè, lúa, ngô. Ý nghĩa khoa học của đề tài Góp phần làm rõ hơn về lý luận và thực tiễn đối với việc thực hiện các giải pháp phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới; Đánh giá đƣợc thực trạng việc thực hiện các giải pháp phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Tân Uyên; chỉ ra đƣợc các ƣu điểm, hạn chế chủ yếu cũng nhƣ các nguyên nhân của nó, đề xuất các giải pháp nhằm đẩy mạnh phát triển sản xuất trong thời gian tới trên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 địa bàn huyện Tân Uyên; làm cơ sở để rút kinh nghiệm và triển khai thực hiện giải pháp phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới tại địa bàn các huyện khác của tỉnh trong thời gian tới. Kết cấu đề tài Chƣơng 1.
Cơ sở lý luận, thực tiễn về nông thôn mới và phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới Chƣơng 2. Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3. Thực trạng thực hiện các giải pháp phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu trong giai đoạn 2011-2015. Một số giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu đến năm 2020.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ NÔNG THÔN MỚI VÀ PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT TRONG CHƢƠNG TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Một số vấn đề lý luận về nông thôn mới và phát triển sản xuất trong chƣơng trình xây dựng nông thôn mới 1. Khái niệm về nông thôn và nông thôn mới a) Nông thôn Hiện nay trên thế giới vẫn chƣa có khái niệm thống nhất về nông thôn và còn nhiều quan điểm khác nhau. Khi khái niệm về nông thôn ngƣời ta thƣờng so sánh nông thôn với đô thị.
Nhƣ vậy, khái niệm nông thôn chỉ có tính chất tƣơng đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia trên thế giới. Nông thôn thƣờng đƣợc hiểu là địa bàn dân cƣ mà ở đó ngƣời dân sản xuất và sinh sống bằng nông nghiệp. Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam có thể hiểu: “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cƣ, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cƣ dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa- xã hội và môi trƣờng trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hƣởng của các tổ chức khác” (Mai Thanh Cúc và cộng sự, 2005).
b) Nông thôn mới Đã có nhiều quan niệm khác nhau về nông thôn mới. Nông thôn mới là nông thôn có “diện mạo mới, sức sống mới”; “diện mạo mới, nông nghiệp mới, nông gia mới”; “nông nghiệp phát triển, nông thôn văn minh, nông dân khá giả”; “sản xuất phát triển, cuộc sống sung túc, môi trƣờng sạch sẽ, làng văn minh, quản lý dân chủ”. Khái niệm NTM mang đặc trƣng của mỗi vùng nông thôn khác nhau. Nhìn chung, mô hình NTM là mô hình cấp xã, thôn đƣợc phát triển toàn diện theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, dân chủ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Sự hình dung chung của các nhà nghiên cứu về mô hình nông thôn mới là những kiểu mẫu cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu những thành tựu khoa học kỹ thuật hiện đại mà vẫn giữ đƣợc nét đặc trƣng, tinh hoa văn hóa của ngƣời Việt Nam. Xây dựng NTM là việc đổi mới tƣ duy, nâng cao năng lực của ngƣời dân, tạo động lực giúp họ chủ động phát triển kinh tế, xã hội, góp phần thực hiện chính sách vì nông nghiệp, nông dân, nông thôn, thay đổi cơ sở vật chất và diện mạo đời sống, văn hóa, qua đó thu hẹp khoảng cách sống giữa nông thôn và thành thị. Do đó, có thể quan niệm: “NTM là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn đƣợc xây dựng so với mô hình nông thôn cũ ở tính tiên tiến về mọi mặt” (Phan Xuân Sơn và cộng sự, 2009).