MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tài nguyên Quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, địa bàn xây dựng và phát triển dân sinh, kinh tế xã, hội, quốc phòng, an ninh. Vai trò của đất đai đối với con người và các hoạt động sống rất quan trọng nhưng lại giới hạn về diện tích và cố định về vị trí. Do vậy, việc sử dụng đất phải hết sức tiết kiệm và hợp lý trên cơ sở hiệu quả, lâu bền.
Theo các nhà kinh tế học, lao động được coi là cha, đất đai được coi là mẹ của mọi của cải vật chất, do vậy, việc quản lý và sử dụng đất đai hợp lý, hiệu quả sẽ đem lại những thành tựu to lớn, góp phần vào công cuộc đổi mới, xây dựng và phát triển đất nước, là yếu tố quan trọng cho nền tảng một xã hội phát triển ổn định. Khi nước ta trong thời kỳ kinh tế kế hoạch hóa tập trung, đất đai mới chỉ được coi là hiện vật, việc quản lý và khai thác có hiệu quả các tiềm năng về đất đai chưa được coi trọng, việc sử dụng khai thác nguồn lực từ đất chưa mang lại hiệu quả cao, kết quả mang lại từ nguồn lực đất cho nền kinh tế và xã hội chưa lớn. kể từ khi Đảng ta thực hiện công cuộc đổi mới, với sự hình thành và phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhất là từ khi có luật đất đai ra đời, đất đai đã thực sự là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển của đất nước. Từ vai trò đại diện chủ sở hữu về đất đai của nhà nước không chỉ thể hiện ở việc quản lý, khai thác sử dụng như một tư liệu sản xuất mà còn được xác định là một tài sản, một nguồn lực tài chính vô cùng đặc biệt, không thể thay thế, phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế của đất nước.
Đất nước ta đang đứng trước những thử thách của công cuộc hội nhập trong quá trình toàn cầu hóa, chúng ta phải tự khẳng định mình, điều đó đòi hỏi nhà nước ta phải có một đường lối chính trị ổn định, một nền kinh tế vững mạnh, Luan van 2 một xã hội văn minh, trong đó việc quản lý tốt tài nguyên đất có vai trò quan trọng cho sự ổn định và phát triển đó. Trong thực tiễn cho thấy Quản lý nhà nước về đất đai tốt hay xấu có tác dụng đến nhiều lĩnh vực, nhiều mặt của đời sống kinh tế thị trường, đất đai không những là tư liệu sản xuất quan trọng mà còn được xem như là hàng hóa, nguồn lực tài chính (thể hiện qua việc thế chấp, góp vốn…) chúng ta đang thực hiện các giải pháp nhằm thu hút đầu tư (trong đó yếu tố bằng đất đai là vấn đề quan trọng), ổn định chính trị - xã hội (liên quan đến thu nhập của người dân, tình hình khiếu kiện, tranh chấp đất đai,…) vì vậy việc quản lý đất đai có vai trò hết sức quan trọng cho sự phát triển. Nhà nước ta đã ban hành nhiều chính sách về đất đai nhằm cụ thể hóa quyền sở hữu toàn dân về đất đai, khởi nguồn là luật đất đai năm 1987, tiếp đó là luật đất đai năm 1993, đã được sửa đổi bổ sung năm 1998, 2003, mới đây nhất là Luật đất đai năm 2013 cùng với hệ thống các văn bản dưới luật. Những văn bản đó là định hướng quan trọng để nhà nước thực hiện tốt vai trò quản lý nhà nước về đất đai trong những năm quan.
Năm 2016, Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định số 1675/QĐ-TTg ngày 28/6/2016 phê duyệt đề án tăng cường xử lý vi phạm về quản lý, sử dụng đất giai đoạn từ tháng 01/2016 đến tháng 12/2020 được triển khai trên phạm vi cả nước. Tại Thái Nguyên, đối tượng tăng cường năng lực thực hiện thanh tra là Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh sẽ thanh tra UBND các cấp huyện, xã trong việc quản lý đất đai; Ủy ban nhân dân các cấp và các cơ quan chuyên môn trực thuộc về quản lý đất đai, tài chính, thuế, xây dựng các cấp trong việc thực hiện thủ tục hành chính về đất đai; Các tổ chức sử dụng đất tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu kinh tế; các cơ sở sản xuất kinh doanh ngoài khu công nghiệp có dấu hiệu vi phạm pháp luật đất đai. Xuất phát từ thực tiễn trên, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm khoa Quản lý tài nguyên, dưới sự giúp đỡ và hướng dẫn của TS. Nguyễn Văn Hiểu, em tiến hành Luan van 3 nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm hành chính của Sở Tài nguyên và Môi trường về lĩnh vực đất đai đối với các tổ chức doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2017-2019”.
Mục tiêu của đề tài - Đánh giá công tác được thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật đất đai và xử lý vi phạm hành chính về đất đai của Sở Tài nguyên và Môi trường đối với các tổ chức doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2017-2019 - Đề xuất được một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.Ý nghĩa của đề tài Đánh giá tổng thể công tác thanh, kiểm tra và xử lý vi phạm hành chính và đưa ra được giải pháp để nâng cao công tác quản lý nhà nước của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên đối với lĩnh vực đất đất đai trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên Luan van 4 Phần II TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lý luận của quản lý nhà nước về đất đai 2. Khái niệm quản lý, quản lý nhà nước, quản lý nhà nước về đất đai Quản lý là sự tác động lên một hệ thống nào đó với mục tiêu đưa hệ thống đó đến trạng thái cần đạt được. Quản lý là một phạm trù cần xuất hiện trước khi có Nhà nước với tính chất là một loại lao động xã hội hay lao động chung được thực hiện ở quy mô lớn.
Quản lý được phát sinh từ lao động, không tách rời với lao động và bản thân quản lý cũng là một hoạt động lao động. Quản lý nhà nước về đất đai là tổng hợp các hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền để thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu nhà nước về đất đai. Các nội dung về thực hiện quyền sở hữu nhà nước về đất đai tập trung vào 4 lĩnh vực cơ bản sau: Thứ nhất: Nhà nước nắm chắc về tình hình đất đai, tức là nhà nước biết rõ các thông tin chính xác về số lượng đất đai, chất lượng đất đai, tình hình tình trạng của việc quản lý và sử dụng đất đai. Thứ hai: Nhà nước thực hiện phân phối và phân phối lại đất đai theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng chung nhất.
Nhà nước chiếm toàn bộ quỹ đất đai nhưng lại không trực tiếp sử dụng mà giao cho các tổ chức cá nhân sử dụng. Thứ ba: Nhà nước thường xuyên thanh tra, kiểm tra về chế độ quản lý, sử dụng đất đai. Thư tư: Nhà nước thực hiện điều tiết các nguồn lợi từ đất (thông qua cho thuê đất, thu tiền sử dụng đất,…) 2. Đất đai Đất là một dạng tài nguyên vật liệu của con người.
Đất có hai nghĩa: đất đai là nơi ở, xây dựng cơ sở hạ tầng của con người và thổ nhưỡng là mặt bằng để sản xuất nông lâm nghiệp. Luan van 5 Đất theo nghĩa thổ nhưỡng là vật thể thiên nhiên có cấu tạo độc lập lâu đời, hình thành do kết quả của nhiều yếu tố: đá gốc, động thực vật, khí hậu, địa hình và thời gian. Thành phần cấu tạo của đất gồm các hạt khoáng chiếm 40%, hợp chất munic chiếm 5%, không khí 20% và nước 35%. Giá trị tài nguyên đất được đo bằng số lượng diện tích (ha, km2) và độ phì (độ màu mỡ thích hợp cho trồng cây công nghiệp và lương thực).
Nguyên tắc quản lý nhà nước về đất đai - Nguyên tắc đảm bảo sự tập trung và thống nhất của quản lý nhà nước. - Nguyên tắc đảm bảo sự kết hợp hài hòa giữa quyền sở hữu đất đai và quyền sử dụng đất đai, quyền định đoạt đất đai của chủ sở hữu đất đai - Nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả: - Nguyên tắc tập trung dân chủ 2. Chủ thể quản lý nhà nước về đất đai Quản lý nhà nước về đất đai được xây dựng và phân cấp gồm các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương. Hệ thống này bao gồm các cơ quan có thẩm quyền chung là Chính phủ, UBND cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, UBND cấp huyện, thành phố, thị xã trực thuộc tỉnh, UBND xã, phường, thị trấn; Hệ thống cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền riêng gồm Bộ Tài nguyên và Môi trường, Sở Tài nguyên và Môi trường, Phòng Tài nguyên và Môi trường, cán bộ địa chính xã, phường, thị trấn.
Bên cạnh đó còn có sự tham gia của hệ thống cơ quan quyền lực vào hoạt động quản lý nhà nước về đất đai với vai trò đại diện cho nhân dân thực hiện chức năng giám sát. Nội dung quản lý Nhà nước về lĩnh vực đất đai Các nội dung quản lý nhà nước về đất đai được quy định tại Điều 22 Luật đất đai năm 2013, gồm 15 nội dung: - Ban hành văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện văn bản đó. Luan van 6 - Xác định địa giới hành chính, lập và quản lý hồ sơ địa giới hành chính, lập bản đồ hành chính. - Khảo sát, đo đạc, lập bản đồ địa chính, bản đồ hiện trạng sử dụng đất và bản đồ quy hoạch sử dụng đất; điều tra, đánh giá tài nguyên đất; điều tra xây dựng giá đất.
- Quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. - Quản lý việc giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất. - Quản lý việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất. - Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất.
- Thống kê, kiểm kê đất đai. - Xây dựng hệ thống thông tin đất đai. - Quản lý tài chính về đất đai và giá đất. - Quản lý, giám sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất.