CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu 1.Khái niệm đất đai Luật Đất đai năm 2013 nêu rõ: Đất đai là nguồn tài nguyên vô giá thuộc quyền sở hữu của Nhà nước, đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là môi trường sống, sản xuất, kinh doanh của con người (Quốc hội, 2013). Đặc điểm của đất đai - Đất đai có tính cố định không thể di chuyển từ vị trí này sang vị trí khác. - Đất đai có khả năng phục hồi và tái tạo thông qua sự bù đắp của tự nhiện hoặc con người.
Ngoài ra, đất đai còn có tính chiếm hữu, sở hữu và tính đa dạng. Vì vậy, mỗi một đặc điểm cho thấy sự khác nhau của đất đai, qua đó đòi hỏi người sử dụng đất đai phải biết phát huy những lợi thế của đất đai một cách hiệu quả nhất. Chính vì vậy, công tác quy hoạch, sử dụng đất đai cần được thực hiện một cách hiệu quả nhất, tránh tình trạng quy hoạch ảo, quy hoạch không sát với thực tế. Thu hồi đất 1.
Khái niệm về thu hồi đất Để thực hiện công tác phát triển kinh tế - xã hội và tạo nguồn đất sạch dự trữ thì công tác thu hồi đất là việc hết sức cần thiết. Khái niệm thu hồi đất được hiểu theo quy định tại Luật Đất đai số 45/2013/QH13 của Quốc hội là việc mà Nhà nước thu hồi quyền sử dụng đất của các cá nhân, tổ chức hoặc thu lại đất của cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật về đất đai. Các trường hợp thu hồi đất Điều 61 và Điều 62 của Luật Đất đai 2013 quy định: - Đất Nhà nước thu hồi vì mục đích quốc phòng, an ninh - Đất nhà nước thu hồi để phát triển kinh tế xã hội 1. Bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng 1.
Bồi thường 3 Luật Đất đai 2013 quy định: “Bồi thường về đất là việc Nhà nước bồi thường một giá trị nhất định tương ứng với diện tích đất bị thu hồi cho người sử dụng đất”. Sau khi thu hồi đất công tác bồi thường các tài sản như nhà cửa, đất đai, hoa màu, cây cối, vật nuôi. cho người dân được tiến hành, nhằm khôi phục lại cuộc sống, tinh thần cho người dân để họ sớm ổn định đời sống. Hỗ trợ Công tác hỗ trợ như hỗ trợ di chuyển chỗ ở, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm, hỗ trợ ổn định đời sống, hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất là việc luôn đi song song đối với công tác bồi thường từ đó giúp cho người dân bị thu hồi đất sớm ổn định cuộc sống, giảm thiểu tối đa những tác động đến đời sống của người dân.
Tái định cư Công tác tái định cư là công tác bồi thường, hỗ trợ về nơi ở mới đối với những hộ gia đình, cá nhân, tổ chức bị thu hồi đất thuộc diện phải di dời đến nơi ở mới. Người bị thu hồi đất phải di dời nơi ở thì được Hội đồng thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư bố trí các hình thức để bồi thường. Người sử dụng đất có thể lựa chọn các hình thức sau: - Bằng nhà ở; - Giao đất để xây dựng nơi ở mới; - Trao kinh phí để người dân tự lo nơi ở mới. Đặc điểm của quá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng 1.
Tính phức tạp Theo Phạm Phương Nam, 2015 cho biết: Đất đai có vai trò hết sức quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi của quốc gia. Tại các vùng nông thôn người dân sống chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp qua nhiều thế hệ, chính vì vậy nhu cầu sử dụng đất của người dân là rất cao, dù lợi nhuận từ sản xuất nông nghiệp đem lại là rất thấp. Ngoài ra, với quan niệm sống từ nhiều đời là luôn giữ lại những mảnh đất của ông cha ngày xưa để lại việc dịch chuyển đất đai là rất khó khăn. Chính 4 vì vậy, công tác bồi thường, hỗ trợ tại các dự án là khó khăn và công tác hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm cũng là một vấn đề nan giải hiện nay.
Đối với đất ở vùng đô thị việc dịch chuyển đất đai là rất phức tạp vì giá trị đất đai là rất lớn. Ngoài ra, người dân ở vùng đô thị có số lượng lớn hộ dân sống chủ yếu dựa vào buôn bán, chính vì vậy việc di chuyển vị trí nơi ở đối với họ là rất khó khăn, ảnh hưởng rất lớn đến đời sống, thu nhập của người dân nên họ không muốn di chuyển.2 Tính đa dạng Theo tác giả Phạm Phương Nam, 2015 cho biết: Đất đai có tính đa dạng vì ở mỗi một vùng đất khác nhau về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội thì giá trị của đất đai cũng khác nhau: Đất đai ở khu trung tâm khác với đất đai ở khu xa trung tâm….; đất đai ở gần khu công nghiệp khác với những khu phát triển nông nghiệp. Từ đó, mỗi một khu vực bồi thường, GPMB khác nhau thì có các cách thức, giải pháp khác nhau. Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng 1.
Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện các văn bản đó Công tác quản lý Nhà nước về đất đai ở nước ta trong thời gian qua bộc lộ những yếu kém và thiếu chặt chẽ. Vì vậy các các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý và sử dụng đất đai liên tục được sửa đổi, bổ sung qua thời gian. Từ năm 1993 đến năm 2013 đã có tới 200 văn bản quy phạm về pháp luật đất đai được ban hành. Luật Đất đai năm 2013 đã một số quy định được ban hành và nhanh chóng đã phát huy hiệu quả trong cuộc sống.
Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đóng vai trò hết sức quan trọng đối với việc tổ chức bồi thường, GPMB. Tất cả các phương án bồi thường, hỗ trợ phải dựa trên công tác quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất nhằm đảm bảo được sự đồng bộ của cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế - xã hội. Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động tới chính sách bồi thường đất đai trên hai khía cạnh: 5 - Để thực hiện công tác giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất thì phải căn cứ vào công tác quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đã được ban hành - Giá đất đai luôn bị tác động bởi công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất từ đó tác động đến giá của công tác bồi thường về đất đai. Yếu tố giao đất, cho thuê đất Nhiều địa phương chưa làm tốt công tác giao đất, cho thuê đất từ đó dẫn đến hạn mức đất được giao và nghĩa vụ đóng thuế đất theo quy định không rõ ràng, ảnh hưởng không nhỏ đến công tác bồi thường, GPMB và tái định cư khi thu hồi đất.
Yếu tố điều tra, khảo sát, đo đạc, đánh giá, phân hạng đất và lập bản đồ địa chính Công tác điều tra, đo đạc, đánh giá và lập bản đồ địa chính là một nội dung quan trọng trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai, Tuy nhiên, công tác này ở một số nơi còn chậm làm ảnh hưởng không hề nhỏ đối với công tác bồi thuờng GPMB khi Nhà nước thu hồi đất. Công tác đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Công tác đăng ký đất đai là công tác căn cứ để xác định đối tượng được bồi thường, xác định loại đất, diện tích cấp GCNQSDĐ đã được thực hiện rất lâu, tuy nhiên công tác này vẫn còn yếu kém và gặp nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện. Để công tác bồi thường, GPMB được hoàn thành tốt thì công tác đăng ký GCNQSDĐ phải được thực hiện đầy đủ và chính xác. Yếu tố thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ về quản lý và sử dụng đất đai Công tác thanh tra, kiểm tra đối với công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là nhiệm vụ quan trọng và thường xuyên đối với các cấp chính quyền.
Vì công tác bồi thường, GPMB và tái định cư luôn là vấn đề phức tạp và được đông đảo người dân quan tâm. Chính vì vậy, công tác thanh tra, kiểm tra là kịp thời nắm bắt những thông tin phản ánh từ người dân để đưa ra các cách thức giải quyết kịp thời và ngày càng nâng cao niềm tin của nhân dân vào các cấp chính quyền và Đảng lãnh đạo. Cơ sở pháp lý của bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 1.1 Các văn bản pháp lý quy định về bồi thường, hỗ trợ, và tái định cư khi Nhà nước tổ chức thu hồi đất + Luật Đất đai 2013 số 45/2013/QH13, được ban hành vào ngày 29 tháng 11 năm 2013 sau kỳ họp Quốc hội. + Luật Đất đai sửa đổi 2023: Ban hành vào ngày 15/11/2023, có hiệu lực từ năm 2024, là bản cập nhật và điều chỉnh nhiều quy định quan trọng của Luật Đất đai 2013, nhấn mạnh quyền lợi của người dân trong bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, cũng như nâng cao tính minh bạch trong việc quản lý đất đai + Nghị định 43/2014/NĐ-CP quy định về việc thi hành một số điều trong Luật Đất đai năm 2013, ban hành vào ngày 15 tháng 05 năm 2014 bởi Chính phủ.
+ Nghị định 47/2014/NĐ-CP về công tác bồi thường, hỗ trợ, và tái định cư khi Nhà nước tổ chức thu hồi đất đai, được ban hành vào ngày 15 tháng 05 năm 2014 bởi Chính phủ. + Nghị định 148/2021/NĐ-CP, ban hành ngày 18/12/2021, sửa đổi và bổ sung một số quy định về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và các thủ tục liên quan đến thu hồi, bồi thường, hỗ trợ, và tái định cư. Nghị định này giúp giảm thiểu các thủ tục hành chính và đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án thu hồi đất. + Nghị định 10/2023/NĐ-CP, ban hành ngày 23/2/2023, quy định chi tiết một số điều của Luật Đất đai và bổ sung các quy định về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất cho các dự án phát triển hạ tầng kỹ thuật, khu đô thị, khu công nghiệp.