MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất nước ta đang trong giai đoạn hội nhập và phát triển, quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước đang chuyển biến rất nhanh; cùng với đó là việc đô thị hóa cũng đang diễn ra ở khắp các tỉnh, thành trên toàn quốc. Bên cạnh khuôn mặt mới của đô thị với những công trình tầm vóc, những khu công nghiệp rộng lớn, những tòa nhà cao vút là hình ảnh những người dân mất đất, mất nhà hy sinh cuộc sống ổn định vốn có của bản thân và gia đình vì sự nghiệp phát triển chung của đất nước. Để thực hiện được các nhiệm vụ phát triển trên và mang tính khả thi thì mặt bằng đất đai là một trong những nhân tố quan trọng, nó quyết định đến hiệu quả trong công tác đầu tư của các nhà đầu tư trong và ngoài nước và ảnh hưởng đến cả tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất nước.
Nhà nước phải thu hồi đất để thực hiện các dự án phục vụ cho sự phát triển thì nhất thiết phải có công tác bồi thường, hỗ trợ cho người bị thu hồi. Việc thực hiện bồi thường giữ vị trí hết sức quan trọng là yếu tố có tính quyết định trong toàn bộ quá trình bồi thường GPMB. Trong những năm qua công tác GPMB gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện. Để khắc phục những tồn tại đó trong những năm gần đây Nhà nước đã từng bước hoàn thiện pháp luật về đất đai và ban hành các văn bản pháp lý hướng dẫn thực hiện về công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB và tái định cư thực hiện một cách có hiệu quả.
Đặc biệt, Hà Nội là thủ đô, là trung tâm kinh tế, chính trị và xã hội của cả nước do vậy vấn đề công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước càng rõ nét hơn. Huyện Mỹ Đức nằm ở phía Tây Nam thành phố Hà Nội gồm 21 xã và 1 thị trấn; trong đó có 20 xã đồng bằng, 1 thị trấn và 1 xã miền núi. Từ ngày 01/8/2008, Mỹ Đức được sát nhập vào Hà Nội theo Nghị quyết của kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XII ngày 29/5/2008. Huyện có nhiều lợi thế về vị trí địa c 2 lý, tiềm năng đất đai và con người.
Mặc dù trong thời gian qua, thành phố Hà Nội nói chung cũng như huyện Mỹ Đức nói riêng đã đạt được những thành tích đáng kể trong phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, cùng với quá trình đô thị hoá phát triển nhanh, thực trạng công tác quản lý nhà nước về đất đai ở nước ta còn nhiều yếu kém và thiếu chặt chẽ, nhiều vướng mắc còn tồn đọng dai dẳng và không giải quyết được đã gây cản trở lớn cho công tác giải phóng mặt bằng thu hồi đất. Quản lý nhà nước về đất đai nói chung, về giải phóng mặt bằng nói riêng của chính quyền huyện Mỹ Đức cũng như nhiều địa phương khác trên địa bàn thành phố Hà Nội gặp phải nhiều hạn chế, bất cập như: giải phóng mặt bằng một số dự án trọng điểm còn chậm; còn xảy ra tình trạng vi phạm pháp luật trong quản lý nhà nước về GPMB, nhiều vụ việc có tính chất phức tạp; vẫn còn xảy ra khiếu kiện kéo dài liên quan đến công tác bồi thường, GPMB; việc sử dụng đất của một số tổ chức và doanh nghiệp, của hộ gia đình và cá nhân còn lãng phí, chưa thực sự hiệu quả;. Hơn nữa, huyện Mỹ Đức là một trong những huyện có diện tích đất đai lớn của Thành phố Hà Nội với diện tích 22.620,08 ha/33290 ha tổng diện tích tự nhiên của UBND thành phố Hà Nội, chiếm 6,79% so với diện tích của thành phố.
Trên địa bàn huyện có nhiều dự án về đường giao thông, trường học, trụ sở làm việc, khu tái định cư nên huyện được xem là một trong những huyện có diện tích giải phóng mặt bằng trong lĩnh vực đất nông nghiệp, đất thổ cư lớn và gặp nhiều khó khăn nhất của thành phố Hà Nội. Xuất phát từ những tình hình và yêu cầu trên đây, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “ n kết quả t ực ện c n t c t n ỗ trợ khi Nhà n ớc t u đất tạ huyện Mỹ ức t àn p ố Hà Nộ ” để từ đó đánh giá được thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, tình hình giải quyết việc làm, những khó khăn, tồn tại và tìm hiểu nguyên nhân của nó c 3 từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác giải phóng mặt bằng thực hiện các dự án trên địa bàn huyện. Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu tổng quát Trên cơ sở đánh giá kết quả thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Mỹ Đức, để thấy được những thuận lợi và khó khăn cũng như đời sống của người dân có đất bị thu hồi.
Từ đó đề xuất giải pháp góp phần khắc phục khó khăn và nâng cao hiệu quả công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất cho người dân bị thu hồi tại huyện Mỹ Đức, Tp. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá được kết quả công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội. - Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Mỹ Đức, Tp. - Đề xuất một số giải pháp khắc phục khó khăn và nâng cao kết quả công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại huyện Mỹ Đức, Tp.
Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là: Kết quả thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội. Phạm vi nghiên cứu 3. Phạm vi nội dung Đề tài nghiên cứu kết quả thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội.
Trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2018 huyện Mỹ Đức với 2 dự án cụ thể: c 4 + Dự án đầu tư xây dựng công trình Cải tạo, nâng cấp mở rộng đường tỉnh 419 đoạn Km 44 + 00 đến Km 60 + 00 huyện Mỹ Đức; Đoạn qua xã Phù Lưu Tế, Mỹ Thành, An Mỹ, Phúc Lâm, huyện Mỹ Đức. + Xây dựng Doanh trại ban CHQS Mỹ Đức/BTL thành phố Hà Nội tại Thị trấn Đại Nghĩa, huyện Mỹ Đức. Phạm vi thời gian Dự án thực hiện từ năm 2016 - 2018 Số liệu điều tra các hộ dân có đất thu hồi tại thời điểm năm 2018 3. Phạm vi không gian Tại huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội 4.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn * Ý nghĩa khoa học: Kết quả nghiên cứu góp phần vào cơ sở khoa học nghiên cứu về việc bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện Mỹ Đức nói riêng và thành phố Hà Nội nói chung. * Ý nghĩa thực tiễn: + Giúp cho các nhà quản lý, quản lý về bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn huyện. Chỉ ra điểm hợp lý và chưa hợp lý của hệ thống chính sách bồi thường, hỗ trợ. + Kết quả nghiên cứu đã giúp người dân hiểu rõ thêm về quyền lợi và nghĩa vụ của mình về việc bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất.
c 5 Chƣơng 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận về bồi thƣờng, hỗ trợ 1. Khái niệm về b t ng, hỗ trợ k n à n ớc thu h đất. Bồi thường: Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người sử dụng đất.
Đặc điểm của bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất bao giờ cũng gắn với một sự kiện pháp lý là Nhà nước ra quyết định thu hồi đất. Hiến pháp quy định đất đai là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý. Trên tinh thần đó, Luật Đất đai năm 2013 đã cụ thể hóa chế độ sở hữu toàn dân đối với đất đai, trong đó đặc biệt là quy định về quyền của Nhà nước với tư cách là đại diện chủ sở hữu về đất đai. Người sử dụng đất được Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, nhận chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của Luật Đất đai.
Vì vậy, khi Nhà nước thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng thì Nhà nước lấy lại đất đã giao thông qua việc thu hồi đất. Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai. Trong trường hợp bị thu hồi đất ở, quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất trực tiếp bị xâm hại. Họ không chỉ mất quyền sử dụng đất ở mà còn buộc phải di chuyển chỗ ở.
Đời sống của họ bị ảnh hưởng rất lớn. Để giúp họ vượt qua khó khăn, ổn định đời sống thì Nhà nước phải thực hiện việc bồi thường. Hơn nữa, xét về phương diện lý luận, thiệt hại về lợi ích của người sử dụng đất là hậu quả phát sinh trực tiếp từ hành vi thu hồi đất của Nhà nước gây ra. Vì vậy, Nhà nước phải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho họ.
c 6 Trong điều kiện kinh tế thị trường, quyền sử dụng đất là một loại tài sản và hàng hóa đặc biệt. Do đó, khi Nhà nước thu hồi đất ở của người sử dụng đất để sử dụng vào bất kể mục đích gì mà làm phương hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của họ thì Nhà nước phải có bổn phận và nghĩa vụ bồi thường. Hỗ trợ: - Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển (Điều 3 Luật Đất đai 2013).