Đặt vấn đề Đất đai là tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, các cơ sở kinh tế, xã hội và an ninh, quốc phòng. Đất đai là tài sản đặc biệt của quốc gia, là tư liệu cơ bản cho quá trình phát triển, là nguồn vốn lớn của quốc gia, của hộ gia đình cá nhân. Quản lý, sử dụng đất có hiệu quả, tiết kiệm là nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước và tổ chức, cá nhân, là yếu tố quyết định tương lai của nền kinh tế phát triển, bảm bảo mục tiêu ổn định chính trị - xã hội. Trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH-HĐH) đất nước, để đưa đất đai thực sự trở thành nguồn vốn, nguồn thu hút cho đầu tư phát triển thì việc thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất để xây dựng các khu, cụm công nghiệp, khu đô thị tập trung nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, phát triển kinh tế là rất cần thiết và duy nhất.
Hiện nay, cả nước có khoảng trên 254 khu công nghiệp (KCN) được thành lập, chiếm tổng diện tích đất tự nhiên gần 69 nghìn hecta, trong đó có 171 KCN đã đi vào hoạt động. Các KCN thu hút trên 1,5 triệu lao động trực tiếp, nộp ngân sách năm 2010 khoảng 1,4 tỉ USD, đóng góp rất lớn vào sự phát triển chung của đất nước. Hà Giang là một tỉnh miền núi phía Bắc, cách Hà Nội hơn 320 km theo Quốc lộ 2, nằm trong vùng tây bắc, điều kiện không có nhiều thuận lợi về giao thông vì tỉnh không có đường không, đường sắt, từ khi tái lập tỉnh năm 1991 đến nay, Hà Giang đang tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hàng năm tỉnh Hà Giang chuyển mục đích hàng trăm ha đất nông nghiệp sang các mục đích khác đã ảnh hưởng lớn đến đời sống, việc làm và thu nhập của một bộ phận lớn dân cư sau khi thu hồi đất, đây là vấn đề bức xúc chung của cả nước và của tỉnh Hà Giang nói riêng cần phải giải quyết. Toàn huyện có tổng diện tích tự nhiên là 149.99 ha với 24 đơn vị 2 hành chính cấp xã, thị trấn trực thuộc, trong đó có 5 xã giáp với Trung Quốc là Minh Tân, Thanh Thủy, Thanh Đức, Xín Chải, Lao Chải.
Huyện Vị Xuyên có điều kiện khá thuận lợi cho phát triển kinh tế khoa học kỹ thuật với trung tâm thành phố Hà Giang và với nước bạn Trung Hoa. Khu công nghiệp Bình Vàng, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang được UBND tỉnh Hà Giang phê duyệt quy hoạch tại Quyết định số 3115 /QĐ-UB ngày 17/10 /2007 với quy mô diện tích là 254,77 ha nằm trong địa giới hành chính của xã Đạo Đức, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang. Hiện nay, phần lớn diện tích quy hoạch Khu công nghiệp Bình Vàng, xã Đạo Đức huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang đã được đưa vào sử dụng đúng mục đích, giải quyết việc làm cho nhiều lao động tại địa phương. Nhằm tìm hiểu các tác động của việc thu hồi đất để xây dựng khu công nghiệp đến đời sống, việc làm của người dân bị thu hồi đất, từ đó đề xuất các giải pháp hợp lý cho khu vực và có thể nhân rộng áp dụng rộng rãi trên cả nước là mục tiêu của đề tài nghiên cứu“Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng xây dựng khu công nghiệp Bình Vàng trên địa bàn xã Đạo Đức huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang-Giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2012”.
Mục tiêu của đề tài 2. Mục tiêu tổng quát của đề tài Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng xây dựng khu công nghiệp Bình Vàng, xã Đạo Đức, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang và đề xuất các giải pháp. Mục tiêu cụ thể của đề tài - Đánh giá được thực trạng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng để xây dựng khu công nghiệp Bình Vàng, xã Đạo Đức huyện vị xuyên tỉnh Hà Giang thông qua hai công trình thu hồi đất bồi thường giải phóng mặt bằng, cụ thể là công trình thu hồi đất bồi thường giải phóng mặt để xây dựng khu công nghiệp Bình Vàng và công trình thu hồi đất bồi thường giải phóng mặt để làm đường giao thông nối từ quốc lộ 2 vào khu công nghiệp 3 Bình Vàng để thấy được những thuận lợi và khó khăn ở đó, từ đó đưa ra các giải pháp khắc phục hợp lý khi thu hồi đất BTGPMB, góp phần hoàn thiện chính sách BTGPMB và đảm bảo quyền lợi cho người bị thu hồi đất. - Nghiên cứu nắm vững các chính sách, pháp luật đất đai về bồi thường thiệt hại cũng như các văn bản liên quan đến công tác bồi thường hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất được ban hành từ trước đến nay.
- Các tài liệu, số liệu khảo sát được đúng với thực tế ở địa phương, phản ánh đúng quá trình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ của các dự án đã và đang được thực hiện tại địa bàn nghiên cứu, phân tích, đánh giá một cách khách quan. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài - Đề tài nghiên cứu có ý nghĩa khoa học vì nó phản ánh được chính xác các tác động của việc thu hồi đất bồi thường giải phóng mặt bằng để xây dựng các khu công nghiệp đến đời sống, việc làm và môi trường của người dân ở địa bàn nghiên cứu. - Đánh giá một cách khách quan và đưa ra được các biện pháp hợp lý, được người dân đồng tình trên cơ sở đầy đủ tính khoa khoa học và tính thực tiễn. 4 Phần 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1.
Cơ sở khoa học của đề tài 1. Cơ sở lí luận Việc xây dựng các khu công nghiệp là xu hướng tất yếu và ảnh hưởng của nó đến đời sống của người dân cũng là tất yếu, có thể ảnh hưởng tốt, có thể ảnh hưởng xấu tùy thuộc chính sách và cách làm. Cơ sở pháp lý Hiến pháp, Năm (1980) [13] Quốc hội đã ban hành bản Hiến pháp thứ 3 của nước CHXNCN Việt Nam. Bản Hiến pháp lần này đã khẳng định: “Đất đai, rừng núi, sông hồ, hầm mỏ, tài nguyên thiên nhiên trong lòng đất, ở vùng biển và thềm lục địa,…là của Nhà nước - đều thuộc sở hữu toàn dân”.
Chính vì vậy ngay sau đó, ngày 01/7/1980, Hội đồng Chính phủ ra Quyết định số 201/CP về việc thống nhất quản lý ruộng đất và tăng cường công tác quản lý ruộng đất trong cả nước. Trên tinh thần của Hiến pháp năm 1980, Luật Đất đai năm 1988 được ban hành, tiếp tục khẳng định lại đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý. Về việc thu hồi đất và bồi thường thiệt hại thì Luật Đất đai 1988 không nêu cụ thể việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, mà chỉ nêu phần nghĩa vụ của người sử dụng đất: “Đền bù thiệt hại cho người sử dụng đất để giao cho mình bồi hoàn thành quả lao động và kết quả đầu tư đã làm tăng giá trị của đất đó theo quy định của pháp luật” Năm 1992, bản Hiến pháp (1992)[14] được ban hành thay thế cho các bản Hiến pháp trước đây. Điều 17 Hiến pháp quy định: “Đất đai, rừng núi, sông hồ, nguồn nước, tài nguyên trong lòng đất, nguồn lợi ở vùng biển thềm lục địa và vùng trời… đều thuộc sở hữu toàn dân”.
Điều 23: “Tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức không bị quốc hữu hoá. Trong trường hợp thật cần thiết vì lý do an ninh, quốc phòng, lợi ích Quốc gia mà Nhà nước trưng mua hay trưng dụng, có bồi thường tài sản của cá nhân hay tổ chức theo giá trị thị 5 trường”. Luật Đất đai năm (1993) ; các Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai năm 1998 và năm 2001; Luật Đất đai năm (2003); Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai; Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998 của Chính phủ về đền bù khi Nhà nước thu hồi đất phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích Quốc gia và lợi ích công cộng; Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích Quốc gia, lợi ích công cộng. Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung cụ thể đối với một số trường hợp thu hồi đất; bồi thường, hỗ trợ về đất; trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai.
Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ Quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Thông tư số 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-CP. Thông tư số 69/2006/TT-BTC ngày 02/8/2006 của Bộ Tài chính về sửa đổi, bổ sung cho Thông tư số 116/2004/TT-BTC. Thông tư số 14/2008/TTLB-BTC-BTNMT của Bộ Tài chính và Bộ Tài nguyên & Môi trường ngày 31/01/2008 về hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định 84/2007/NĐ-CP.
Quyết định số 3115/QĐ-UB ngày 17/10/2007 của UBND tỉnh Hà Giang về việc phê duyệt quy hoạch chi tiết khu công nghiệp Bình Vàng xã đạo Đức, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang; 6 Quyết định số 3657/QĐ-UB ngày 27/11/2007 của UBND tỉnh Hà Giang về việc phê duyệt quy hoạch chi tiết khu dân cư tái định cư và dịch vụ khu công nghiệp Bình Vàng xã đạo Đức, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang; Quyết định số 2699/QĐ-UB ngày 19/8/2008 của UBND tỉnh Hà Giang về việc phê duyệt dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật khu dân cư và dịch vụ khu công nghiệp Bình Vàng xã đạo Đức, huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang.
