Đánh Giá Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Tỉnh Quảng Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích hiệu quả chính sách xây dựng nông thôn mới tại Quảng Nam, từ đó đưa ra những đánh giá và khuyến nghị thiết thực.

• Tác giả: Lê Nho Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Trọng Xuân
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Đánh Giá Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
• 1.1. Khái niệm, mục tiêu và vai trò của nông thôn mới
• 1.2. Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng nông thôn mới
• 1.3. Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về xây dựng nông thôn mới
• 1.4. Tiêu chí xây dựng nông thôn mới của Việt Nam
• 1.5. Các công cụ, giải pháp thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới
• 1.6. Phương pháp và tiêu chí đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới
• 1.7. Kinh nghiệm thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới của một số địa phương
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VỀ CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở TỈNH QUẢNG NAM
• 2.1. Khái quát đặc điểm nông thôn và những yếu tố tác động đến thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới tỉnh Quảng Nam
• 2.2. Kết quả thực hiện xây dựng nông thôn mới tỉnh Quảng Nam
• 2.3. Đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới từ thực tiễn Quảng Nam
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
• 3.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước có tác động đến chính sách xây dựng nông thôn mới
• 3.2. Quan điểm, định hướng về chính sách xây dựng nông thôn mới
• 3.3. Giải pháp hoàn thiện chính sách xây dựng nông thôn mới
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Quảng Nam

Chính sách xây dựng nông thôn mới (NTM) tại tỉnh Quảng Nam đã được triển khai từ năm 2010, nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Chính sách này không chỉ tập trung vào phát triển kinh tế mà còn chú trọng đến việc bảo tồn văn hóa và môi trường. Đánh giá chính sách này là cần thiết để nhận diện những thành công và thách thức trong quá trình thực hiện.

1.1. Khái Niệm Về Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới

Chính sách xây dựng NTM là một chương trình lớn của Đảng và Nhà nước, nhằm cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng cuộc sống tại nông thôn. Chương trình này bao gồm 19 tiêu chí cụ thể để đánh giá sự phát triển của các xã.

1.2. Mục Tiêu Của Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới

Mục tiêu chính của chính sách là xây dựng nông thôn có kết cấu hạ tầng hiện đại, nâng cao đời sống người dân và bảo vệ môi trường. Đến năm 2020, phấn đấu có 50% số xã đạt tiêu chuẩn NTM.

II. Những Thách Thức Trong Đánh Giá Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới

Mặc dù chính sách xây dựng NTM đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự tham gia của cộng đồng và sự đồng bộ trong thực hiện chính sách là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng.

2.1. Thiếu Nguồn Lực Đầu Tư

Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu nguồn lực tài chính để thực hiện các dự án xây dựng NTM. Điều này ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng của các công trình.

2.2. Sự Tham Gia Của Cộng Đồng

Sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng NTM còn hạn chế. Nhiều người dân chưa nhận thức rõ về lợi ích của chính sách, dẫn đến việc thiếu sự hỗ trợ và hợp tác.

III. Phương Pháp Đánh Giá Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới

Để đánh giá hiệu quả của chính sách xây dựng NTM, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Việc thu thập dữ liệu từ thực tiễn và phân tích các chỉ số kinh tế - xã hội là rất quan trọng.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo của chính quyền địa phương, các cuộc khảo sát và phỏng vấn người dân. Điều này giúp có cái nhìn tổng quan về tình hình thực hiện chính sách.

3.2. Phân Tích Các Chỉ Số Kinh Tế Xã Hội

Phân tích các chỉ số như thu nhập bình quân đầu người, tỷ lệ hộ nghèo và mức độ hài lòng của người dân là cần thiết để đánh giá hiệu quả của chính sách.

IV. Kết Quả Thực Hiện Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Quảng Nam

Kết quả thực hiện chính sách xây dựng NTM tại Quảng Nam đã mang lại nhiều thay đổi tích cực. Nhiều xã đã đạt tiêu chí NTM, góp phần nâng cao đời sống người dân và phát triển kinh tế địa phương.

4.1. Những Thành Tựu Đạt Được

Nhiều xã đã hoàn thành các tiêu chí về hạ tầng giao thông, điện, nước sạch và trường học. Điều này đã cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống của người dân.

4.2. Những Vấn Đề Còn Tồn Tại

Mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn một số xã chưa đạt tiêu chí NTM. Cần có các giải pháp cụ thể để khắc phục những vấn đề này.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới

Để hoàn thiện chính sách xây dựng NTM, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền và sự tham gia của cộng đồng. Việc tăng cường nguồn lực và nâng cao nhận thức của người dân là rất quan trọng.

5.1. Tăng Cường Nguồn Lực Đầu Tư

Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư từ cả nhà nước và tư nhân để đảm bảo nguồn lực cho các dự án xây dựng NTM.

5.2. Nâng Cao Nhận Thức Của Người Dân

Tổ chức các buổi tuyên truyền, hội thảo để nâng cao nhận thức của người dân về lợi ích của chính sách xây dựng NTM, từ đó khuyến khích sự tham gia của họ.

VI. Kết Luận Về Đánh Giá Chính Sách Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Quảng Nam

Đánh giá chính sách xây dựng NTM tại Quảng Nam là một quá trình cần thiết để nhận diện những thành công và thách thức. Việc hoàn thiện chính sách này sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và phát triển bền vững khu vực nông thôn.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Chính Sách

Chính sách xây dựng NTM không chỉ là một chương trình phát triển kinh tế mà còn là một chiến lược quan trọng để bảo tồn văn hóa và môi trường.

6.2. Hướng Đi Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và điều chỉnh chính sách để phù hợp với thực tiễn, nhằm đạt được mục tiêu phát triển bền vững cho nông thôn Quảng Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông thôn Việt Nam giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng khi chiếm hơn 80% số đơn vị hành chính cấp xã (8.971 xã trên tổng số 11.155 xã, phường, thị trấn) và là nơi sinh sống của 66,06% dân số cả nước, dù nông nghiệp chỉ đóng góp khoảng 17% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Trước năm 2010, khu vực nông thôn đối mặt với tình trạng sản xuất manh mún, kết cấu hạ tầng thiếu đồng bộ và khoảng cách giàu nghèo ngày càng gia tăng. Để giải quyết căn bản các hạn chế này, Chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010–2020 đã được ban hành theo Quyết định 800/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, được Quốc hội Khóa XIII phê duyệt kế hoạch vốn trung hạn 43.119 tỷ đồng cho giai đoạn 2016–2020.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện quá trình thực thi chính sách xây dựng nông thôn mới của Việt Nam thông qua thực tiễn triển khai tại tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2010–2016. Luận văn tập trung phân tích kết quả đạt được, làm rõ những nút thắt thể chế, chỉ ra sự chênh lệch phát triển giữa các tiểu vùng sinh thái và các bất cập trong huy động tài chính. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 204 xã nằm trong quy hoạch xây dựng nông thôn mới thuộc 18 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Quảng Nam. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp các căn cứ thực chứng nhằm nâng cao tỷ lệ xã đạt chuẩn, cải thiện số tiêu chí bình quân từ mức 12,5 tiêu chí/xã lên mục tiêu 50% số xã đạt chuẩn vào năm 2020, đồng thời đề xuất giải pháp xử lý nợ đọng xây dựng cơ bản và tái cơ cấu nguồn vốn đầu tư công.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết chu trình chính sách công của Harold Lasswell và James Anderson để mổ xẻ toàn bộ các giai đoạn từ hoạch định, ban hành văn bản, tổ chức thực thi đến kiểm tra, đánh giá chính sách nông thôn mới. Đồng thời, tác giả xây dựng khung đánh giá chính sách công đa tiêu chí dựa trên 5 chuẩn mực cơ bản trong quản trị công:

1. Tính phù hợp: Mức độ tương thích giữa các mục tiêu chính sách với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội đặc thù của địa phương.
2. Tính đáp ứng: Khả năng giải quyết các nhu cầu cấp bách của cư dân nông thôn về thu nhập, hạ tầng và an sinh xã hội.
3. Tính đầy đủ: Độ bao quát của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tính đồng bộ giữa các hướng dẫn liên ngành từ trung ương đến địa phương.
4. Tính công bằng: Sự bình đẳng trong thụ hưởng thành quả phát triển giữa các vùng đồng bằng duyên hải, trung du và miền núi cao.
5. Tính hiệu quả: Tương quan giữa nguồn lực đầu vào với kết quả đầu ra về kinh tế và xã hội.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp mô hình can thiệp ba trục trong phát triển nông thôn bền vững: can thiệp lợi ích kinh tế (hỗ trợ vốn, đất đai theo Nghị định 210/2013/NĐ-CP và chính sách tín dụng theo Nghị định 55/2015/NĐ-CP), can thiệp qua vận động xã hội (phong trào thi đua toàn dân), và can thiệp thông qua thiết chế văn hóa (hương ước, quy ước làng xã). Các khái niệm then chốt được làm rõ gồm: Nông thôn mới theo Nghị quyết 26-NQ/TW, Bộ tiêu chí quốc gia 19 tiêu chí, Vốn hóa xã hội nông thôn và Nợ đọng xây dựng cơ bản.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu xác định cỡ mẫu là toàn bộ 204 xã thuộc diện quy hoạch nông thôn mới tại 18 huyện, thị xã, thành phố của tỉnh Quảng Nam (tổng điều tra 100% quần thể). Phương pháp chọn mẫu điển hình kết hợp khảo sát sâu được áp dụng tại các địa phương đại diện cho các vùng sinh thái: vùng đồng bằng ven biển (Phú Ninh, Đại Lộc) và vùng miền núi cao (Tây Giang, Nam Trà My, Phước Sơn).

Nguồn dữ liệu bao gồm dữ liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2010–2016, Báo cáo giám sát tối cao của Quốc hội Khóa XIV, 22 Nghị quyết chuyên đề của Hội đồng nhân dân tỉnh, 169 Quyết định của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam, cùng tài liệu so sánh thực tiễn từ tỉnh Bắc Kạn, Bình Phước và Quảng Ngãi.

Phương pháp phân tích chính sách công kết hợp định lượng và định tính được lựa chọn vì tính chất đa chiều của chương trình. Phương pháp so sánh trước - sau giúp lượng hóa sự thay đổi giữa hai mốc thời gian 2010 (thời điểm khởi đầu) và 2016 (sau 6 năm triển khai). Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm đo lường chính xác bước tiến của các chỉ số kinh tế - kỹ thuật, đồng thời bóc tách các yếu tố chính sách tác động đến hành vi của chính quyền cơ sở và người dân. Timeline nghiên cứu được thực hiện hồi cứu trong 6 năm và hoàn thiện phân tích tổng hợp vào năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng tại tỉnh Quảng Nam mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Bước nhảy vọt về số tiêu chí đạt chuẩn bình quân: Số tiêu chí bình quân toàn tỉnh tăng từ 2,61 tiêu chí/xã năm 2010 lên 12,5 tiêu chí/xã vào cuối năm 2016, tăng ròng 9,89 tiêu chí/xã. Đến hết năm 2016, có 62 xã đạt chuẩn 19/19 tiêu chí (chiếm 30,39% tổng số xã). Tiến độ công nhận xã đạt chuẩn diễn ra không đều: năm 2014 có 10 xã, năm 2015 đạt đỉnh với 43 xã, nhưng năm 2016 giảm mạnh xuống còn 9 xã. Không còn xã nào dưới 5 tiêu chí (năm 2015 còn 6 xã).

• Phân hóa sâu sắc giữa đồng bằng và miền núi: Khoảng cách phát triển giữa các tiểu vùng có xu hướng gia tăng. Khu vực đồng bằng đạt tỷ lệ 48,15% số xã đạt chuẩn (52 trên 108 xã) với bình quân 15,14 tiêu chí/xã. Ngược lại, khu vực miền núi chỉ đạt 10,42% (10 trên 96 xã) với bình quân 9,54 tiêu chí/xã; riêng 6 huyện miền núi cao chỉ đạt 6,25% (4 trên 64 xã) với 8,50 tiêu chí/xã. Đáng chú ý, có 4 huyện miền núi cao hoàn toàn chưa có xã nào đạt chuẩn là Nam Trà My, Phước Sơn, Nam Giang và Nông Sơn.

• Cơ cấu nguồn vốn lệch chuẩn và áp lực nợ đọng xây dựng cơ bản: Toàn tỉnh huy động được hơn 19.273,9 tỷ đồng trong giai đoạn 2010–2016, chiếm khoảng 25% tổng vốn đầu tư toàn xã hội của tỉnh (64.000 tỷ đồng giai đoạn 2010–2015). Tuy nhiên, cơ cấu vốn không đạt mục tiêu quy định tại Quyết định 800/QĐ-TTg. Ngân sách nhà nước trực tiếp chỉ chiếm khoảng 8% (mục tiêu 40%), vốn từ doanh nghiệp và hợp tác xã chỉ đạt 2% (mục tiêu 20%), trong khi nguồn vốn tín dụng chiếm tỷ trọng áp đảo. Tình trạng đầu tư dàn trải đã gây ra nợ đọng xây dựng cơ bản lên tới 165,79 tỷ đồng tính đến ngày 30/11/2016 (ngân sách xã nợ 95,4 tỷ đồng, huyện nợ 67,3 tỷ đồng, tỉnh nợ 2,99 tỷ đồng). Các địa phương có nợ đọng cao gồm Phú Ninh với 36,4 tỷ đồng, Đại Lộc với 33,2 tỷ đồng và Tây Giang với 24,7 tỷ đồng.

• Sự bất đối xứng giữa tiêu chí hành chính và tiêu chí sinh kế: Có 100% số xã (204/204 xã) hoàn thành quy hoạch, 94,6% xã đạt tiêu chí an ninh trật tự (193 xã), 83,3% đạt tiêu chí việc làm (170 xã), 81,9% đạt tiêu chí giáo dục (167 xã). Tuy nhiên, các tiêu chí cốt lõi tạo sinh kế bền vững đạt tỷ lệ thấp hơn nhiều: chỉ 46,1% xã đạt tiêu chí hộ nghèo (94 xã) và 61,3% xã đạt tiêu chí tổ chức sản xuất (125 xã). Tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh theo chuẩn đa chiều cuối năm 2015 vẫn còn 12,90% (51.817 hộ).

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch lớn giữa các vùng bắt nguồn từ việc áp dụng cứng nhắc một bộ tiêu chí chung trong giai đoạn 2010–2015 mà chưa tính đến đặc thù địa hình chia cắt, dân cư thưa thớt và suất đầu tư hạ tầng trên đầu người rất cao ở vùng cao. Xuất phát điểm tỷ lệ hộ nghèo khu vực miền núi năm 2010 lên tới 32,78%, khiến việc hoàn thành đồng thời các tiêu chí hạ tầng và thu nhập trở thành gánh nặng quá sức đối với ngân sách cấp xã.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh quy luật tương đồng khi so sánh với thực tiễn tại tỉnh Bắc Kạn (chỉ có 3 xã đạt chuẩn, bình quân 8,89 tiêu chí/xã) và tỉnh Quảng Ngãi (chỉ có 24 xã đạt chuẩn, tỷ lệ 14,6%). Hiện tượng nợ đọng xây dựng cơ bản và phong trào chạy theo thành tích xuất hiện ở hầu hết các địa phương do chỉ tiêu số lượng xã đạt chuẩn được đưa vào nghị quyết đại hội đảng bộ các cấp nhưng thiếu cơ chế bảo đảm nguồn vốn đối ứng tương ứng.

Khi trình bày các kết quả này, dữ liệu có thể được mô tả hiệu quả qua bảng thống kê phân nhóm tiêu chí và biểu đồ cột so sánh tỷ lệ đạt chuẩn giữa vùng đồng bằng (48,15%) với vùng miền núi (10,42%). Đồng thời, biểu đồ tròn phân tích cơ cấu vốn huy động sẽ làm nổi bật sự mất cân đối khi vốn ngân sách nhà nước chỉ đạt 8% so với tỷ lệ tín dụng và nguồn đóng góp của người dân.

Đề xuất và khuyến nghị

Để khắc phục triệt để các bất cập trong giai đoạn 2016–2020, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Cơ cấu lại nguồn lực tài chính và xử lý dứt điểm nợ đọng xây dựng cơ bản: Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam cùng Hội đồng nhân dân các cấp cần ban hành cơ chế giữ lại ít nhất 70% tiền thu từ đấu giá quyền sử dụng đất cho ngân sách cấp xã để tạo nguồn thanh toán nợ. Ưu tiên trích lập từ 15% đến 20% nguồn tăng thu ngân sách hàng năm để tất toán dứt điểm 165,79 tỷ đồng nợ xây dựng cơ bản trước năm 2018. Cơ quan quản lý kiên quyết không phê duyệt danh mục đầu tư mới đối với các dự án chưa rõ nguồn vốn bố trí.

2. Điều chỉnh linh hoạt tiêu chí xây dựng nông thôn mới cho vùng miền núi: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần chủ trì tham mưu áp dụng triệt để Quyết định 1980/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ban hành các hướng dẫn mềm hóa tiêu chí giao thông, chợ nông thôn và cơ sở vật chất văn hóa phù hợp với tập quán vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Phấn đấu nâng số tiêu chí bình quân tại 9 huyện miền núi từ 9,54 tiêu chí/xã lên tối thiểu 12 tiêu chí/xã vào năm 2020 mà không tạo áp lực tài chính lên người dân.

3. Đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị và thu hút doanh nghiệp đầu tư: Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn triển khai các gói hỗ trợ thuế, miễn giảm tiền thuê đất theo Nghị định 210/2013/NĐ-CP và mở rộng vốn vay theo Nghị định 55/2015/NĐ-CP. Đặt mục tiêu nâng tỷ trọng vốn đầu tư từ doanh nghiệp và hợp tác xã từ 2% lên ít nhất 10% tổng nguồn vốn huy động toàn giai đoạn, đưa tỷ lệ xã đạt tiêu chí hình thức tổ chức sản xuất từ 61,3% lên trên 85% vào năm 2020.

4. Nâng cao năng lực bộ máy điều phối và phát huy quyền giám sát cộng đồng: Kiện toàn Văn phòng Điều phối nông thôn mới theo Quyết định 1996/QĐ-TTg và Quyết định 4440/QĐ-UBND của tỉnh, chuyển đổi mô hình cán bộ kiêm nhiệm sang chuyên trách có trình độ tại 100% số xã. Tổ chức đào tạo nghiệp vụ quản lý dự án định kỳ 2 lần mỗi năm cho cán bộ cấp cơ sở, đồng thời trao quyền chủ động cho Ban Giám sát cộng đồng do nhân dân bầu trực tiếp nghiệm thu các công trình dân sinh dưới 3 tỷ đồng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu thực chứng của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Cán bộ hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nông nghiệp: Cung cấp khung đánh giá 5 tiêu chí chuẩn mực cho cán bộ tại Bộ Nông nghiệp & PTNT, Văn phòng Điều phối Nông thôn mới các cấp để tham mưu sửa đổi các văn bản dưới luật, phân bổ nguồn vốn ngân sách hợp lý và thiết kế các cơ chế đặc thù cho vùng khó khăn.

• Lãnh đạo chính quyền địa phương cấp huyện và xã: Giúp Chủ tịch Ủy ban nhân dân và Ban Quản lý xây dựng nông thôn mới cấp cơ sở nhận diện nguy cơ rủi ro mất cân đối ngân sách, bài học kiểm soát nợ xây dựng cơ bản và phương pháp lựa chọn danh mục công trình hạ tầng thực sự bức thiết.

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Chính sách công: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận đánh giá chính sách, kỹ thuật xử lý dữ liệu liên vùng và kinh nghiệm kết hợp phương pháp so sánh trước - sau với phân tích văn bản quy phạm pháp luật.

• Các tổ chức phát triển, quỹ tín dụng và doanh nghiệp nông nghiệp: Hỗ trợ các tổ chức quốc tế và doanh nghiệp tư nhân nắm bắt bức tranh thực trạng về cơ cấu nguồn vốn, chính sách ưu đãi đất đai để xây dựng các dự án liên kết chuỗi giá trị hoặc cung cấp tín dụng vi mô tại khu vực miền Trung.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân trực tiếp gây ra nợ đọng xây dựng cơ bản 165,79 tỷ đồng tại Quảng Nam là gì?
Nợ đọng phát sinh do nhiều xã chạy theo thành tích để đạt chuẩn 19 tiêu chí trước hạn định, phê duyệt hàng loạt công trình hạ tầng khi chưa cân đối được nguồn vốn đối ứng. Trong khi ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng khoảng 8% tổng nhu cầu và nguồn thu từ đấu giá đất cấp xã không đạt kế hoạch, dẫn đến nợ lớn tập trung tại huyện Phú Ninh (36,4 tỷ đồng) và Đại Lộc (33,2 tỷ đồng).

Tại sao tỷ lệ đạt chuẩn nông thôn mới ở khu vực đồng bằng (48,15%) lại cao gấp gần 5 lần khu vực miền núi (10,42%)?
Sự chênh lệch lớn xuất phát từ điều kiện tự nhiên chia cắt, địa bàn rộng nhưng dân cư thưa thớt khiến chi phí đầu tư hạ tầng ở vùng cao lớn hơn nhiều lần. Bên cạnh đó, tỷ lệ hộ nghèo miền núi ban đầu lên tới 32,78%, quy mô kinh tế hộ nhỏ lẻ và thiếu doanh nghiệp dẫn dắt, khiến các tiêu chí về thu nhập và tổ chức sản xuất rất khó đạt chuẩn.

Bộ tiêu chí quốc gia ban hành năm 2016 theo Quyết định 1980/QĐ-TTg có điểm gì tiến bộ so với năm 2009?
Quyết định 1980/QĐ-TTg đã chuyển từ cơ chế quy định cứng nhắc sang cơ chế mềm hóa linh hoạt. Thay vì áp dụng một ngưỡng thống nhất cho mọi địa phương, văn bản mới giao quyền cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành quy định chi tiết một số chỉ tiêu để phù hợp với điều kiện sinh thái, phong tục tập quán và năng lực tài chính của từng tiểu vùng.

Cơ cấu huy động vốn 19.273,9 tỷ đồng của Quảng Nam có điểm lệch chuẩn nào so với định hướng trung ương?
Theo Quyết định 800/QĐ-TTg, cơ cấu vốn chuẩn gồm 40% ngân sách, 30% tín dụng, 20% doanh nghiệp và 10% cộng đồng. Tại Quảng Nam, vốn ngân sách trực tiếp chỉ đạt 8% và vốn doanh nghiệp chỉ đạt 2%, trong khi chương trình phải phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn tín dụng ngân hàng và vốn lồng ghép từ các chương trình mục tiêu khác.

Khung tiêu chí đánh giá chính sách công trong luận văn gồm những chỉ tiêu cụ thể nào?
Luận văn thiết lập khung đánh giá chuẩn mực dựa trên 5 tiêu chí: Tính phù hợp với thực tiễn địa phương, Tính đáp ứng nhu cầu dân sinh, Tính đầy đủ của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, Tính công bằng giữa các tiểu vùng địa lý, và Tính hiệu quả kinh tế - xã hội dựa trên so sánh chi phí nguồn lực với kết quả tiêu chí đạt được.

Kết luận

Luận văn đã tổng kết toàn diện quá trình 6 năm thực thi chính sách nông thôn mới tại tỉnh Quảng Nam (2010–2016) với 5 điểm nhấn trọng tâm:

• Khẳng định tính đúng đắn của chủ trương xây dựng nông thôn mới, nâng số tiêu chí bình quân toàn tỉnh từ 2,61 lên 12,5 tiêu chí/xã và công nhận 62 xã đạt chuẩn (30,39%).
• Nhận diện rõ hạn chế về sự phân hóa sâu sắc giữa đồng bằng (48,15% xã đạt chuẩn) và miền núi (10,42% xã đạt chuẩn), cùng gánh nặng nợ đọng xây dựng cơ bản 165,79 tỷ đồng.
• Bổ sung cơ sở lý luận cho ngành chính sách công về khung đánh giá đa tiêu chí áp dụng trong chương trình phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn.
• Đề xuất lộ trình giải quyết nợ công trước năm 2018 và định hướng điều chỉnh tiêu chí đặc thù theo Quyết định 1980/QĐ-TTg để đạt mục tiêu 50% số xã đạt chuẩn vào năm 2020.
• Kêu gọi các cấp chính quyền chuyển dịch trọng tâm từ xây dựng hạ tầng cơ bản sang phát triển kinh tế hợp tác, liên kết chuỗi giá trị nhằm bảo đảm đời sống ấm no lâu dài cho người nông dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận về đánh giá chính sách xây dựng nông thôn mới. Chương 2: Thực trạng thực hiện và những vấn đề đặt ra về chính sách xây dựng nông thôn mới ở tỉnh Quảng Nam. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện chính sách xây dựng nông thôn mới. 7 CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1.

Khái niệm, mục tiêu và vai trò của nông thôn mới 1. Các khái niệm Theo từ điển Bách khoa toàn thư mở: "Nông thôn Việt Nam là danh từ để chỉ những vùng đất trên lãnh thổ Việt Nam, ở đó, người dân sinh sống chủ yếu bằng nông nghiệp". Trong quản lý hành chính nhà nước, theo Thông tư 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là UBND xã. Như vậy, nông thôn, trước hết đó không phải là đô thị (về không gian sống, về cấu trúc và tổ chức xã hội, về quan hệ con người và sinh kế), là môi trường sống của người nông dân, nơi diễn ra các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội với nhiều nét đặc thù của khu vực nông thôn.

Nông thôn là nơi định cư của những người sống chủ yếu bằng nghề nông, đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu; về cơ cấu kinh tế, nông nghiệp chiếm tỷ trọng chủ yếu; bên cạnh nông dân sống bằng nghề nông nghiệp, khu vực nông thôn vẫn có một số ít người sống bằng nghề phi nông nghiệp, chủ yếu là kinh doanh nhỏ, làm nghề truyền thống với phân công lao động giản đơn, trình độ sản xuất không cao. Một trong những đặc điểm lớn của cư dân nông thôn là có mối quan hệ họ tộc và gia đình khá chặc chẽ, khắn khít, tính cộng đồng cao, các thiết chế xã hội như gia đình, dòng họ, làng xóm. chi phối lớn đến hành vi của mỗi người. Về NTM: hiện nay có nhiều cách hiểu, nhiều quan niệm khác nhau về NTM, tùy thuộc vào cách tiếp cận của từng nhà nghiên cứu dưới các góc độ khác nhau như: văn hóa, xã hội học, kinh tế, quản lý nhà nước.

Theo Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương về Nông nghiệp, nông dân, nông 8 thôn, có thể hiểu: NTM là nông thôn có kết cấu hạ tầng KT -XH từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa [1]. Để xây dựng nông thôn với các nội dung trên, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 491/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về NTM bao gồm 19 tiêu chí. Khi xã đạt đủ 19 tiêu chí thì được công nhận là xã NTM. NTM về bản chất vẫn là nông thôn, là khu vực cộng đồng dân cư nông thôn sinh sống, nhưng phát triển ở mức cao hơn, với những đặc cơ bản: - Nông thôn được xây dựng và phát triển theo quy hoạch, có kết cấu hạ tầng hiện đại, môi trường sinh thái được bảo vệ; - Kinh tế phát triển, xã hội ổn định, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng lên; - Bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát huy; dân trí được nâng lên; - An ninh, trật tự an toàn xã hội được đảm bảo; - Hệ thống chính trị vững mạnh, dân chủ.

Xây dựng NTM của Việt Nam hiện nay là chủ trương, quyết sách lớn của Đảng, Nhà nước ta nhằm xây dựng nông thôn phát triển bền vững, có kinh tế phát triển, đời sống của người dân được nâng lên, an ninh - chính trị được đảm bảo, các giá trị văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát huy. Cụ thể là xây dựng nông thôn đạt 19 tiêu chí trong bộ tiêu chí Quốc gia về NTM. Hay nói cách khác, xây dựng NTM là quá trình thực hiện chính sách NTM. Mục tiêu xây dựng nông thôn mới - Mục tiêu tổng quát Giai đoạn 2010-2020: Xây dựng NTM có kết cấu hạ tầng KT-XH từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo 9 quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Đến năm 2016, sau khi kết thúc giai đoạn 2010-2015, một số nội dung mục tiêu tổng quát được điều chỉnh, bổ sung. Theo đó, khẳng định xây dựng NTM để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân; có kết cấu hạ tầng KT-XH phù hợp (trước đây là hiện đại). Các nội dung còn lại cơ bản giữ như mục tiêu chung đưa ra năm 2010 cho giai đoạn 2010-2020. - Mục tiêu cụ thể: Đối với cả nước: đến năm 2015 có 20% số xã đạt tiêu chuẩn NTM; đến năm 2020 có 50% số xã đạt tiêu chuẩn NTM.

Năm 2016, Thủ tướng Chính phủ đưa ra mục tiêu cụ thể hơn cho giai đoạn 2016-2020. Mục tiêu phấn đấu số xã đạt NTM của từng vùng, miền là: Miền núi phía Bắc: 28,0%; Đồng bằng sông Hồng: 80%; Bắc Trung Bộ: 59%; Duyên hải Nam Trung Bộ: 60%; Tây Nguyên 43%; Đông Nam Bộ: 80%; Đồng bằng sông Cửu Long: 51%); Khuyến khích mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phấn đấu có ít nhất 01 huyện đạt chuẩn NTM. Bình quân cả nước đạt 15 tiêu chí/xã (trong đó, mục tiêu phấn đấu của từng vùng, miền là: Miền núi phía Bắc: 13,8; Đồng bằng sông Hồng: 18,0; Bắc Trung Bộ: 16,5; Duyên hải Nam Trung Bộ: 16,5; Tây Nguyên: 15,2; Đông Nam Bộ: 17,5; Đồng bằng sông Cửu Long: 16,6); cả nước không còn xã dưới 5 tiêu chí. Cơ bản hoàn thành các công trình thiết yếu đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất và đời sống của cư dân nông thôn: giao thông, điện, nước sinh hoạt, trường học, trạm y tế xã; Nâng cao chất lượng cuộc sống của cư dân nông thôn; tạo nhiều mô hình sản xuất gắn với việc làm ổn định cho nhân dân, thu nhập tăng ít nhất 1,8 lần so với năm 2015.

Đối với tỉnh Quảng Nam: theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Nam lần thứ XX (năm 2010): Phấn đấu đến năm 2015, có trên 20% số xã đạt tiêu chuẩn NTM. Theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Nam lần thứ XXI (năm 2015): 10 đến năm 2020, có 50% số xã đạt chuẩn NTM. Vai trò của mô hình nông thôn mới đối với sự phát triển Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, năm 2015, Việt Nam có 8.971 xã (chiếm hơn 80%) trong tổng số 11.155 đơn vị hành chính cấp xã, dân số sống ở khu vực nông thôn chiếm khoảng 66,06% dân số của cả nước; trong khi đó, ngành nông, lâm, ngư nghiệp chỉ chiếm 17% tổng sản phẩm trong nước (theo giá thực tế) [19]. Những số liệu này cho thấy khu vực nông nghiệp, nông thôn mặc dù chiếm tỷ trọng lớn về diện tích và dân số nhưng kinh tế có quy mô nhỏ.

Trước khi triển khai thực hiện chương trình MTQG xây dựng NTM, khu vực nông thôn Việt Nam đối diện với nhiều thách thức như: phát triển thiếu bền vững, thiếu định hướng, tự phát; kinh tế phát triển chậm, sản xuất nhỏ lẽ, manh mún, năng suất lao động thấp, chưa có nhiều mô hình sản xuất phù hợp; kết cấu hạ tầng chưa được đầu tư nhiều, thiếu đồng bộ; đời sống vật chất, tinh thần của người dân có nâng lên nhưng vẫn còn khoảng cách lớn so với khu vực đô thị; một số giá trị văn hóa truyền thống có dấu hiệu mai mọt, biến dạng; an ninh - chính trị, trật tự an toàn xã hội một số nơi diễn biến phức tạp. Thực trạng này đòi hỏi cần có chính sách toàn diện để phát triển nông thôn một cách bền vững, đó là chương trình MTQG xây dựng NTM. Vai trò của mô hình NTM được thể hiện qua các mặt sau: - Về định hướng phát triển: yêu cầu đầu tiên trong xây dựng NTM là công tác quy hoạch, đây là định hướng quan trọng để xây dựng và phát triển nông thôn một cách bài bản, chủ động. Các loại quy hoạch cần có: quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch phát triển hạ tầng KT-XH - môi trường, quy hoạch phát triển các khu dân cư.

- Về hạ tầng KT-XH: mô hình NTM với những yêu cầu cụ thể về đường giao thông, hệ thống kênh mương thủy lợi, hạ tầng trường lớp học, điện, chợ, cơ sở vật chất văn hóa và đặt biệt là nhà ở dân cư, là tiền đề trọng để thay đổi bộ mặt nông thôn, đáp ứng các nhu cầu phát triển KT-XH. Thực trạng chung của hạ tầng khu vực nông thôn Việt Nam hiện nay là vừa yếu, vừa thiếu đồng bộ, trong khi nguồn lực đầu tư hết sức hạn chế. Khi xây dựng NTM, bắt buộc các cấp chính quyền phải huy động, lồng ghép các nguồn vốn để đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng. Một trong 11 những thuận lợi là có một số cơ chế đầu tư, huy động và quản lý, sử dụng vốn đặc thù khi phát triển kết cấu hạ tầng trong xây dựng NTM, nên tiến độ đầu tư nhanh hơn, hiệu quả sử dụng cao hơn và nguồn lực được huy động nhiều hơn so với trước đây.

- Về kinh tế: xây dựng mô hình NTM sẽ tạo điều kiện để khu vực nông thôn phát triển sản xuất theo hướng hàng hoá, hướng đến thị trường, giảm nhanh tỷ lệ hộ nghèo, nâng cao mức sống và thu nhập trong dân cư. Để giải quyết tốt vấn đề này, nhà nước phải có cơ chế, chính sách hỗ trợ các mô hình sản xuất hiệu quả, phù hợp với đặc điểm của từng địa phương, định hướng tổ chức sản xuất theo quy hoạch, tính toàn hài hòa đầu vào - đầu ra, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả sử dụng đất, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ trong sản xuất; từng bước chấm dứt tình trạng sản xuất manh mún, tự cung tự cấp, tự phát.