CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học và lý luận về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 1. Các văn bản pháp quy của Nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất - Luật số 45/2013/QH13 ngày 29 tháng 11 năm 2013 của Quốc hội ban hành Luật đất đai 2013. - Nghị định 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của luật đất đai.
- Nghị định 44/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về giá đất. - Nghị định 45/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về thu tiền sử dụng đất. - Nghị định 46/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về thu tiền thuê đất, thuê mặt nước. - Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất.
- Nghị định 01/2017/NĐ-CP ngày 06 tháng 1 năm 2017 của Chính phủ quy định về sửa đổi, bổ sung một số nghị định chi tiết thi hành luật đất đai. - Thông tư số 24/2014/TT-BTNMT ngày 19 tháng 5 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về hồ sơ địa chính. - Thông tư số 23/2014/TT-BTNMT ngày 19 tháng 5 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất. - Thông tư số 25/2014/TT-BTNMT ngày 19 tháng 5 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về bản đồ địa chính.
- Thông tư số 26/2014/TT-BTNMT ngày 28 tháng 5 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành quy trình và định mức kinh tế - kỹ thuật xây dựng cơ sở dữ liệu tài nguyên và môi trường. - Thông tư số 28/2014/TT-BTNMT ngày 02 tháng 6 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về thống kê, kiểm kê đất đai và lập bản đồ hiện trạng sử dụng đất. - Thông tư số 29/2014/TT-BTNMT ngày 02 tháng 6 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết việc lập, điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Luan van 5 - Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02 tháng 6 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất.
- Thông tư số 76/2014/TT-BTC ngày 16 tháng 6 năm 2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn một số điều của Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về thu tiền sử dụng đất. - Thông tư số 77/2014/TT-BTC ngày 16 tháng 6 năm 2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn một số điều của Nghị định số 46/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về thu tiền thuê đất, thuê mặt nước. - Thông tư số 36/2014/TT-BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết phương pháp định giá đất; xây dựng, điều chỉnh bảng giá đất; định giá đất cụ thể và tư vấn xác định giá đất. - Thông tư số 02/2015/TT-BTNMT ngày 27 tháng 01 năm 2015 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định chi tiết một số điều của Nghị định số 43/2014/NĐ- CP và Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ.
Các văn bản pháp quy của địa phương có liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất - Quyết định số 38/2014/QĐ-UBND ngày 08 tháng 9 năm 2014 của UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành quy định về hạn mức giao đất; Hạn mức công nhận quyền sử dụng đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên - Quyết định số 57/2014/QĐ-UBND ngày 22 tháng 12 năm 2014 Phê duyệt bảng giá đất giai đoạn năm 2015 - 2019 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên - Quyết định số 31/2014/QĐ-UBND ngày 22 tháng 8 năm 2014 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. - Quyết định số 01/2016/QĐ-UBND ngày 05 tháng 1 năm 2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành Quy định về đơn giá bồi thường nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. - Quyết định số 06/2016/QĐ-UBND ngày 21 tháng 1 năm 2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành Quy định đơn giá bồi thường cây trồng, vật nuôi thủy sản khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên - Quyết định số 20/QĐ-UBND ngày 06 tháng 7 năm 2016 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc sửa đổi, bổ sung một số điều tại Quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh ban hành kèm theo Quyết định số 31/2014/QĐ-UBND ngày 22/8/2014 của UBND tỉnh Thái Nguyên. Luan van 6 - Quyết định 3763/QĐ-UBND ngày 30/12/2015 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt kế hoạch sử dụng đất năm 2016 TP Thái Nguyên.
- Quyết định số 2839/QĐ-UBND ngày 23 tháng 12 năm 2013 của UBND TP Thái Nguyên về việc phê duyệt Quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020; Kế hoạch sử dụng đất 5 năm kỳ đầu (2011-2015) thành phố Thái Nguyên. - Quyết định số 3763/QĐ-UBND ngày 30 tháng 12 năm 2015 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt kế hoạch sử dụng đất năm 2016 TP Thái Nguyên. - Quyết định số 2707/QĐ-UBND ngày 05 tháng 9 năm 2017 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt bổ sung kế hoạch sử dụng đất năm 2017 của các huyện. thành phố, thị xã trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
- Quyết định số 01/2017/QĐ-UBND ngày 12 tháng 01 năm 2017 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định đơn giá bồi thường cây trồng, vật nuôi là thủy sản khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. - Quyết định số 39/2017/QĐ-UBND ngày 20 tháng 12 năm 2017 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định đơn giá bồi thường cây trồng, vật nuôi là thủy sản khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. - Quyết định số 41/2017/QĐ-UBND ngày 20 tháng 12 năm 2017 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc quy định hệ số điều chỉnh giá đất năm 2018 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. - Quyết định số 02/2018/QĐ-UBND ngày 12 tháng 02 năm 2017 của UBND tỉnh Thái Nguyên quy định về việc sửa đổi, bổ sung Quyết định số 57/2014/QĐ- UBND ngày 22 tháng 12 năm 2014 về việc Phê duyệt bảng giá đất giai đoạn năm 2015 - 2019 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
- Quyết định số 1090/QĐ-UBDND ngày 05 tháng 5 năm 2017 của UBND tỉnh về việc phê duyệt giá đất để thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại Dự án Khu phố Châu Âu bên bờ Sông Cầu; - Quyết định số 1721/QĐ-UBDND ngày 26 tháng 6 năm 2017 của UBND tỉnh về việc điều chỉnh giá đất đã phê duyệt tại Quyết định số 903/QĐ-UBND ngày 17 tháng 4 năm 2017 và Quyết định số 1090/QĐ-UBND ngày 05 tháng 5 năm 2017 của UBND tỉnh. Khái niệm về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 1. Thu hồi đất Theo quy định tại khoản 11 Điều 3 Luật Đất đai 2013: “Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai” (22). Bồi thường Trong từ điển Tiếng Việt: Bồi thường là đền bù những tổn thất đã gây ra.
Đền bù là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao. Như vậy, bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác. Theo khoản 12 Điều 3 Luật Đất đai 2013 quy định: “Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất” (22). Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất Theo từ điển Tiếng Việt: Hỗ trợ có nghĩa là giúp đỡ nhau trong hoàn cảnh cần thiết.
Theo khoản 14 Điều 3 Luật Đất đai 2013 quy định: “Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển” (22). Tái định cư Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn. Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện các dự án phát triển (22). Tái định cư được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất, tinh thần.
Như vậy, tái định cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế - xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung. Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau: - Bồi thường bằng nhà ở. - Bồi thường bằng giao đất ở mới. - Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở.
Vì vậy tái định cư là một bộ phận không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng. Các dự án tái định cư cũng được coi là các dự án phát triển và phải được thực hiện như các dự án phát triển khác. Đặc điểm của quá trình bồi thường Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để xây dựng các công trình mang tính đa dạng và phức tạp. Tính đa dạng Mỗi dự án được tiến hành trên một vị trí địa lý khác nhau có điều kiện tự nhiên kinh tế xã dân cư khác nhau như: - Khu vực độ thị: có mật độ dân cư cao, trình độ dân trí tốt, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn.
- Khu vực ven đô thị: có mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động rất sản xuất đa dạng: công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ. - Khu vực nông thôn: hoạt động sản xuất chủ yêu của dân cư là sản xuất nông nghiệp, trình độ dân trí còn hạn chế.