Đánh Giá Chi Phí Giảm Phát Thải Khí Nhà Kính Phục Vụ Kế Hoạch Tăng Trưởng Xanh Tại Tỉnh Quảng Ninh

Luận án tiến sĩ kỹ thuật nghiên cứu đánh giá chi phí giảm phát thải khí nhà kính phục vụ xây dựng kế hoạch hành động tăng trưởng xanh, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Nguyễn Thị Diệu Trinh
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thu Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Đánh Giá Chi Phí Giảm Phát Thải Khí Nhà Kính Tại Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM KẾT
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHI PHÍ GIẢM PHÁT THẢI KHÍ NHÀ KÍNH VÀ KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG TĂNG TRƯỞNG XANH
• 1.1. Những vấn đề chung về biến đổi khí hậu và tăng trưởng xanh
• 1.2. Biến đổi khí hậu: biểu hiện và nguyên nhân
• 1.3. Ứng phó với BĐKH
• 1.4. Phát thải và giảm phát thải khí nhà kính tại Việt Nam
• 1.5. Xu hướng tăng trưởng xanh và giảm phát thải khí nhà kính
• 1.6. Đánh giá chi phí giảm phát thải khí nhà kính của địa phương
• 1.7. Khái niệm Chi phí giảm phát thải khí nhà kính
• 1.8. Đường chi phí giảm thải cận biên MACC
• 1.9. Giảm thải tối ưu: đánh đổi lợi ích và chi phí của việc giảm thải
• 1.10. Ứng dụng MACC trong đánh giá chi phí giảm phát thải KNK
• 1.11. MACC và đánh giá chi phí giảm thải KNK cấp địa phương
• 1.12. Đường cơ sở, kịch bản giảm phát thải KNK và dự báo
• 1.13. Các nghiên cứu về đánh giá chi phí giảm phát thải khí nhà kính trong hoạch định chính sách
• 1.14. Các nghiên cứu trên thế giới
• 1.15. Các nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.16. Nhận xét chung về các nghiên cứu đánh giá chi phí giảm phát thải KNK phục vụ xây dựng kế hoạch hành động tăng trưởng xanh
• 1.17. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
• 2.1. Nội dung và cách tiếp cận nghiên cứu của luận án
• 2.2. Mô hình và quy trình đánh giá chi phí giảm phát thải KNK
• 2.3. Mô hình đánh giá MACC theo tiếp cận chuyên gia
• 2.4. Quy trình đánh giá chi phí giảm phát thải KNK
• 2.5. Phương pháp tính toán phát thải và giảm phát thải KNK
• 2.6. Tiếp cận tính toán phát thải KNK. Hệ số phát thải EFi
• 2.7. Hệ số quy đổi CO2 tương đương (CO2tđ). Xây dựng đường cơ sở phát thải KNK và lựa chọn nhóm ngành
• 2.8. Tính toán phát thải KNK trong lĩnh vực năng lượng
• 2.9. Tính toán phát thải KNK trong lĩnh vực nông - lâm nghiệp
• 2.10. Tính toán hấp thụ và phát thải KNK từ các hoạt động lâm nghiệp và sử dụng đất
• 2.11. Tính toán phát thải KNK cho quá trình công nghiệp và sử dụng sản phẩm
• 2.12. Đánh giá chi phí cận biên (MAC) của các cơ hội giảm thải KNK
• 2.13. Xây dựng đường chi phí giảm thải KNK cận biên (MACC)
• 2.14. Nguồn số liệu và phương pháp thu thập số liệu
• 2.15. Lựa chọn khung thời gian và tỷ lệ chiết khấu
• 2.16. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CHI PHÍ GIẢM PHÁT THẢI KHÍ NHÀ KÍNH TẠI TỈNH QUẢNG NINH
• 3.1. Giới thiệu chung về tỉnh Quảng Ninh và nguồn phát thải khí nhà kính trên địa bàn Quảng Ninh
• 3.2. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của Quảng Ninh
• 3.3. Các nguồn và xu hướng phát thải khí nhà kính tại Quảng Ninh
• 3.4. Tính toán phát thải khí nhà kính tại tỉnh Quảng Ninh
• 3.5. Lĩnh vực Năng lượng
• 3.6. Lĩnh vực nông - lâm nghiệp
• 3.7. Lĩnh vực công nghiệp
• 3.8. Tổng hợp kết quả và dự báo phát thải KNK tại tỉnh Quảng Ninh
• 3.9. Tổng hợp kết quả tính phát thải KNK đến năm 2015
• 3.10. Dự báo phát thải KNK đến năm 2020 và 2030
• 3.11. Tính toán chi phí giảm thải khí nhà kính tỉnh Quảng Ninh
• 3.12. Xác định các cơ hội giảm phát thải KNK tại tỉnh Quảng Ninh
• 3.13. Xác định, đánh giá chi phí của các cơ hội giảm phát thải KNK và xây dựng đường MACC
• 3.14. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP LỒNG GHÉP ĐÁNH GIÁ CHI PHÍ GIẢM THẢI KHÍ NHÀ KÍNH VÀO KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG TĂNG TRƯỞNG XANH TẠI TỈNH QUẢNG NINH
• 4.1. Căn cứ và cách tiếp cận xây dựng kế hoạch hành động Tăng trưởng xanh tại tỉnh Quảng Ninh
• 4.2. Phương thức lồng ghép chi phí giảm thải khí nhà kính vào lập kế hoạch hành động Tăng trưởng xanh cấp tỉnh
• 4.3. Phân tích tác động giảm phát thải khí nhà kính theo các kịch bản
• 4.4. Phân tích chi phí và lựa chọn ưu tiên các phương án giảm phát thải KNK
• 4.5. Nhận định và khuyến nghị về giảm phát thải khí nhà kính trong xây dựng kế hoạch hành động tăng trưởng xanh tỉnh Quảng Ninh
• 4.6. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Bổ sung Số liệu về các lĩnh vực hoạt động tại Quảng Ninh
• Phụ lục 2: Các nguồn thu thập số liệu địa phương trong các lĩnh vực
• Phụ lục 3: Danh sách, nội dung và kết quả tham vấn
• BIỂU MẪU THU THÂP SỐ LIỆU
• Phụ lục 5: Phân tích SWOT (điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức) trong việc triển khai các hoạt động liên quan tới giảm phát thải KNK và thúc đẩy TTX trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• Phụ lục 6: Giao diện Ex-Act (FAO) cho tính toán tác động KNK trong nông nghiệp
• Phụ lục 7: Giao diện MACC Builder Pro cho tính toán MAC của các cơ hội giảm thải KNK được lựa chọn
• Phụ lục 8: Kế hoạch triển khai thực hiện Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh của tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2016-2020
• PHỤ LỤC 9: PHÂN CÔNG THEO DÕI, TỔNG HỢP CÁC CHỈ TIÊU LIÊN QUAN ĐẾN TĂNG TRƯỞNG XANH TỈNH QUẢNG NINH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Chi Phí Giảm Phát Thải Tại Quảng Ninh

Biến đổi khí hậu và cạn kiệt tài nguyên đang đặt ra những thách thức lớn cho sự phát triển bền vững trên toàn cầu. Trong bối cảnh này, tăng trưởng xanh (TTX) nổi lên như một hướng tiếp cận mới, được nhiều quốc gia quan tâm và nghiên cứu. Tuy chưa có định nghĩa thống nhất về TTX, các tổ chức quốc tế như UNEP, UNESCAP, OECD và nhiều quốc gia đã và đang xây dựng chiến lược TTX riêng. Việc đánh giá chi phí giảm phát thải khí nhà kính (KNK) đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng kế hoạch hành động TTX hiệu quả, đặc biệt ở cấp địa phương như Quảng Ninh.

1.1. Tầm quan trọng của giảm phát thải khí nhà kính

Giảm phát thải KNK là yếu tố then chốt để ứng phó với biến đổi khí hậu. Các nỗ lực giảm phát thải không chỉ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế theo hướng bền vững. Việc đánh giá hiệu quả giảm phát thải giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định sáng suốt về đầu tư và lựa chọn công nghệ.

1.2. Vai trò của đánh giá chi phí trong tăng trưởng xanh

Đánh giá chi phí giảm phát thải KNK cung cấp thông tin quan trọng để xác định các biện pháp giảm phát thải hiệu quả về mặt chi phí. Điều này giúp tối ưu hóa nguồn lực đầu tư và đảm bảo rằng các chính sách và dự án được triển khai mang lại lợi ích kinh tế và môi trường cao nhất. Phân tích chi phí lợi ích giảm phát thải là công cụ không thể thiếu trong quá trình lập kế hoạch TTX.

II. Thách Thức Trong Giảm Phát Thải Khí Nhà Kính Tại Quảng Ninh

Quảng Ninh, với nền kinh tế dựa vào khai thác than và công nghiệp nặng, đối mặt với nhiều thách thức trong việc giảm phát thải KNK. Việc chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh đòi hỏi sự thay đổi lớn trong cơ cấu kinh tế, công nghệ sản xuất và thói quen tiêu dùng. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt nguồn lực tài chính và năng lực kỹ thuật cũng là những rào cản đáng kể. Cần có các biện pháp giảm phát thải khí nhà kính phù hợp với điều kiện cụ thể của tỉnh.

2.1. Nguồn phát thải khí nhà kính chính tại Quảng Ninh

Các ngành công nghiệp khai thác than, sản xuất điện, xi măng và giao thông vận tải là những nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất tại Quảng Ninh. Hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch, quá trình sản xuất công nghiệp và quản lý chất thải đều góp phần vào lượng phát thải KNK tổng thể của tỉnh.

2.2. Rào cản về công nghệ và tài chính cho giảm phát thải

Việc áp dụng công nghệ giảm phát thải khí nhà kính đòi hỏi đầu tư lớn về tài chính và chuyển giao công nghệ. Nhiều doanh nghiệp tại Quảng Ninh còn hạn chế về năng lực tài chính và kỹ thuật để thực hiện các giải pháp giảm phát thải hiệu quả. Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích đầu tư vào công nghệ xanh.

2.3. Thiếu chính sách đồng bộ về giảm phát thải KNK

Mặc dù đã có những nỗ lực nhất định, chính sách giảm phát thải khí nhà kính Quảng Ninh vẫn còn thiếu tính đồng bộ và hiệu quả. Cần có một khung chính sách rõ ràng, minh bạch và khuyến khích để thúc đẩy các hoạt động giảm phát thải trên địa bàn tỉnh.

III. Phương Pháp Đánh Giá Chi Phí Giảm Phát Thải Khí Nhà Kính

Để đánh giá chi phí giảm phát thải khí nhà kính, cần áp dụng các phương pháp phù hợp, bao gồm xây dựng đường chi phí giảm thải cận biên (MACC), phân tích chi phí - lợi ích và sử dụng các mô hình kinh tế lượng. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào mục tiêu nghiên cứu, dữ liệu sẵn có và đặc điểm của từng ngành, lĩnh vực. Cần có báo cáo đánh giá chi phí giảm phát thải chi tiết và chính xác.

3.1. Xây dựng đường chi phí giảm thải cận biên MACC

Đường MACC là công cụ hữu ích để xác định các biện pháp giảm phát thải hiệu quả về mặt chi phí. MACC cho phép so sánh chi phí và tiềm năng giảm phát thải của các giải pháp khác nhau, giúp ưu tiên các biện pháp có chi phí thấp và hiệu quả cao.

3.2. Phân tích chi phí lợi ích CBA cho các dự án giảm thải

Phân tích chi phí - lợi ích (CBA) là phương pháp đánh giá toàn diện các tác động kinh tế và xã hội của các dự án giảm phát thải. CBA giúp xác định xem lợi ích của dự án có vượt quá chi phí hay không, từ đó đưa ra quyết định đầu tư hợp lý.

3.3. Sử dụng mô hình kinh tế lượng để dự báo tác động

Các mô hình kinh tế lượng có thể được sử dụng để dự báo tác động của các chính sách và biện pháp giảm phát thải đến nền kinh tế. Mô hình hóa giúp đánh giá các tác động trực tiếp và gián tiếp, từ đó đưa ra các khuyến nghị chính sách phù hợp.

IV. Ứng Dụng Đánh Giá Chi Phí Giảm Phát Thải Tại Quảng Ninh

Kết quả đánh giá chi phí giảm phát thải có thể được sử dụng để xây dựng kế hoạch hành động TTX, xác định các dự án ưu tiên và thu hút đầu tư vào các lĩnh vực năng lượng tái tạo, sử dụng năng lượng hiệu quả và quản lý chất thải. Việc lồng ghép đánh giá chi phí vào quá trình lập kế hoạch giúp đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các chính sách và dự án. Cần có phân tích chi phí lợi ích giảm phát thải cụ thể cho từng dự án.

4.1. Xây dựng kế hoạch hành động tăng trưởng xanh

Đánh giá chi phí giảm phát thải cung cấp thông tin quan trọng để xây dựng kế hoạch hành động TTX hiệu quả. Kế hoạch cần xác định các mục tiêu giảm phát thải cụ thể, các biện pháp thực hiện và nguồn lực cần thiết.

4.2. Ưu tiên các dự án đầu tư giảm phát thải hiệu quả

Kết quả đánh giá chi phí giúp ưu tiên các dự án đầu tư giảm phát thải có chi phí thấp và hiệu quả cao. Điều này giúp tối ưu hóa nguồn lực đầu tư và đảm bảo rằng các dự án được triển khai mang lại lợi ích kinh tế và môi trường lớn nhất.

4.3. Thu hút đầu tư vào năng lượng tái tạo và hiệu quả năng lượng

Đánh giá chi phí giảm phát thải có thể giúp thu hút đầu tư vào các lĩnh vực năng lượng tái tạo và sử dụng năng lượng hiệu quả. Các dự án trong lĩnh vực này thường có chi phí đầu tư ban đầu cao, nhưng mang lại lợi ích lâu dài về giảm phát thải và tiết kiệm năng lượng.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Về Chi Phí Giảm Phát Thải Tại Quảng Ninh

Nghiên cứu về chi phí giảm phát thải khí nhà kính Quảng Ninh cho thấy tiềm năng giảm phát thải lớn trong các lĩnh vực năng lượng, công nghiệp và nông nghiệp. Các giải pháp như sử dụng năng lượng hiệu quả, chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, áp dụng công nghệ sản xuất sạch hơn và quản lý chất thải hiệu quả có thể giúp giảm đáng kể lượng phát thải KNK của tỉnh. Cần có đầu tư giảm phát thải khí nhà kính để hiện thực hóa các tiềm năng này.

5.1. Tiềm năng giảm phát thải trong lĩnh vực năng lượng

Sử dụng năng lượng hiệu quả trong các ngành công nghiệp và hộ gia đình, chuyển đổi sang năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) và cải thiện hiệu suất của các nhà máy điện than là những giải pháp quan trọng để giảm phát thải trong lĩnh vực năng lượng.

5.2. Giải pháp giảm phát thải trong công nghiệp và nông nghiệp

Áp dụng công nghệ sản xuất sạch hơn trong các ngành công nghiệp, quản lý chất thải hiệu quả và sử dụng phân bón hợp lý trong nông nghiệp là những giải pháp tiềm năng để giảm phát thải trong các lĩnh vực này.

5.3. Phân tích chi phí và lợi ích của các giải pháp giảm phát thải

Phân tích chi phí và lợi ích của các giải pháp giảm phát thải giúp xác định các biện pháp hiệu quả về mặt chi phí và mang lại lợi ích kinh tế và môi trường lớn nhất. Kết quả phân tích có thể được sử dụng để ưu tiên các dự án đầu tư và xây dựng chính sách khuyến khích.

VI. Kết Luận và Tương Lai Giảm Phát Thải Khí Nhà Kính Quảng Ninh

Việc đánh giá chi phí giảm phát thải khí nhà kính là bước quan trọng để xây dựng kế hoạch hành động TTX hiệu quả tại Quảng Ninh. Để đạt được các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính Quảng Ninh, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng. Đồng thời, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giải pháp giảm phát thải mới, phù hợp với điều kiện cụ thể của tỉnh. Cần có tài chính cho giảm phát thải khí nhà kính để đảm bảo thực hiện thành công các mục tiêu.

6.1. Tầm quan trọng của chính sách hỗ trợ và khuyến khích

Chính sách hỗ trợ và khuyến khích đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các hoạt động giảm phát thải. Các chính sách này có thể bao gồm ưu đãi thuế, trợ cấp, hỗ trợ kỹ thuật và tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư vào công nghệ xanh.

6.2. Hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm

Hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm với các quốc gia và địa phương khác có thể giúp Quảng Ninh tiếp cận các công nghệ và giải pháp giảm phát thải tiên tiến. Đồng thời, hợp tác quốc tế cũng có thể giúp huy động nguồn lực tài chính cho các dự án giảm phát thải.

6.3. Phát triển thị trường carbon và cơ chế tài chính bền vững

Phát triển thị trường carbon Quảng Ninh và các cơ chế tài chính bền vững có thể tạo ra nguồn thu ổn định cho các dự án giảm phát thải. Điều này giúp khuyến khích các doanh nghiệp và tổ chức tham gia vào các hoạt động giảm phát thải và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Biến đổi khí hậu toàn cầu và sự cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc chuyển đổi mô hình phát triển sang hướng tăng trưởng xanh nhằm đảm bảo phát triển bền vững. Tại Việt Nam, Chiến lược quốc gia về Tăng trưởng xanh (Quyết định số 1393/QĐ-TTg) và Kế hoạch hành động quốc gia về Tăng trưởng xanh giai đoạn 2014–2020 (Quyết định số 403/QĐ-TTg) đã xác định mục tiêu giảm cường độ phát thải khí nhà kính (KNK) là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu, đồng thời giao trách nhiệm cho chính quyền cấp tỉnh xây dựng và thực hiện kế hoạch hành động tăng trưởng xanh phù hợp với điều kiện đặc thù địa phương.

Tỉnh Quảng Ninh là địa bàn trọng điểm kinh tế thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế trên 10% và thu nhập bình quân đầu người gấp 1,7 lần bình quân cả nước. Tuy nhiên, địa phương này đối mặt với các mâu thuẫn lớn trong mô hình phát triển: tăng trưởng phụ thuộc vào tài nguyên khoáng sản hữu hạn; xung đột không gian và môi trường giữa khai thác than, công nghiệp nặng với bảo tồn sinh thái và phát triển dịch vụ - du lịch; áp lực phát thải lớn từ năng lượng, công nghiệp và giao thông vận tải. Mặc dù Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Kế hoạch số 6970/KH-UBND triển khai Chiến lược quốc gia về Tăng trưởng xanh giai đoạn 2016–2020 với mục tiêu giảm cường độ phát thải KNK 7,02 triệu tấn $CO_2tđ$ vào năm 2020, văn bản này chưa xác định danh mục dự án cụ thể cũng như chưa tính toán định lượng chi phí và tiềm năng giảm phát thải của các phương án kỹ thuật. Khoảng trống này đòi hỏi một nghiên cứu đánh giá chi phí giảm phát thải KNK mang tính hệ thống nhằm cung cấp căn cứ khoa học cho việc lựa chọn các giải pháp giảm thải hiệu quả nhất về mặt chi phí trong điều kiện nguồn lực tài chính địa phương có hạn.

Mục tiêu nghiên cứu:

Mục tiêu tổng quát: Đề xuất lựa chọn mô hình, xây dựng quy trình đánh giá chi phí giảm phát thải KNK phục vụ xây dựng kế hoạch hành động tăng trưởng xanh cấp độ địa phương; áp dụng thử nghiệm đối với kế hoạch hành động tăng trưởng xanh tại tỉnh Quảng Ninh cho giai đoạn đến năm 2020 và 2030.

Mục tiêu cụ thể:

1. Hệ thống hóa và bổ sung, làm rõ các vấn đề lý luận, cơ sở khoa học, phương pháp luận và phương pháp đánh giá chi phí giảm phát thải KNK phục vụ xây dựng kế hoạch hành động tăng trưởng xanh cấp địa phương.
2. Đề xuất lựa chọn mô hình phù hợp, xây dựng quy trình áp dụng phương pháp đánh giá chi phí giảm phát thải KNK theo cách tiếp cận đường chi phí giảm thải cận biên (MACC) phù hợp với cấp địa phương ở Việt Nam.
3. Thử nghiệm quy trình và phương pháp được lựa chọn để đánh giá chi phí của các cơ hội giảm thải KNK theo hướng tăng trưởng xanh tại tỉnh Quảng Ninh.
4. Lồng ghép kết quả đánh giá chi phí giảm phát thải KNK vào kế hoạch hành động tăng trưởng xanh tại tỉnh Quảng Ninh; khuyến nghị về định hướng và một số giải pháp thực hiện mục tiêu giảm thải KNK trong kế hoạch hành động tăng trưởng xanh của tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 và 2030.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Vì sao cần đánh giá chi phí giảm phát thải KNK? Cách tiếp cận và phương pháp nào được áp dụng trong đánh giá chi phí giảm phát thải KNK?
2. Mô hình và quy trình đánh giá chi phí giảm phát thải KNK theo cách tiếp cận MACC có phù hợp với xây dựng kế hoạch hành động tăng trưởng xanh cấp địa phương ở Việt Nam? Nội dung phương pháp đánh giá chi phí giảm phát thải KNK theo cách tiếp cận MACC là gì?
3. Các cơ hội giảm thải KNK và chi phí của các cơ hội giảm thải KNK gắn với kế hoạch hành động tăng trưởng xanh tại tỉnh Quảng Ninh là gì?
4. Hiệu quả chi phí của các cơ hội giảm thải KNK như thế nào so với thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đã được đề xuất tại địa phương?
5. Những khuyến nghị nào để giúp Quảng Ninh thực hiện mục tiêu giảm thải KNK trong kế hoạch hành động tăng trưởng xanh của tỉnh đến năm 2020 và 2030?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Chi phí giảm phát thải KNK, tập trung vào nội hàm, phương pháp xác định và đánh giá chi phí giảm thải ở cấp độ địa phương theo cách tiếp cận MACC của kinh tế môi trường.
• Phạm vi nội dung: Đánh giá cơ sở lý luận, phương pháp MACC áp dụng cho các cơ hội giảm phát thải KNK thuộc các lĩnh vực năng lượng, công nghiệp, nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất (AFOLU), giao thông vận tải nhằm xây dựng kế hoạch hành động tăng trưởng xanh cấp tỉnh dưới góc độ chuyên ngành Quản lý kinh tế.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
• Phạm vi thời gian: Phân tích hiện trạng phát triển và phát thải KNK giai đoạn 2010–2015; dự báo xu hướng, tính toán chi phí và đề xuất giải pháp cho giai đoạn đến năm 2020 và tầm nhìn 2030.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án thực hiện điểm luận có hệ thống các công trình nghiên cứu về đường chi phí giảm thải cận biên (Marginal Abatement Cost Curve - MACC) và các phương pháp đánh giá chi phí giảm phát thải KNK theo các cấp độ:

Nghiên cứu quốc tế:

• Khởi nguồn và nền tảng lý thuyết: Đường MACC ban đầu được phát triển vào thập niên 1970–1980 nhằm phân tích bảo tồn năng lượng và kiểm soát ô nhiễm không khí; sau đó được Jackson (1991) ứng dụng vào lĩnh vực giảm nhẹ biến đổi khí hậu. Tiếp đó, các nghiên cứu của Kesicki & Ekins (2012), Wächter (2013), Vogt-Schilb & Hallegatte (2014) làm rõ cơ sở kinh tế môi trường của MACC trong hoạch định chính sách khí hậu.
• Nghiên cứu cấp toàn cầu: Ellerman & Decaux (1998) xây dựng MACC mô hình toàn cầu phục vụ phân tích mua bán phát thải theo Nghị định thư Kyoto; Bộ Năng lượng và Biến đổi khí hậu Anh (DEC, 2009) phát triển mô hình tài chính carbon toàn cầu (GLOCAF) (Carmel, 2008; Gallo và cộng sự, 2009); Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA, Christina Hood, 2011) phân tích tương tác giữa giá carbon và chi phí chính sách; McKinsey & Company (2009, 2010) thiết lập đường MACC toàn cầu; Akashi và cộng sự (2012) dùng mô hình kinh tế kỹ thuật đánh giá chi phí giảm phát thải mục tiêu $2^\circ\text{C}$ với MAC dự báo 150 USD/$tCO_2tđ$ năm 2020 và 600 USD/$tCO_2tđ$ năm 2050; Báo cáo AR5 của IPCC (2014) tổng hợp chi phí công nghệ giảm nhẹ trong các ngành.
• Nghiên cứu cấp quốc gia và ngành: Hà Lan (2005) là quốc gia đầu tiên sử dụng MACC chính thức cho chính sách phát thải; McKinsey & Company triển khai MACC dạng bậc thang cho nhiều nước (Vương quốc Anh, Ba Lan, Nga, Brazil, Trung Quốc, Đức, Indonesia...); Tổng hội Công nghiệp Anh (CBI, 2007) xây dựng MACC phục vụ Sách trắng Năng lượng (HM Government, 2007) và Kế hoạch chuyển đổi ít carbon (HM Government, 2009); Görner & Downey (2008) tính toán MACC cho Úc; Motherway & Walker (2009) đánh giá tiềm năng giảm thải cho Ireland; ESMAP của Ngân hàng Thế giới (2010, 2012) áp dụng cho 6 nền kinh tế mới nổi; Cameron (2013, 2014) tích hợp MACC vào công cụ đánh giá tác động phát triển (DIA) tại Ghana và Kenya.
• Nghiên cứu cấp địa phương: Thử nghiệm đầu tiên của McKinsey (2008) tại London; Nadine Ibrahim và cộng sự (2016) tổng hợp MACC đô thị; Fabian Kesicki (2011) so sánh phương pháp MACC chuyên gia và MACC mô hình; Mathieu Saujot & Benoit Lefèvre (2016) đánh giá giao thông đô thị châu Âu; Toronto (Canada) xây dựng MACC cho mục tiêu 2020 và 2050; ClimateWorks (2008, 2013) tại Melbourne, Pitt & Sherry (2014) tại Sydney và Canberra (Úc); Thượng Hải (quận Trường Ninh, 2013) áp dụng MACC chuyên gia cho đầu tư năng lượng carbon thấp.

Nghiên cứu tại Việt Nam:

• Cấp quốc gia và ngành: Báo cáo Thông báo quốc gia lần 2 gửi UNFCCC (2014) sử dụng các mô hình LEAP (năng lượng), COMAP (lâm nghiệp), phương pháp Sathaye & Meyers (nông nghiệp); Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp UNDP (2014, 2015) đánh giá MACC cho 3 ngành năng lượng, nông nghiệp và lâm nghiệp; Dự án CCIT (UNDP, 2014a, 2014b) đánh giá chi phí giảm thải ngành thép và phân bón hóa học; Dự án NPI (2015) của Bộ Xây dựng áp dụng MACC cho ngành xi măng kết hợp chỉ tiêu NPV, IRR và thời gian hoàn vốn.
• Cấp địa phương: Dự án của ADB (Hippel và cộng sự) sử dụng mô hình LEAP đánh giá tiềm năng giảm phát thải tại Thanh Hóa, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh; Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Tăng trưởng xanh (CEGR) cùng tác giả thử nghiệm tính toán MACC bước đầu tại Đà Lạt, Bến Tre, Quảng Ninh, Sóc Trăng, Bắc Ninh, Hà Tĩnh, Bình Thuận, An Giang. Thống kê đến đầu năm 2018 có 36 tỉnh/thành phố xây dựng kế hoạch hành động tăng trưởng xanh nhưng 16 tỉnh hoàn toàn làm theo phương pháp định tính, 20 tỉnh có kịch bản nhưng chưa tính toán chi phí và tối ưu hóa giải pháp.

Khoảng trống nghiên cứu: Các nghiên cứu MACC trong và ngoài nước tập trung chủ yếu ở cấp quốc gia hoặc từng ngành độc lập. Các nghiên cứu cấp địa phương còn phân tán, thiếu quy trình phương pháp luận chuẩn hóa tích hợp đa ngành (năng lượng, công nghiệp, nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất) để trực tiếp phục vụ công tác lập kế hoạch hành động tăng trưởng xanh cấp tỉnh trong điều kiện thiếu hụt số liệu thống kê chi tiết.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án dựa trên lý thuyết kinh tế môi trường về kiểm soát ô nhiễm tối ưu và đánh giá chi phí giảm phát thải:

• Tổng chi phí giảm phát thải (TAC): Toàn bộ chi phí nguồn lực phát sinh để thực hiện các giải pháp cắt giảm KNK (chi phí vốn đầu tư thiết bị, công nghệ, chi phí vận hành, bảo dưỡng, chi phí nguyên liệu thay thế).
• Chi phí giảm phát thải cận biên (MAC): Mức gia tăng trong tổng chi phí giảm phát thải để giảm thêm một đơn vị phát thải KNK ($MAC = \Delta TAC / \Delta Q$).
• Đường chi phí giảm thải cận biên (MACC): Đồ thị biểu diễn mối quan hệ giữa lượng phát thải KNK giảm được ($tCO_2tđ$) trên trục hoành và chi phí để giảm một đơn vị KNK ($USD/tCO_2tđ$ hoặc $VNĐ/tCO_2tđ$) trên trục tung.
• Chi phí cận biên ròng: Trong điều kiện giải pháp giảm thải tạo ra dòng tiết kiệm chi phí năng lượng hoặc nguyên vật liệu lớn hơn chi phí đầu tư và vận hành gia tăng, $MAC_{\text{ròng}} < 0$ (chi phí âm), biểu diễn dưới trục hoành.
• Tiếp cận MACC chuyên gia (Expert-based bottom-up MACC): Luận án lựa chọn phương pháp tiếp cận từ dưới lên dạng bậc thang, đánh giá độc lập từng cơ hội kỹ thuật cụ thể theo các thông số kinh tế - kỹ thuật thực tế, sau đó sắp xếp theo thứ tự chi phí từ thấp đến cao nhằm phục vụ đối thoại chính sách ở cấp địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Nghiên cứu tài liệu thứ cấp; phỏng vấn sâu và tham vấn chuyên gia, các nhà quản lý tại các Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Ninh; phân tích ma trận SWOT về điều kiện thực hiện tăng trưởng xanh tại địa phương.
• Phương pháp định lượng và công cụ tính toán:
  1. Kiểm kê và tính toán phát thải KNK: Tuân thủ hướng dẫn kiểm kê KNK của IPCC (kết hợp hệ số mặc định Tier 1 và hệ số đặc thù quốc gia Tier 2, Tier 3); quy đổi các loại KNK ($CO_2, CH_4, N_2O$) về $CO_2$ tương đương ($CO_2tđ$) theo chỉ số tiềm năng nóng lên toàn cầu (GWP 100 năm). Sử dụng công cụ phần mềm Ex-Act của Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO) để tính toán phát thải và hấp thụ trong nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất.
  2. Đánh giá chi phí - lợi ích và xây dựng MACC: Sử dụng phương pháp phân tích chi phí - lợi ích tài chính (CBA), xác định giá trị hiện tại ròng (NPV), hệ số hoàn vốn nội tại (IRR) và tính toán chi phí cận biên ròng cho từng giải pháp bằng phần mềm chuyên dụng MACC Builder Pro kết hợp mô hình bảng tính Excel. Khung thời gian phân tích đến năm 2020 và 2030, áp dụng tỷ lệ chiết khấu xã hội và tài chính phù hợp với bối cảnh Việt Nam.
• Nguồn số liệu: Niên giám thống kê tỉnh Quảng Ninh (2010–2015), số liệu báo cáo của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), Tổng công ty Đông Bắc, các nhà máy xi măng, nhiệt điện trên địa bàn tỉnh, số liệu quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2010–2020, tầm nhìn 2030.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chi phí giảm phát thải khí nhà kính và kế hoạch hành động tăng trưởng xanh

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở khoa học về biến đổi khí hậu, các cam kết quốc tế (UNFCCC, Thỏa thuận Paris) và khung thể chế tăng trưởng xanh của Việt Nam (Quyết định 1393/QĐ-TTg, Quyết định 403/QĐ-TTg). Tác giả phân tích bản chất kinh tế của chi phí giảm phát thải KNK, so sánh hai mô hình xây dựng đường MACC:

• MACC mô hình (Top-down/Model-based): Sử dụng các mô hình cân bằng tổng thể (CGE) hoặc tối ưu hóa hệ thống năng lượng (MARKAL, LEAP), phản ánh được tương tác vĩ mô nhưng phức tạp, khó phân tách giải pháp kỹ thuật cụ thể.
• MACC chuyên gia (Bottom-up/Expert-based): Dựa trên phân tích chi phí kỹ thuật vi mô của từng công nghệ, trực quan dưới dạng biểu đồ bậc thang, phù hợp với cấp địa phương khi nguồn lực và số liệu hạn chế.

Chương này tổng kết kinh nghiệm ứng dụng MACC tại các quốc gia và đô thị trên thế giới, đánh giá thực trạng 36 tỉnh/thành phố tại Việt Nam đã ban hành kế hoạch hành động tăng trưởng xanh nhưng thiếu công cụ tính toán định lượng chi phí, từ đó khẳng định tính cấp thiết của việc xây dựng khung phương pháp MACC cấp tỉnh.

Chương 2: Nội dung và phương pháp nghiên cứu của luận án

Chương 2 thiết lập khung phân tích, làm rõ phương pháp luận kiểm kê KNK cho 4 nhóm lĩnh vực: năng lượng (đốt nhiên liệu tĩnh, giao thông, phát thải rò rỉ từ khai thác than), quá trình công nghiệp (sản xuất clinker/xi măng), nông nghiệp (chăn nuôi, canh tác lúa nước) và lâm nghiệp - sử dụng đất (hấp thụ từ rừng tự nhiên, rừng trồng).

Tác giả đề xuất quy trình 6 bước đánh giá chi phí giảm phát thải KNK cấp địa phương:

1. Bước 1: Xác định phạm vi, đường cơ sở phát thải KNK (kịch bản phát triển thông thường - BAU) của địa phương.
2. Bước 2: Nhận dạng và lập danh mục các cơ hội giảm phát thải KNK tiềm năng theo các ngành.
3. Bước 3: Rà soát, sàng lọc và rút gọn danh mục các cơ hội giảm phát thải khả thi về mặt kỹ thuật và thể chế.
4. Bước 4: Thu thập dữ liệu chi phí đầu tư, vận hành, bảo dưỡng, mức tiết kiệm và tính toán tiềm năng giảm phát thải của từng cơ hội.
5. Bước 5: Tính toán chi phí giảm phát thải cận biên (MAC) và các chỉ tiêu tài chính (NPV, IRR) cho từng cơ hội.
6. Bước 6: Xây dựng đường MACC địa phương bằng phần mềm MACC Builder Pro, phân tích độ nhạy và xếp hạng thứ tự ưu tiên.

Bước trong quy trình	Nội dung kỹ thuật chính	Công cụ / Phương pháp áp dụng
Bước 1	Thiết lập đường cơ sở phát thải (BAU)	Hướng dẫn IPCC, Ex-Act (FAO), Excel
Bước 2 & 3	Nhận diện và rút gọn danh mục cơ hội	Tham vấn chuyên gia, phân tích SWOT
Bước 4 & 5	Tính tiềm năng giảm phát thải và chỉ số MAC	Phân tích chi phí - lợi ích (CBA), NPV
Bước 6	Thiết lập đường MACC và xếp hạng ưu tiên	MACC Builder Pro, phân tích độ nhạy

Chương 3: Đánh giá chi phí giảm phát thải khí nhà kính tại tỉnh Quảng Ninh

Chương 3 trình bày kết quả tính toán định lượng hiện trạng, dự báo phát thải KNK và đánh giá chi phí giảm thải tại tỉnh Quảng Ninh:

1. Hiện trạng và dự báo phát thải KNK:

• Tổng lượng phát thải KNK tại Quảng Ninh tăng nhanh qua các năm, tập trung chủ yếu ở lĩnh vực năng lượng (đặc biệt là khai thác than, nhiệt điện và sử dụng nhiên liệu hóa thạch) và quá trình sản xuất công nghiệp (xi măng, clinker). Lĩnh vực lâm nghiệp đóng vai trò là bể hấp thụ carbon nhưng không bù đắp được tốc độ tăng phát thải.
• Dự báo phát thải theo kịch bản thông thường (BAU): Tổng phát thải của 4 lĩnh vực đạt khoảng 29,25 – 31,55 triệu tấn $CO_2tđ$ vào năm 2020 và tăng lên mức 32,90 – 35,13 triệu tấn $CO_2tđ$ vào năm 2030.

Lĩnh vực phát thải chính	Hiện trạng phát thải (đến 2015)	Dự báo phát thải 2020 (triệu tấn $CO_2tđ$)	Dự báo phát thải 2030 (triệu tấn $CO_2tđ$)
Năng lượng & Công nghiệp	Chiếm tỷ trọng chi phối (nhiệt điện, than, clinker)	$27,10 - 29,20$	$30,80 - 32,90$
Nông - Lâm nghiệp (AFOLU)	Nông nghiệp phát thải thấp; Lâm nghiệp hấp thụ	$2,15 - 2,35$ (phát thải ròng)	$2,10 - 2,23$ (phát thải ròng)
Tổng cộng toàn tỉnh	Xu hướng tăng nhanh	29,25 – 31,55	32,90 – 35,13

2. Đánh giá chi phí các cơ hội giảm phát thải và đường MACC: Luận án xác định và tính toán chi tiết 23 cơ hội giảm phát thải KNK khả thi trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh (bao gồm 16 cơ hội thuộc lĩnh vực công nghiệp - năng lượng và 7 cơ hội thuộc lĩnh vực nông - lâm nghiệp):

• Giai đoạn đến năm 2020:
  • Nhóm công nghiệp và năng lượng (16 cơ hội): Tiềm năng giảm phát thải đạt 3,03 triệu tấn $CO_2tđ$. Nhiều giải pháp có chi phí âm (tiết kiệm năng lượng trong sản xuất clinker, tối ưu hóa hệ thống chiếu sáng, cải tiến động cơ hiệu suất cao trong khai thác mỏ).
  • Nhóm nông - lâm nghiệp (7 cơ hội): Tiềm năng giảm phát thải đạt 2,22 triệu tấn $CO_2tđ$ (thông qua quản lý rừng bền vững, trồng rừng phòng hộ, ứng dụng công nghệ khí sinh học biogas trong chăn nuôi).
  • Tổng tiềm năng giảm phát thải năm 2020: 5,25 triệu tấn $CO_2tđ$, tổng nhu cầu vốn đầu tư ước tính khoảng 9.000 tỷ đồng.
• Giai đoạn đến năm 2030:
  • Nhóm công nghiệp và năng lượng: Tiềm năng giảm phát thải đạt 4,34 triệu tấn $CO_2tđ$.
  • Nhóm nông - lâm nghiệp: Tiềm năng giảm phát thải đạt 2,38 triệu tấn $CO_2tđ$.
  • Tổng tiềm năng giảm phát thải năm 2030: 6,72 triệu tấn $CO_2tđ$, tổng nhu cầu vốn đầu tư ước tính khoảng 11.200 tỷ đồng.
• Kết quả đường MACC cho thấy các cơ hội trong lĩnh vực nông - lâm nghiệp có mức chi phí cận biên ổn định hơn, trong khi nhóm công nghiệp và năng lượng có sự phân hóa lớn giữa các giải pháp tiết kiệm năng lượng (chi phí âm) và giải pháp thay thế công nghệ chiều sâu (chi phí dương cao).

Chương 4: Giải pháp lồng ghép đánh giá chi phí giảm thải khí nhà kính vào kế hoạch hành động tăng trưởng xanh tại tỉnh Quảng Ninh

Chương 4 đề xuất quy trình 3 bước lồng ghép kết quả MACC vào quy trình lập kế hoạch hành động tăng trưởng xanh cấp tỉnh:

1. Bước 1: Tích hợp danh mục giải pháp giảm thải đã xếp hạng MAC vào hệ thống mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
2. Bước 2: Xây dựng kịch bản tăng trưởng xanh (kịch bản TTX) so sánh với kịch bản cơ sở (BAU), xác định phân kỳ đầu tư và nguồn lực tài chính tương ứng.
3. Bước 3: Phân công trách nhiệm giám sát, đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) cho các sở, ngành liên quan.

Tác giả thiết lập ma trận phân loại thứ tự ưu tiên đầu tư dựa trên hai tiêu chí: chi phí giảm phát thải cận biên MAC và hệ số hoàn vốn tài chính (IRR/thời gian hoàn vốn). Luận án khuyến nghị tỉnh Quảng Ninh:

• Công bố công khai danh mục các dự án giảm phát thải KNK kèm theo thông số chi phí - lợi ích nhằm thu hút đầu tư tư nhân và các nguồn tài chính khí hậu quốc tế.
• Hoàn thiện thể chế tài chính địa phương, ban hành cơ chế hỗ trợ lãi suất hoặc ưu đãi quỹ đất cho các dự án giảm phát thải có chi phí xã hội thấp nhưng chi phí tài chính ban đầu cao.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Tích hợp thành công phương pháp kiểm kê phát thải KNK theo các cấp độ của IPCC (Tier 1 kết hợp Tier 2, Tier 3) với lý thuyết kinh tế môi trường về đường chi phí giảm thải cận biên (MACC) áp dụng riêng cho cấp độ quản lý kinh tế địa phương.
2. Xây dựng và chuẩn hóa quy trình 6 bước đánh giá chi phí giảm phát thải KNK và quy trình 3 bước lồng ghép kết quả đánh giá chi phí vào kế hoạch hành động tăng trưởng xanh cấp tỉnh, tạo lập khung công cụ khoa học cho việc phân tích định lượng chính sách khí hậu cấp tỉnh ở Việt Nam.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Xây dựng bộ cơ sở dữ liệu định lượng về phát thải KNK và kịch bản phát thải đường cơ sở (BAU) cho tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020 (đạt 29,25 – 31,55 triệu tấn $CO_2tđ$) và năm 2030 (đạt 32,90 – 35,13 triệu tấn $CO_2tđ$).
2. Xác định danh mục và lượng hóa chi phí - lợi ích của 23 cơ hội giảm phát thải KNK tại Quảng Ninh (16 cơ hội năng lượng - công nghiệp, 7 cơ hội nông - lâm nghiệp). Lượng hóa tổng tiềm năng cắt giảm đạt 5,25 triệu tấn $CO_2tđ$ năm 2020 (nhu cầu vốn khoảng 9.000 tỷ đồng) và 6,72 triệu tấn $CO_2tđ$ năm 2030 (nhu cầu vốn khoảng 11.200 tỷ đồng).
3. Cung cấp căn cứ thực chứng để Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh và Sở Kế hoạch và Đầu tư rà soát, điều chỉnh mục tiêu giảm phát thải trong Kế hoạch số 6970/KH-UBND, đồng thời cung cấp mô hình thực nghiệm có thể nhân rộng cho các tỉnh/thành phố khác trên toàn quốc.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Về nguồn số liệu đầu vào: Nghiên cứu sử dụng chuỗi số liệu thống kê hiện trạng giai đoạn 2010–2015 và khảo sát thực địa giai đoạn 2012–2017. Do hạn chế về hệ thống thống kê cấp tỉnh thời kỳ này, một số ngành phụ trợ và phát thải phân tán (như giao thông nông thôn, xử lý chất thải sinh hoạt quy mô nhỏ) phải sử dụng hệ số phát thải mặc định Tier 1 của IPCC thay vì hệ số đặc thù địa phương.
• Về phương pháp mô hình: Luận án lựa chọn phương pháp tiếp cận MACC chuyên gia từ dưới lên (Expert-based MACC) nhằm phục vụ tính trực quan cho hoạch định chính sách địa phương. Cách tiếp cận này đánh giá độc lập từng giải pháp kỹ thuật mà chưa phản ánh được đầy đủ mối liên hệ tương hỗ kinh tế vĩ mô và phản ứng cân bằng thị trường khi có sự thay đổi giá tương đối giữa các nguồn năng lượng như các mô hình cân bằng tổng thể (Top-down CGE).
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng nghiên cứu cập nhật chuỗi số liệu kiểm kê KNK theo các kỳ quy hoạch mới; nghiên cứu tích hợp mô hình kinh tế vĩ mô bán phần hoặc tổng thể với MACC chuyên gia nhằm đánh giá tương tác liên ngành tại các vùng kinh tế động lực; thử nghiệm áp dụng công cụ đối với lĩnh vực quản lý chất thải rắn và nước thải đô thị.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài nguyên và Môi trường, UBND các tỉnh, thành phố): Cung cấp quy trình phương pháp luận rõ ràng, có khả năng áp dụng thực tế để hướng dẫn các địa phương xây dựng kế hoạch hành động tăng trưởng xanh cấp tỉnh có tính toán định lượng chi phí, khắc phục tình trạng lập kế hoạch thuần túy định tính.
• Đối với chính quyền tỉnh Quảng Ninh: Cung cấp trực tiếp danh mục 23 cơ hội giảm phát thải KNK đã được lượng hóa chi phí và tiềm năng cắt giảm đến năm 2020 và 2030, phục vụ việc lựa chọn dự án ưu tiên bố trí ngân sách đầu tư công và thu hút vốn đầu tư tư nhân.
• Đối với các nhà nghiên cứu, giảng viên và nghiên cứu sinh: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu trong các chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển, Kinh tế tài nguyên và môi trường về phương pháp ứng dụng phần mềm Ex-Act (FAO) và MACC Builder Pro trong kinh tế biến đổi khí hậu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao luận án lựa chọn phương pháp tiếp cận MACC chuyên gia thay vì MACC mô hình?
Trả lời: Tiếp cận MACC chuyên gia (Expert-based bottom-up) được lựa chọn vì phương pháp này phân tích chi tiết chi phí - lợi ích của từng giải pháp công nghệ cụ thể, biểu diễn trực quan dưới dạng biểu đồ bậc thang, không đòi hỏi các hệ thống phương trình cân bằng vĩ mô phức tạp vốn khó thiết lập ở cấp tỉnh do thiếu hệ thống bảng cân đối liên ngành (I/O) địa phương, giúp các nhà quản lý cấp tỉnh dễ dàng tranh biện và lựa chọn thứ tự ưu tiên đầu tư.

2. Tổng lượng phát thải KNK của tỉnh Quảng Ninh được dự báo đạt mức bao nhiêu vào các năm 2020 và 2030 theo kịch bản cơ sở (BAU)?
Trả lời: Theo tính toán của luận án, theo kịch bản cơ sở (BAU), tổng lượng phát thải KNK từ 4 lĩnh vực chính tại Quảng Ninh dự báo đạt khoảng 29,25 – 31,55 triệu tấn $CO_2tđ$ vào năm 2020 và tăng lên khoảng 32,90 – 35,13 triệu tấn $CO_2tđ$ vào năm 2030.

3. Tiềm năng giảm phát thải và nhu cầu vốn tương ứng của các cơ hội được lựa chọn tại Quảng Ninh là bao nhiêu?
Trả lời: Đến năm 2020, tổng tiềm năng giảm phát thải của 23 cơ hội là 5,25 triệu tấn $CO_2tđ$ (trong đó công nghiệp - năng lượng đạt 3,03 triệu tấn $CO_2tđ$, nông - lâm nghiệp đạt 2,22 triệu tấn $CO_2tđ$) với tổng nhu cầu vốn khoảng 9.000 tỷ đồng. Đến năm 2030, tổng tiềm năng giảm phát thải đạt 6,72 triệu tấn $CO_2tđ$ (công nghiệp - năng lượng đạt 4,34 triệu tấn $CO_2tđ$, nông - lâm nghiệp đạt 2,38 triệu tấn $CO_2tđ$) với tổng nhu cầu vốn khoảng 11.200 tỷ đồng.

4. Khái niệm "chi phí giảm phát thải cận biên âm" (chi phí âm) trên đường MACC của luận án mang ý nghĩa kinh tế gì?
Trả lời: Chi phí âm xuất hiện khi giá trị hiện tại ròng của các khoản tiết kiệm chi phí vận hành (như tiết kiệm điện, giảm tiêu hao than, giảm nhiên liệu) trong suốt vòng đời của giải pháp lớn hơn tổng chi phí đầu tư và bảo dưỡng bổ sung ($MAC_{\text{ròng}} < 0$). Các giải pháp này mang lại lợi ích kinh tế thuần túy cho nhà đầu tư và xã hội ngay cả khi không tính đến giá trị bằng tiền của việc giảm phát thải KNK.

5. Luận án sử dụng những công cụ phần mềm chuyên dụng nào để phục vụ tính toán?
Trả lời: Luận án sử dụng mô hình bảng tính Microsoft Excel để xử lý dữ liệu kiểm kê phát thải, phần mềm Ex-Act của FAO để tính toán phát thải và hấp thụ KNK trong nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất (AFOLU), và phần mềm chuyên dụng MACC Builder Pro để tính toán chi phí cận biên và dựng đường MACC bậc thang.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Diệu Trinh đã giải quyết thành công vấn đề đánh giá chi phí giảm phát thải KNK phục vụ xây dựng kế hoạch hành động tăng trưởng xanh tại tỉnh Quảng Ninh. Bằng việc kết hợp phương pháp luận kiểm kê của IPCC với mô hình chi phí giảm thải cận biên MACC chuyên gia từ dưới lên, công trình đã đề xuất quy trình 6 bước đánh giá chi phí và quy trình 3 bước lồng ghép chính sách ở cấp địa phương. Kết quả tính toán thực nghiệm trên 23 cơ hội giảm phát thải cho giai đoạn 2020 và 2030 đã cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc cho công tác quản lý kinh tế và hoạch định chính sách tăng trưởng xanh tại Quảng Ninh cũng như các địa phương trên phạm vi cả nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHI PHÍ GIẢM PHÁT THẢI KHÍ NHÀ KÍNH VÀ KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG TĂNG TRƯỞNG XANH 1. Những vấn đề chung về biến đổi khí hậu và tăng trưởng xanh 1. Biến đổi khí hậu: biểu hiện và nguyên nhân Theo Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (United Nations Framework Convention on Climate Change - UNFCCC), “Biến đổi khí hậu là sự thay đổi của khí hậu do tác động trực tiếp hoặc gián tiếp của hoạt động con người dẫn đến thay đổi thành phần khí quyển toàn cầu, được quan sát trên một chu kỳ thời gian dài”. Các biểu hiện của BĐKH gồm: Sự nóng lên của khí quyển và trái đất nói chung; Sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển có hại cho môi trường sống của con người và các sinh vật trên trái đất; Sự dâng cao mực nước biển do tan băng dẫn tới ngập úng các vùng đất thấp, các đảo nhỏ trên biển; Sự di chuyển của các đới khí hậu trên các vùng khác nhau của trái đất dẫn tới nguy cơ đe doạ sự sống của các loài sinh vật, các hệ sinh thái và hoạt động của con người; Sự thay đổi cường độ hoạt động của quá trình hoàn lưu khí quyển, chu trình tuần hoàn nước trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hoá khác; Sự thay đổi năng suất sinh học của các hệ sinh thái, chất lượng và thành phần của thuỷ quyển, sinh quyển, các địa quyển.

Trên qui mô toàn cầu, BĐKH được thể hiện rõ nét nhất ở sự nóng lên của Trái đất, đặc biệt là từ sau năm 1950, và những thay đổi chưa từng có trong nhiều thập kỷ/ thiên niên kỷ. Trong 100 năm (1906 - 2005), nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tăng 0,740C, tốc độ tăng của nhiệt độ trong 50 năm gần đây gần gấp đôi so với 50 năm trước đó. Trong hơn 10 năm qua (tính từ năm 2001), nhiệt độ trung bình cao hơn 0,50C so với giai đoạn 1961 - 1990. Báo cáo năm 2013, 2014 và 2016 của Uỷ ban liên Chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) đều nhận định: BĐKH diễn ra nhanh hơn so với dự báo.

Năm 2014 nhiệt độ bề mặt trái đất và mặt nước biển tăng lên hơn 0,370C so với năm 1979; năm 2017 được đánh giá là nắng nóng kỷ lục trong vòng 40 năm trở lại đây. Mực nước biển toàn cầu cũng dâng cao kỷ lục, đạt mức 3,17mm/năm thời kỳ 1993 - 2014, cao gấp đôi so với mức 1,6mm/năm của thế kỷ 20. Mực nước biển dâng nhanh nhất ở vùng phía tây Thái Bình Dương và phía đông Ấn Độ Dương. Nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu Khí nhà kính (KNK) là các khí gây ra hiệu ứng nhà kính - nguyên nhân dẫn đến BĐKH.

Các KNK có khả năng hấp thụ các bức xạ sóng dài (hồng ngoại) được phản xạ 9 từ bề mặt Trái Đất khi được chiếu sáng bởi ánh sáng mặt trời, sau đó phân tán nhiệt lại cho Trái Đất. Hiệu ứng nhà kính của các KNK được đặc trưng bởi “tiềm năng gây nóng lên toàn cầu” (global warming potentials - GWPs) của một tấn KNK với một lượng CO2 tương đương (CO2tđ) trong khoảng thời gian xác định (thường là 100 năm). Các KNK chủ yếu bao gồm: CO2, N2O, CH4, HFC, PFC, SF6, hơi nước, các khí CFC. Có hai nhóm nguyên nhân gây ra BĐKH: Nhóm nguyên nhân khách quan (do sự biến đổi của tự nhiên) và nhóm nguyên nhân chủ quan (do sự tác động của con người).

Nhóm nguyên nhân khách quan bao gồm: sự biến đổi các hoạt động của mặt trời, sự thay đổi quỹ đạo trái đất, sự thay đổi vị trí và quy mô của các châu lục, sự biến đổi của các dạng hải lưu, và sự lưu chuyển trong nội bộ hệ thống khí quyển. Nhóm nguyên nhân chủ quan xuất phát từ sự gia tăng lượng phát thải khí CO2 và các KNK khác từ các hoạt động của con người như: CO2 phát thải khi đốt cháy nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, khí), từ các hoạt động công nghiệp như sản xuất xi măng và cán thép; CH4 sinh ra từ các bãi rác, chăn nuôi động vật nhai lại, hệ thống khí, dầu tự nhiên và khai thác than; N2O phát thải từ phân bón và các hoạt động công nghiệp; HFCs được sử dụng thay cho các chất phá hủy ôzôn (ODS) và HFC-23 là sản phẩm phụ của quá trình sản xuất HCFC-22; PFCs sinh ra từ quá trình sản xuất nhôm; SF6 sử dụng trong vật liệu cách điện và quá trình sản xuất magie… Căn cứ theo nguồn gốc phát sinh, các nguồn phát thải KNK được chia thành 4 nhóm chính: năng lượng; quá trình công nghiệp và sử dụng sản phẩm (IPPU); nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất (AFOLU); và chất thải. Song song với những diễn biến nhanh hơn của BĐKH, những tác nhân của BĐKH cũng mạnh hơn. Báo cáo của IPCC năm 2014 đã chỉ ra rằng tổng lượng phát thải KNK trên phạm vi toàn cầu năm 2013 là hơn 50 tỷ tấn CO2tđ, đã vượt mức dự báo cho năm 2030, lớn hơn 15% so với dự báo cho năm 2020, bỏ xa mốc kịch bản dự báo xấu nhất đã được đưa ra.

Ứng phó với BĐKH Khi BĐKH là thách thức thực sự cho sự phát triển kinh tế - xã hội trong tương lai, thì công tác ứng phó với BĐKH được đánh giá là hoạt động ưu tiên của bất kỳ địa phương, quốc gia, lãnh thổ nào trên thế giới. UNFCCC đã xác định: ứng phó với BĐKH bao gồm hai mảng là “giảm nhẹ” (mitigation) và “thích ứng” (adaptation). Giảm nhẹ BĐKH: bao gồm những sự can thiệp mang tính phòng ngừa của con người để giảm nguyên nhân gây ra BĐKH, như tăng bể hấp thụ, bể chứa KNK, giảm mức độ hoặc cường độ phát thải KNK (giảm phát thải KNK); 10 Thích ứng BĐKH: bao gồm những điều chỉnh hệ thống tự nhiên hay con người đối với hoàn cảnh hoặc môi trường thay đổi, nhằm mục đích giảm khả năng bị tổn thương do các tác động của BĐKH và tận dụng các cơ hội thuận lợi mà BĐKH mang lại. Theo các nhà khoa học thuộc Uỷ ban liên chính phủ về BĐKH (IPCC), để có thể đạt mục tiêu giữ mức tăng nhiệt độ Trái Đất dưới 20C vào cuối thế kỷ này, lượng phát thải KNK phải giảm từ 40 đến 70% vào năm 2050.

Như vậy, bên cạnh nỗ lực chống chịu và thích ứng với BĐKH, điều quan trọng là loài người cần tăng cường các biện pháp phòng ngừa, giảm phát thải KNK nhằm giảm nhẹ BĐKH. Các quốc gia trên thế giới đã có những nỗ lực trong việc ứng phó với BĐKH. Bắt đầu từ năm 1992, nguyên thủ các quốc gia đến từ hơn 150 nước - trong đó có Việt Nam, đã ký Công ước khung của Liên hiệp quốc về BĐKH (UNFCCC). Mục tiêu của Công ước là nhằm đạt được sự ổn định nồng độ KNK trong khí quyển ở mức có thể ngăn ngừa được sự can thiệp nguy hiểm của con người đối với hệ thống khí hậu.

Công ước có hiệu lực ngày 21/3/1994. Đến tháng 12 năm 2009 Công ước đã có 192 bên tham gia. Thoả thuận Pa-ri được thông qua tại Hội nghị các bên tham gia UNFCCC lần thứ 21 (COP21) diễn ra tại Pa-ri, Pháp vào tháng 12 năm 2015 đã quy định các biện pháp về bảo vệ khí hậu nhằm giữ mức tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu trong phạm vi 1,5 - 2 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Mới đây nhất, Hội nghị lần thứ 23 của UNFCCC (COP23) diễn ra tại Bonn, Đức, vào tháng 11/2017, đại diện gần 200 quốc gia đã nhất trí về việc giữ vững cam kết đối với Thỏa thuận Pa-ri năm 2015 và khởi động một tiến trình nhằm xem xét lại các kế hoạch giảm phát thải KNK.

Phát thải và giảm phát thải khí nhà kính tại Việt Nam Tại Việt Nam, trong giai đoạn từ 1994 đến 2010, tổng phát thải KNK của tất cả các lĩnh vực (bao gồm cả lĩnh vực sử dụng đất, thay đổi sử dụng đất và lâm nghiệp - LULUCF) tăng nhanh từ 103,8 triệu tấn CO2tđ lên 246,8 triệu tấn CO2tđ. Hai lĩnh vực hiện có tỷ trọng phát thải lớn nhất là nông nghiệp và năng lượng. Phát thải trong lĩnh vực năng lượng tăng nhanh nhất. Phát thải trong lĩnh vực nông nghiệp tăng chậm.

Riêng lĩnh vực sử dụng đất, thay đổi sử dụng đất và lâm nghiệp (LULUCF) đã chuyển dần từ phát thải sang hấp thụ KNK. Phát thải/ hấp thụ KNK tại Việt Nam qua các năm theo lĩnh vực Đơn vị: nghìn tấn CO2tđ, % Năm 1994 2000 2005 2010 Lĩnh vực CO2tđ % CO2tđ % CO2tđ % CO2tđ % Năng lượng 25.830,65 100 Nguồn: Thông báo quốc gia lần thứ nhất và lần thứ hai của Việt Nam cho UNFCCC (năm 2003, 2010) và Dự án “Tăng cường năng lực kiểm kê quốc gia KNK tại Việt Nam (năm 2014) Là một trong những quốc gia có nguy cơ bị tác động mạnh mẽ nhất bởi BĐKH, Việt Nam đã tích cực tham gia vào nỗ lực giảm phát thải KNK toàn cầu. Tại COP21 và COP23, Việt Nam đã cam kết tham gia thực hiện Thỏa thuận Pari với mức cam kết giảm nhẹ phát thải KNK một cách tự nguyện ở mức 8%, và nếu có sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế (giảm nhẹ phát thải có điều kiện hỗ trợ quốc tế) sẽ tăng mức cam kết giảm đến 25% mức phát thải của Việt Nam vào năm 2030. Xu hướng tăng trưởng xanh và giảm phát thải khí nhà kính Trong bối cảnh khủng hoảng tài chính, suy thoái kinh tế toàn cầu từ năm 2008 và BĐKH, yêu cầu cấu trúc lại nền kinh tế, hướng tới xây dựng một nền kinh tế “tăng trưởng xanh và ít phát thải các-bon” đang là vấn đề được quan tâm trong chính sách phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới.

Tăng trưởng xanh (TTX) là một nội dung của phát triển bền vững (PTBV), là phương thức phát triển kinh tế theo hướng nhanh, hiệu quả và bền vững, đồng thời góp phần giảm nhẹ và phòng chống tác động của BĐKH. TTX dựa trên việc tăng cường đầu tư vào bảo tồn, phát triển và sử dụng hiệu quả các nguồn vốn tự nhiên, giảm phát thải KNK, cải thiện nâng cao chất lượng môi trường, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.