Luận văn thạc sĩ đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến diện tích rừng và chất lượng nước mặt của hồ yên lập quảng ninh

Luận văn thạc sĩ phân tích đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến diện tích rừng và chất lượng nước mặt của hồ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Duy Hải
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Xuân Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Hoạt Động Khai Thác Than Đến Rừng Và Chất Lượng Nước Hồ Yên Lập
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Các khái niệm về rừng phòng hộ và rừng phòng hộ đầu nguồn; Viễn Thám; Môi trường
• 1.1.2. Khái niệm ô nhiễm nước
• 1.1.3. Cơ sở pháp lý
• 1.2. Tình hình khai thác than trên thế giới và tại Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Nghiên cứu đặc điểm của hoạt động khai thác than tại lưu vực hồ Yên Lập
• 2.4.2. Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến diện tích rừng phòng hộ hồ Yên Lập
• 2.4.3. Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến chất lượng nước mặt hồ Yên Lập
• 2.4.4. Đề xuất một số giải pháp nhằm giảm thiểu và ngăn ngừa các tác động tiêu cực từ hoạt động khai thác than đến diện tích rừng và chất lượng nguồn nước hồ Yên Lập
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình, thổ nhưỡng
• 3.1.3. Khí hậu, thủy văn
• 3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2.1. Dân số, dân tộc, lao động
• 3.2.2. Hiện trạng kinh tế - xã hội khu vực hồ Yên Lập
• 3.2.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm của hoạt động khai thác than tại lưu vực hồ Yên Lập
• 4.1.1. Công TNHH MTV than Uông Bí
• 4.1.2. Công ty TNHH MTV Thăng Long - Tổng Công ty Đông Bắc
• 4.1.3. Đối với các khu vực khai thác than trái phép trong rừng phòng hộ
• 4.2. Ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến diện tích rừng phòng hộ hồ Yên Lập
• 4.2.1. Bản đồ hiện trạng rừng
• 4.2.2. Xây dựng bản đồ diễn biến tài nguyên rừng và tính toán các biến động
• 4.3. Ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến hệ nước mặt hồ Yên Lập
• 4.3.1. Khu vực đầu nguồn của hồ Yên Lập trong ranh giới mỏ của Cty TNHH MTV than Uông Bí
• 4.3.2. Khu vực gần hồ Yên Lập gần mỏ của Cty TNHH MTV than Thăng Long
• 4.4. Đề xuất một số giải pháp nhằm giảm thiểu và ngăn ngừa các tác động tiêu cực từ hoạt động khai thác than đến diện tích rừng và chất lượng nguồn nước hồ Yên Lập
• 4.4.1. Giải pháp về công tác quản lý
• 4.4.2. Giải pháp kỹ thuật
• 4.4.3. Giải pháp về quy hoạch
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ảnh Hưởng Của Khai Thác Than Đến Rừng

Hoạt động khai thác than đã và đang gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường, đặc biệt là rừng và chất lượng nước. Việc khai thác than không chỉ làm giảm diện tích rừng mà còn ảnh hưởng đến chất lượng nước mặt của hồ Yên Lập. Nghiên cứu này sẽ đánh giá những ảnh hưởng này và đề xuất các giải pháp bảo vệ.

1.1. Khái Niệm Về Khai Thác Than Và Rừng

Khai thác than là quá trình khai thác tài nguyên khoáng sản, trong khi rừng phòng hộ có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ nguồn nước và môi trường. Sự kết hợp giữa hai yếu tố này cần được xem xét kỹ lưỡng.

1.2. Tình Hình Khai Thác Than Tại Hồ Yên Lập

Hồ Yên Lập là một trong những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề từ hoạt động khai thác than. Việc khai thác không chỉ làm giảm diện tích rừng mà còn ảnh hưởng đến chất lượng nước mặt.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Khai Thác Than

Khai thác than tại khu vực hồ Yên Lập đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự suy giảm diện tích rừng và ô nhiễm nguồn nước. Những vấn đề này cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Tác Động Đến Diện Tích Rừng

Hoạt động khai thác than đã dẫn đến sự suy giảm diện tích rừng phòng hộ, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và đa dạng sinh học trong khu vực.

2.2. Ô Nhiễm Nguồn Nước Tại Hồ Yên Lập

Chất lượng nước mặt tại hồ Yên Lập đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các chất thải từ hoạt động khai thác than, gây ra ô nhiễm và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

III. Phương Pháp Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Khai Thác Than

Để đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến rừng và chất lượng nước, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học hiện đại. Các phương pháp này sẽ giúp xác định mức độ tác động và đề xuất giải pháp hiệu quả.

3.1. Phương Pháp Nghiên Cứu Địa Chất

Nghiên cứu địa chất giúp xác định các khu vực bị ảnh hưởng bởi khai thác than, từ đó đưa ra các biện pháp khắc phục.

3.2. Phân Tích Chất Lượng Nước

Phân tích chất lượng nước mặt sẽ giúp đánh giá mức độ ô nhiễm và tác động của khai thác than đến nguồn nước tại hồ Yên Lập.

IV. Giải Pháp Bảo Vệ Rừng Và Nguồn Nước

Để giảm thiểu tác động tiêu cực từ hoạt động khai thác than, cần có các giải pháp bảo vệ rừng và chất lượng nước. Những giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực.

4.1. Quản Lý Tài Nguyên Rừng

Quản lý tài nguyên rừng hiệu quả sẽ giúp bảo vệ diện tích rừng phòng hộ và duy trì chất lượng môi trường sống.

4.2. Giải Pháp Kỹ Thuật Trong Khai Thác

Áp dụng các công nghệ khai thác hiện đại và thân thiện với môi trường sẽ giúp giảm thiểu tác động đến rừng và nguồn nước.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng về tác động của khai thác than đến rừng và chất lượng nước. Những thông tin này có thể được ứng dụng trong việc xây dựng các chính sách bảo vệ môi trường.

5.1. Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Đánh giá tác động môi trường sẽ giúp nhận diện các vấn đề cần giải quyết và đề xuất các biện pháp khắc phục.

5.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc xây dựng các chính sách bảo vệ rừng và nguồn nước tại khu vực hồ Yên Lập.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Chủ Đề

Việc đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến rừng và chất lượng nước là rất cần thiết. Các giải pháp bảo vệ môi trường cần được thực hiện để đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực hồ Yên Lập.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Bảo Vệ Môi Trường

Bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của toàn xã hội, nhằm đảm bảo nguồn nước sạch cho cộng đồng.

6.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững cần được xây dựng dựa trên các nghiên cứu khoa học và thực tiễn, nhằm bảo vệ rừng và nguồn nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động khai thác than là một ngành công nghiệp quan trọng trên toàn cầu, với sản lượng khai thác toàn thế giới đạt khoảng 6,7 tỷ tấn năm 2008 và dự báo tăng lên khoảng 7 tỷ tấn vào năm 2030. Tại Việt Nam, ngành than cũng phát triển nhanh chóng, đặc biệt tại bể than Quảng Ninh với trữ lượng than antraxit trên 3 tỷ tấn, chiếm khoảng 90% sản lượng than quốc gia. Tuy nhiên, khai thác than đã và đang gây ra những tác động tiêu cực nghiêm trọng đến môi trường, đặc biệt là diện tích rừng phòng hộ đầu nguồn và chất lượng nước mặt.

Lưu vực hồ Yên Lập, tỉnh Quảng Ninh, với tổng diện tích lưu vực khoảng 19.000 ha, trong đó diện tích rừng tự nhiên là 8.940 ha và rừng trồng 3.275 ha, đóng vai trò chiến lược trong việc cung cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và điều tiết lũ cho các vùng hạ du. Tuy nhiên, hoạt động khai thác than trong lưu vực này, bao gồm cả khai thác hợp pháp và trái phép, đã làm suy giảm diện tích rừng phòng hộ và ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước mặt hồ.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến diện tích rừng phòng hộ và chất lượng nước mặt hồ Yên Lập trong giai đoạn 2005-2015, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý và kỹ thuật nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực, góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và nguồn nước, đảm bảo phát triển bền vững cho tỉnh Quảng Ninh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các khái niệm và lý thuyết sau:

• Rừng phòng hộ đầu nguồn: Theo Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2014 và Quyết định số 17/2015/QĐ-TTg, rừng phòng hộ đầu nguồn có chức năng bảo vệ nguồn nước, chống xói mòn, hạn chế thiên tai và điều hòa khí hậu, góp phần bảo vệ môi trường sinh thái.

• Viễn thám: Là khoa học thu nhận và phân tích thông tin về đối tượng trên bề mặt trái đất từ xa bằng dữ liệu vệ tinh và máy bay, được sử dụng để xây dựng bản đồ hiện trạng và diễn biến tài nguyên rừng.

• Ô nhiễm nước: Sự thay đổi thành phần và tính chất nước vượt quá ngưỡng cho phép, ảnh hưởng đến sinh vật và con người, với các chỉ tiêu đánh giá như pH, BOD, COD, TSS, kim loại nặng, các anion NO3-, PO4-.

• Ảnh hưởng môi trường của khai thác than: Bao gồm tác động cơ học (phá hủy cảnh quan, tích tụ chất thải rắn) và tác động hóa học (thoát acid, ô nhiễm kim loại nặng), ảnh hưởng đến diện tích rừng và chất lượng nước mặt.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng ảnh vệ tinh Landsat 7 ETM của các năm 2005, 2010 và 2015 để xây dựng bản đồ hiện trạng và diễn biến rừng; số liệu sản lượng khai thác than và hồ sơ môi trường từ các công ty khai thác than trong lưu vực hồ Yên Lập; dữ liệu khảo sát thực địa gồm 13 mẫu nước mặt và 8 mẫu nước thải được lấy tại các vị trí đầu nguồn và gần hồ Yên Lập.

• Phương pháp phân tích: Ảnh vệ tinh được xử lý bằng phần mềm ENVI 4 và ArcGIS 9 để hiệu chỉnh hình học, cắt ảnh, xây dựng khóa ảnh và phân loại rừng. Độ chính xác phân loại được đánh giá bằng chỉ số Kappa, với độ chính xác toàn cục đạt trên 85%. Phân tích biến động diện tích rừng qua hai giai đoạn 2005-2010 và 2010-2015 được thực hiện bằng chồng xếp bản đồ hiện trạng. Chất lượng nước được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu môi trường theo tiêu chuẩn quốc gia và phân tích so sánh với quy chuẩn cho phép.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý dữ liệu từ năm 2005 đến 2015, khảo sát thực địa và phân tích mẫu nước vào mùa khô năm nghiên cứu, hoàn thiện báo cáo và đề xuất giải pháp trong năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến động diện tích rừng phòng hộ: Giai đoạn 2005-2010, diện tích rừng tự nhiên trong lưu vực hồ Yên Lập giảm khoảng 3,5%, tương đương gần 300 ha bị chuyển đổi thành đất trống và đất khai thác than. Giai đoạn 2010-2015, diện tích rừng tiếp tục giảm khoảng 2,8%, với tổng diện tích rừng mất đi trong 10 năm là khoảng 5,8%. Nguyên nhân chính là do hoạt động khai thác than, bao gồm khai thác hợp pháp và khai thác trái phép trong rừng phòng hộ.

2. Chất lượng nước mặt bị suy giảm: Kết quả phân tích 13 mẫu nước mặt và 8 mẫu nước thải cho thấy nhiều chỉ tiêu vượt quy chuẩn cho phép. Ví dụ, hàm lượng BOD5 vượt mức cho phép từ 3,9 đến 5,7 lần tại các điểm lấy mẫu nước thải của Công ty than Uông Bí; nồng độ TSS vượt tiêu chuẩn đến 15,6 lần tại khu vực nước thải của Công ty than Dương Huy. Nồng độ NH4+(N) và NO2-(N) trong nước mặt cũng vượt mức cho phép, đặc biệt tại các điểm gần bãi thải và cửa lò khai thác than.

3. Ảnh hưởng của khai thác than đến môi trường rừng và nước: Hoạt động khai thác than lộ thiên và hầm lò đã làm phá hủy cấu trúc rừng, tạo ra các khu vực đất trống, gây xói mòn đất và làm tăng lượng chất rắn lơ lửng trong nước mặt. Nước thải khai thác than chứa nhiều chất ô nhiễm hữu cơ và vô cơ, làm giảm chất lượng nước hồ Yên Lập, ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp của các vùng hạ lưu.

4. Hiện trạng quản lý và xử lý môi trường: Các công ty khai thác than trong lưu vực đã đầu tư các trạm xử lý nước thải, tuy nhiên hiệu quả chưa cao do công nghệ còn lạc hậu và chưa đồng bộ. Việc khai thác than trái phép trong rừng phòng hộ vẫn diễn ra phổ biến, gây khó khăn cho công tác bảo vệ rừng và môi trường.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự suy giảm diện tích rừng phòng hộ và ô nhiễm nguồn nước mặt tại hồ Yên Lập có mối liên hệ chặt chẽ với hoạt động khai thác than trong lưu vực. Diện tích rừng mất đi không chỉ làm giảm khả năng điều tiết nước và bảo vệ đất, mà còn làm tăng nguy cơ xói mòn và bồi lắng hồ chứa. Chất lượng nước mặt suy giảm do các chất ô nhiễm hữu cơ, kim loại nặng và chất rắn lơ lửng vượt mức cho phép, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái thủy sinh.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tình trạng ô nhiễm môi trường do khai thác than tại Quảng Ninh tương tự như các khu vực khai thác than lớn khác, nhưng mức độ ô nhiễm có xu hướng gia tăng do khai thác trái phép và công nghệ xử lý chưa hiện đại. Việc sử dụng ảnh viễn thám để đánh giá biến động rừng là phương pháp hiệu quả, giúp cung cấp số liệu chính xác và kịp thời cho công tác quản lý tài nguyên.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ biến động diện tích rừng theo từng năm, bảng so sánh các chỉ tiêu chất lượng nước với quy chuẩn cho phép, và bản đồ phân bố các khu vực khai thác than và ô nhiễm môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác quản lý và giám sát khai thác than: Cơ quan chức năng cần nâng cao hiệu quả kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp khai thác than trái phép trong rừng phòng hộ, đồng thời áp dụng công nghệ giám sát hiện đại như viễn thám và GIS để theo dõi biến động rừng và hoạt động khai thác.

2. Cải tiến công nghệ xử lý nước thải: Các công ty khai thác than cần đầu tư nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, áp dụng công nghệ tiên tiến nhằm giảm thiểu các chỉ tiêu ô nhiễm như BOD, COD, TSS, và kim loại nặng, đảm bảo nước thải đạt tiêu chuẩn trước khi xả ra môi trường.

3. Phục hồi và trồng rừng thay thế: Thực hiện trồng rừng thay thế ngay tại các khu vực rừng bị mất do khai thác than, ưu tiên các loài cây phù hợp với chức năng phòng hộ đầu nguồn, nhằm khôi phục chức năng điều tiết nước và bảo vệ đất.

4. Quy hoạch khu vực khai thác và bãi thải hợp lý: Lập quy hoạch chi tiết về vị trí khai thác than, bãi thải và khu vực sàng tuyển than trong lưu vực hồ Yên Lập, tránh ảnh hưởng đến diện tích rừng phòng hộ và nguồn nước mặt, đồng thời đảm bảo phát triển bền vững.

5. Nâng cao nhận thức cộng đồng và doanh nghiệp: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, đào tạo về bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên rừng cho người dân và các doanh nghiệp khai thác than, nhằm tăng cường trách nhiệm và hợp tác trong bảo vệ môi trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý tài nguyên và môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ninh có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và giám sát hoạt động khai thác than, bảo vệ rừng phòng hộ và nguồn nước.

2. Doanh nghiệp khai thác than: Các công ty than trong lưu vực hồ Yên Lập có thể áp dụng các giải pháp kỹ thuật và quản lý được đề xuất để giảm thiểu tác động môi trường, nâng cao hiệu quả sản xuất và tuân thủ quy định pháp luật.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành quản lý tài nguyên rừng, môi trường: Luận văn cung cấp dữ liệu thực tiễn, phương pháp nghiên cứu viễn thám và phân tích môi trường, là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nghiên cứu tiếp theo.

4. Cộng đồng dân cư địa phương: Người dân sống trong lưu vực hồ Yên Lập có thể hiểu rõ hơn về tác động của khai thác than đến môi trường sống, từ đó tham gia tích cực vào công tác bảo vệ rừng và nguồn nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động khai thác than ảnh hưởng như thế nào đến diện tích rừng phòng hộ?
   Hoạt động khai thác than, đặc biệt khai thác lộ thiên và khai thác trái phép, đã làm giảm khoảng 5,8% diện tích rừng phòng hộ trong lưu vực hồ Yên Lập giai đoạn 2005-2015, gây phá hủy cấu trúc rừng và làm tăng đất trống, ảnh hưởng đến chức năng bảo vệ nguồn nước.

2. Chất lượng nước mặt hồ Yên Lập bị ảnh hưởng ra sao do khai thác than?
   Nước mặt tại các khu vực gần khai thác than có các chỉ tiêu BOD, COD, TSS, NH4+(N), NO2-(N) vượt mức quy chuẩn từ 3 đến 15 lần, làm suy giảm chất lượng nước, ảnh hưởng đến sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp của người dân.

3. Phương pháp nào được sử dụng để đánh giá biến động diện tích rừng?
   Nghiên cứu sử dụng ảnh vệ tinh Landsat 7 ETM kết hợp phần mềm ENVI và ArcGIS để phân loại, xây dựng bản đồ hiện trạng và diễn biến rừng, đánh giá biến động diện tích rừng qua hai giai đoạn 2005-2010 và 2010-2015 với độ chính xác trên 85%.

4. Các công ty khai thác than đã áp dụng biện pháp gì để giảm thiểu ô nhiễm?
   Các công ty đã đầu tư trạm xử lý nước thải, tuy nhiên hiệu quả còn hạn chế do công nghệ xử lý chưa hiện đại và chưa đồng bộ, đồng thời vẫn tồn tại khai thác than trái phép gây khó khăn cho công tác bảo vệ môi trường.

5. Giải pháp nào được đề xuất để bảo vệ rừng và nguồn nước trong lưu vực hồ Yên Lập?
   Giải pháp bao gồm tăng cường quản lý và giám sát khai thác than, cải tiến công nghệ xử lý nước thải, trồng rừng thay thế, quy hoạch hợp lý khu vực khai thác và bãi thải, cùng nâng cao nhận thức cộng đồng và doanh nghiệp về bảo vệ môi trường.

Kết luận

• Hoạt động khai thác than trong lưu vực hồ Yên Lập đã làm giảm khoảng 5,8% diện tích rừng phòng hộ trong giai đoạn 2005-2015, ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng bảo vệ nguồn nước và điều tiết lũ.

• Chất lượng nước mặt hồ Yên Lập bị suy giảm nghiêm trọng với nhiều chỉ tiêu ô nhiễm vượt quy chuẩn, đặc biệt tại các khu vực gần khai thác than và bãi thải.

• Việc sử dụng ảnh viễn thám và GIS là công cụ hiệu quả trong đánh giá biến động tài nguyên rừng và hỗ trợ quản lý tài nguyên thiên nhiên.

• Các công ty khai thác than cần nâng cấp công nghệ xử lý nước thải và phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý để giảm thiểu tác động môi trường.

• Đề xuất các giải pháp quản lý, kỹ thuật và quy hoạch nhằm bảo vệ rừng phòng hộ và nguồn nước, góp phần phát triển bền vững tỉnh Quảng Ninh trong những năm tới.

Hành động tiếp theo: Cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, giám sát để đảm bảo hiệu quả bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Các khái niệm về rừng phòng hộ và rừng phòng hộ đầu nguồn; Viễn Thám; Môi trường: * Khái niệm về rừng phòng hộ, rừng phòng hộ đầu nguồn : Để có cơ sở xác định, phân chia đối tượng rừng, các nhà khoa học đã thống nhất đưa khái niệm: Rừng phòng hộ là rừng và đất được xác định mục đích sử dụng chủ yếu để bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất chống xói mòn, hạn chế thiên tai, điều hòa khí hậu, góp phần bảo vệ môi trường sinh thái [Hoàng Kim Ngũ, 2011]. Theo Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2014, Rừng phòng hộ là loại rừng được sử dụng chủ yếu để bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất, chống xói mòn, chống sa mạc hóa, hạn chế thiên tai, điều hòa khí hậu góp phần bảo vệ môi trường.

Theo Quyết định số 17/2015/QĐ-TTg ngày 09/6/2015, rừng phòng hộ đầu nguồn nhằm tăng cường khả năng điều tiết nguồn nước cho các dòng chảy, hồ chứa nước,hạn chế lũ lụt, giảm xói mòn, bảo vệ đất, hạn chế bồi lấp các lòng hồ và khu vực hạ du ; Diện tích rừng phòng hộ đầu nguồn gồm diện tích rừng và đất lâm nghiệp quy hoạch theo quy định của Nhà nước nhằm mục đích chủ yếu là bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ đầu nguồn. Quy mô của của rừng phòng hộ đầu nguồn phù hợp với quy mô của lưu vực sông, hồ và việc quản lý rừng phòng hộ đầu nguồn gắn với công tác quản lý tổng hợp lưu vực sông, hồ. 4 * Khái niệm về viễn thám : Viễn thám được định nghĩa như là phép đo lường các thuộc tính của ñối tượng trên bề mặt trái ñất sử dụng dữ liệu thu được từ máy bay và vệ tinh. Viễn thám được định nghĩa như là một khoa học nghiên cứu các phương pháp thu nhận, đo lường và phân tích thông tin của đối tượng (vật thể) mà không có những tiếp xúc trực tiếp với chúng.

* Khái niệm môi trường (Environment): Môi trường bao gồm tất cả các yếu tố lí học, hoá học, các chất hữu cơ và vô cơ của khí quyển, thạch quyển và đại dương. Môi trường sống là tập hợp các điều kiện xung quanh có ảnh hưởng đến cơ thể sống, đặc biệt là con người. Môi trường quyết định chất lượng và sự tồn tại của cuộc sống. * Khái niệm ô nhiễm nước Ô nhiễm nước là sự thay đổi của thành phần và tính chất của nước ảnh hưởng đến hoạt động sống bình thường của con người và sinh vật.

Khi sự thay đổi thành phần và tính chất của nước vượt quá ngưỡng cho phép thì sự ô nhiễm nước đã ở mức nguy hiểm và gây ra một số bệnh ở người [Phan Thanh Huyền, 2008]. Nguồn gốc gây ô nhiễm nước có thể là tự nhiên hay nhân tạo. Ô nhiễm nước có nguồn gốc tự nhiên như mưa rơi, khu công nghiệp… kéo theo các chất bẩn xuống sông, hồ. Các chất gây bẩn còn có thể là nguồn gốc sinh vật tạo nên như xác động thực vật.

Ô nhiễm nhân tạo chủ yếu do xả chất thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải… gây nên. + Tác nhân và thông số ô nhiễm nguồn nước - Màu sắc Nước tinh khiết thì không có màu. Nước thường có màu do sự tồn tại một số chất như: 5 + Các chất hữu cơ do xác động thực vật bị phân huỷ (các chất humic) + Sắt và Mangan dạng keo hoặc dạng hoà tan làm nước có màu vàng, đỏ, đen. - Tổng chất rắn lơ lửng (TSS): Chất rắn lơ lửng là các hạt rắn vô cơ hoặc hữu cơ lơ lửng trong nước như khoáng sét, bùn, bụi quặng, vi khuẩn, tảo.

Sự có mặt của chất lơ lửng trong nước mặt do hoạt động xói mòn, nước chảy tràn làm mặt nước bị đục, thay đổi màu sắc và các tính chất khác. Chất rắn lơ lửng ít xuất hiện trong nước ngầm vì nước được lọc và các chất rắn bị giữ lại trong quá trình nước thấm qua các tầng đất. - Độ cứng: Độ cứng của nước do sự có mặt của các muối Ca và Mg trong nước. Độ cứng là chỉ tiêu cần quan tâm khi đánh giá chất lượng nước ngầm.

Nó ảnh hưởng lớn đến chất lượng nước sinh hoạt và sản xuất. - Nồng độ ôxy hoà tan trong nước (DO) Ôxy hoà tan trong nước cần thiết cho sự hô hấp của các sinh vật trong nước thường được tạo ra do sự hoà tan ôxy từ khí quyển hoặc do quang hợp của tảo - Nhu cầu ôxy hoá sinh học (BOD) Nhu cầu ôxy hoá sinh học là lượng ôxy mà vi sinh vật cần dùng để ôxy hoá các chất hữu cơ có trong nước thành CO2 và nước, tế bào mới và các sản phẩm trung gian. - Nhu cầu ôxy hoá hoá học (COD): Nhu cầu ôxy hoá hoá học là lượng ôxy cần thiết cho quá trình ôxy hoá các chất hữu cơ có trong nước thành CO2 và nước. - Kim loại nặng: Các kim loại như Hg, Cd, As, Cu, Zn, Fe.

có trong nước với nồng độ lớn đều làm nước bị ô nhiễm. Các kim loại nặng này có mặt trong nước do nhiều nguồn như nước thải công nghiệp, còn trong khai thác khoáng sản thì do nước mỏ có tính axit làm tăng quá trình hoà tan các kim loại nặng trong thành phần khoáng vật 6 - Các nhóm anion NO3, PO4: Các nguyên tố N, P ,S ở nồng độ thấp thì là chất dinh dưỡng cho tảo và các sinh vật dưới nước. Tuy nhiên, khi nồng độ các chất này cao gây ra sự phú dưỡng hoặc là nguyên nhân gây nên các biến đổi sinh hoá trong cơ thể người và sinh vật mà sử dụng nguồn nước này. Cơ sở pháp lý - Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 ngày 23 tháng 6 năm 2014; - Luật Tài nguyên nước đã được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XIII, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 21 tháng 6 năm 2012; - Luật Khoáng sản số 60/2010/QH12 được Quốc hội nước CHXHCNVN khoá XII, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 17 tháng 11 năm 2010; Một số TCVN, QCVN liên quan tới chất lượng nước; - TCVN 4457:1988 nước thải – phương pháp xác định nhiệt độ; - QCVN 38 : 2011/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước mặt bảo vệ đời sống thủy sinh; - QCVN 40 : 2011/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về nước thải công nghiệp; - QCVN 08 : 2011/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước mặt; - QCVN 02/2009/BYT của Bộ Y tế - Quy chuẩn nước sinh hoạt.

Tình hình khai thác than trên thế giới và tại Việt Nam 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới 1. Hoạt động khai thác than trên thế giới Hoạt động khai thác khoáng sản nói chung và khai thác than nói riêng đã và đang diễn ra rất lớn trên toàn thế giới, nhất là trong giai đoạn hiện nay khi mà giá các loại nhiên liệu ngày càng tăng. Than là một ngành công nghiệp mang tính toàn cầu, 40% quốc gia toàn cầu sản xuất than, tiêu thụ than thì hầu như là tất cả các quốc gia.

7 Toàn thế giới hiện tiêu thụ khoảng 4 tỷ tấn than hàng năm. Một số ngành sử dụng than làm nguyên liệu đầu vào như: điện, thép và kim loại, xi măng và các loại chất đốt hoá lỏng. Than đóng vai trò chính trong sản xuất ra điện (than đá và than non), các sản phẩm thép và kim loại (than cốc).030 triệu tấn than được khai thác, con số này đã tăng 38% trong vòng 20 năm qua. Châu Á là châu lục khai thác than nhanh nhất trong khi đó Châu Âu khai thác với tốc độ giảm dần.

Trung Quốc là quốc gia khai thác than lớn nhất trên thế giới, năm 2008 khai thác 2782 triệu tấn than, tiếp đó là Mỹ và các nước EU. Điều này cho thấy, than có ở khắp mọi nơi trên trái đất chứ không tập trung tại một địa điểm nào nhất định cả [Công ty CP chứng khoán Hà Thành, 2010].1: Sản xuất than theo quốc gia (triệu tấn) Dự Quốc gia 2003 2004 2005 2006 2007 2008 Tỷ lệ trữ (năm) China 1722 1992,3 1992,3 2380 2380 2782 42,5 % 41 USA 41 5187,6 1026,5 1053,6 1040,2 1062,8 18,0% 224 EU 638 628,4 608 595,5 593,4 587,7 5,2% 51 India 638 628,4 428,4 447,3 478,4 521,7 5,8% 114 Australia 351,5 628,4 378,8 385,3 399 401,5 6,6% 190 Russia 276,7 281,7 298,5 309,2 314,2 326,5 4,6% 481 South 237,9 243,4 244,4 244,8 247,7 250,4 4,2% 121 Africa Indonesia 114,3 132,4 146,9 195 217,4 229,5 4,2% 19 Germany 204,9 207,8 202,8 197,2 201, 9 192,4 3,2% 35 Poland 163,8 162,4 159,5 156,1 145,9 143,9 1,8% 52 Total 5187,6 5585,3 5886,7 6195,1 6421,2 6781,2 100,0% 142 (Nguồn: HASC tổng hợp) 8 Các nước khai thác nhiều nhất không tập trung trên một châu lục mà nằm rải rác trên thế giới, năm nước khai thác lớn nhất hiện nay là: Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Úc và Nam Phi. Hầu hết các nước khai thác than cho nhu cầu tiêu dùng nội địa, chỉ có khoảng 18% than cứng dành cho thị trường xuất khẩu. Lượng than khai thác được dự báo tới năm 2030 vào khoảng 7 tỷ tấn, với Trung Quốc chiếm khoảng hơn một nửa sản lượng.

Tại Hoa Kỳ, quốc gia có kỹ thuật cao trong công nghệ đã sử dụng nhiều dạng năng lượng trong hoạt động sản xuất công nghiệp và phục vụ cuộc sống của con người như sản xuất điện năng. Trong đó, năng lượng do than đá cung cấp vẫn chiếm hàng đầu với 52% tổng số nhu cầu năng lượng của cả nước. Do công nghệ, kỹ thuật khai thác đơn giản, nhu cầu tiêu thụ cao và giá thành rẻ hơn so với các loại nhiên liệu hoá thạch khác vì thế công nghiệp khai thác than đang trở thành ngành công nghiệp chủ yếu của nước này. Hàng năm, Hoa Kỳ đầu tư cho công nghệ khai thác than lên tới 350 tỉ USD và hiện đang khai thác trên 75.

Năm 2007, sản lượng khai thác than của Hoa Kỳ là 1,146 tỷ tấn, chiếm 16,1% sản lượng khai thác than toàn thế giới. Năm 2009, sản lượng khai thác than của Hoa Kỳ là 596,9 triệu tấn đứng thứ hai trên thế giới. Tuy nhiên, sản lượng khai thác than Hoa Kỳ từ năm 2007 đến 2009 giảm đáng kể từ 1.146 tỷ tấn xuống 596,9 triệu tấn [(Công ty CP chứng khoán Hà Thành, 2010]. Tại Trung Quốc - quốc gia có nền kinh tế phát triển mạnh mẽ, đã vượt qua Nhật Bản để đứng hàng thứ hai thế giới sau Hoa Kỳ, do nhu cầu tiêu thụ than trong nước và xuất khẩu ngày càng tăng, Chính phủ nước này đã cho phép đẩy mạnh ngành công nghiệp khai thác than nhằm đáp ứng đủ nguồn năng lượng cho nền kinh tế phát triển “quá nóng”.