CHƯƠNG 1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Trong thời đại ngày nay, con người đã làm ra được nhiều điều kì diệu trong nhiều lĩnh vực như: vũ trụ, hàng không, điện tử, công nghệ sinh học,…Tuy nhiên, có một vấn đề rất căn bản và thiết thực, gắn liền với sự sống của hàng tỉ người trên trái đất vẫn chưa được khắc phục, đó là “An ninh lương thực”. An ninh lương thực luôn là vấn đề hệ trọng đối với mọi quốc gia, nhất là trong điều kiện bất ổn chính trị, an ninh phi truyền thống, dịch bệnh xảy ra trên thế giới. Trong giai đoạn hiện nay, quan điểm về an ninh lương thực cũng cần phải thay đổi để phù hợp với bối cảnh mới. Trước đây chúng ta nghĩ rằng an ninh lương thực đồng nghĩa với việc coi trọng số lượng lương thực.
Tuy nhiên đại dịch vừa qua đã cho chúng ta thấy, số lượng, sản lượng không phải là yếu tố quyết định mà quan trọng hơn là khả năng tiếp cận, chất lượng, sự an toàn, cũng như khả năng chống chịu và thích nghi trước những cú sốc về kinh tế và môi trường. Ngày nay, việc đảm bảo an ninh lương thực không chỉ đề cập đến đủ lượng lúa gạo, mà còn bao gồm các sản phẩm lương thực, thực phẩm khác như thịt cá, rau quả, cây lương thực khác. An ninh lương thực cấp hộ được đảm bảo khi mọi thành viên ở mọi thời điểm có quyền tiếp cận đủ lương thực, thực phẩm để duy trì cuộc sống năng động và khỏe mạnh. Huyện Châu Phú tỉnh An Giang là huyện có diện tích canh tác lúa tương đối lớn so các huyện khác- tuy nhiên cũng đang đối mặt nhiều thách thức trong quá trình phát triển nông nghiệp để đảm bảo an ninh lương thực.
Một mặt, khu vực này phải đối diện với những thách thức về suy thoái môi trường, tác động của biến đổi khí hậu. Mặt khác, vùng phải đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao chất lượng đời sống của người dân thông qua các chiến lược, chính sách như chương trình Mục tiêu Quốc gia và Giảm nghèo bền vững; chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất cho các hộ nghèo hay chương trình phát triển nông nghiệp bền vững nhằm cải thiện tình hình kinh tế xã hội qua đó có thể cải thiện được tình trạng đói nghèo, vấn đề an ninh lương thực và dinh dưỡng của huyện cần được phân tích đầy 1 đủ và nghiêm túc để giải quyết các thách thức nhằm ổn định đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, góp phần phát triển kinh tế xã hội, xóa đói giảm nghèo, khai thác hiệu quả tiềm năng, phát huy thế mạnh của vùng nhằm hướng đến phát triển bền vững và đảm bảo ANLT cho địa phương. Từ những ý nghĩa đó, đề tài “Đánh giá tình trạng an ninh lương thực cấp hộ gia đình huyện Châu Phú, tỉnh An Giang” nên được thực hiện.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Đánh giá tình trạng an ninh lương thực hộ gia đình và đề xuất các giải pháp đảm bảo an ninh lương thực hướng tới xóa đói giảm nghèo cho người dân huyện Châu Phú, tỉnh An Giang.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1.1 Đối tượng nghiên cứu - Những hộ gia đình sống và làm việc trên địa bàn huyện Châu Phú, tỉnh An Giang: + Dân tộc: Kinh, Chăm, Hoa và Khmer. + Dân thành thị và nông thôn.2 Phạm vi nghiên cứu Nghiên cứu tập trung vào 02 thị trấn và 02 xã: - 02 thị trấn: TT Cái Dầu và Vĩnh Thạnh Trung.
- 02 xã: Xã Khánh Hòa và Bình Mỹ.1 Ranh giới hành chính khu vực nghiên cứu, huyện Châu Phú 1.4 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU - Đánh giá điều kiện kinh tế hộ trong khu vực nghiên cứu theo nhóm dân tộc: Chăm, Khmer, Hoa, và Kinh. - Ước lượng tình trạng an ninh lương thực hộ gia đình cho khu vực nghiên cứu theo nhóm dân tộc trong việc đáp ứng lượng calo khuyến nghị mỗi người mỗi ngày và tính toán chỉ số an ninh lương thực trung bình cho các nhóm hộ gia đình trên. - Phân tích những yếu tố (tuổi tác, kích thước hộ gia đình, thu nhập của hộ gia đình, diện tích đất, ……) quyết định đến tình trạng an ninh lương thực của các hộ gia đình ở khu vực nông thôn, đô thị và ở các nhóm dân tộc khác nhau. - Phân tích các rào cản làm hạn chế sự đạt được an ninh lương thực trong các hộ gia đình cho các nhóm đối tượng trên tập trung trên hai yếu tố: yếu tố môi trường và yếu tố kinh tế - xã hội.
- Đề xuất các giải pháp có thể đảm bảo an ninh lương thực hướng tới xóa đói giảm nghèo cho nông hộ khu vực nghiên cứu.5 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Về cơ sở lý luận khoa học - Nghiên cứu giúp làm rõ các vấn đề cụ thể mà hộ gia đình đang phải đối mặt trong quá trình đảm bảo an ninh lương thực. Điều này giúp mở rộng hiểu biết về thực tế ở cấp địa phương và cung cấp cơ sở dữ liệu cho các nghiên cứu tương tự trong tương lai. - Nghiên cứu tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến an ninh lương thực, bao gồm khía cạnh kinh tế, xã hội, môi trường. Việc này giúp xây dựng một cơ sở lý luận vững chắc về mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố này và an ninh lương thực.
- Nghiên cứu có thể đóng góp vào cơ sở lý luận khoa học bằng cách đề xuất các giải pháp cụ thể để cải thiện tình trạng an ninh lương thực. Những giải pháp này có thể dựa trên thông tin cụ thể từ địa phương và có thể trở thành cơ sở để nghiên cứu và triển khai tại các địa phương khác. - Nghiên cứu có thể phát triển mô hình đánh giá tình trạng an ninh lương thực, từ đó cung cấp một công cụ phân tích cho các nghiên cứu tương lai. Việc này có thể bao gồm việc xây dựng các chỉ số đo lường và các phương pháp đánh giá hiệu quả.2 Về thực tiễn - Nghiên cứu giúp cơ quan chính phủ, tổ chức phi chính phủ và các nhóm quan tâm hiểu rõ hơn về thực tế địa phương và giúp những người quyết định và triển khai chính sách có cái nhìn chi tiết về những vấn đề cụ thể cần giải quyết.
Thông tin này là quan trọng để điều chỉnh và phát triển chính sách cũng như đề xuất các biện pháp hỗ trợ chính xác để cải thiện tình hình an ninh lương thực đồng thời tạo ra giá trị thực tế cho cộng đồng vùng nghiên cứu. - Dữ liệu và kết quả từ đề tài có thể làm nền tảng cho các nghiên cứu và dự án triển khai tiếp theo, không chỉ ở cấp địa phương mà còn ở cấp quốc gia hoặc quốc tế. 4 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 KHÁI NIỆM VỀ AN NINH LƯƠNG THỰC Các tổ chức quốc tế đã nhiều lần tổ chức các cuộc họp để cố gắng tìm giải pháp và đặt ra các mục tiêu cụ thể nhằm cải thiện an ninh lương thực. Liên Hợp Quốc đã đặt ra các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ (MDG), được thiết kế như một nỗ lực nhằm hỗ trợ các nguyên tắc bình đẳng, công bằng và phẩm giá con người, cũng như xóa đói và nghèo cùng cực.
Nạn đói và suy dinh dưỡng nặng nề là vấn đề nghiêm trọng ảnh hưởng đến nhiều khu vực trên toàn cầu (FAO, IFAD, UNICEF, WFP và WHO, 2018). Số người bị ảnh hưởng bởi đói nghèo tăng từ 815 triệu vào năm 2016 lên 821 triệu vào năm 2017, có nghĩa là 1 trên 9 người không có phương tiện để nuôi bản thân mình đúng cách (UN, 2018), một xu hướng bi quan cho tương lai. Ngược lại với hiện tượng suy dinh dưỡng, có hơn 1,3 tỷ người thừa cân và béo phì trên toàn cầu (Hội đồng EU, 2018). Thách thức là giảm thiểu khoảng cách này bằng cách cải thiện việc tiếp cận thức ăn lành mạnh và dinh dưỡng cho một phần lớn dân số.
Sự chênh lệch giữa giàu và nghèo đang tăng lên, cả giữa các khu vực và trong các nước. An ninh thực phẩm và suy dinh dưỡng ảnh hưởng đến dân số ở các nước phát triển do thói quen ăn uống không lành mạnh và thiếu giáo dục về chủ đề dinh dưỡng lành mạnh. Khái niệm về an ninh lương thực đã có những ý nghĩa khác nhau qua thời gian và liên tục phát triển: Đầu những năm 1970, ANLT đã được định nghĩa là "sẵn có mọi lúc các nguồn cung cấp thực phẩm cơ bản ở mức toàn cầu để duy trì sự mở rộng liên tục của tiêu thụ thực phẩm và đền bù cho sự biến động trong sản xuất và giá thực phẩm" (Liên Hiệp Quốc, 1975). Trong năm 1996, Hội nghị Thế giới về Thực phẩm đã chấp nhận một định nghĩa phức tạp hơn: "An ninh thực phẩm ở cấp cá nhân, gia đình, quốc gia, khu vực và toàn cầu được đạt đến khi mọi người luôn có quyền truy cập đủ thực phẩm an toàn, dinh dưỡng để duy trì cuộc sống khỏe mạnh và tích cực" (FAO, 1996).
Năm 2001, khái niệm trên đã được bổ sung: "An ninh thực phẩm là tình 5 trạng tồn tại khi mọi người, mọi lúc, có quyền truy cập vật chất, xã hội và kinh tế đủ đến đủ, an toàn và dinh dưỡng để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và sở thích thực phẩm của họ cho một cuộc sống tích cực và khỏe mạnh" (FAO, 2002). Định nghĩa phổ biến nhất là tuyên bố của Tổ chức Nông nghiệp và Thực phẩm tại Hội nghị Thế giới về Thực phẩm (WFS) tại Rome năm 1996, nhấn mạnh sự cần thiết của thực phẩm dinh dưỡng và an toàn, nhưng thay đổi khái niệm để bao gồm không chỉ việc truy cập đủ thực phẩm mà còn việc truy cập đến thực phẩm ưa thích (Schanbacher, 2010). Tuy nhiên, chúng ta cần hiểu và nhận thức về những hạn chế của định nghĩa này và cũng về cách an ninh thực phẩm tương tác với các yếu tố hành vi và yếu tố không liên quan đến thực phẩm. An ninh thực phẩm gặp nhiều khó khăn để vượt qua, chủ yếu liên quan đến thương mại quốc tế, chính trị, quản lý toàn cầu và kế hoạch phát triển.
Các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến an ninh thực phẩm bao gồm sự công bằng, quyền sở hữu tư nhân, vấn đề môi trường và dịch vụ y tế công cộng (Young, 2012). An ninh lương thực toàn cầu đang bị đe dọa bởi một loạt các rủi ro xuyên suốt và thường có mối liên hệ với nhau, tất cả đều có tác động đáng kể.