Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam hội nhập sâu rộng qua các hiệp định thương mại tự do như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương cùng Cộng đồng Kinh tế ASEAN, các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp nặng phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ làn sóng thép nhập khẩu giá rẻ. Theo số liệu thống kê toàn quốc, thị trường đã ghi nhận hơn 80.588 doanh nghiệp giải thể hoặc tạm ngừng hoạt động do áp lực cạnh tranh, trong đó riêng 6 tháng đầu năm 2016 có tới 36.600 doanh nghiệp rơi vào tình trạng phá sản hoặc chờ phá sản. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách đối với các tập đoàn đầu ngành về việc nâng cao năng lực quản trị nguồn vốn và hoạch định chiến lược kinh doanh.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện toàn diện thực trạng tài chính và xây dựng kế hoạch dự phóng nhằm bảo đảm an toàn thanh khoản cho Công ty Cổ phần Tập đoàn Hoa Sen. Mục tiêu cụ thể bao gồm việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về phân tích và lập kế hoạch tài chính doanh nghiệp, đánh giá sâu sắc các biến động về cơ cấu tài sản, nguồn vốn, khả năng sinh lời và quản trị dòng tiền trong giai đoạn 5 năm từ năm tài chính 2013 đến hết năm tài chính 2017. Trên cơ sở đó, tác giả tiến hành lập kế hoạch tài chính chi tiết cho năm tài chính 2018, đồng thời đưa ra hệ thống giải pháp khắc phục các điểm nghẽn về cấu trúc vốn.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bộ khung phân tích định lượng dựa trên các chỉ tiêu tài chính then chốt như tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu và hệ số tài trợ thường xuyên, giúp doanh nghiệp duy trì tốc độ tăng trưởng doanh thu bình quân trên 20% mỗi năm mà vẫn kiểm soát tốt các rủi ro vĩ mô.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng lý thuyết tài chính doanh nghiệp hiện đại kết hợp các mô hình phân tích kinh tế vi mô và quản trị ngân quỹ. Cấu trúc lý thuyết trọng tâm dựa trên lý thuyết cấu trúc vốn tối ưu, lý thuyết đánh đổi giữa khả năng sinh lời và rủi ro thanh khoản, cùng lý thuyết chu chuyển dòng tiền trong chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn.

Hệ thống phân tích tích hợp mô hình phân tách DuPont ba nhân tố nhằm mổ xẻ tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu thành biên lợi nhuận ròng, vòng quay tổng tài sản và hệ số đòn bẩy tài chính. Bên cạnh đó, mô hình lập kế hoạch tài chính ngắn hạn dựa trên phương pháp tỷ lệ phần trăm theo doanh thu được sử dụng để xây dựng các báo cáo tài chính dự phóng, bao gồm báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và bảng cân đối kế toán ước tính. Nghiên cứu tập trung vào 5 khái niệm cốt lõi: lợi nhuận trước thuế và lãi vay, lợi nhuận sau thuế, lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh, hệ số tài trợ thường xuyên và hệ số tự tài trợ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu được thu thập trực tiếp từ các báo cáo tài chính hợp nhất đã được kiểm toán độc lập của Tập đoàn Hoa Sen trong giai đoạn 5 năm liên tục từ 2013 đến 2017, kết hợp dữ liệu ngành từ Hiệp hội Thép Việt Nam và số liệu so sánh từ đối thủ cạnh tranh trực tiếp là Công ty Cổ phần Thép Nam Kim.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ chuỗi số liệu tài chính 5 kỳ kế toán chính thức của doanh nghiệp nghiên cứu, kết hợp bộ dữ liệu đối sánh chéo từ các doanh nghiệp cùng ngành tôn mạ niêm yết trên thị trường chứng khoán. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn các thực thể kinh doanh có quy mô công suất trên 1 triệu tấn sản phẩm mỗi năm và có mô hình phân phối chi nhánh tương đồng.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tỷ số tài chính kết hợp phân tích xu hướng và phương pháp tỷ lệ phần trăm theo doanh thu là vì phương pháp này cho phép nhận diện chính xác sự biến động của từng khoản mục chi phí chiếm từ 80% đến 85% giá thành sản phẩm, đồng thời loại bỏ các sai lệch do yếu tố chủ quan trong quá trình dự báo nhu cầu vốn lưu động cho chu kỳ tài chính tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về quy mô hoạt động và cấu trúc tài sản, tổng tài sản của Tập đoàn Hoa Sen ghi nhận bước nhảy vọt đáng kể từ năm 2013 đến năm 2017, đạt mức tăng trưởng bình quân khoảng 28% mỗi năm, đi cùng với việc nâng công suất sản xuất vượt mốc 1,2 triệu tấn/năm và mở rộng mạng lưới phân phối vượt hơn 300 chi nhánh trên toàn quốc. Tuy nhiên, cơ cấu tài sản có sự dịch chuyển mạnh sang việc nắm giữ lượng lớn hàng tồn kho và mở rộng tài sản cố định phục vụ đầu tư nhà máy mới.

Thứ hai, cấu trúc nguồn vốn bộc lộ sự mất cân đối khi hệ số tự tài trợ sụt giảm và duy trì ở mức thấp, nợ phải trả chiếm tỷ trọng chi phối từ 68% đến 72% tổng nguồn vốn trong giai đoạn 2016 - 2017. Việc phụ thuộc chủ yếu vào các khoản vay nợ ngắn hạn ngân hàng để tài trợ cho nguyên vật liệu đầu vào đã đẩy chi phí lãi vay tăng cao, làm suy giảm hệ số thanh toán lãi vay EBIT trên lãi vay.

Thứ ba, hiệu quả sinh lời và dòng tiền thể hiện sự biến động trái chiều. Mặc dù doanh thu thuần và lợi nhuận gộp đạt mức tăng trưởng cao nhờ sản lượng tiêu thụ thép tấm và tôn mạ gia tăng, nhưng tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu có xu hướng thu hẹp do giá nguyên liệu thép cuộn cán nóng biến động từ mức 300 USD/tấn lên trên 600 USD/tấn. Đáng chú ý, phân tích mô hình lưu chuyển tiền tệ cho thấy dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh trong nhiều giai đoạn bị âm, buộc doanh nghiệp phải liên tục bù đắp bằng dòng tiền từ hoạt động tài chính thông qua việc gia tăng hạn mức tín dụng ngân hàng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của sự mất cân đối tài chính xuất phát từ chiến lược mở rộng quy mô sản xuất thần tốc kết hợp mô hình kinh doanh sở hữu chuỗi bán lẻ phân phối trực tiếp đến người tiêu dùng. Chiến lược này giúp tập đoàn kiểm soát tốt đầu ra nhưng lại đòi hỏi nguồn vốn lưu động khổng lồ để duy trì lượng tồn kho tại hàng trăm chi nhánh trải dài khắp các tỉnh thành.

Khi thảo luận về cấu trúc vốn, các dữ liệu tài chính có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột chồng thể hiện cơ cấu nợ ngắn hạn trên nợ dài hạn giai đoạn 2013 - 2017, kết hợp biểu đồ đường so sánh tương quan giữa tốc độ luân chuyển hàng tồn kho và biên lợi nhuận ròng. Khi so sánh với đối thủ cạnh tranh cùng ngành là Thép Nam Kim trong năm 2017, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu của Hoa Sen đạt mức cạnh tranh vượt trội nhờ tận dụng hiệu quả đòn bẩy tài chính, tuy nhiên hệ số khả năng thanh toán hiện thời của tập đoàn lại thấp hơn, cho thấy mức độ an toàn thanh khoản ngắn hạn đối mặt với nhiều rủi ro hơn trước các cú sốc biến động giá nguyên liệu vĩ mô.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc nguồn vốn và kiểm soát chặt chẽ đòn bẩy tài chính. Hội đồng Quản trị và Giám đốc Tài chính cần chủ động cơ cấu lại các khoản nợ vay, thay thế một phần nợ ngắn hạn bằng các công cụ nợ trung và dài hạn hoặc phát hành cổ phần tăng vốn điều lệ, phấn đấu nâng hệ số tự tài trợ từ mức dưới 30% lên ngưỡng an toàn 35% đến 40% trong lộ trình 2018 - 2020.

Thứ tư, tối ưu hóa công tác quản trị hàng tồn kho và thu hồi công nợ. Khối Cung ứng và Khối Bán hàng cần đẩy mạnh ứng dụng hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp đồng bộ nhằm kiểm soát chặt chẽ vòng quay nguyên vật liệu, rút ngắn số ngày luân chuyển hàng tồn kho từ khoảng 115 ngày xuống dưới 90 ngày, qua đó giảm thiểu chi phí lưu kho và hạ bớt nhu cầu vốn lưu động ngắn hạn.

Thứ ba, thiết lập kỷ luật dòng tiền và quản trị rủi ro thanh khoản. Ban Điều hành doanh nghiệp cần đặt mục tiêu duy trì dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh luôn đạt giá trị dương tối thiểu 1.200 tỷ đồng mỗi năm tài chính, đồng thời thực hiện chính sách trích lập quỹ dự phòng biến động giá thép cuộn cán nóng theo từng quý để bảo vệ biên lợi nhuận gộp.

Thứ tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tài chính và hoàn thiện hệ thống phân tích dự báo. Phòng Tài chính Kế toán cần chuẩn hóa quy trình phân tích độ nhạy tài chính trước các biến động tỷ giá và lãi suất, triển khai hoàn tất việc bồi dưỡng chuyên môn phân tích tài chính quốc tế cho 100% nhân sự chủ chốt trong vòng 12 tháng.

Bên cạnh đó, đối với các cơ quan quản lý Nhà nước, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính cần tiếp tục theo dõi sát sao việc áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại hợp pháp nhằm ngăn chặn tình trạng bán phá giá thép ngoại nhập, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho sản xuất nội địa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà quản trị điều hành và Giám đốc Tài chính tại các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp: Luận văn cung cấp case study thực tế về phương pháp điều hòa dòng vốn, kiểm soát chu kỳ tiền mặt và cân đối giữa mục tiêu mở rộng công suất với kỷ luật tài chính an toàn.

Thứ hai, các chuyên viên phân tích đầu tư và chuyên gia định giá chứng khoán: Công trình mang lại bộ công cụ phân tách DuPont chi tiết và kỹ thuật lập bảng cân đối kế toán dự kiến, hỗ trợ đắc lực cho việc định giá cổ phiếu ngành thép và dự phóng kết quả kinh doanh trong các chu kỳ hàng hóa biến động.

Thứ ba, các ngân hàng thương mại và tổ chức cấp tín dụng: Cán bộ thẩm định tín dụng có thể sử dụng phương pháp đánh giá hệ số tài trợ thường xuyên và chất lượng dòng tiền từ hoạt động kinh doanh trong luận văn để chuẩn hóa quy trình xếp hạng tín dụng nội bộ đối với các khách hàng doanh nghiệp quy mô lớn.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu đóng vai trò là một tài liệu tham khảo học thuật hoàn chỉnh về phương pháp luận phân tích tài chính doanh nghiệp gắn liền với dữ liệu thực chứng 5 năm và mô hình dự báo tài chính doanh nghiệp ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn sử dụng phương pháp nào để dự báo các chỉ tiêu tài chính năm 2018?

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp tỷ lệ phần trăm theo doanh thu kết hợp phân tích hồi quy dữ liệu quá khứ 5 năm. Phương pháp này dự phóng chi tiết bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh năm 2018 dựa trên mục tiêu tăng trưởng doanh thu khoảng 20% đến 25%, giúp xác định chính xác nhu cầu vốn lưu động bổ sung cho doanh nghiệp.

Tại sao đòn bẩy tài chính cao lại tạo ra rủi ro thanh khoản lớn cho Tập đoàn Hoa Sen?

Trong giai đoạn 2013 - 2017, nợ phải trả của tập đoàn chiếm tới 70% tổng nguồn vốn, trong đó phần lớn là nợ ngắn hạn ngân hàng. Khi chi phí lãi vay gia tăng và giá thép nguyên liệu biến động mạnh, áp lực trả nợ gốc lẫn lãi đè nặng lên dòng tiền kinh doanh, trực tiếp làm suy giảm khả năng thanh toán nhanh.

Mô hình phân tích DuPont đã làm rõ điều gì về động lực tăng trưởng ROE của doanh nghiệp?

Mô hình DuPont chỉ ra rằng tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu của tập đoàn duy trì ở mức cao chủ yếu nhờ khuếch đại hệ số đòn bẩy tài chính và tốc độ vòng quay tài sản, trong khi biên lợi nhuận ròng có chiều hướng giảm dần do áp lực cạnh tranh giá bán và chi phí tài chính gia tăng.

Biến động giá nguyên vật liệu thế giới tác động như thế nào đến dòng tiền của tập đoàn?

Giá thép cuộn cán nóng dao động mạnh từ 300 USD đến hơn 600 USD/tấn khiến giá trị tồn kho biến động lớn. Việc tập đoàn phải trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho và dồn vốn mua nguyên liệu đầu vào đã khiến dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh nhiều thời điểm ghi nhận mức thặng dư âm.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa kế hoạch tài chính của luận văn với các nghiên cứu trước đây là gì?

Khác với các nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc đánh giá quá khứ, luận văn đã hoàn thiện trọn vẹn quy trình từ mổ xẻ thực trạng 5 năm đến thiết lập hệ thống báo cáo tài chính dự phóng ngày 30/09/2018, đưa ra giải pháp xử lý dòng tiền gắn liền với bài toán chuỗi cung ứng ngành tôn mạ.

Kết luận

  • Luận văn đã phác họa bức tranh toàn cảnh về sức khỏe tài chính của Tập đoàn Hoa Sen trong suốt 5 năm tài chính liên tục với bước phát triển vượt bậc về doanh thu nhưng chịu sức ép lớn từ cấu trúc vốn vay.
  • Nghiên cứu làm rõ mối quan hệ tương hỗ giữa tỷ suất sinh lời, hiệu quả quản trị hàng tồn kho và mức độ an toàn của hệ số tự tài trợ thông qua mô hình DuPont.
  • Hệ thống báo cáo tài chính dự kiến cho năm 2018 được xây dựng hoàn chỉnh, đóng vai trò là kim chỉ nam định lượng cho công tác điều hành nguồn vốn ngắn hạn.
  • Đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi nhằm tái cấu trúc nợ, hạ thấp chu kỳ tiền mặt và lành mạnh hóa các luồng tiền hoạt động trong giai đoạn 2018 - 2020.
  • Khẳng định giá trị học thuật xuất sắc và khả năng ứng dụng thực tiễn cao đối với ngành thép và các doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn tại Việt Nam.

Trong các bước triển khai tiếp theo, ban lãnh đạo doanh nghiệp cần tiến hành rà soát định kỳ theo quý các chỉ tiêu tài chính dự phóng trong năm tài chính 2018 và 2019. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và giới quản trị doanh nghiệp hãy tham khảo toàn văn luận văn để vận dụng hiệu quả các mô hình phân tích tài chính chuyên sâu vào thực tiễn quản trị tổ chức.