BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------- NGUYỄN THỊ VUI ĐẶC ĐIỂM TỪ VỰNG NGỮ NGHĨA NHÓM TỪ CHỈ CÁC BỘ PHẬN CƠ THỂ TRONG TIẾNG HÁN (Có so sánh với tiếng Việt). CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN NGÔN NGỮ MÃ SỐ: 50408 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN Ngƣời hƣớng dẫn khoa học PGS-TS. HÀ NỘI NĂM 2002 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------- NGUYỄN THỊ VUI ĐẶC ĐIỂM TỪ VỰNG NGỮ NGHĨANHÓM TỪ CHỈ CÁC BỘ PHẬN CƠ THỂ TRONG TIẾNG HÁN (Có so sánh với tiếng Việt). Chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ Mã số: 50408 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS-TS. Phản biện 1: PGS. Phản biện 2: TS. Nguyễn Hữu Đạt HÀ NỘI - NĂM 2002 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Mở đầu CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Giới thiệu đôi nét về tiếng Hán 1. Lịch sử phát triển của tiếng Hán 1. Đặc điểm cấu trúc tiếng Hán 1. Đặc điểm loại hình của tiếng Hán 2. Quá trình tiếp xúc ngôn ngữ-văn hoá Hán-Việt và sự hình thành lớp từ ngữ Hán - Việt 2. Tiếp xúc ngôn ngữ là qui luật khách quan của mọi ngôn ngữ 2. Các điều kiện thuận lợi cho sự tiếp xúc của tiếng Việt với tiếng Hán 2. Cách đọc Hán-Việt, yếu tố gốc Hán và yếu tố Hán - Việt 3. Lớp từ vựng chỉ các bộ phận cơ thể CHƢƠNG II: TRƢỜNG TÊN GỌI CÁC BỘ PHẬN CƠ THỂ TRONG TIẾNG HÁN: THỐNG KÊ - PHÂN LOẠI - MÔ TẢ 1. Nguyên tắc lựa chọn. Các đơn vị thống kê xét về mặt cấu tạo. Các đơn vị thống kê xét về mặt phạm vi sử dụng. Các đơn vị thống kê xét về mặt nội dung. Phân loại theo quan hệ logic-ngữ nghĩa các tên gọi 2. Quan hệ cấp loại. Kết quả phân loại. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân loại theo cấu trúc thành tố các tên gọi 2. Cơ sở phân loại. Kết quả phân loại. Nhận xét về kết quả phân loại các bộ phận cơ thể người trong tiếng Hán CHƢƠNG III: SO SÁNH CÁC TỪ CHỈ CÁC BỘ PHẬN CƠ THỂ TRONG TIẾNG HÁN VỚI CÁC TỪ HÁN - VIỆT TƢƠNG ĐƢƠNG. Khảo sát và miêu tả 1. Các đơn vị tương ứng nghĩa 1: 1 1. Các đơn vị không tương ứng nghĩa 1: 1 2. Một vài nhận xét 2. Về mặt cấu tạo từ. Về mặt nội dung hay ý nghĩa của từ. Về chức năng ngữ pháp. KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NHỮNG TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN Trong luận văn chúng tôi thực hiện những chữ viết tắt như sau: BPCTN : bộ phận cơ thể người. kng : khẩu ngữ tgthg : tên gọi thông thường thgt : thông tục slý : thuật ngữ sinh vật học, giải phẫu học TH : từ điển tiếng Hán. TV2000 : từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, Nxb Đà Nẵng, 2000. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Đặt vấn đề: Vay mượn là một hiện tượng tất yếu xảy ra ở tất cả các ngôn ngữ. Tiếng Việt trong quá trình hình thành và phát triển, có một thời gian tiếp xúc ngôn ngữ - văn hoá lâu dài với tiếng Hán và tạo thành một bộ phận ngôn ngữ - văn hoá Hán - Việt. Nó đã để lại dấu ấn sâu đậm trong tiếng Việt. Kết quả dẫn tới là trong tiếng Việt đã xuất hiện lớp từ gốc Hán (trong đó có lớp từ Hán - Việt). Đến nay, trong tiếng Việt, trải qua hàng ngàn năm, lớp từ này chịu sự tác động rất lớn của tiếng Việt trên mọi phương diện: ngữ âm, ngữ nghĩa và cấu tạo. Sự tác động này làm thay đổi cả diện mạo lẫn chất "ngoại lai" của từ Hán Việt nói riêng và từ gốc Hán nói chung. Hiện nay, sức sống của lớp từ gốc Hán không những không bị giảm đi mà ngày càng mạnh, chiếm tỉ lệ khá lớn và không thể thiếu được trong đời sống của tiếng Việt. Chính vì bộ phận từ vựng này có tầm quan trọng như vậy, cho nên từ trước đến nay nhiều nhà Việt ngữ học đã để tâm nghiên cứu chúng trên nhiều bình diện khác nhau, từ những hướng tiếp cận khác nhau. Có thể kể ra một số xu hướng chính như sau: 1) Đa số các công trình nghiên cứu nhằm vào bình diện từ vựng ngữ nghĩa của lớp từ gốc Hán nói chung hoặc chỉ riêng lớp từ Hán - Việt. Các công trình này gồm một số ít là các giáo trình từ vựng - ngữ nghĩa học, còn lại là các bài tạp chí hoặc kỉ yếu khoa học chuyên ngành. Ở xu hướng này có các tác giả tiêu biểu như Nguyễn Văn Tu (1976), (1981); Đỗ Hữu Châu (1981); Phan Ngọc (1985); Nguyễn Thiện Giáp (1985); Nguyễn Văn Khang (1988), (1992), (1994); N.V Stankevich (1991); 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nguyễn Đức Tồn (2001), v. 2) Một vài công trình của các nhà nghiên cứu trong nước nhằm vào bình diện ngữ âm lịch sử của từ ngữ Hán-Việt mà điển hình là các cuốn sách chuyên khảo và bài báo của tác giả Nguyễn Tài Cẩn (1979); Vương Lộc (1978), (1985); Hoàng Dũng (1991), v. Các công trình nói trên chủ yếu khảo sát lớp từ gốc Hán nói chung hoặc từ ngữ Hán - Việt hoặc Hán Việt cổ hoặc Hán - Việt Việt hoá nói riêng theo hai bình diện đã trình bày trên trong đời sống tiếng Việt (tức là ở chính bản thân tiếng Hán - Việt chẳng hạn) mà chưa có sự so sánh đối chiếu với tiếng Hán hiện nay ở Trung Quốc. Sự thiếu vắng những nghiên cứu đối chiếu từ gốc Hán làm cho những người dạy và học tiếng Hán hiện nay cũng như những người Trung Quốc học tiếng Việt gặp nhiều khó khăn trong công việc của mình. Do vậy việc nghiên cứu có so sánh với tiếng Hán rất quan trọng đối với chúng tôi, những người giảng dạy tiếng Trung Quốc. Đó cũng chính là lí do quan trọng nhất để chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu này. Mục đích nhiệm vụ, đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Mục đích của luận văn này là miêu tả trường tự vựng-ngữ nghĩa tên gọi các bộ phận cơ thể người trong tiếng Hán để thấy được ý nghĩa, đặc trưng cấu tạo từ phức của tiếng Hán. Trên cơ sở đối chiếu với những đơn vị Hán - Việt tương đương trong tiếng Việt từ đó chỉ ra các đặc thù riêng của từng ngôn ngữ. Để đạt được mục đích trên, luận văn cần phải lập được một danh sách các đơn vị từ vựng chỉ các bộ phận cơ thể người trong tiếng Hán, sau đó miêu tả, đối chiếu với những đơn vị Hán - Việt tương đương để chỉ ra sự khác biệt giữa chúng. Đối tượng nghiên cứu ở đây là bình diện từ vựng - ngữ nghĩa của các đơn vị từ vựng chỉ các bộ phận cơ thể người trong tiếng Hán hiện đại và trên cơ sở đối chiếu với tiếng Hán - Việt. Đây là một đề tài khá lớn, với phạm vi khá rộng cần phải đầu tư nhiều công sức. Trong khi đó nhiệm vụ của chúng tôi chỉ là tầm của một luận văn thạc sĩ nên khả năng của chúng tôi là rất hạn chế. Vì vậy, trong luận văn này chúng tôi chỉ tập 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hợp, phân loại, miêu tả các đơn vị tự vựng chỉ các bộ phận cơ thể trong tiếng Hán hiện đại rồi so sánh chúng với những từ Hán - Việt tương đương (nếu có). Ở đây, chúng tôi cũng chỉ dừng lại ở việc miêu tả theo bình diện từ vựng ngữ nghĩa, chứ không có điều kiện đi sâu phân tích qui luật phát triển nghĩa cũng như việc sử dụng chúng trong giao tiếp hàng ngày. Mỗi đơn vị từ vựng Hán sẽ được miêu tả về đặc điểm từ vựng - ngữ nghĩa và đối chiếu với từ Hán - Việt tương đương để thực hiện nhiệm vụ và mục đích của luận văn đã nêu trên. Ý nghĩa của đề tài luận văn. Thực hiện các mục đích và nhiệm vụ nêu trên, luận văn hy vọng được góp một phần nhỏ bé vào công việc nghiên cứu lớp từ gốc Hán nói chung (lớp từ Hán - Việt nói riêng) đang có mặt và hành chức trong vốn từ tiếng Việt. Thông qua việc miêu tả, đối chiếu các từ chỉ các bộ phận cơ thể giữa tiếng Hán và tiếng Việt giúp cho người Việt học tiếng Hán cũng như người Trung Quốc học tiếng Việt hiểu và vận dụng các đơn vị từ vựng này nhanh hơn, chuẩn xác hơn, giúp ích cho việc nâng cao vốn từ vựng, vốn kiến thức cho người học từ đó nâng cao chất lượng dạy học. Ngữ liệu và phƣơng pháp nghiên cứu. Luận văn được tiến hành trên tư liệu gồm các mục từ được xác định là từ chỉ các bộ phận cơ thể trong các từ điển tiếng Hán hiện đại là: Từ điển tiếng Hán hiện đại (1991); từ điển tiếng Hán ứng dụng (2000); từ điển Việt - Hán (1997); từ điển đồ giải ( ), và chính các mục từ đó trong từ điển tiếng Việt 2000 (nếu có). Các mục từ trong từ điển gốc được thu thập trước và chúng quyết định số lượng mục từ trong danh sách mục từ. Vì dung lượng của luận văn, danh sách này chỉ ghi các mục từ, âm đọc Hán - Việt, số lượng các nghĩa chứ không ghi phần định nghĩa các từ. Các miêu tả, phân tích, lý giải cụ thể mà chúng tôi thực hiện đều phải dựa vào nguyên văn các lời định nghĩa trọn vẹn trong các cuốn từ điển nói trên. Sau đó chúng tôi tìm những đơn vị Hán - Việt tương ứng với nó tiến hành phân tích so sánh để rút ra nhận xét. Phương pháp nghiên cứu của luận văn là miêu tả, phân tích và đối chiếu về mặt 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định tính và định lượng của tư liệu để đi đến những nhận xét và kết luận cụ thể. Bố cục của luận văn. Luận văn gồm các phần và các chương chính như sau: MỞ ĐẦU Chương 1: Một số vấn đề lý luận liên quan đến đề tài Chương 2: Trường tên gọi các bộ phận cơ thể người trong tiếng Hán: Thống kê - Phân loại - Miêu tả. Chương 3: So sánh đối chiếu các đơn vị từ vựng chỉ các bộ phận cơ thể trong tiếng Hán với những đơn vị Hán - Việt tương đương. TÀI LIỆU THAM KHẢO. * Những đơn vị Hán - Việt này sẽ được lập danh sách ở những chương sau. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Đặc điểm từ vựng ngữ nghĩa nhóm từ chỉ các bộ phận cơ thể trong tiếng Hán so với tiếng Việt
Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh đặc điểm từ vựng ngữ nghĩa nhóm từ chỉ các bộ phận cơ thể trong tiếng hán có so sánh với tiếng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất
Trường đại học
Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân VănChuyên ngành
Lý Luận Ngôn NgữNgười đăng
Ẩn danhThể loại
Luận Văn Thạc SĩPhí lưu trữ
30 PointMục lục chi tiết
THÔNG TIN CHI TIẾT
Tác giả: Nguyễn Thị Vui
Người hướng dẫn: Pgs-Ts.
Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
Chuyên ngành: Lý Luận Ngôn Ngữ
Đề tài: Đặc Điểm Từ Vựng Ngữ Nghĩa Nhóm Từ Chỉ Các Bộ Phận Cơ Thể Trong Tiếng Hán (Có So Sánh Với Tiếng Việt)
Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
Năm xuất bản: 2002
Địa điểm: Hà Nội
Trích đoạn nội dung tài liệu
Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ