Chương 1 ĐẶC ĐIỂM NỘI DUNG CỦA BỘ TRUYỆN ĐỌC TIỂU HỌC Văn học thiếu nhi nói chung và bộ truyện đọc từ lớp 1 tới lớp 5 nói riêng luôn được xem là món ăn tinh thần bổ ích, góp phần bồi đắp trí tuệ, nhận thức, tâm hồn trẻ hướng cho cách em tới sự hình thành và phát triển toàn diện nhân cách. Truyện trong các sách truyện đọc ở tiểu học có nguồn gốc đa dạng, gồm: truyện cổ dân gian (kể cả truyện cổ phóng tác), truyện lịch sử, dã sử, văn học nước ngoài (dân gian và hiện đại), sáng tác của các nhà văn trong nước và của các tác giả khác nhau. Các em học sinh sẽ được làm quen với những câu chuyện đạo đức giàu ý nghĩa để có thể tự rút ra những bài học bổ ích cho mình. Là phân môn bổ trợ cho trong quá trình học Tiếng Việt, những câu chuyện, những bài học đạo đức giúp các em luyện tập, nâng cao khả năng đọc hiểu, rèn cách ghi nhớ cũng như nắm bắt nội dung câu chuyện.
Bộ truyện được rải đều từ lớp 1 tới lớp 5 với hơn 200 truyện được tuyển chọn và giới thiệu. Cuốn truyện đọc lớp 1 gồm 24 câu chuyện nhỏ, cuốn truyện đọc lớp 2 và lớp 3 gồm 30 câu chuyện, cuốn truyện đọc lớp 4 gồm 77 câu chuyện, cuốn truyện đọc lớp 5 gồm 70 câu chuyện và bộ truyện được sắp xếp thứ tự theo các chủ điểm có nội dung xoay quanh các vấn đề về lòng nhân ái, tình yêu thiên nhiên, tình cảm gia đình, bạn bè, tình yêu quê hương đất nước… Trong bộ truyện được các tác giả tuyển chọn phần lớn là các tác phẩm Việt Nam gồm có 165 tác phẩm và 66 tác phẩm nước ngoài. Một điểm rất đáng ghi nhận của các cuốn sách truyện đọc cho học sinh tiểu học xét về mặt giáo dục kĩ năng sống cho các em là đã giới thiệu rất nhiều tình huống có tính thực tiễn sâu sắc, phù hợp với tâm lý tiếp nhận của học sinh tiểu học giúp các em làm quen với nhiều kiến thức xã hội, lịch sử và hiểu biết về cuộc sống, môi trường xung quanh, nơi các em đang sống, học tập. TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC THIÊNG LIÊNG SÂU SẮC Tình yêu quê hương đất nước là tình cảm gắn bó sâu sắc, chân thành đối với những sự vật và con người nơi ta được sinh ra và lớn lên, là hành động 7 không ngừng nỗ lực để xây dựng và phát triển đất nước.
Lòng yêu nước là một tình cảm thiêng liêng, cao quý của mỗi người dành cho dân tộc, tổ quốc của mình. Qua khảo sát 231 tác phẩm truyện đọc, chúng tôi thống kê thấy có gần 15% tác phẩm (tương đương với hơn 30 truyện) có nội dung về tình yêu quê hương đất nước. Nội dung này được các tác giả biên soạn trong các chủ điểm Việt Nam – Tổ quốc em. Con người với thiên nhiên, Người công dân, Anh hùng dân tộc,… và được rải hầu hết ở khối lớp.
Tuy nhiên số lượng phân bố không đều, tập ch ung nhiều hơn cả là ở tập truyện của khối lớp 4 và 5. Điều này nằm trong dụng ý của người biên soạn. Tình yêu quê hương tổ quốc là tình cảm lớn được hun đúc từ những tình cảm với những gì nhỏ bé gần gũi xung quanh các em. Nhưng chỉ khi các em có những vốn hiểu biết nhất định mới có thể ý thức và nâng cao lên thành tình cảm thiêng liêng với đất nước.
Đó là lí do vì sao mà những câu chuyện về những vị anh hùng dân tộc về những tấm gương anh dũng hi sinh vì sự nghiệp cách mạng phần lớn được tuyển chọn trong chương trình truyện đọc lớp 4, lớp 5. Nói tới đất nước Việt Nam là nói tới nhiều đâu thương mất mát bởi chiến tranh. Nhưng nói tới con người Việt Nam là nói tới một dân tộc cam trường, dũng cảm, chưa từng khuất phục trước bất kì một kẻ xâm lược nào. Phảm chất ấy là truyền thống đẹp đẽ của con người Việt, dân tộc Việt có cội nguồn tự nhiên từ tình yêu, sự gắn bó máu thịt với quê hương xứ sở.
“Ôi tổ quốc ta yêu như máu thịt. Như mẹ cha ta, như vợ như chồng Ôi tổ quốc nếu cần ta chết, Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông” (Chế Lan Viên- Sao chiến thắng) Tình cảm thiêng liêng dành cho tổ quốc được biểu hiện ở tinh thần xả thân hi sinh, không tiếc máu xương, quyết gìn giữ nền độc lập của con dân đất Việt. Đây là biểu hiện cao nhất của tình yêu tổ quốc mà các tác giả tập trung tái hiện với cảm hứng tôn vinh ngợi ca đầy tự hào. Các tấm gương hy sinh anh 8 dũng cho độc lập dân tộc như: Bà Trưng, Bà Triệu của thời kỳ trước, và Võ Thị Sáu, Kim Đồng, Nguyễn Văn Trỗi của sau này… không chỉ được lưu lại trong sử sách mà còn trở nên sống động trong nhiều trang văn hào hùng, đầy xúc cảm.
Câu chuyện Hãy nhớ lấy lời tôi! cũng nói về một chiến sĩ cách mạng trẻ tuổi đó là anh Nguyễn Văn Trỗi, anh Trỗi vô cùng căm thù giặc, nung nấu quyết tâm tiêu diệt quân xâm lược, giải phóng quê hương. Vào khoảng giữa năm 1965 chính phủ Mĩ cử một phái đoàn cấp cao do bộ trưởng Quốc phòng Măc Na-ma- ra sang Việt Nam để bàn bạc với bọn ngụy để đàn áp cuộc cách mạng của quân dân ta. Nhân cơ hội đó anh Nguyễn Văn Trỗi nhận nhiệm vụ gài mìn để tiêu diệt phái đoàn cấp cao của Mĩ nhưng nhiệm vụ thất bại, Nguyễn Văn Trỗi bị bắt và bị chúng tra tấn nhưng anh không khai nửa lời. Khi lên pháp trường anh anh vẫn hiên ngang và có một nhà báo hỏi trước khi chết anh hối thiếc diều gì không? Anh nói “Tôi chỉ tiếc chưa giết được tên Mắc Na-ma-ra”.
Sau đó bọn giặc trói anh vào cọc, rồi bịt mắt anh lại nhưng anh từ chối bịt mắt và nói “Không! Hãy để tôi nhìn mảnh đất thân yêu của tôi!” và những tiếng súng nổ nhưng không thể át được tiếng hô của anh “Hãy nhớ lấy lời tôi! Việt Nam muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm!” [1, tr. Dù bị tra tấn đến đâu hay cận kề cái chết, những chiến sĩ cách mạng kiên trung vẫn một lòng trung thành với Tổ quốc. Những chiến sĩ của ta khi xưa dứt gia đình tham gia chống giặc lúc còn rất nhỏ tuổi, đâu đó mới chỉ là những cô, cậu học sinh cấp hai, cấp ba. Nhưng họ đều có điểm chung là chống giặc cứu nước, tất cả vì nền độc lập nước nhà.
Vì còn nhỏ tuổi chưa có nhiều kinh nghiệm chiến đấu nên các chiến sĩ nhỏ tuổi của ta bị giặc bắt. Dù có bị bắt, bị tra tấn dã man đến mức nào nhưng các chiến sĩ của ta thà chết chứ không chịu khai. Người con gái miền đất đỏ Võ Thị Sáu là một tấm gương như vậy. Chị được giác ngộ tư tưởng Đảng và tham gia vào đội trinh sát khi tuổi chưa tròn mười lăm.
Trong thời gian hoạt động chị lập được nhiều chiến công nhưng trong lần nhận được lệnh giết tên Tòng chị đã bị địch bắt và tra tấn chết đi sống lại mà không moi được nửa lời khai báo. Đến tận những giây phút cuối cùng, người con gái đất đỏ ấy vẫn chứng tỏ bản lĩnh kiên cường, bất khuất của người cộng sản: “Tôi còn trẻ nhưng tôi sẵn sang hi sinh 9 tuổi trẻ của tôi cho cách mạng, cho dân tộc… Việt Nam độc lập muôn năm!” [2, tr. Chị đã ngã xuống nhưng cuộc đời cách mạng và cái tên Võ Thị Sáu thì đã trở thành bất tử Đâu phải chỉ có người lớn hay những người có sứ khỏe vượt trội mới có thể đánh giặc lập công thể hiện tình yêu với Tổ quốc, mà nhiều thiếu niên nhỏ tuổi cũng biết “Hóa thân cho dáng hình xứ sở, Làm nên đất nước muôn đời” Truyện Anh hùng nhỏ tuổi diệt xe tăng, là câu chuyện kể về người anh hùng nhỏ tuổi như vậy. Cậu bé tên Lai dù còn nhỏ nhưng đã phải đi làm phu phen thay cha mà công việc này đối với người lớn còn nặng nhọc huống chi là đối với một cậu bé tí hon như Lai “Hằng ngày, em phải đầm đất bằng những khúc gỗ lớn hai người khiêng còn nặng, oằn người bê những máng đầy ứ vôi vữa lội xuống hào gỡ dây thép gai,… Sức yếu không làm nổi những công việc khá nặng nhọc, có lần em bị bọn chúng đánh té xỉu.
Không thể chịu đựng được sự bóc lột của bọn Mĩ- ngụy em đã chọn một con đường đúng đắn đó là theo cách mạng và em được tham gia đội du kích với nhiệm vụ thông báo cho quân đội khi có địch tới. Nhờ có em mà đội du kích nắm bắt kịp thời và lập được nhiều chiến công. Trong một lần phát hiện đội xe tăng bắn phá cứ điểm em đã kịp thời thông báo và cả đội chuẩn bị chiến đấu, khi được lệnh của đội trưởng cậu bé chiến đấu quyết liệt. Lai đã thử nhiều lần ném những quả thủ pháo vào xe tăng nhưng dường như không thay đổi được tình thế.
Cho đến khi trong tay chỉ còn một quả duy nhất. Lai đã đuổi theo chiếc xe tăng của chỉ huy giặc “Lai nhét nốt quả thủ pháo cuối cùng ấy vào trong thùng xe và lấy thân mình bịt kín lỗ thông hơi, không cho kẻ địch kịp hắt ra ngoài. Một tiếng nổ dữ dội, chiếc xe tăng to kềnh đứng sững lại, bốc cháy. Toàn ban chỉ huy của địch ở trong xe tan xác.
Những chiếc xe khác mất chỉ huy tháo chạy hoảng loạn. Nhưng em du kích Lai không còn nữa. Đội du kích lại một lần nữa lập được chiến công nhưng người anh hùng của chúng ta thì không còn nữa. Tuổi nhỏ nhưng việc làm không nhỏ, tuổi nhỏ mà tình yêu lớn, ý chí lớn, cậu bé Lai xứng đáng được gọi bằng hai tiếng “anh hùng”, xứng đáng là tấm gương về lòng dũng cảm cho thế hệ trẻ noi theo.
10 Mỗi câu chuyện trong các chủ điểm Anh hùng dân tộc, về con người công dân, về Việt Nam- Tổ quốc là mỗi câu chuyện lịch sử mang nhịp đập trái tim của dân tộc, của thời đại và của những con người làm rạng danh non sông gấm vóc Việt Nam. Với mục đích giáo dục tình yêu Tổ quốc, khơi dậy ở các em niềm tự hào dân tộc, nhiều câu chuyện kể đã tái hiện chân dung và những chiến công hiển hách của các vị anh hùng từ buổi đầu dựng và giữ nước mang đậm sắc thái ngợi ca.