Luận văn thạc sĩ hay đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và một số yếu tố nguy cơ ở bệnh nhân lao đa kháng thuốc tại bệnh viện lao và bệnh phổi thái nguyên

Luận văn thạc sĩ y tế phân tích hay đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và một số yếu tố nguy cơ ở bệnh nhân lao đa kháng thuốc tại bệnh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Lệ
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Hà
• Trường học: Trường Đại Học Y - Dược Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và một số yếu tố nguy cơ ở bệnh nhân lao phổi đa kháng thuốc tại bệnh viện Lao và Bệnh phổi Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Dịch tễ học bệnh lao
• 1.2. Tình hình lao kháng thuốc hiện nay
• 1.3. Bệnh học lao đa kháng thuốc
• 1.4. Định nghĩa lao kháng thuốc
• 1.5. Vấn đề kháng thuốc của vi khuẩn Lao
• 1.6. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của lao phổi MDR
• 1.7. Các thuốc chống lao
• 1.8. Chỉ định và phác đồ điều trị lao đa kháng
• 1.9. Bệnh lao đa kháng và các yếu tố nguy cơ
• 1.10. Một số nghiên cứu về lao đa kháng thuốc
• 1.10.1. Trên Thế giới
• 1.10.2. Tại Việt Nam
• 1.10.3. Tại Thái Nguyên
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp và thiết kế nghiên cứu
• 2.6. Cỡ mẫu và chọn mẫu nghiên cứu
• 2.7. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.8. Định nghĩa các biến số, chỉ số nghiên cứu
• 2.9. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.10. Xử lý số liệu
• 2.11. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung của bệnh nhân lao đa kháng thuốc
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng bệnh nhân lao đa kháng thuốc
• 3.3. Triệu chứng lâm sàng
• 3.4. Triệu chứng cận lâm sàng
• 3.5. Một số yếu tố nguy cơ mắc lao đa kháng thuốc
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Thông tin chung của bệnh nhân lao đa kháng thuốc
• 4.2. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh nhân lao đa kháng thuốc
• 4.3. Lý do vào viện của bệnh nhân lao đa kháng thuốc
• 4.4. Đặc điểm tiền sử bệnh lao và bệnh phối hợp khác
• 4.5. Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu
• 4.6. Đặc điểm cận lâm sàng của đối tượng nghiên cứu
• 4.7. Một số yếu tố nguy cơ mắc lao đa kháng
• 4.8. Những hạn chế trong nghiên cứu
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về đặc điểm lâm sàng bệnh lao đa kháng thuốc tại Thái Nguyên

Bệnh lao đa kháng thuốc (MDR-TB) đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng tại Thái Nguyên. Tình hình dịch tễ học cho thấy tỷ lệ bệnh nhân mắc lao đa kháng thuốc ngày càng gia tăng. Theo báo cáo từ Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Thái Nguyên, số lượng bệnh nhân MDR-TB được phát hiện hàng năm dao động từ 20 đến 30 ca. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm lâm sàng và các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh nhân lao đa kháng thuốc.

1.1. Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân lao đa kháng thuốc

Bệnh nhân lao đa kháng thuốc thường có triệu chứng lâm sàng phức tạp. Các triệu chứng phổ biến bao gồm ho kéo dài, sốt, và giảm cân. Nghiên cứu cho thấy rằng triệu chứng lâm sàng có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ nặng của bệnh và thời gian mắc bệnh.

1.2. Tình hình bệnh lao tại Thái Nguyên

Tình hình bệnh lao tại Thái Nguyên đang có diễn biến phức tạp. Tỷ lệ bệnh nhân lao đa kháng thuốc chiếm một phần lớn trong tổng số bệnh nhân lao. Việc phát hiện và điều trị kịp thời là rất quan trọng để ngăn chặn sự lây lan của bệnh.

II. Vấn đề và thách thức trong điều trị lao đa kháng thuốc

Điều trị lao đa kháng thuốc gặp nhiều khó khăn do thời gian điều trị kéo dài và chi phí cao. Bệnh nhân thường phải sử dụng nhiều loại thuốc khác nhau, dẫn đến nguy cơ gặp phải các phản ứng có hại. Việc quản lý bệnh nhân lao đa kháng thuốc đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên gia y tế.

2.1. Khó khăn trong việc chẩn đoán và điều trị

Chẩn đoán lao đa kháng thuốc thường gặp khó khăn do triệu chứng không điển hình. Nhiều bệnh nhân không được phát hiện kịp thời, dẫn đến tình trạng bệnh nặng hơn khi đến bệnh viện.

2.2. Chi phí điều trị cao và tác động đến bệnh nhân

Chi phí điều trị lao đa kháng thuốc cao gấp nhiều lần so với điều trị lao thông thường. Điều này gây áp lực lớn lên bệnh nhân và gia đình, đặc biệt là những người có thu nhập thấp.

III. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm lâm sàng bệnh nhân lao đa kháng thuốc

Nghiên cứu được thực hiện tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Thái Nguyên với mục tiêu mô tả đặc điểm lâm sàng và xác định các yếu tố nguy cơ. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập dữ liệu từ hồ sơ bệnh án và phỏng vấn bệnh nhân.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và cỡ mẫu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang với cỡ mẫu khoảng 100 bệnh nhân. Dữ liệu được thu thập từ các bệnh nhân được chẩn đoán lao đa kháng thuốc trong thời gian nghiên cứu.

3.2. Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua bảng hỏi và hồ sơ bệnh án. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm thống kê để xác định các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh.

IV. Kết quả nghiên cứu về đặc điểm lâm sàng và yếu tố nguy cơ

Kết quả nghiên cứu cho thấy bệnh nhân lao đa kháng thuốc có nhiều đặc điểm lâm sàng khác nhau. Các yếu tố nguy cơ bao gồm tuổi tác, giới tính, và tiền sử mắc bệnh lao trước đó. Những phát hiện này có thể giúp cải thiện công tác điều trị và phòng ngừa bệnh.

4.1. Đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân

Bệnh nhân lao đa kháng thuốc thường có triệu chứng như ho kéo dài, sốt, và mệt mỏi. Những triệu chứng này có thể kéo dài và gây khó khăn trong việc điều trị.

4.2. Yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh nhân

Nghiên cứu chỉ ra rằng các yếu tố như tuổi tác, giới tính, và tình trạng kinh tế xã hội có ảnh hưởng lớn đến nguy cơ mắc lao đa kháng thuốc. Việc nhận diện sớm các yếu tố này có thể giúp cải thiện kết quả điều trị.

V. Kết luận và hướng phát triển trong nghiên cứu lao đa kháng thuốc

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy cần có các biện pháp can thiệp kịp thời để giảm thiểu tỷ lệ mắc lao đa kháng thuốc. Hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức cộng đồng và cải thiện hệ thống y tế.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức

Nâng cao nhận thức về bệnh lao và lao đa kháng thuốc là rất cần thiết. Cộng đồng cần được giáo dục về các triệu chứng và cách phòng ngừa bệnh.

5.2. Đề xuất các biện pháp can thiệp

Cần có các biện pháp can thiệp hiệu quả để giảm thiểu tỷ lệ mắc lao đa kháng thuốc. Điều này bao gồm việc cải thiện chất lượng dịch vụ y tế và tăng cường giám sát bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh lao tiếp tục là một trong những thách thức y tế công cộng nghiêm trọng nhất trên toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới, vào năm 2017 có khoảng 1,5 triệu người tử vong do lao và gần 153.119 trường hợp mắc lao đa kháng thuốc mới xuất hiện mỗi năm trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, nước ta đứng thứ 12 trong số 22 quốc gia chịu gánh nặng bệnh lao cao nhất toàn cầu, với tỷ lệ lao đa kháng thuốc chiếm 4,1% ở nhóm bệnh nhân lao mới và lên tới 26,0% ở nhóm bệnh nhân điều trị lại.

Tình trạng vi khuẩn lao kháng đồng thời hai loại thuốc thiết yếu hàng đầu là Rifampicin và Isoniazid khiến quá trình điều trị trở nên vô cùng phức tạp, chi phí y tế tăng gấp hàng trăm lần và tỷ lệ biến chứng cao. Tại tỉnh Thái Nguyên, mỗi năm Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Thái Nguyên tiếp nhận khoảng 20 đến 30 bệnh nhân lao đa kháng thuốc, đòi hỏi phải có những nghiên cứu thực chứng sâu sắc nhằm tối ưu hóa phác đồ điều trị.

Luận văn thạc sĩ y học chuyên ngành Nội khoa của tác giả Nguyễn Thị Lệ, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Hoàng Hà tại Trường Đại học Y - Dược – Đại học Thái Nguyên, tập trung giải quyết hai mục tiêu trọng tâm:

1. Mô tả chi tiết các đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân lao phổi đa kháng thuốc điều trị tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Thái Nguyên giai đoạn 2014 - 2017.
2. Xác định các yếu tố nguy cơ mắc lao đa kháng thuốc ở nhóm bệnh nhân lao phổi điều trị lại, cung cấp cơ sở khoa học giúp giảm thiểu nguy cơ thất bại điều trị và ngăn ngừa nguồn lây trong cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết vi sinh học và dịch tễ học lao của Tổ chức Y tế Thế giới cùng Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và quản lý bệnh lao của Bộ Y tế Việt Nam. Về mặt sinh học phân tử, cơ chế kháng thuốc của trực khuẩn Mycobacterium tuberculosis chủ yếu do đột biến gen tự nhiên trên các đoạn mã hóa đích tác động như đột biến gen rpoB gây kháng Rifampicin (tần suất đột biến tự nhiên khoảng 10⁻¹⁰) và đột biến gen katG hoặc inhA gây kháng Isoniazid (tần suất khoảng 10⁻⁷ đến 10⁻⁹).

Khi người bệnh không tuân thủ phác đồ hoặc dùng thuốc ngắt quãng, áp lực chọn lọc kháng sinh sẽ tiêu diệt vi khuẩn nhạy cảm và giữ lại các chủng đột biến, dẫn đến tình trạng kháng thuốc mắc phải. Khung lý thuyết phân loại của nghiên cứu bám sát các khái niệm chuẩn y khoa:

• Lao đa kháng thuốc (MDR-TB): Kháng đồng thời ít nhất hai thuốc chống lao hàng một chủ lực là Isoniazid và Rifampicin.
• Lao kháng Rifampicin (RR-TB): Bệnh nhân có kết quả kháng Rifampicin trên xét nghiệm sinh học phân tử, được chỉ định điều trị như lao đa kháng.
• Phác đồ điều trị lao đa kháng chuẩn (Phác đồ IV): Kết hợp 6 loại thuốc giai đoạn tấn công kéo dài 8 tháng và duy trì 5 loại thuốc hàng hai trong tổng thời gian 20 tháng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang kết hợp với thiết kế nghiên cứu bệnh chứng (case-control study) theo tỷ lệ 1:1, triển khai từ tháng 10 năm 2014 đến tháng 12 năm 2017 tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Thái Nguyên:

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tổng cộng 88 bệnh nhân lao phổi điều trị lại từ 18 tuổi trở lên, chia đều thành hai nhóm:
  • Nhóm bệnh (44 bệnh nhân): Gồm 32 ca hồi cứu và 12 ca tiến cứu có kết quả xét nghiệm GeneXpert MTB/RIF xác định có vi khuẩn lao và kháng Rifampicin.
  • Nhóm chứng (44 bệnh nhân): Gồm 1 ca hồi cứu và 43 ca tiến cứu có vi khuẩn lao nhưng nhạy cảm với Rifampicin.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Khám lâm sàng toàn diện, khai thác tiền sử bằng bệnh án mẫu thống nhất kết hợp kỹ thuật GeneXpert MTB/RIF tự động, nhuộm soi đờm trực tiếp tìm AFB theo thang điểm 1+ đến 3+, chụp X-quang tim phổi thẳng chuẩn và xét nghiệm huyết học, sinh hóa trên hệ thống máy tự động.
• Lý do chọn phương pháp phân tích: Thiết kế bệnh chứng 1:1 là lựa chọn tối ưu để phân tích các biến số phơi nhiễm hiếm gặp và xác định chính xác tỷ suất chênh (Odds Ratio - OR) với khoảng tin cậy 95% (95% CI). Dữ liệu được làm sạch bằng phần mềm EpiData 3.1 và phân tích định lượng bằng phần mềm SPSS 21.0, lấy ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm nhân khẩu học và thể trạng suy kiệt: Tỷ lệ nam giới mắc lao đa kháng thuốc chiếm đa số tuyệt đối với 90,9% (40/44 bệnh nhân), cao gấp 10 lần so với nữ giới (9,1%). Độ tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 41,05 ± 11,62 tuổi, trong đó nhóm tuổi lao động 35 - 44 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 34,1%, tiếp theo là nhóm 45 - 54 tuổi chiếm 27,3% và nhóm 18 - 34 tuổi chiếm 25,0%. Về điều kiện kinh tế - xã hội, 61,4% bệnh nhân làm nghề nông, 59,1% có trình độ học vấn từ tiểu học trở xuống, 56,8% thuộc hộ nghèo và cận nghèo, và 54,5% có chỉ số khối cơ thể (BMI) dưới 18,5.

2. Đặc điểm lâm sàng khởi phát bán cấp và rầm rộ: Hình thức khởi phát bệnh từ từ chiếm ưu thế với 88,6%, trong khi khởi phát cấp tính chỉ chiếm 11,4%. Lý do vào viện phổ biến nhất là ho kéo dài (86,4%), đau ngực (25,0%) và khó thở (20,5%). Khi vào viện, triệu chứng cơ năng ghi nhận ở hầu hết bệnh nhân gồm ho kéo dài (95,5%), đau ngực (77,3%), khó thở (47,7%) và ho ra máu (15,9%). Triệu chứng toàn thân nổi bật là thể trạng mệt mỏi suy kiệt (77,3%), chán ăn (68,2%), sốt nhẹ về chiều (56,8%) và sút cân (52,3%). Khám thực thể lồng ngực ghi nhận tiếng ran ẩm ở 93,2% và ran nổ ở 68,2% trường hợp.

3. Tiền sử điều trị và bệnh lý đồng mắc: Trong số 44 bệnh nhân nhóm bệnh, yếu tố tiền sử nổi bật nhất là thất bại phác đồ điều trị lao lần 2 chiếm 40,9%, tái phát lần 1 chiếm 22,7%, bỏ trị lần 1 chiếm 13,6% và thất bại phác đồ lần 1 chiếm 11,4%. Đái tháo đường là bệnh đồng mắc không nhiễm trùng phổ biến nhất, xuất hiện ở 22,7% bệnh nhân lao đa kháng, tiếp theo là viêm gan mạn tính chiếm 4,5% và đồng nhiễm HIV/AIDS chiếm 2,3%.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu lâm sàng và dịch tễ học trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả qua các biểu đồ hình cột phân bố nhóm tuổi và bảng so sánh đa biến giữa nhóm bệnh với nhóm chứng. Sự chênh lệch lớn về giới tính (nam 90,9%) hoàn toàn tương đồng với các công bố quốc tế tại châu Á, phản ánh đặc thù phơi nhiễm nghề nghiệp, tỷ lệ sử dụng thuốc lá và rượu bia cao ở nam giới, làm suy giảm hàng rào miễn dịch đường hô hấp.

Đặc biệt, tỷ lệ thất bại phác đồ điều trị trước đó lên tới 52,3% (kết hợp cả phác đồ 1 và phác đồ 2) khẳng định rằng việc gián đoạn liệu trình hoặc không giám sát chặt chẽ quá trình uống thuốc là nguyên nhân cốt lõi sinh ra chủng đột biến. Kết quả này tương thích với nghiên cứu của Nguyễn Thị Mai Phương tại 10 bệnh viện chuyên khoa lao trên toàn quốc, nơi tiền sử thất bại phác đồ II làm tăng nguy cơ kháng thuốc với tỷ suất chênh có ý nghĩa thống kê cao.

Sự hiện diện của 22,7% bệnh nhân mắc kèm đái tháo đường nhấn mạnh cơ chế suy giảm miễn dịch dịch thể và thực bào ở bệnh nhân tăng đường huyết mạn tính, tạo điều kiện cho vi khuẩn lao nhân lên với mật độ lớn trong các hang lao có đường kính trên 2 cm, làm tăng xác suất chọn lọc chủng kháng đa thuốc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực tế, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện bao gồm:

1. Mở rộng sàng lọc phân tử GeneXpert MTB/RIF: Sở Y tế và Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Thái Nguyên cần chỉ định xét nghiệm GeneXpert cho 100% bệnh nhân lao điều trị lại (tái phát, thất bại, bỏ trị) ngay trong 24 giờ đầu nhập viện, nhằm rút ngắn thời gian chẩn đoán từ 27 ngày nuôi cấy truyền thống xuống còn 2 giờ.
2. Nâng cao chất lượng giám sát chiến lược DOTS: Trung tâm Y tế tuyến huyện và trạm y tế xã phải củng cố mạng lưới giám sát uống thuốc trực tiếp, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ bỏ trị ngoại trú xuống dưới 3% trong giai đoạn 2018 - 2023 thông qua ứng dụng công nghệ quản lý tin nhắn và hỗ trợ cộng tác viên y tế thôn bản.
3. Thiết lập quy trình quản lý bệnh đồng mắc: Khoa Khám bệnh và Khoa Điều trị cần xây dựng phác đồ phối hợp chuyên khoa Nội tiết - Hô hấp, kiểm soát đường huyết chặt chẽ với mục tiêu HbA1c dưới 7,0% cho 100% bệnh nhân lao phổi kèm đái tháo đường nhằm hạn chế tối đa nguy cơ đột biến kháng thuốc.
4. Triển khai chính sách an sinh xã hội: Đề xuất Ủy ban Nhân dân tỉnh Thái Nguyên và các quỹ bảo trợ y tế hỗ trợ 100% chi phí dinh dưỡng và miễn giảm bảo hiểm y tế cho nhóm bệnh nhân nghèo và cận nghèo (hiện chiếm 56,8%), giảm thiểu gánh nặng kinh tế giúp bệnh nhân hoàn thành đủ liệu trình 20 tháng của phác đồ IV.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn cung cấp nhiều giá trị thực tiễn và học thuật cho các nhóm đối tượng:

1. Bác sĩ chuyên khoa Hô hấp, Lao và Bệnh phổi: Nắm bắt quy luật diễn biến lâm sàng, các triệu chứng cơ năng điển hình (ho kéo dài 95,5%, đau ngực 77,3%) và phác đồ kiểm soát biến cố bất lợi của thuốc chống lao hàng hai.
2. Cán bộ quản lý Chương trình Chống lao Quốc gia tại các địa phương: Tham khảo mô hình phân tích dịch tễ học và các yếu tố nguy cơ để xây dựng kế hoạch phân bổ nguồn lực xét nghiệm sinh học phân tử GeneXpert hiệu quả cho khu vực miền núi phía Bắc.
3. Học viên sau đại học và sinh viên y khoa chuyên ngành Nội khoa: Sử dụng luận văn như tài liệu học thuật chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu bệnh chứng (case-control 1:1), kỹ thuật xử lý số liệu y sinh học bằng EpiData 3.1 và SPSS 21.0.
4. Nhân viên y tế tuyến cơ sở và y tế công cộng: Ứng dụng các chỉ dấu cảnh báo sớm về tiền sử thất bại điều trị và bệnh lý nền đái tháo đường để quản lý, tư vấn tuân thủ điều trị cho người bệnh ngay tại cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh lao phổi đa kháng thuốc (MDR-TB) nguy hiểm như thế nào so với lao thông thường?

Lao đa kháng thuốc là tình trạng vi khuẩn kháng đồng thời hai thuốc mạnh nhất là Rifampicin và Isoniazid. Bệnh có tỷ lệ tử vong cao, thời gian điều trị kéo dài tới 20 tháng (so với 6 tháng của lao thường), chi phí điều trị đắt gấp hàng trăm lần và gây ra nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng trên thính giác, chức năng gan và khớp.

2. Vì sao nam giới trong độ tuổi 35 - 54 lại chiếm tỷ lệ mắc lao đa kháng áp đảo trong nghiên cứu?

Nghiên cứu chỉ ra nam giới chiếm 90,9% và nhóm tuổi 35 - 54 chiếm 61,4%. Nguyên nhân là do đây là lực lượng lao động chính, có mức độ giao tiếp xã hội rộng, điều kiện làm việc nặng nhọc cùng thói quen hút thuốc lá (9,1%) và uống rượu (4,5%), dẫn đến suy giảm miễn dịch và tăng nguy cơ lây nhiễm ngoài cộng đồng.

3. Tiền sử điều trị lao ảnh hưởng thế nào đến nguy cơ phát triển chủng vi khuẩn kháng thuốc?

Nghiên cứu ghi nhận 40,9% bệnh nhân lao đa kháng từng thất bại phác đồ II và 11,4% thất bại phác đồ I. Việc điều trị ngắt quãng hoặc dùng thuốc không đủ liều tạo ra áp lực chọn lọc, tiêu diệt vi khuẩn nhạy cảm và thúc đẩy sự nhân lên của các chủng mang đột biến kháng thuốc.

4. Mối liên hệ giữa bệnh lý đái tháo đường và bệnh lao phổi đa kháng thuốc là gì?

Tỷ lệ đái tháo đường trong nghiên cứu chiếm 22,7% ở nhóm lao đa kháng. Tình trạng tăng đường huyết mạn tính làm suy yếu tế bào lympho T và đại thực bào phế nang, tạo điều kiện cho vi khuẩn lao phát triển mạnh tạo hang lớn (trên 2 cm), gia tăng đột biến tự nhiên của trực khuẩn lao.

5. Kỹ thuật GeneXpert MTB/RIF đóng vai trò gì trong công tác chẩn đoán tại Thái Nguyên?

GeneXpert MTB/RIF là xét nghiệm sinh học phân tử tự động, cho phép phát hiện trực khuẩn lao và đột biến gen kháng Rifampicin trực tiếp từ mẫu đờm chỉ trong vòng 2 giờ với độ nhạy trên 95%, rút ngắn thời gian chờ đợi nhiều tuần so với phương pháp nuôi cấy lỏng MGIT hoặc Lowenstein-Jensen.

Kết luận

• Bằng chứng dịch tễ vững chắc: Nghiên cứu đã xác lập bộ số liệu thực chứng trên 88 bệnh nhân tại Thái Nguyên, ghi nhận bệnh nhân lao đa kháng thuốc chủ yếu là nam giới (90,9%), nhóm tuổi lao động 35 - 44 tuổi (34,1%) và có 54,5% bệnh nhân suy dinh dưỡng với BMI < 18,5.
• Bức tranh lâm sàng rõ nét: Triệu chứng bệnh xuất hiện từ từ ở 88,6% bệnh nhân, nổi bật với ho khạc đờm kéo dài (95,5%), đau ngực (77,3%), mệt mỏi kiệt sức (77,3%) và khám phổi có ran ẩm ở 93,2% trường hợp.
• Xác định các yếu tố nguy cơ cốt lõi: Thất bại phác đồ điều trị lao trước đó (chiếm 52,3%) và bệnh đồng mắc đái tháo đường (chiếm 22,7%) là những yếu tố nguy cơ hàng đầu liên quan mật thiết đến tình trạng lao đa kháng thuốc.
• Đóng góp giá trị thực tiễn cao: Cung cấp cơ sở khoa học giúp Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Thái Nguyên chuẩn hóa quy trình chỉ định xét nghiệm GeneXpert MTB/RIF và xây dựng mô hình chăm sóc toàn diện cho bệnh nhân điều trị lại.
• Định hướng và hành động: Các cơ sở y tế cần khẩn trương mở rộng sàng lọc GeneXpert tuyến cơ sở, củng cố chương trình DOTS và bảo đảm hỗ trợ an sinh xã hội cho người bệnh trong giai đoạn 2018 - 2025 nhằm thực hiện thắng lợi Chiến lược Quốc gia chấm dứt bệnh lao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Dịch tễ học bệnh lao 1. Trên thế giới Bệnh lao là một vấn đề lớn của sức khỏe toàn cầu. Trong năm 2008, có khoảng 8,9 - 9,9 triệu ca mắc lao, 1,1 - 1,7 triệu người chết vì bệnh lao trong nhóm người có HIV dương tính [61].

Bệnh nhân lao có ở hầu hết tất cả các nước trên thế giới nhưng phần lớn các trường hợp là ở châu Á (55,0%) và châu Phi (30,0%). Theo ước tính của TCYTTG năm 2011 có khoảng 8,7 triệu người mắc lao mới trong đó có 13,0% có bệnh đồng mắc HIV, 1,4 triệu người đã chết vì căn bệnh này trong đó có 430 ngàn người nhiễm HIV. Bệnh lao cũng nằm trong nhóm những nguyên nhân đầu tiên gây tử vong ở phụ nữ với con số 500 ngàn người trong đó gần 200 ngàn người có nhiễm HIV. Theo công bố của TCYTTG năm 2012 về tình hình dịch tễ của bệnh lao, thế giới nói chung đã có nhiều tiến bộ về công tác chăm sóc, điều trị và quản lý bệnh nhân mắc lao ở nhiều vùng, nhiều quốc gia và trên toàn thế giới.

Tỷ lệ mắc lao mới đã giảm 2,2% trong vòng 1 năm từ 2010 đến 2011. Tỷ lệ điều trị thành công trên toàn thế giới luôn giữ vững ở mức cao. Năm 2010, tỷ lệ điều trị thành công là 85,0% đối với các trường hợp lao đã được chẩn đoán và 87,0% đối với lao phổi AFB dương tính. Sự phân bố bệnh lao trên thế giới tồn tại một sự chênh lệch quá lớn giữa các vùng địa lý và tạo ra 2 nhóm các nước khác nhau.

Ở các nước phát triển, bệnh lao được coi như không còn tồn tại, còn các nước đang phát triển thì vẫn đang đánh vật với căn bệnh này [62]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Năm 2016, có khoảng 1,3 triệu người chết vì bệnh lao có HIV âm tính.000 người chết vì bệnh lao dương tính [65]. Các chuyên gia y tế thế giới kêu gọi TCYTTG cũng như các quốc gia mở rộng khuôn khổ pháp lý nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng các loại thuốc điều trị lao mới đang trong giai đoạn thử nghiệm để cứu sống các bệnh nhân lao nhiễm các chủng đã hoàn toàn kháng tất cả các loại thuốc đồng thời kêu gọi việc ngăn chặn các khả năng sử dụng sai có thể sớm làm mất hiệu lực điều trị của các loại thuốc này. Ở Việt Nam Năm 2006, tỷ lệ mới mắc các thể là 173/100.000 dân, tỷ lệ hiện mắc các thể là 225/100.000 dân, tỷ lệ mắc AFB (+) là 145/100.

Tỷ lệ tử vong do lao là 23/100. Theo báo cáo của TCYTTG năm 2012, Việt Nam đứng thứ 12 trong số 22 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới. Trong khu vực Tây Thái Bình Dương, Việt Nam đứng thứ 3 sau Trung Quốc và Philipin về số lượng bệnh nhân lao lưu hành cũng như số lượng bệnh nhân lao mới mắc hàng năm. Ở Việt Nam, việc chẩn đoán và điều trị bệnh lao còn gặp nhiều khó khăn do trình độ dân trí thấp, do việc phát hiện vi khuẩn vẫn hầu hết dựa vào xét nghiệm tìm vi khuẩn trực tiếp mà tỷ lệ phát hiện chỉ đạt 44% số bệnh nhân ước tính [63].

Trong những năm qua đươc sự quan tâm của Chính phủ và Bộ Y tế, sự nỗ lực của Chương trình chống lao Quốc gia, sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, bệnh lao ở nước ta đã giảm nhiều nhưng vẫn đang còn ở mức cao. Ước tính hàng năm vẫn có tới 130.000 người mới mắc lao, 170.000 người mới mắc lao lưu hành và 17.000 người tử vong do lao.