Nghiên cứu về Đa dạng hóa và Giá trị Doanh nghiệp từ các Doanh nghiệp Niêm yết tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đa dạng hóa và giá trị doanh nghiệp nghiên cứu từ các doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Trương Thị Ánh Nguyệt
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Huy Nhựt
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Đa Dạng Hóa Và Giá Trị Doanh Nghiệp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Giới thiệu
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Bố cục luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. Các lý thuyết liên quan về mối quan hệ giữa đa dạng hóa và giá trị doanh nghiệp
• 2.1.1. Đa dạng hóa làm tăng giá trị doanh nghiệp
• 2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm đánh giá giá trị của các doanh nghiệp đa dạng hóa
• 2.2.1. Đa dạng hóa làm giảm giá trị doanh nghiệp
• 2.2.2. Đa dạng hóa làm tăng giá trị doanh nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số mô hình ứng dụng trong việc đánh giá giá trị của doanh nghiệp
• 3.1.1. Mô hình theo giá trị doanh nghiệp
• 3.1.2. Mô hình đánh giá giá trị doanh nghiệp theo bội số (multiplier)
• 3.1.3. Hệ số q của Tobin (Tobin’s Q)
• 3.2. Thiết kế và lựa chọn mô hình nghiên cứu
• 3.3. Biến và giả thuyết nghiên cứu
• 3.3.1. Biến phụ thuộc và biến độc lập trong mô hình nghiên cứu
• 3.3.2. Các kỳ vọng về kết quả nghiên cứu
• 3.4. Dữ liệu và xử lý dữ liệu
• 3.4.1. Nguồn dữ liệu
• 3.4.2. Xử lý dữ liệu và mẫu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Phân tích ngành nghề kinh doanh của các doanh nghiệp trong mẫu nghiên cứu
• 4.2. Phân tích đơn biến
• 4.3. Phân tích kết quả mô hình hồi quy
• 4.3.1. Kết quả hồi quy của giá trị vượt trội
• 4.3.2. Kết quả hồi quy của hiệu quả vượt trội
• 4.3.3. Mối liên hệ giữa giá trị vượt trội và hiệu quả vượt trội
• 4.3.4. Kết quả một số mô hình hồi quy khác
• 4.3.4.1. Mô hình hồi quy tác động cố định
• 4.3.4.2. Ảnh hưởng của chi phí đại diện
• 4.3.4.3. Thay đổi biến đo lường mức độ đa dạng hóa
• 4.3.4.4. Thay đổi biến đo lường giá trị doanh nghiệp
• 4.4. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ GỢI Ý
• 5.1. Kết quả nghiên cứu
• 5.2. Những gợi ý và hướng nghiên cứu tiếp theo

Tóm tắt

I. Tổng quan về đa dạng hóa và giá trị doanh nghiệp tại Việt Nam

Đa dạng hóa là một chiến lược quan trọng trong quản lý doanh nghiệp, đặc biệt tại Việt Nam, nơi mà thị trường đang phát triển nhanh chóng. Việc đa dạng hóa không chỉ giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô mà còn gia tăng giá trị doanh nghiệp. Nghiên cứu cho thấy rằng, các doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam đã áp dụng chiến lược này để tăng cường khả năng cạnh tranh và tối ưu hóa giá trị doanh nghiệp.

1.1. Định nghĩa và vai trò của đa dạng hóa trong doanh nghiệp

Đa dạng hóa được hiểu là việc mở rộng hoạt động kinh doanh sang các lĩnh vực khác nhau. Vai trò của nó không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn tạo ra cơ hội tăng trưởng bền vững cho doanh nghiệp.

1.2. Tình hình đa dạng hóa tại các doanh nghiệp Việt Nam

Trong những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã thực hiện đa dạng hóa để thích ứng với biến động của thị trường. Sự gia tăng này không chỉ thể hiện qua số lượng doanh nghiệp mà còn qua các lĩnh vực hoạt động đa dạng.

II. Thách thức trong việc đa dạng hóa và giá trị doanh nghiệp

Mặc dù đa dạng hóa mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại không ít thách thức. Các doanh nghiệp phải đối mặt với rủi ro trong việc quản lý nhiều lĩnh vực khác nhau, điều này có thể dẫn đến giảm giá trị doanh nghiệp nếu không được thực hiện đúng cách.

2.1. Rủi ro trong quản lý đa dạng hóa

Quản lý nhiều lĩnh vực khác nhau có thể dẫn đến sự phân tán nguồn lực và giảm hiệu quả hoạt động. Doanh nghiệp cần có chiến lược rõ ràng để quản lý rủi ro này.

2.2. Chi phí đại diện và ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp

Chi phí đại diện có thể gia tăng khi doanh nghiệp mở rộng hoạt động. Điều này có thể làm giảm giá trị doanh nghiệp nếu không được kiểm soát tốt.

III. Phương pháp đa dạng hóa hiệu quả cho doanh nghiệp

Để tối ưu hóa giá trị doanh nghiệp thông qua đa dạng hóa, các doanh nghiệp cần áp dụng những phương pháp hiệu quả. Việc lựa chọn lĩnh vực đa dạng hóa phù hợp và quản lý hiệu quả là rất quan trọng.

3.1. Lựa chọn lĩnh vực đa dạng hóa phù hợp

Doanh nghiệp cần phân tích thị trường và lựa chọn lĩnh vực có tiềm năng phát triển cao để đầu tư. Việc này giúp tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro.

3.2. Quản lý hiệu quả trong quá trình đa dạng hóa

Quản lý hiệu quả là yếu tố quyết định trong việc thực hiện đa dạng hóa. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản lý chặt chẽ để theo dõi và đánh giá hiệu quả hoạt động.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về đa dạng hóa

Nghiên cứu cho thấy rằng, đa dạng hóa có thể mang lại giá trị gia tăng cho doanh nghiệp nếu được thực hiện đúng cách. Các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam đã có những kết quả tích cực từ việc áp dụng chiến lược này.

4.1. Kết quả từ các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam

Nhiều doanh nghiệp đã ghi nhận sự gia tăng giá trị doanh nghiệp sau khi thực hiện đa dạng hóa. Các số liệu cho thấy rằng, giá trị vượt trội của doanh nghiệp đa ngành cao hơn so với doanh nghiệp đơn ngành.

4.2. Các bài học từ thực tiễn

Các doanh nghiệp cần học hỏi từ những thành công và thất bại của nhau trong quá trình đa dạng hóa. Việc chia sẻ kinh nghiệm sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động.

V. Kết luận và tương lai của đa dạng hóa tại Việt Nam

Đa dạng hóa sẽ tiếp tục là một chiến lược quan trọng cho các doanh nghiệp tại Việt Nam trong tương lai. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp sẽ giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa chiến lược này.

5.1. Tương lai của đa dạng hóa tại Việt Nam

Với sự phát triển của thị trường, đa dạng hóa sẽ trở thành một xu hướng tất yếu. Doanh nghiệp cần chuẩn bị sẵn sàng để thích ứng với những thay đổi này.

5.2. Khuyến nghị cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược đa dạng hóa rõ ràng và hiệu quả. Việc này không chỉ giúp tăng giá trị doanh nghiệp mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2006-2011, thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến sự gia tăng đáng kể số lượng doanh nghiệp niêm yết, trong đó nhiều doanh nghiệp thực hiện đa dạng hóa ngành nghề kinh doanh. Qua nghiên cứu trên 102 doanh nghiệp niêm yết với 425 năm-doanh nghiệp, tác giả đã phân tích ảnh hưởng của đa dạng hóa đến giá trị và hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp này. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ liệu đa dạng hóa có làm tăng hay giảm giá trị doanh nghiệp so với doanh nghiệp đơn ngành, đồng thời xác định nguyên nhân của sự thay đổi giá trị này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX trong khoảng thời gian 6 năm, với dữ liệu thu thập từ báo cáo tài chính, báo cáo thường niên và các nguồn công khai khác. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm tại thị trường mới nổi Việt Nam, góp phần bổ sung cho các lý thuyết tài chính về đa dạng hóa và giá trị doanh nghiệp, đồng thời hỗ trợ các nhà quản lý doanh nghiệp trong việc ra quyết định chiến lược kinh doanh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai luồng lý thuyết chính về tác động của đa dạng hóa đến giá trị doanh nghiệp. Thứ nhất, đa dạng hóa có thể làm tăng giá trị doanh nghiệp thông qua các lợi ích như giảm chi phí sử dụng vốn nhờ quy mô lớn, tận dụng hiệu quả thị trường vốn nội bộ, đồng bảo hiểm nợ và kinh tế theo quy mô. Các lý thuyết của Williamson (1970, 1975), Lewellen (1971), và Teece (1980) nhấn mạnh vai trò của việc phân bổ nguồn lực hiệu quả và giảm rủi ro tổng thể trong doanh nghiệp đa ngành. Thứ hai, đa dạng hóa có thể làm giảm giá trị doanh nghiệp do chi phí đại diện, sự không hiệu quả của thị trường vốn nội bộ và các hoạt động rent-seeking của nhà quản lý bộ phận. Lý thuyết đại diện của Jensen (1986) và các nghiên cứu của Shleifer và Vishny (1989, 1992) chỉ ra rằng nhà quản lý có thể mở rộng quy mô doanh nghiệp không tối ưu nhằm mục đích lợi ích cá nhân, dẫn đến giảm giá trị doanh nghiệp.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Giá trị vượt trội (Excess Value - EXVAL): chênh lệch giữa giá trị thực tế và giá trị kỳ vọng của doanh nghiệp.
• Hiệu quả vượt trội (Excess Performance - EXPER): hiệu quả hoạt động vượt trội so với kỳ vọng.
• Hệ số Tobin’s Q: tỷ số giữa giá trị thị trường và giá trị sổ sách tài sản, dùng để đánh giá kỳ vọng tăng trưởng và giá trị doanh nghiệp.
• Đa dạng hóa liên kết và không liên kết: phân biệt mức độ kế thừa hệ thống kinh doanh giữa các ngành trong doanh nghiệp đa ngành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng (panel data) thu thập từ 102 doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE và HNX trong giai đoạn 2006-2011, tổng cộng 425 năm-doanh nghiệp. Mẫu nghiên cứu loại trừ các doanh nghiệp dịch vụ tài chính và các doanh nghiệp có thông tin không đầy đủ. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng mô hình hồi quy bình phương nhỏ nhất (Least Squares - LS) và mô hình tác động cố định (Fixed Effect Model - FEM) để đánh giá mối quan hệ giữa đa dạng hóa và các biến giá trị vượt trội, hiệu quả vượt trội, cũng như hệ số Tobin’s Q. Các biến độc lập bao gồm biến giả đa dạng hóa (DDH), quy mô doanh nghiệp (log tổng tài sản), đòn bẩy tài chính, biến giả chia cổ tức và biên độ lợi nhuận. Mô hình hồi quy được thiết kế để kiểm định các giả thuyết về ảnh hưởng của đa dạng hóa và các yếu tố khác đến giá trị và hiệu quả doanh nghiệp. Dữ liệu được xử lý và phân tích bằng phần mềm thống kê chuyên dụng, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ giữa đa dạng hóa và giá trị vượt trội: Kết quả hồi quy cho thấy biến giả đa dạng hóa có hệ số âm, biểu thị rằng doanh nghiệp đa ngành có giá trị vượt trội thấp hơn so với doanh nghiệp đơn ngành. Cụ thể, giá trị vượt trội tính theo doanh thu của doanh nghiệp đa ngành giảm khoảng 32% trong khi doanh nghiệp đơn ngành tăng nhẹ 0,001% trong giai đoạn 2006-2011. Giá trị vượt trội tính theo lợi nhuận EBIT cũng giảm 33% ở doanh nghiệp đa ngành so với giảm 3,5% ở doanh nghiệp đơn ngành.

2. Hiệu quả vượt trội và mối liên hệ với giá trị vượt trội: Hiệu quả vượt trội của doanh nghiệp đa ngành cũng thấp hơn so với doanh nghiệp đơn ngành, đồng thời có mối tương quan dương với giá trị vượt trội, cho thấy hiệu quả hoạt động có ảnh hưởng tích cực đến giá trị doanh nghiệp.

3. Ảnh hưởng của các biến kiểm soát: Quy mô doanh nghiệp có mối tương quan dương với giá trị và hiệu quả vượt trội, phản ánh lợi thế quy mô trong kinh doanh. Đòn bẩy tài chính có xu hướng tương quan âm với giá trị vượt trội, phù hợp với thực trạng nhiều doanh nghiệp vay nợ lớn tại Việt Nam. Biến giả chia cổ tức và biên độ lợi nhuận có ảnh hưởng không đồng nhất và cần nghiên cứu sâu hơn.

4. Kiểm định mô hình với hệ số Tobin’s Q: Khi sử dụng hệ số Tobin’s Q làm biến phụ thuộc, kết quả cũng cho thấy xu hướng giảm giá trị doanh nghiệp đa ngành so với đơn ngành, củng cố kết luận từ các mô hình trước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự giảm giá trị doanh nghiệp đa ngành có thể xuất phát từ chi phí đại diện và sự phân bổ nguồn lực không hiệu quả trong nội bộ doanh nghiệp, phù hợp với các lý thuyết về chi phí đại diện và thị trường vốn nội bộ kém hiệu quả. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này tương đồng với nghiên cứu của Andre J.Bate (2007) tại New Zealand và Sung C.Bae & Taek Ho Kwon (2008) tại Hàn Quốc, khi đa số doanh nghiệp đa ngành có giá trị thấp hơn doanh nghiệp đơn ngành. Tuy nhiên, sự khác biệt về mức độ ảnh hưởng có thể do đặc thù thị trường mới nổi và cấu trúc doanh nghiệp tại Việt Nam. Dữ liệu cũng cho thấy xu hướng giảm giá trị doanh nghiệp đa ngành diễn ra rõ nét trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2008-2009, làm tăng áp lực lên các doanh nghiệp đa ngành vốn đã có cấu trúc phức tạp. Biểu đồ so sánh giá trị vượt trội theo năm và loại hình doanh nghiệp có thể minh họa rõ sự khác biệt này, giúp nhà quản lý nhận diện rủi ro và cơ hội trong chiến lược đa dạng hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và giám sát nội bộ: Doanh nghiệp cần thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ chặt chẽ nhằm giảm thiểu chi phí đại diện và phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, đặc biệt trong các doanh nghiệp đa ngành. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ban lãnh đạo và phòng kiểm soát nội bộ.

2. Tối ưu hóa danh mục ngành nghề kinh doanh: Đề xuất doanh nghiệp rà soát và tập trung vào các ngành kinh doanh cốt lõi có lợi thế cạnh tranh, đồng thời xem xét loại bỏ hoặc tái cấu trúc các ngành không hiệu quả. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Ban chiến lược và phòng phát triển kinh doanh.

3. Cải thiện tiếp cận và sử dụng nguồn vốn: Doanh nghiệp đa ngành nên tận dụng lợi thế quy mô để huy động vốn với chi phí thấp, đồng thời cân nhắc mức đòn bẩy phù hợp nhằm giảm rủi ro tài chính. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Ban tài chính và quan hệ nhà đầu tư.

4. Đào tạo và nâng cao năng lực quản lý đa ngành: Tăng cường đào tạo cho đội ngũ quản lý về kỹ năng quản trị đa ngành, quản lý rủi ro và phân bổ nguồn lực hiệu quả. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Ban nhân sự và đào tạo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo doanh nghiệp niêm yết: Giúp hiểu rõ tác động của đa dạng hóa đến giá trị doanh nghiệp, từ đó đưa ra quyết định chiến lược phù hợp nhằm tối ưu hóa giá trị cổ đông.

2. Nhà đầu tư và phân tích tài chính: Cung cấp cơ sở phân tích về hiệu quả và rủi ro của các doanh nghiệp đa ngành so với đơn ngành, hỗ trợ trong việc lựa chọn danh mục đầu tư.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo thực nghiệm về mối quan hệ giữa đa dạng hóa và giá trị doanh nghiệp tại thị trường mới nổi, bổ sung kiến thức lý thuyết và thực tiễn.

4. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Giúp đánh giá tác động của đa dạng hóa trong doanh nghiệp niêm yết, từ đó xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Đa dạng hóa có luôn làm giảm giá trị doanh nghiệp không?
   Không hoàn toàn. Nghiên cứu cho thấy đa dạng hóa có thể làm giảm giá trị doanh nghiệp trong nhiều trường hợp do chi phí đại diện và phân bổ nguồn lực không hiệu quả, nhưng cũng có những trường hợp đa dạng hóa liên kết mang lại lợi ích. Ví dụ, doanh nghiệp đa ngành có liên kết chặt chẽ giữa các ngành có thể tận dụng được nguồn lực chung.

2. Tại sao doanh nghiệp đa ngành lại có đòn bẩy cao hơn?
   Doanh nghiệp đa ngành thường có quy mô lớn và khả năng huy động vốn tốt hơn, đồng thời giảm rủi ro tổng thể nhờ đa dạng hóa ngành nghề, làm tăng niềm tin của nhà cho vay. Điều này dẫn đến việc họ có thể vay nợ với khối lượng lớn hơn so với doanh nghiệp đơn ngành.

3. Làm thế nào để đo lường giá trị vượt trội của doanh nghiệp?
   Giá trị vượt trội được tính bằng chênh lệch logarit giữa giá trị thực tế của doanh nghiệp (tổng vốn hóa thị trường và nợ) và giá trị kỳ vọng dựa trên bội số ngành nghề. Giá trị dương thể hiện doanh nghiệp tạo ra giá trị vượt trội so với kỳ vọng.

4. Tại sao lại sử dụng mô hình dữ liệu bảng trong nghiên cứu này?
   Dữ liệu bảng kết hợp quan sát theo thời gian và không gian giúp tăng số lượng quan sát, giảm sai số và cho phép kiểm soát các yếu tố không quan sát được cố định theo doanh nghiệp hoặc thời gian, nâng cao độ tin cậy của kết quả.

5. Có thể áp dụng kết quả nghiên cứu này cho các thị trường khác không?
   Kết quả nghiên cứu phù hợp với các thị trường mới nổi có đặc điểm tương tự Việt Nam, tuy nhiên cần thận trọng khi áp dụng cho các thị trường phát triển do khác biệt về cấu trúc doanh nghiệp và môi trường kinh doanh.

Kết luận

• Đa dạng hóa có xu hướng làm giảm giá trị và hiệu quả vượt trội của doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2006-2011.
• Doanh nghiệp đơn ngành có giá trị vượt trội và hiệu quả hoạt động cao hơn so với doanh nghiệp đa ngành, đặc biệt trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế.
• Quy mô doanh nghiệp có ảnh hưởng tích cực đến giá trị và hiệu quả, trong khi đòn bẩy tài chính có xu hướng ảnh hưởng tiêu cực.
• Chi phí đại diện và sự phân bổ nguồn lực không hiệu quả là nguyên nhân chính dẫn đến giảm giá trị doanh nghiệp đa ngành.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý và nhà đầu tư trong việc đánh giá và điều chỉnh chiến lược đa dạng hóa nhằm nâng cao giá trị doanh nghiệp.

Next steps: Tiếp tục nghiên cứu mở rộng mẫu và thời gian khảo sát, đồng thời phân tích sâu hơn về các yếu tố nội sinh ảnh hưởng đến đa dạng hóa và giá trị doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp và nhà quản lý nên áp dụng các giải pháp quản trị hiệu quả để tối ưu hóa giá trị trong bối cảnh đa dạng hóa ngày càng phổ biến.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH ---------oOo-------- TRƢƠNG THỊ ÁNH NGUYỆT ĐA DẠNG HÓA VÀ GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP – NGHIÊN CỨU TỪ CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN SÀN CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – 2013 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐAI HỌC KINH TẾ TP.HỒ CHÍ MINH ---------oOo-------- TRƢƠNG THỊ ÁNH NGUYỆT ĐA DẠNG HÓA VÀ GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP – NGHIÊN CỨU TỪ CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN SÀN CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. NGUYỄN HỮU HUY NHỰT TP. Hồ Chí Minh – 2013 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của tôi, có sự hỗ trợ từ Thầy Nguyễn Hữu Huy Nhựt. Các nội dung nghiên cứu và kết quả trong đề tài này là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công trình nào. Những số liệu trong các bảng biểu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá được chính tác giả thu thập từ các nguồn khác nhau có ghi trong phần tài liệu tham khảo. Ngoài ra, trong luận văn còn sử dụng một số nhận xét, đánh giá cũng như số liệu của các tác giả khác, và đều có chú thích nguồn gốc sau mỗi trích dẫn để dễ tra cứu, kiểm chứng. Tác giả Trƣơng Thị Ánh Nguyệt TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Bảng tổng hợp các biến phụ thuộc Bảng 3.2: Bảng tổng hợp các biến độc lập Bảng 3.3: Bảng tổng hợp các giả thuyết nghiên cứu Bảng 4.1: Bảng thống kê mô tả các biến của mô hình hồi quy Bảng 4.2 Mô tả biến giá trị vượt trội của doanh nghiệp theo thời gian Bảng 4.1: Kết quả hồi quy của giá trị vượt trội Bảng 4.2: Kết quả hồi quy của hiệu quả vượt trội Bảng 4.3: Mối liên hệ giữa giá trị vượt trội và hiệu quả vượt trội Bảng 4.1: Kết quả mô hình hồi quy khi cố định biến công ty Bảng 4.2: Kết quả mô hình hồi quy khi cố định biến thời gian Bảng 4.3: Kết quả mô hình hồi quy khi cố định biến công ty và biến thời gian Bảng 4.4: Kết quả hồi quy với biến tương tác Bảng 4.5: Kết quả mô hình hồi quy với biến đa dạng hóa Hi Bảng 4.6: Kết quả mô hình hồi quy với biến phụ thuộc Tobin’q DANH MỤC HÌNH Hình 4.1: Kết cấu phân ngành dữ liệu nghiên cứu Hình 4.2: Kết cấu phân ngành của các doanh nghiệp đa ngành TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC TÓM TẮT .2 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu: .3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu: .4 Phƣơng pháp nghiên cứu: .5 Bố cục luận văn: . LÝ LUẬN VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM 7 2.1 Các lý thuyết liên quan về mối quan hệ giữa đa dạng hóa và giá trị doanh nghiệp: .1 Đa dạng hóa làm tăng giá trị doanh nghiệp: .2 Đa dạng hóa làm giảm giá trị doanh nghiệp:.2 Các nghiên cứu thực nghiệm đánh giá giá trị của các doanh nghiệp đa dạng hóa: .1 Đa dạng hóa làm giảm giá trị doanh nghiệp:.2 Đa dạng hóa làm tăng giá trị doanh nghiệp: .PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Một số mô hình ứng dụng trong việc đánh giá giá trị của doanh nghiệp:.1 Mô hình theo giá trị doanh nghiệp: .2 Mô hình đánh giá giá trị doanh nghiệp theo bội số (multiplier):.3 Hệ số q của Tobin (Tobin’s Q): .2 Thiết kế và lựa chọn mô hình nghiên cứu: .3 Biến và giả thuyết nghiên cứu: .1 Biến phụ thuộc và biến độc lập trong mô hình nghiên cứu: .2 Các kỳ vọng về kết quả nghiên cứu: .4 Dữ liệu và xử lý dữ liệu: .36 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Nguồn dữ liệu .2 Xử lý dữ liệu và mẫu nghiên cứu.NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Phân tích ngành nghề kinh doanh của các doanh nghiệp trong mẫu nghiên cứu: .2 Phân tích đơn biến .3 Phân tích kết quả mô hình hồi quy .1 Kết quả hồi quy của giá trị vượt trội: .2 Kết quả hồi quy của hiệu quả vượt trội: .3 Mối liên hệ giữa giá trị vượt trội và hiệu quả vượt trội: .4 Kết quả một số mô hình hồi quy khác: .1 Mô hình hồi quy tác động cố định: .2 Ảnh hưởng của chi phí đại diện: .3 Thay đổi biến đo lường mức độ đa dạng hóa: .4 Thay đổi biến đo lường giá trị doanh nghiệp: .5 Kết luận chƣơng 4 .ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ GỢI Ý.1 Kết quả nghiên cứu.3 Những gợi ý và hƣớng nghiên cứu tiếp theo: .60 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -1- TÓM TẮT Qua nghiên cứu về mức ảnh hưởng của đa dạng hóa đến giá trị doanh nghiệp của 102 doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2006-2011, tác giả thấy rằng: bước đầu, khi thực hiện phương pháp phân tích đơn biến và phân tích đa biến với phương pháp bình phương bé nhất dữ liệu bảng, kết quả cho thấy giá trị vượt trội và hiệu quả vượt trội có mối tương quan âm với biến đa dạng hóa, đồng thời biến hiệu quả vượt trội lại có mối tương quan dương với giá trị doanh nghiệp. Tiến hành nghiên cứu sâu hơn thì tác giả thấy rằng, yếu tố phát sinh theo thời gian và các động cơ thúc đẩy doanh nghiệp thực hiện đa dạng hóa có thể là nguyên nhân gây nên sự sụt giảm. Tuy nhiên, khi thực hiện một số kiểm chứng cụ thể, chẳng hạn như vấn đề đại diện, thay đổi biến đo lường đa dạng hóa, thay đổi biến đo lường giá trị doanh nghiệp,… tác giả chưa đủ bằng chứng để kết luận do các hệ số tìm được không có ý nghĩa thống kê. Một số từ khóa: đa dạng hóa, giá trị doanh nghiệp, giá trị vượt trội, kinh doanh đa ngành, kinh doanh đơn ngành. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -2- CHƢƠNG 1. MỞ ĐẦU Trong chương này, tác giả nêu lên cơ sở cho quá trình thực hiện đề tài, bao gồm các nội dung sau:  Giới thiệu.  Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu.  Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu.  Bố cục đề tài.1 Giới thiệu: Trong 10 năm trở lại đây, số lượng doanh nghiệp trong nước mở rộng quy mô kinh doanh cũng như đa dạng hóa ngành nghề ngày càng nhiều. Những biểu hiện thấy được như báo cáo thua lỗ, loại bỏ một số dự án đầu tư, thu hẹp quy mô kinh doanh, giải thể những công ty con, cắt giảm nhân sự, v.v… tại các doanh nghiệp này xảy ra cũng không ít. Ở góc nhìn bên ngoài, có vẻ như có vấn đề về việc giảm giá trị và hiệu quả kinh doanh tại các doanh nghiệp đa ngành. Tuy nhiên, để đi đến kết luận rằng việc đa dạng hóa có ảnh hưởng đến giá trị và hiệu quả kinh doanh hay không vẫn còn là câu hỏi lớn chưa được giải đáp. Trên thế giới, đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về tác động của đa dạng hóa đến giá trị doanh nghiệp. Theo Campa và Kedia (2002), các doanh nghiệp lựa chọn thực hiện đa dạng hóa khi các lợi ích của đa dạng hóa lớn hơn chi phí của đa dạng hóa. Những lợi ích từ đa dạng hóa có thể phát sinh từ hiệu quả kinh tế do quy mô lớn, gia tăng khả năng vay nợ, hiệu quả phân bổ nguồn lực thông qua các thị trường vốn nội bộ và nhiều yếu tố khác. Các chi phí của đa dạng hóa có thể phát sinh từ sự phân bổ không hiệu quả các nguồn lực thông qua thị trường vốn nội bộ, khó khăn trong việc thúc đẩy các hợp đồng với điều kiện tối đa hóa, khoảng cách thông tin giữa trung tâm quản lý và nhà quản lý bộ phận, những hoạt động rent-secking được thực hiện bởi những nhà quản lý bộ phận. Chính sự chênh lệch giữa những lợi ích và chi phí đó sẽ làm tăng hoặc giảm giá trị của doanh nghiệp, và TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -3- điều quan trọng đối với các doanh nghiệp khi thực hiện đa dạng hóa là xem xét các đặc tính nào có thể ảnh hưởng đến giá trị cũng như các quyết định đa dạng hóa của doanh nghiệp mình. Các lý thuyết về tài chính khác cũng nhấn mạnh rằng, việc đa dạng hóa có thể mang đến những lợi ích cũng như chi phí cho các doanh nghiệp. Đa dạng hóa có thể mang lại những lợi ích như giảm chi phí phá sản (Shleifer và Vishny, 1992), giảm thuế thông qua tăng tổng nợ (Majd và Myers, 1987; Lewellen, 1971) hay tăng hiệu quả phân bổ nguồn lực (Myers, 1977; Stulz, 1990; Khanna và Tice, 2001). Ngược lại, đa dạng hóa làm phát sinh chi phí, chẳng hạn như vấn đề trợ cấp chéo cho những đơn vị thua lỗ (Milgrom và Roberts, 1992; Rajan, Servaes và Zingales, 2000). Thêm vào đó, những chi phí đại diện mà dẫn đến quyết định thực hiện đa dạng hóa lại là nguyên nhân làm giảm giá trị doanh nghiệp nhiều nhất, chẳng hạn chi phí rent-seeking (Scharfstein và Stein, 2000) hay tham gia vào những dự án đầu tư thua lỗ nhưng lại có mức thưởng hoa hồng cá nhân cao (Denis và Sarin, 1997; Rose và Shepard, 1997), v.v… Mặc dù còn rất nhiều tranh cãi về lợi ích cũng như chi phí của việc thực hiện đa dạng hóa. Nhưng nhìn chung, số lượng nghiên cứu thể hiện sự gia tăng chi phí lại chiếm nhiều ưu thế. Chẳn hạn như Berger và Ofeck (1995) đã nghiên cứu các doanh nghiệp đa dạng hóa của Mỹ và cho thấy giá trị và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp đa ngành bị giảm đi 13-15% so với doanh nghiệp đơn ngành. Lin và Servaes (1999, 2002) cho thấy sự sụt giảm 10% giá trị của các tập đoàn ở Nhật, giảm khoản 15% giá trị của các doanh nghiệp đa dạng hóa ở Anh và khoảng 7% giá trị của các doanh nghiệp tại thị trường mới nổi. Những lý thuyết được đưa ra đã không giải thích rõ ràng về ảnh hưởng của đa dạng hóa lên giá trị doanh nghiệp, có nhiều cách giải thích trong các nghiên cứu cho thấy rằng việc giảm giá trị của các doanh nghiệp đa ngành thật sự đáng lo ngại. Chẳng hạn như, có nghiên cứu cho rằng, các doanh nghiệp có giá trị và hiệu quả giảm đi không phải là vì việc đa dạng hóa không hiệu quả mà vì các doanh nghiệp lựa chọn thực hiện đa dạng hóa khi lợi ích đạt được từ kinh doanh theo tập đoàn lớn TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -4- hơn chi phí của nó (Matsusaka, 2001; Maksimovic và Phillips, 2002), hoặc khi các cơ hội kinh doanh bị cạn kiệt (Campa và Kedia, 2002).