chương 1 đến chương 6), phác họa lại bức tranh kinh tế của Ấn Độ vào giữa thế kỷ XVIII, các xu hướng kinh tế nói chung trong 4 khu vực phía Tây, Bắc, Đông, và Nam của Ấn Độ, những thay đổi trong cơ cấu nông nghiệp trước độc lập; phần 2: gồm 6 chương (từ chương 7 đến chương 12), tác giả làm rõ một số lĩnh vực cơ bản của kinh tế Ấn Độ trước độc lập như: về công nghiệp, thủy lợi, thương mại, hệ thống tài chính…; phần 3: gồm 2 chương, tác giả tiếp tục nghiên cứu sự phát triển kinh tế của Ấn Độ và Pakistan từ khi độc lập đến đầu những năm 70 của thế kỷ XX. Tomlinson với cuốn The economy of morden India 1860 - 1970 [136]. Đây là tài liệu giới thiệu tổng quát và phân tích cụ thể về quá trình thay đổi kinh tế ở Ấn Độ từ năm 1860 đến 1970, bao gồm: quá trình phát triển nông 16 nghiệp, công nghiệp hóa và lịch sử kinh doanh, thực hiện quy hoạch nhà nước sau năm 1947, sự xuất hiện của cuộc “Cách mạng xanh”. Bằng những số liệu cụ thể, trong 5 chương, tác giả Tomlinson đã khôi phục lại bức tranh kinh tế Ấn Độ dưới ách thống trị của chủ nghĩa đế quốc, tiến trình lịch sử qua sự thay đổi trong nông nghiệp, thương mại và sản xuất, mối quan hệ giữa các doanh nghiệp, nền kinh tế và nhà nước trước và sau năm 1947.
Ngoài ra, chương trình phát triển kinh tế - xã hội của Ấn Độ còn được phản ánh trong các kế hoạch 5 năm, cụ thể First Five Year Plan (1951 - 1956), Second Five Year Plan (1956 - 1961), Third Five Year Plan (1961 - 1965)… tại địa chỉ: http://planningcommission.in/plans/planrel/fiveyr/default. Đây là trang website chính thống chứa đựng thông tin nội dung về các kế hoạch phát triển kinh tế xã hội ngắn hạn 5 năm của Ấn Độ. Qua mỗi kế hoạch 5 năm, nội dung website lần lượt giới thiệu những thành tựu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế, dịch vụ xã hội… với những số liệu được đề cập cụ thể. Sự nghiệp củng cố, phát triển quốc gia, dân tộc của đất nước Ấn Độ, thời kỳ Thủ tướng J.
Nehru nắm quyền thật sự mang lại nhiều thành tựu rực rỡ cho buổi đầu của nền Cộng hòa. Chính vì vậy, nghiên cứu về cuộc đời và sự nghiệp của J. Nehru thu hút sự quan tâm của nhiều học giả nước ngoài. Trên cơ sở kế thừa nguồn tư liệu này, chúng tôi rút ra đánh giá, nhận định khách quan vai trò của ông trong sự nghiệp củng cố độc lập dân tộc giai đoạn 1950 - 1964.
Một số công trình tiêu biểu: cuốn Jawaharlal Nehru: A political leader [99] là tập kỷ yếu tại Hội thảo kỷ niệm 85 năm ngày sinh và 10 năm ngày mất của Jawaharlal Nehru. Đây là cuốn sách tập hợp một số công trình nghiên cứu của các học giả xoay quanh “kiến trúc sư” vĩ đại đất nước Ấn Độ J. Nehru trên một số phương diện như: đường lối chính trị, tư tưởng, chính sách ngoại giao… với một số bài viết tiêu biểu: Jawaharlal Nehru and the principle of secularism in India politics của tác giải Jan Marek; The role of tradition in Nehru’s thought của tác giả Ondrej Novák; Nehru as a political thinker của tác giả Jan Filipsky… Tác giả Sarvepalli Gopal với cuốn Jawaharlal Nehru: A biograph, vol 2: 1947 - 1956 [90] và cuốn Jawaharlal Nehru: A biograph, vol 3: 1956 - 1964 [91]. 17 Đây là công trình nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống của tác giả S.
Gopla về cuộc đời và sự nghiệp của J. Trong vol 2, nội dung công trình thuật lại 9 năm đầu làm Thủ tướng của J. Nehru, phân tích những vấn đề về tình hình của Ấn Độ cũng như trên thế giới bao gồm: cuộc đấu tranh của Ấn Độ và Pakistan về vấn đề Kashmir, cuộc bầu cử tự do đầu tiên ở Ấn Độ, khủng hoảng Triều Tiên và kênh đào Suez… Từ đó, tác giả đưa ra những nhận định chủ quan của mình về vai trò của J. Nehru trên trường quốc tế từ năm 1947 đến năm 1956.
Tiếp nối thành công của vol 2, Sarvepalli Gopal tập trung nghiên cứu hoạt động trong những năm cuối cùng của Thủ tướng Ấn Độ trong thời gian từ 1956 đến 1964 trong vol 3. Tác giả khẳng định: tám năm cuối đời là những cố gắng không mệt mỏi để phát triển kinh tế và xã hội Ấn Độ, xây dựng những nguyên tắc cơ bản trong chính sách đối ngoại của J. Nehru như: cải thiện quan hệ với Trung Quốc, Pakistan, các nước phương Đông lẫn phương Tây, cuộc vận động cho vấn đề Congo, những nỗ lực ngoại giao để thu hồi lãnh thổ Goa… Có thể nói, dưới nhãn quan của tác giả, thành tựu vĩ đại nhất trong cuộc đời Thủ tướng J. Nehru là đã xây dựng Ấn Độ thành một quốc gia hiện đại, khẳng định vai trò và vị thế quan trọng trên trường quốc tế.
Các công trình nghiên cứu trong nước Nghiên cứu con đường củng cố độc lập dân tộc của Cộng hòa Ấn Độ được nhận diện qua các công trình nghiên cứu chuyên sâu của các học giả trong nước trên nhiều khía cạnh khác nhau như: kinh tế, chính trị - hành chính, ngoại giao, quốc phòng - an ninh. Tiêu biểu là một số công trình sau: trước hết phải kể đến tập hợp các công trình nghiên cứu chuyên sâu về Ấn Độ đầu tiên của các nhà khoa học trong nước nhân kỷ niệm Quốc khánh Ấn Độ do tác giả Phan Văn Ban chủ biên, Thông báo khoa học: đặc san kỷ niệm 43 năm Quốc khánh nước Cộng hòa Ấn Độ [3]. Một số công trình tiêu biểu liên quan tới hướng nghiên cứu của tác giả được đề cập như: Chủ tịch Hồ Chí Minh trong trái tim nhân dân Ấn Độ; Lịch sử Ấn Độ và những mối liên hệ Việt Nam - Ấn Độ trong lịch sử; Tư tưởng dân tộc của J. Nehru trong tác phẩm “Phát hiện Ấn Độ”; Những trang sử quan hệ Việt Nam - Ấn Độ giai đoạn 1945 - 1954… từ đó gợi mở cho các nhà nghiên cứu hướng tiếp cận chuyên sâu về Ấn Độ.
18 Tác giả Đỗ Đức Định với cuốn 50 năm kinh tế Ấn Độ [18]. Công trình đã tổng kết 50 năm phát triển kinh tế Ấn Độ từ trước cải cách đến quá trình cải cách vào đầu những năm 90 của thế kỷ XX. Trong đó, tác giả làm rõ một số vấn đề như: mô hình công nghiệp hóa tự lực tự cường trước cải cách, công nghiệp hóa nông nghiệp và phát triển nông thôn, xây dựng chính sách ngoại thương, đầu tư nước ngoài công nghiệp và du lịch… Qua đó, thành quả của quá trình cải cách và triển vọng phát triển kinh tế Ấn Độ cũng được tác giả tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau. Ngoài ra, tác giả Đỗ Đức Định còn chủ biên cuốn Giáo trình kinh tế Ấn Độ [19].
Cuốn sách trình bày tiến trình phát triển kinh tế Ấn Độ từ khi giành độc lập đến nay, tập trung hai giai đoạn phát triển của nền kinh tế Ấn Độ: thời kỳ trước cải cách (1947 - 1990) và thời kỳ cải cách (1991 đến nay). Mặt khác, tác giả cũng nghiên cứu sự phát triển của các ngành kinh tế cơ bản, trên cơ sở đó phân tích quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phân tích chính sách ưu tiên phát triển khoa học công nghệ của Ấn Độ; nghiên cứu những nỗ lực mới của Ấn Độ nhằm xây dựng một cường quốc vào thế kỷ XXI và đề cập đến mối quan hệ hợp tác giữa Ấn Độ và Việt Nam. Tác giả Trần Thị Lý với cuốn Sự điều chỉnh chính sách của Cộng hòa Ấn Độ từ 1991 đến 2000 [45]. Trong đó, tác giả đã trình bày một số nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự điều chỉnh chính sách cải cách kinh tế và chính sách đối ngoại của Cộng hòa Ấn Độ cũng như những thành tựu mà quốc gia này đạt được sau 10 năm điều chỉnh chính sách.
Ngoài ra, nội dung công trình cũng liệt kê một số sự kiện liên quan tiêu biểu trong chính sách đối ngoại của Cộng hòa Ấn Độ ở giai đoạn 1950 - 1964. Một số công trình của học giả Vũ Dương Ninh được đề cập trong cuốn Việt Nam - Thế giới và hội nhập (Một số công trình tuyển chọn) [57]. Đây là tập hợp 70 công trình khoa học được tác giả tuyển chọn trong thời gian dài làm khoa học, giới thiệu với giới nghiên cứu. Trong đó, một số công trình liên quan tới đề tài nghiên cứu của tác giả đề cập tới như: Việt Nam - Ấn Độ trong đấu tranh vì độc lập dân tộc và tiến bộ xã hội; Jawaharlal Nehru - nhà kiến trúc vĩ đại của nước Cộng hòa Ấn Độ… 19 Hai tác giả Phan Văn Rân, Nguyễn Hoàng Giáp với cuốn Chủ quyền quốc gia dân tộc trong xu thế toàn cầu hóa và vấn đề đặt ra với Việt Nam [62].
Nghiên cứu về nội hàm của chủ quyền quốc gia dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa, so sánh quan niệm về chủ quyền quốc gia dân tộc trong thời kỳ Chiến tranh lạnh là một trong những nội dung chính của công trình. Theo đó, vấn đề này tác động tới phương thức củng cố độc lập dân tộc của các quốc gia trong thời kỳ Chiến tranh lạnh và trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. Vì vậy, công trình gợi mở một hướng tiếp cận về cách thức bảo vệ chủ quyền quốc gia dân tộc Ấn Độ trong thời kỳ sau độc lập. Ngoài ra, nghiên cứu những khía cạnh cụ thể về bối cảnh lịch sử, chính sách đối ngoại, những vấn đề phức tạp trong sự nghiệp củng cố độc lập của Ấn Độ cũng được đề cập trong một số công trình tiêu biểu như: tác giả Võ Anh Tuấn với cuốn Phong trào không liên kết [72].
Cuốn sách nghiên cứu cụ thể về Phong trào không liên kết trên các khía cạnh: quá trình hình thành và phát triển của phong trào, nhiệm vụ đặt ra trong từng giai đoạn lịch sử và vị thế của phong trào trong đời sống chính trị thế giới, các hội nghị cấp cao của phong trào từ 1961 đến 1999. Trong đó, Ấn Độ với Phong trào không liên kết giai đoạn 1950 - 1964 cũng được tác giả đề cập đến ở mức độ khái lược. Hai tác giả Trần Văn Đào, Phan Doãn Nam với cuốn Giáo trình Lịch sử quan hệ quốc tế 1945 - 1990 [17]. Cuốn sách hệ thống hóa các sự kiện quan trọng trong tiến trình lịch sử quan hệ quốc tế của nhân loại từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến kết thúc Chiến tranh lạnh.