PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Bạo lực học đường ở Việt Nam đã xuất hiện từ rất lâu, và nó trở thành một trong những nguyên nhân chính gây đau khổ cho các nạn nhân, trong đó chủ yếu là các em học sinh ở tất cả các bậc học, từ học sinh mầm non, học sinh tiểu học, học sinh trung học cơ sở, học sinh trung học phổ thông, và cả đối với sinh viên cao đẳng và đại học. Tuy nhiên, trong một thời gian dài chúng ta đã xem nhẹ những hành vi bạo lực học đường và coi chúng là những điều tất yếu, là một phần tự nhiên của quá trình phát triển tâm sinh lý của lứa tuổi học trò “nhất quỷ nhì ma” nên những nghiên cứu về vấn đề này chỉ tập trung vào việc tìm hiểu những hành vi bạo lực đối với trẻ em ở trong gia đình, ở ngoài xã hội, bạo lực học đường chỉ được nghiên cứu lồng ghép trong các công trình nghiên cứu về bạo lực đối với trẻ em nói chung. Những nghiên cứu về bạo lực học đường rất đa dạng.
Vì bạo lực học đường đã trở thành “vấn nạn” của toàn thế giới. Bạo lực học đường đang có xu hướng tăng nhanh về số lượng, tính chất và các hình thức bạo lực học đường ngày càng trở nên đa dạng và nghiêm trọng hơn, những hậu quả từ những vụ bạo lực học đường thật sự trở thành mối lo ngại cho các bậc phụ huynh, giáo viên và toàn xã hội và đặc biệt là cho chính những học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường. Bạo lực nói chung, đặc biệt là bạo lực học đường là hiện tượng đang tồn tại tới mức phổ biến và có xu hướng ngày càng gia tăng ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới. Theo thống kê, trên thế giới, mỗi năm có 6 triệu em trai và 4 triệu em gái có liên quan trực tiếp đến bạo lực học đường.
Riêng ở Việt Nam, trong 5 năm gần đây có tới 47.000 vụ phạm pháp hình sự do học sinh, sinh viên gây ra, chiếm 1/4 tổng số các vụ phạm pháp. Đặc biệt, chỉ vài năm trở lại đây, có ít nhất 5 video clip quay cảnh nữ sinh đánh nhau được tung lên mạng. Ngoài mức độ tàn nhẫn trong hành vi bạo lực, 1 điều khiến dư luận lo ngại hơn cả chính là thái độ thờ ơ của những người đứng xem, mà hầu hết là học sinh, sinh viên chứng tỏ bạo lực học đường đang “bùng phát” và đã thật sự trở thành “vấn nạn” của toàn xã hội. Trước đây (khoảng 10 năm), bạo lực học đường chỉ dừng lại ở việc chửi nhau, cãi nhau, gây lộn ở phạm vi nhỏ thì nay bạo lực học đường diễn ra ở phạm vi lớn hơn, số lượng người tham dự đông hơn, với đầy đủ các loại hung khí như dao găm, mã tấu, thậm chí cả súng…Đặc biệt xuất hiện các sự vụ nguy hiểm và trầm trọng như giết người, cướp của, hiếp dâm…Ví thử như ở Thành phố Hồ Chí Minh, chỉ tính riêng năm 2008 có tới 18 vụ học sinh vi phạm, trong đó có 5 vụ giết người; 6 vụ hiếp dâm; 6 vụ gây rối trật tự công cộng và 1 vụ phá hủy công trình.
Ở các tỉnh thành khác (Hà Nội, Hưng Yên, Hà Tây, Kontum…) trong cả nước cũng có chung mức độ này. Nói tới bạo lực nói chung và bạo lực học đường nói riêng, chúng ta thường chỉ nghĩ tới “nam giới, nam sinh - phái mạnh”. Nhưng trên thực tế, bạo lực học đường không hề thua kém ở “nữ giới, nữ sinh - phái đẹp, phái yếu”. Chắc hẳn chúng ta chưa thể hết bàng hoàng khi xem đoạn Videoclip – đánh tập thể của nữ sinh trường THPT Kim Liên.
Hay vụ 5 nữ sinh hành hung cô giáo ở Bình Dương, và nhiều vụ tương tự khác. Đặc biệt khi được hỏi thì có tới 96,7% số học sinh được nghiên cứu cho rằng ở trường các em có xảy ra hiện tượng nữ sinh đánh nhau và mức độ thường xuyên khá cao (44,7%) (Kết quả nghiên cứu của PGS.TS Hoàng Bá Thịnh). Ngoài bạo lực ở học sinh, trong nhà trường còn diễn ra cách hành xử bạo lực của giáo viên đối với học sinh. Bạo lực học đường ngày càng đa dạng về kiểu loại và phong phú về biểu hiện.
Có rất nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn tới bạo lực học đường, ngoài những yếu tố về gia đình, xã hội, sức ép tâm lý, bất mãn xã hội… cón có những nguyên nhân rất giản đơn, rất nhỏ, nhỏ đến mức không thể gọi là nguyên nhân được và đôi khi rất vô lý như “nhìn đểu; sành điệu, thấy ghét hoặc học giỏi…”. Song những lý do tưởng như đơn giản và vô lý này lại có thể gây ra những hậu quả khôn lường. 2 Có thể nói, các vụ bạo lực học đường dù nghiêm trọng hay không đều để lại những hậu quả nhất định. Nó không chỉ làm hoen ố môi trường học đường, gây không khí bất an chốn học đường mà còn có thể làm nguy hại đến tính mạng con người.
Bạo lực học đường chính là căn nguyên dẫn đến tội phạm sau này. Bạo lực học đường gia tăng là hệ lụy của việc dạy người chưa được quan tâm thích đáng. Chúng ta mới chú ý đến việc dạy chữ và một phần nào đó là dạy nghề, còn việc dạy làm người đang buông lỏng, đạo đực của người học ngày một xuống cấp. Bạo lực học đường còn phản ánh vai trò, trách nhiệm của gia đình, nhà trường, xã hội, các tổ chức đoàn thể và người lớn đối với thế hệ trẻ còn yếu.
Nó còn phản ánh trình độ nhận thức hạn chế và thái độ vô cảm của con người trước tương lai của thế hệ trẻ. Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp chúng ta hiểu sâu hơn, đầy đủ hơn về thực trạng bạo lực học đường hiện nay, những hậu quả từ các vụ bạo lực học đường, những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến bạo lực học đường, trên cơ sở CTXH nhóm, đề tài sẽ đề xuất những giải pháp ngăn chặn và chấm dứt bạo lực học đường một cách hiệu quả hơn.Chính vì thế đề tài: “ Công tác xã hội nhóm với học sinh bị bạo lực học đường ở thành phố Thủ Dầu Một” được thực hiện 2. Mục tiêu nghiên cứu a. Mục tiêu chung Trên cơ sở lý luận, đề tài khảo sát thực trạng về học sinh bị bạo lực học đường để từ đó vận dụng phương pháp công tác xã hội nhóm nhằm giảm thiểu bạo lực học đường ở trong nhà trường b.
Mục tiêu cụ thể Đề tài sẽ thực hiện những mục tiêu cụ thể sau: - Xác định những vấn đề lý luận cơ bản của đề tài: khái niệm (bạo lực, học đường, bạo lực học đường) - Điều tra thực trạng bạo lực học đường ở thành phố Thủ Dầu Một, chỉ ra nguyên nhân, hậu quả, các yếu tố ảnh hưởng đến bạo lực học đường. 3 - Thông qua thực hành CTXH nhóm sẽ đề xuất các giải pháp nhằm giảm thiểu và giải quyết vấn đề bạo lực học đường ở thành phố Thủ Dầu Một.Tổng quan nghiên cứu đề tài a. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài * Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài về bạo lực học đường Bạo lực trong học đường được nghiên cứu từ những năm 70 thế kỷ trước với các công trình nghiên cứu của Dan Olweus nhà tâm lý học Na Uy. Ngày nay, vấn đề này càng được chú ý và được coi là vấn đề xã hội nghiêm trọng cả ở Châu Âu (Clarke & Kiselica, 1997; Hoover & Juul, 1993) và Bắc Mỹ (Hoover & Olsen, 2001; Charach, Pepler, & Ziegler, 1995).
[6] Bạo lực học đường được hiểu một cách rộng rãi là “Mọi điều kiện hoặc hành động có thể tạo ra bầu không khí trong đó học sinh và giáo viên cảm thấy sợ hãi hoặc có nguy cơ trở thành nạn nhân của sự cướp giật, xâm phạm thân thể, tinh thần” (Batsche & Knoff, 1994, p.[10] Bạo lực học đường, đặc biệt ở lứa tuổi thiếu niên bao hàm cả việc bắt nạt lẫn nhau. Bề ngoài việc bắt nạt lẫn nhau được coi là việc bình thường trong hành vi của trẻ nhưng thực tế nó lại đem đến những hậu quả không ngờ tới và là vấn đề khó giải quyết tận gốc. Bạo lực trong học đường được hiểu là bạo lực diễn ra giữa các chủ thể khác nhau trong học đường: giáo viên với học sinh, học sinh với học sinh và học sinh với giáo viên. *Nghiên cứu điều tra về thực trạng bạo lực học đường giữa học sinh với học sinh: Tại Nam Phi, Cao uỷ Nhân quyền Nam Phi cho thấy 40% trẻ em được phỏng vấn nói rằng chúng từng là các nạn nhân của tội phạm tại trường học.
Chỉ 23% học sinh cảm thấy an toàn khi đặt chân tới lớp. Hơn một phần năm số vụ tấn công tình dục vào trẻ em Nam Phi được phát hiện diễn ra tại trường học. Việc phải 4 đương đầu với bạo lực gia đình, băng đảng và ma tuý để lại dấu ấn lâu dài trong tính cách của học sinh. [12] Tại Hàn Quốc, theo thống kê cũng cho thấy gần 13,2% học sinh nam và 5,8% học sinh nữ từ lớp 4 đến lớp 12 bị các bạn cùng lớp đánh hoặc làm tổn thương.
Tâm lý học Nga đã đưa ra khái niệm “bạo lực tập thể”- dạng bạo lực trấn áp mọi thứ “vượt ra khỏi đám đông”. Gần đây, ở Nga đã xuất hiện nhiều vụ việc học sinh bị bạn đánh do học giỏi, hoặc xinh đẹp hơn người.[21] Từ thực trạng bạo lực học đường nhằm vào đối tượng chính là học sinh, cho nên các nghiên cứu trên thế giới về bạo lực học đường rất quan tâm nghiên cứu về thực trạng bạo lực học đường giữa học sinh với học sinh. Các tác giả: Kristine A, Michel Nelson, Krischine Jolivette thuộc trường Đại học Kentucky đã tiến hành nghiên cứu tổng quan về vấn đề “Ngăn chặn hành vi bạo lực và chống đối xã hội ở Thanh thiếu niên”. Ngăn chặn bao gồm 3 yếu tố: hiểu được các yếu tố đẩy đứa trẻ vào rủi ro, phát triển chương trình giúp trẻ vượt qua các nguy cơ đó và thúc đẩy các nhân tố bảo vệ có thể đem lại sự an toàn cho trẻ.
Nghiên cứu cũng nhằm trả lời các câu hỏi: Ai là những trẻ có thể có hành vi bạo lực (đặc trưng của trẻ bạo lực), các kiểu hành vi bạo lực bộc lộ như thế nào? Nhân tố nào thúc đẩy trẻ có các hành vi bạo lực và đâu là yếu tố có thể ngăn chặn các hành vi bạo lực đó? Chương trình và chiến lược nào có thể ngăn chặn sự hình thành những hành vi bạo lực và chống đối xã hội ở trẻ?