CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HOI VỚI TINH TRANG BAO LỰC HỌC DUONG 1. Cac khái niệm công cụ 1. Trường Trung học cơ sở Trường trung học cơ sở: là cơ sở giáo dục phổ thông dạy dạy từ lớp 6 đến lớp 9, bảo đảm đủ các điều kiện như: cán bộ quản lý, giáo viên dạy các môn học, nhân viên hành chính, bảo vệ, y tẾ.: có cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ giảng dạy và học tập; có đủ những điều kiện về tài chính theo quy định của Bộ Tài chính, nằm trong hệ thống giáo dục quốc gia được thành lập theo quy hoạch, kế hoạch của nhà nước; thực hiện chương trình giáo dục, kế hoạch dạy học do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định nhằm phát triển sự nghiệp giáo duc.
Học sinh Trung học cơ sở Học sinh trung học cơ sở: là học sinh học tại các khối lớp từ lớp 6 đến lớp 9 đang học tập tại các trường trung hoc cơ sở và các trường phổ thông nhiều cấp học. Bạo lực học đường Theo Khoản 5 Điều 2 Nghị định 80/2017/NĐ-CP quy định bạo lực học đường là hành vi hành hạ, ngược đãi, đánh đập; xâm hại thân thể, sức khỏe; lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm; cô lập, xua đuổi và các hành vi cố ý khác gây ton hại về thé chat, tinh thần của người học xảy ra trong cơ sở giáo dục hoặc lớp độc lập. Còn theo Phan Thị Mai Hương “BLHĐ là thuật ngữ dùng để chỉ những hành vi bạo lực trong môi trường học đường hoặc những hành vi bạo lực của lứa tuổi học đường, bao gồm hàng loạt các hành vi bạo lực với các mức độ khác nhau, từ không lời đến có lời, từ hành động đơn giản đến những hành động thù 18 dich, gây han, phá phách, gây tôn thương tâm lí, thậm chí tôn hại đến thé chat của người khác” [6] Còn theo Nguyễn Văn Tường: “BLHĐ là hệ thống xâu chuỗi lời nói, hành vi mang tính miệt thị, đe dọa, khủng bó người khác” [16] và Nguyễn Văn Lượt: “Hành vi BLHĐ được coi là những hành vi lệch chuẩn bởi nó vi phạm các quy tắc, chuẩn mực đạo đức xã hội, nội quy của nhà trường nơi mà các em là thành viên”[10] Theo Huỳnh Văn Sơn: “BLHĐ là một thuật ngữ dùng để chỉ các hành động làm tồn hại đến thé chat, tinh than và vật chất của người khác dưới những hình thức khác nhau diễn ra trong môi trường học đường” [14] Còn theo Nguyễn Thị Mai Hương, Nguyễn Thu Hà (2019): “BLHĐ là hành vi dùng ngôn ngữ, cử chỉ và hành động gây tổn thương về thé chat và tinh thần của người khác trong môi trường học đường; BLHĐ thường là hành vi có ý thức, nhưng đôi khi cũng là hành vi vô tình, chưa có suy xét đầy đủ của người thực hiện.” [5] Trong nghiên cứu này, tôi định nghĩa “BLHĐ là hành vi gây tôn hại về vật chất, thể chất và tinh thần của người học xảy ra trong cơ sở giáo dục hoặc lớp độc lập. Công tác xã hội Có rất nhiều khái niệm về CTXH, theo Hiệp hội CTXH quốc tế và các trường đào tạo CTXH quốc tế (2011) thống nhất một định nghĩa về CTXH như sau: “Công tác xã hội là nghề nghiệp tham gia giải quyết vấn đề liên quan tới mối quan hệ của con người và thúc đây sự thay đổi xã hội, tăng cường sự trao quyền và giải phóng quyên lực nhằm nâng cao chất lượng sống của con người.
Công tác xã hội sử dụng các học thuyết hành vi về con người và lý luận về hệ thông xã hội vào can thiệp sự tương tác của con người với môi trường sông”. 19 Công tác xã hội là một khoa học xã hội ứng dựng, là một nghề chuyên nghiệp ra đời vào đầu thế kỷ XX ở nhiều nước trên thế giới. Nó có vị trí quan trọng trong đời sống xã hội của con người, của mỗi quốc gia. Sự ra đời và phát triển công tác xã hội đã đóng góp đáng kể vào việc ngăn ngừa và giải quyết các vẫn đề xã hội, góp phần bảo đảm công bằng xã hội và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia.
[13, tr11-19] Trong nghiên cứu này, tôi sử dụng khái niệm CTXH của Bùi Thị Xuân Mai (2010): Công tác xã hội là một nghề, là một hoạt động chuyên nghiệp nhằm trợ giúp các cá nhân, nhóm và cộng đông nâng cao năng lực, đáp ứng nhu cau và tăng cường chức năng xã hội, dong thời thúc day môi trường xã hội về chính sách, nguồn lực và dich vụ nhằm giúp cá nhân, nhóm và cộng đông giải quyết và phòng ngừa các ván đề xã hội góp phân đảm bảo nên an sinh xã hội. ” Vì vậy, có thé hiểu hoạ động công tác xã hội với bạo lực học đường là hoạt động nhằm trợ giúp các học sinh, gia đình và nhà trường nâng cao năng lực giải quyết và phòng ngừa vấn đề BLHĐ. Nội dung hoạt động của Công tác xã hội với tình trạng bạo lực học đường CTXH với tình trạng BLHĐ là hoạt động chuyên nghiệp với rất nhiều hoạt động khác nhau, tuy nhiên trong khuôn khô luận văn nảy tôi xin trình bày một số hoạt động công tác xã hội với tình trạng BLHĐ như sau: Thứ nhất, về hoạt động phòng ngừa Đề thực hiện được hoạt động này, nhân viên CTXH phải phát hiện ra những biểu hiện bạo lực của học sinh, nghĩa là phát hiện ra các hành vi bao lực học đường ở giai đoạn sớm, từ đó, có biện pháp xử lí, giải quyết vụ việc khi còn mới sơ khởi. Nhân viên CTXH căn cứ vào những biểu hiện bất thường của học sinh như: Học sinh có tiên sử khó khăn vê tâm lý, bi sang chân tâm lí; Có biêu hiện: 20 lầm lì, ít nói, “mặt lạnh”, cộc tính, có ít bạn bè thân thiết, ít có sự liên hệ với nhà trường, bị bạn bè trêu chọc, tây chay, có xu hướng tự tách biệt mình, giải quyết các van đề thiếu thiện chí, thiếu tính hòa bình: Kết quả học tập giảm sút đột ngột, học không tập trung, bỗng dưng có biểu hiện nói dối; Bong nhiên xuất hiện các hành vi lệch chuẩn như hút thuốc, uống rượu, chống đối thầy cô và gia đình, thích đi chơi, về nhà muộn; Áo quan, sách vở, đồ dùng bị rách, mất, có các thương tích trên cơ thể mà không giải thích được, sợ đi học, sợ đi bộ đến trường và vê nhà, khó ngủ và thường xuyên bị ác mộng; lộ vẻ lo lăng.
Nhân viên CTXH phải tiến hành quan sát, từ đó, xây dựng thành những h6 sơ đánh giá tổng thể nhằm có cơ sở dé khoanh vùng những “đối tượng khả nghỉ”. Sau đó, tiến hành tiếp cận thường xuyên, hỏi thăm tình hình của các em, kịp thời định hướng, giải quyết những khó khăn cũng như những khúc mắc mà các em đang gặp phải. Đồng thời, có những phương pháp giúp cân bằng, hài hòa mối quan hệ giữa các em với những người xung quanh, làm cho các em cảm nhận được sự ấm áp trong mối quan hệ của mình với mọi người, giải quyết những lo âu, căng thăng của các em. Song song đó, tiến hành tham vấn, trị liệu tâm lí đối với những học sinh có nguy cơ gây ra hành vi bạo lực học đường cao, đưa ra những hoạt động can thiệp mang tính định hướng nhăm tránh dé xảy ra những hành vi tiêu cực.
Ngoài ra, truyền thông cũng là một hoạt động trong công tác phòng ngừa BLHĐ. Truyền thông là một quá trình liên tục chia sẻ các thông tin, kiến thức, thái độ, tình cảm và kỹ năng tạo ra sự hiểu biết lẫn nhau giữa bên truyền thông và thân chủ được truyền thông dé dẫn đến những thay đổi trong nhận thức, thái độ và hành động. Hoạt động truyền thông trong công tác xã hội với nạn nhân bị bạo lực học đường gồm những hình thức truyền thông sau: Sử dụng thông tin đại chúng như loa đài của trường học dé phát thanh các nội dung liên quan tới bạo lực học đường cho tất cả học sinh trong trường với các phương pháp truyền thông đa dạng như: ké chuyền, đọc thông tin đơn thuần, 21 diễn kịch truyền thanh. Xây dựng một nhóm phát thanh viên gồm những cá nhân có khả năng đọc tin, diễn kịch, săm vai để chuyền tải các nội dung cần truyền thông.
Đưa các nội dung cần được tuyên truyền vào các buổi sinh hoạt ngoại khóa. Bản thân nhân viên CTXH trực tiếp tuyên truyền hoặc có thể kết hợp với các tô chức xã hội, phòng ban chuyên môn khác. Da dạng các hình thức tuyên truyền khi tổ chức các buổi sinh hoạt, có thé thông qua thuyết trình, tô chức thi trả lời các câu hỏi vê các nội dung truyên thông. Một hình thức truyền thông thường thu hút được sự quan tâm và có tác động nhanh, tích cực tới đối tượng truyền thông, đó là việc chuyền tải các thông điệp muốn truyền thông qua các hoạt động văn nghệ như ca hát, múa kịch, thơ ca và Truyền thông qua phát tờ rơi, áp phích, khẩu hiệu.
Thứ hai, về hoạt động giáo dục Tất cả các hành vi của chúng ta đều bắt nguồn từ nhận thức, thông thường thì nhận thức sai lầm thì dẫn đến hành vi sai lầm. Do đó, hoạt động giáo dục trong việc thay đổi nhận thức của các em học sinh về bạo lực học đường là rất quan trọng, là “chìa khóa” dé thay đổi và uốn nắn hành vi cho học sinh. Đề thé hiện được hoạt động giáo dục, nhân viên CTXH cần làm: Đầu tiên, nhân viên CTXH giáo dục học sinh nhận thức rõ về những nguy cơ, nguyên nhân có thê dẫn đến hành vi bạo lực học đường. Phải hình thành cho học sinh khái niệm về bạo lực, hình thức biểu hiện của bạo lực là gì, những hậu quả dé lại của hành vi bạo lực, từ đó, giúp cho các em có những hiểu biết đúng dan vê hành vi bao lực học đường, và cách phòng ngừa, ngăn chặn.
Nhân viên CTXH cần giúp cho các em khắc phục và tránh được những hiểu biết sai lệch, ứng xử sai lệch về bạo lực học đường như: Khi đối mặt với bạo lực học đường, các em không nên có thái độ im lặng và chịu đựng, nên nói với bố mẹ và thầy cô giáo hoặc những người có trách nhiệm giải quyết. Nếu các 22 em im lặng chịu đựng sẽ khiến cho những kẻ gây ra hành vi bạo lực thêm “lộng hành”, đeo bám các em. Do đó, khi đối mặt với tình huống bạo lực các em nên giữ bình tĩnh để giải quyết, tránh làm cho mâu thuẫn thêm cao trào, trước tiên nên tìm cách tránh đi để bảo đảm an toàn cho bản thân mình.